Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 98.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Дошкольное и начальное образование

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Maktabgacha ta’lim vazirligining vujudga kelish tarixi va taraqqiyoti

Купить
“ MAKTABGACHA TA’LIM VAZIRLIGINING VUJUDGA KELISH TARIXI VA TARAQQIYOTI ” MAVZUSIDA KURS ISHI 1 MUNDARIJA KIRISH………………………………………………………… 3 I.BOB. O‘zbekistonda maktabgacha ta ‘ limning rivojlanish bosqichi va taraqqiyoti.………… ……………………………………..... 5 I.1 Maktabgacha ta’lim tizimining vujudga kelish tarixi taraqqiyoti………………………………………………………. 8 I.2 Maktabgacha ta’lim muassasalari rivojlanishining asosiy bosqichlari.……………………………………............................ 13 II.BOB. O‘zbekistonda maktabgacha ta‘lim muassasalarining zamonaviy tizimi…………………………………...………….. 19 II.1 Maktabgacha ta’lim tizimi muassasalarining xalqaro bitmlari va hamkorliklari……………………………………………………. 25 II.2 “Maktabgacha ta’lim to’g’risidagi Nizom”ga va normativ- huquqiy hujjatlarga muvofiq davlat va nodavlat maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish. ……………………………. 30 XULOSA……………………………………………………….. 31 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR……………………… 34 KIRISH 2 Kurs ishi mavzusining dolzarbligi: Ushbu mavzuda maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish asoslari berilgan. O’zbekistonda ijtimoiy maktabgacha ta’limni tashkil etishning asosiy bosqichlari, asosiy xususiyatlari va maktabgacha ta’lim boyicha yuqori malakali rahbar, uslubchi, nazoratchi va tarbiyachilarni tayyorlash vazifalari, usul- uslublari, maktabgacha va maktab ta’limining asosiy vazifalari metodik rahbarlik qilish tamoyillari ushbu mavzuning mazmunini tashkil etadi. Maktabgacha ta`lim uzluksiz ta`limning boshlang’ich qismi hisoblanadi. U bolaning sog’lom va rivojlangan shaxs bo’lib shakllanishini ta`minlab, o’qishga bo’lgan ishtiyoqini uyg’otib, tizimli o’qitishga tayyorlab boradi. 6-7 yoshgacha bo’lgan maktabgacha ta`lim davlat va nodavlat bolalar maktabgacha ta`lim muassasalarida va oilada amalga oshiriladi. Maktabgacha ta`limning maqsadi – bolalarni maktabdagi o’qishga tayyorlash, bolani sog’lom, rivojlangan, mustaqil shaxs bo’lib shakllantirish, qobiliyatlarini ochib berish, o’qishga, tizimli ta`limga bo’lgan ishtiyoqini tarbiyalashdir. Maktabgacha ta`lim muassasasida bolalarning hayoti va sog’lig’ini muhofaza qilish maktabgacha ta`lim muassasasi hamda shtatdagi tibbiyot xodimlari, shuningdek maktabgacha ta`lim muassasasiga biriktirilgan sog’liqni saqlash organlarining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Mavzuning o ‘ rganilganlik darajasi: O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim tizimini juda ko’plab shaxslar o’rganib tatbiq etishdi. Bular: pedagogika fanlari nomzodi, dotsent A. Bolibekov, o’qituvchi Z. Rasulova, pedagogika fanlari nomzodi, professor Q.Yo’ldoshev, katta o’qituvchi N.Nuraliyeva va yana juda ko’plab shaxslar va olimlar o’rganishgan. Kurs ishining obyekti: O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’limi vazirligining 1991-yildan hozirgi kungacha bo’lgan faoliyati. Kurs ishining predmeti: O’zbekiston respublikasi hududida mavjuda bo’lgan maktabgacha ta’lim muassasalarining boshqaruv faoliyatini o’rganish va 3 ulardagi muammo va kamchiliklar yuzasidan fikr va mulohazalar bildirish hamda imkon qadar ularni bartaraf etish uchun chora-tadbirlar o’ylab topish. Kurs ishining maqsad va vazifalari: Maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish mavzusi, bo’lajak mutaxasislarni maktabgacha ta’lim muassasasi faoliyatida boshqaruv jarayonini va uni tashkil etish bilan yaqindan tanishtirish. Shuningdek, maktabgacha ta’limga qo’yilgan talablar, tamoyillari, mazmuni va tarbiyachining shakllantirishni pedagogiк asoslarini o’rgatadi. O`zbekiston Respublikasida maktabgacha ta`lim tizimini takomillashtirish, uning uzluksizligini, shuningdek, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi vazifalari samarali amalga oshirilishini ta`minlash maqsadida ishlab chiqilgan hamda davlat maktabgacha ta`lim muassasalari (keyingi o`rinlarda matnda «maktabgacha ta`lim muassasasi» deb yuritiladi) faoliyatini tartibga solad igan nizon mazmuni bilan ham tanishish. Kurs ishining ahamiyati: Maktabgacha ta`lim tizimi mavzusining ahamiyati – bolalarni maktabdagi o’qishga tayyorlash, bolani sog’lom, rivojlangan, mustaqil shaxs bo’lib shakllantirish, qobiliyatlarini ochib berish, o’qishga, tizimli ta`limga bo’lgan ishtiyoqini tarbiyalashdir. Maktabgacha ta`lim muassasasida bolalarning hayoti va sog’lig’ini muhofaza qilish maktabgacha ta`lim muassasasi hamda shtatdagi tibbiyot xodimlari, shuningdek maktabgacha ta`lim muassasasiga biriktirilgan sog’liqni saqlash organlarining tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. 4 I.BOB. O’zbekistonda maktabgacha ta’limning vujudga kelishi va taraqqiyoti I.1. Maktabgacha ta’lim muassasalari tizimining vujudga kelishi O’rta Osiyoda XIX asrning 80-90 yillariga kelib, bolalar maktabgacha ijtimoiy tarbiyasi g‘oyalari yetila boshlandi. O’sha davrda taraqqiyparvarlik kayfiyatidagi mahalliy ziyolilar mehnatkash ayollarning og’ir ahvolini va bolalar nazoratsizligini ko’rib, ularning qismatini yengillashtirishga intila boshladilar. Bu ziyolilar vakillari 1871-yilda Turkistonda tuzilgan “Jamiyati xayriya” tarkibiga kirgan edilar. “Jamiyati hayriya” tashkiloti tomonidan miskinlar uylari, tunash joylari, tug’ruq joylari bilan bir qatorda ota-onasi bo’lmagan bolalar uchun yetimxonalarni tashkil etdi. Bu yetimxonalar oz sonli bolalarni butun Turkistonda tuzilgan taxminan 150- 200 kishini o’z ichiga oldi. Ushbu yetimxonalar yasli yoshli bolalardan tartib maktab yoshidagi bolalarni ham qamrab olgan. 1896-yilda Turkistonda vositalar kengashi kambag’allarning bolalari uchun “yasla” lar deb ataladigan muassasalarni tuza boshladi. Yaslilarga atak-chechak qila boshlagan bolalar qabul qilingan va maktabga ketgunga qadar tarbiyalangan bolalar kun bo’yi yaslada bo’lishar va uch marta ovqatlantirilar edi. Yasla ishlarini nazoratchi ayol boshqargan, xizmat qiluvchi xodimlar ham bo’lgan. Bu muassasada duolar o’qishga (duogo’ylikka) qat’iyat bilan o’rgatilgan. Shuningdek, bolalarni oddiy o’qishga, yozishga, sanashga, toqishga, to’r to’qishga, tikishga va boshqa hunarlarga o’rgatilgan. Butun o’lka bo’ylab shunday yaslalardagi bolalar soni 50-60 boladan oshmas edi. Turkistonda kambag’allarning bolalari uchun Toshkent, Samarqand, Sirdaryo, Namangan yetimxonalar tashkil etilgan. Imtiyozli sinflarning bolalari uchun 1891-yilda “bog’dorchilik” jamiyati tomonidan Toshkent istirohat bog’ida Maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar uchun “Bolalar maydonchasi xilida” birinchi bolalar bog’chalar ochildi. Bolalar bog’chasi uchun istirohat bog’i maydonidan sersoya joy ajratib beridi. 5 Maydonchada arg’imchoq, qayiqlar, katta arg’imchoq (ustunga osilgan) o’rnatildi va xilma-xil o’yinchoqlar tayyorlandi. Maydonchada gulzor katta o’rinni egallab, bolalar o’zlari o’simliklarni parvarish qilishardi. 1 1891-1903-yillar davomida mablag’ yo’qligi sababli bog’cha bir necha marta yopilgan. Ta’lim-tarbiyaga oid ilg’or g’oyalarning ta’siri ostida Toshkentda 1903- yil fevral oyida “Oilaviy ta’lim-tarbiya to’garagi” tashkil qilindi. To’garak harbiy Ministr va Xalq maorifi tomonidan tasdiqlangan Ustav asosida ish boshladi. U o’z oldiga quyidagi vazifalarni qo’yadi: 1. Bolalarga ta’lim-tarbiya berish usullarini rivojlantirish va takomillashtirishda yordam berish; 2. Pedagoglar bilan ota-onalarni va bolalar tarbiyasi ishini boshqaradigan kishilarni (oila, maktab va bolalar bog’chasining yagona tarbiyaviy ta’sir etishini belgilash maqsadida) bir-birlariga yaqinlashtirish. Bu to’garakning maktabgacha seksiyasi ham faoliyat ko’rsatgan. Ta’lim- tarbiya to’garagi yuzaga kelgunga qadar bolalar bog’chasining tarbiyaviy ishida muayyan peagogik tizim yo’q edi, shu sababli to’garak a’zolari bolalar tarbiyasi bilan bog’liq bo’lgan masalalarni muhokama qilishar edi. Bolalar birinchi marta 4 yoshdan 6 yoshgacha va 6-10 yoshgacha bo’lgan ikki xil yosh guruhlaruga bo’linadi. Mashg’ulotlar, o’yin va ko’ngil ochishlar programmasi belgilab qo’yildi. Harakatli o’yinlar, xo’r bo’lib aytiladigan ashula, o’qish, rasm chizish, loy va plastilindan narsalar yasash, gimnastika mashqlarini reglamentga soladigan jadval tuzildi. Ota-onalarning talabi bilan fransuz va nemis tillari o’rgatilgan, bu ishlar mutaxassislar tomonidan tekin amalga oshirilgan. Ta’lim-tarbiya to’garagi bolalar bog’chasida tarbiyaviy ish saviyasini oshirishga yordam berdi. Tarbiyaviy ish mazmuniga muayyan tizimning, xilma-xil shakllari kiritildi. Lekin maxsus tayyorgarlikka ega bo’lgan tarbiyachilar bo’lmaganligi sababli ko’pincha bog’cha tarbiyaviy ishining mazmuni betartib 1 Alimkulov S.O. va boshq. Maktabda o'qitish uchun zamonaviy innovatsion va axborot texnologiyalari. "Akademiya" ilmiy va uslubiy jurnali. Moskva. 2016 yil. Sahifa. 70-71. 6 amalga oshirilar edi. 1903-1914-yillar davri maktabgacha tarbiya sohasida ta’lim- tarbiya g’oyalarining jadal sur’atda o’sishi bilan xarakterlanadi. Sirdaryo, Samarqand, Toshkent shahrida bolalar bog’chalari kabi ayrim bog’chalar yuzaga keldi. 1909-1910-yillarda va keyinchlik xususiy bog’chalar paydo bo’ldi: bu bog’chalarda 6 yoshdan boshlab bolalarni asosan gimnaziyaga o’qishga tayyorlashar edi. Bunday bolalar bog’chalari xususiy uylarda ochila va tamomila ota-onalar ta’minotida bo’lgan. Ma’lumotga ega bo’lgan va chet tillarini biladigan o’qimishli xonimlar tarbiyachi edilar. Ammo mazkur bolalar bog’chalari faqat badavlat ota-onalar ehtiyojini qondirgan. Davlat tomonidan ijtimoiy bolalar bog’chalari 1917-yildan keyingina yalpi tarzda tashkil tashkil etildi. 1917-yil 20- noyabrda Xalq Komissarlari tomonidan “Maktabgacha tarbiya yuzasidan Dekloratsiya” e’lon qilindi. Bunda: “Bolalarni ijtimoiy tekin tarbiyalash bolaning birinchi tug’ilgan kunidan boshlanadi” – deyilgan edi. 2 Maktabgacha tarbiya butun xalq maorifitizimining birinchi bo’g’ini va tarkibiy qismi bo’lib qoldi. 1919-yilda qabul qilingan davlat dasturlarida, xalq maorifi sohasida: Ijtimoiy tarbiyani yaxshilash va xotin-qizlarni ozod qilish maqsadida maktabgacha tarbiya muassasalari tarmoqlarini vujudga keltirish haqida fikr yuritildi. Turkistonda dastlabki davlar bolalar bog’chalari 1918-yilning ikkinchi yarmida tashkil etila boshlandi. 1918-yil 20-oktyabrda Turkiston Maorifi Xalq Komissarligi qoshida Respublikadagi maktabgacha tarbiya sohasida barcha tadbirlarni amalga oshirish uchun ma’muriy organ sifatida maktabgacha tarbiya bo’limi tashkil qilindi xuddi shu yilda viloyat xalq maorifi bo’limlarining maktabgacha tarbiya kichik bo’limlari tashkil qilingan. Bu tadbir Respublikada tarbiyaning rivojlanishiga yordam berdi. Maktabgacha tarbiya bo’limlarining faoliyati uch asosiy yo’nalishdan: 1. Bolalar bog’chalarini ochish, ularni binolar, mebel va jihozlar bilan ta’minlash 2 Bolibekov.A. Maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish . “Ilmiy muammolar” Ushbu o’quv-uslubiy majmua , ISSN- 5111800 . № 430. Guliston, 2014 yil 31-b. 7 2. Maktabgacha tarbiya xodimlari, shu jumladan mahalliy, milliy vakillaridan kadrlar tayyorlash; 3. Ota-onalar o’rtasida tashviqot-tushuntirish ishlarini olib borishdan iborat edi. “Maktabgacha tarbiya bo’limi to’g’risi”da Nizom qabul qilindi va unda bo’lim 3 yoshdan 8 yoshgacha bo’lgan maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar tarbiya muassasalariga boshchilik qiladi, mavjud muassasalar ishining borishini kuzatadi, yangi bolalar bog’chalari, yaslilar, bolalar uylari, maktabgacha bolalar uchun umumiy yotoqxonalar, bolalar yozgi koloniyalari ochildi, bolalar bog’chalari rahbarlari, enagalar va kadrlar tayyorlash maqsadli kurslari tashkil qilindi, deyiladi. O’zbekistonning tub joy aholisi bolalarini maktabgacha tarbiya muassasalariga jalb etish uchun kurash juda murakkab va qiyin sharoitda olib borildi. 1918-yilda Toshkentning sobiq eski shahar qismida o’zbek bolalari uchun 4ta bog’cha ochishga muvaffaq bo’lindi. 3 Birinchi bog’cha – Shayhontohur dahasida Hasanova mudiri: Mahsuma Qoriyeva va Robiya Abdurashidova (tarbiyachi) faoliyat ko’rsatgan. Ikkinchi bog’cha – Xo’ja ko’chasida Anvar Yausheva mudiri bo’lgan. Uchinchi bog’cha – Ko’kcha dahasida tarbiyachi Qodirxonov mudirlik qilar edi. 4 Maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy bo’g’ini hisoblanadi. Mutaxassis va pedagoglarning ilmiy xulosalariga ko’ra, inson o’z umri davomida oladigan barcha axborot va ma’lumotning 70 foizini 5 yoshgacha bo’lgan davrda oladi. Birinchi Prezidentimizning ta’kidlashicha, shu dalilning o’zi bolalarning yetuk va barkamol shaxs bo’lib voyaga yetishida bog’cha tarbiyasi qanchalik katta ahamiyatga ega ekanini yaqqol ko’rsatib turibdi. O’zbekistonda mustaqil mustaqillikka mos bo’lgan ta’lim va kadrlar tayyorlash tizimi mutlaqo respublikada amalga oshirilayotgan demokratik islohotlar samarasi emas. Asosiy islohotlar o’tgan asrning 80-yillarida paydo bo’lgan bunday 3 Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi, -T.: O'zbekiston. 1997. 4 Bolibekov.A. Maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish . “Ilmiy muammolar” Ushbu o’quv-uslubiy majmua , ISSN- 5111800 . № 430. Guliston, 2014 yil 32-b. 8 inqiroz va inson tarbiyasi tizimi bilan bog’liq. Prezidentimiz boshchiligidagi demokratik va rivojlanayotgan davlat ertangi kunga bo’lgan umid yosh avlod bilan bog’liqligini yaxshi anglagan, shu bois xalq va jamiyatga, davlatimiz rahbariga butun ta’lim tizimini tubdan isloh qilish dasturi taklif etildi. Yo’ldagi dastlabki qadamlardan biri 1992-yil iyul oyida “O’zbekiston Respublikasi Ta’lim to’g’risida” ushbu sohadagi siyosatning asosiy prinsiplarini o’zida mujassam etgan qonunning qabul qilinishi bo’ldi. “Maktabdan tashqari ta’lim tizimini yanada takomillashtirish bo’yicha chora-tadbirlar to’g’risida”, “Hududiy xalq ta’limi organlarining tuzilishini takomillashtirish to’g’risida” kabi boshqa qonun hujjatlari ham qabul qilindi. Ushbu islohot maktabgacha ta’limni ham chetlab o’tmadi. Keyingi rivojlanishi uchun “Maktabgacha ta’lim sohasidagi me’yoriy- huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to’g’risida”, “O’zbekiston Respublikasidagi davlat maktabgacha ta’lim muassasasi to’g’risidagi”, “O’zbekiston Respublikasidagi nodavlat maktabgacha ta’lim muassasasi to’g’risida” va “Qisqa muddatli guruhlar to’g’risida”. O’zbekiston Respublikasi 1997-yil 29-avgustdagi qonunining 11- moddasida. № 464-I “Ta’lim to’g’risida” aytilishicha, maktabgacha ta’lim maktabga tayyorlanadigan bolaning sog’lom va to’laqonli shaxsiyatini yaratishga qaratilgan. U olti yildan etti yilgacha oilada, bolalar bog’chasida va boshqa o’quv muassasalarida, mulkchilikdan qat’i nazar, o’tkaziladi. 5 Maktabgacha tarbiya - bu asosiy vazifalar quyidagilardan iborat bo’lgan ta’lim, ta’lim va sog’liqni saqlashni yaxshilaydigan muassasa: - hayotni himoya qilish va bolalar salomatligini targ’ib qilish; -bola shaxsiyatining asoslarini shakllantirish, uning kognitiv manfaatlarini rivojlantirish; - bolaning intellektual, shaxsiy va jismoniy rivojlanishini ta’minlash; - bolaning rivojlanishidagi zaruriy og’ishlarni tuzatish; - bolalarni milliy madaniyat va umuminsoniy qadriyatlar bilan bog’lash; - bolalarni maktabga tayyorlash. 5 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasi 29-dekabr 2020-yil 9 O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan “Maktabgacha ta’lim sohasidagi me’yoriy-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to’g’risida” 2 yoshdan 6 yoshgacha bo’lgan bolalar – 7 yoshgacha bo’lgan bolalar tanlov komissiyasi tomonidan qabul qilinadi. Uslubiy qo’llab-quvvatlash bo’limlari tegishli tibbiy hisobotni hisobga olgan holda (shaharlari) tumanlari hokimiyatining qarori bilan tashkil etilgan xalq ta’limi muassasalari faoliyatini tashkil etish. Tanlov komissiyasining ishlash tartibi O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlanadi. Bundan tashqari, 18-bandda bolalarga maktabgacha tarbiya muassasasiga o’qishga kirishda imtiyozlar berilishi aytilgan: 1. I va II guruhlardagi nogironlar; 2. Katta oilalardan; 3. Harbiy xizmatchilar; 4. Talabalar va o’qituvchilar. Tanlov komissiyasi, istisno tariqasida, ota-onasi maktabgacha tarbiya muassasasining moddiy va texnik bazasini mustahkamlashda xayriya yordami ko’rsatgan bolalarni ham jalb qilishi mumkin. Bunday bolalarning kontingenti maktabgacha tarbiya muassasasining rejalashtirilgan umumiy hajmining 20 foizidan oshmasligi kerak. Shuningdek, ushbu qoidaga muvofiq, maktabgacha tarbiya muassasasidagi guruhlar soni muassasaning imkoniyatlari va guruhlarning rejalashtirilgan yashash darajasiga qarab belgilanadi. 2 yoshdan 3 yoshgacha bo’lgan guruhda kamida 15 ta bo’lishi kerak, ammo 20 yoshdan oshmagan bolalar, 3 yoshdan 6 yoshgacha – 7 yoshgacha kamida 20, lekin 25 dan ortiq bola yo’q. Maktabgacha yoshdagi o’quv yili har yili 2 sentyabrda boshlanadi, keyingi yilning 1-iyunida tugaydi va o’quv yili boshlanishidan oldin sog’liqni saqlash davri boshlanadi. Davlat maktabgacha tarbiya muassasalari bilan birgalikda nodavlat va qisqa muddatli guruhlar mavjud. Nodavlat muassasasi guruhlaridagi bolalar soni davlat maktabgacha tarbiya muassasalari uchun belgilangan miqdordan oshmasligi kerak. 6 6 https://uz.tierient.com/maktabgacha-talim/ Murojaat qilingan sana 17-mart 2023-yil. 10 Oilaviy maktabgacha ta’lim muassasalari sonining oshishi respublikaning chekka hududlari hamda kam ta’minlangan oilalardagi bolalarni ham ta’limning ushbu bosqichiga jalb qilishini ta’minladi. Bu o’z navbatida, viloyatlar, shahar va qishloqlar o’rtasidagi nomutanosiblik darajasini kamaytirishga salmoqli hissa qo’shdi. 7 Jizzax, Samarqand , Qashqadaryo , Namangan va Toshkent viloyatlari oilaviy MTMlarning 3-6 yoshli bolalarni maktabgacha ta’lim bilan qamrovini oshirishga qo’shgan hissasi Jizzax viloyatida (15 %) eng ko’proq bo’lsa, eng kam ulush Toshkent viloyatida (4,3%) kuzatilgan. Ta’kidlash joizki, Toshkent viloyatida qamrov darajasi 5 yil avval ham o’rtacha respublika ko’rsatkichidan yuqori bo’lgan. 2015-yilda Qashqadaryo viloyatida bolalarni maktabgacha ta’lim bilan qamrab olish, nafaqat tanlangan hududlar orasida, balki butun respublikada bo’yicha eng past (9,9%) darajada edi. 2020-yilga kelib, Qashqadaryo viloyatida ushbu ko’rsatkich – 3,4, Jizzax da – 4, Namangan da – 3, Samarqand da – 3,1 va Toshkent viloyatlarida – 1,6 barobar oshdi. Respublikaning 3 yoshdan 6 yoshgacha bo’lgan jami bolalarning 43,9 foizi ushbu hududlarda yashaydi. 8 7 O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasi 29 dekabr 2020 yil 8 https://mpe.uz/post-detail/posts/photo-gallery/2178 Murojaat qilingan sana 14-mart 2023-yil. 11 I.2. Maktabgacha ta’lim muassasalari rivojlanishining asosiy bosqichlari Maktabgacha ta’lim boshqaruvi, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yilgi PQ-2151-sonli buyrug’iga asosan tashkil etilgan. Bu dasturni amalga oshirishda, har bir mahalliy hokimiyat o’z hududida maktabgacha ta’lim boshqaruvi tashkil etdi. Maktabgacha ta’lim boshqaruvi, o’quvchilarning o’z-o’zini rivojlantirishini doimo ko’rib chiqib, yangi metodlar va texnologiyalardan foydalanib, ularning talablariga mos keladigan o’quv dasturlarini tuzishga intiladi. Maktabgacha ta’lim boshqaruvi tizimi, davlat va mahalliy hokimiyatlarning hamkorligi bilan amalga oshiriladi. Boshqaruvning asosiy organi - Maktabgacha ta’lim boshqaruvi markazi, tashkilotning faoliyatini tashkil etadi va uni nazorat qiladi. Markaz, o’quvchilarning o’ziga mos keladigan fanlarini o’rgatish, o’quvchilarning yoshlarida ijodiylik va sportga qiziqishni rag’batlantirish, ularning shaxsiy xarakterini rivojlantirish va oila bilan hamkorlikda ishlashni rag’batlantirish uchun ko’plab tadbirlar o’tkazadi. 9 Maktabgacha ta’lim boshqaruvi tushunchasi, o’quvchilarning o’z-o’zini rivojlantirish va o’z-o’zini o’rganishni rag’batlantirish uchun tashkil etilgan dasturdir. Bu dasturda, o’quvchilar o’ziga mos keladigan fanlarni o’rganishadi, shuningdek, ijodiylik va sportga ham e’tibor beriladi. Bu boshqaruvning asosiy maqsadi o’quvchilarni o’z-o’zini o’rganish va rivojlantirishga yordam berishdir. Markaz, o’quvchilarning shaxsiy xarakterini rivojlantirish, jamiyatda qatnashish va hayotdagi muammolarga hal topishga yordam beradi. Maktabgacha ta’lim boshqaruvi tafsilotlari, o’quvchilarning o’ziga mos keladigan fanlarni o’rganish, ijodiylik va sportga qiziqishni rag’batlantirish, shaxsiy 9 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 30-sentabr 2018-yildagi №PQ-3955 “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori; 12 xarakterini rivojlantirish va jamiyatda qatnashishga rag’batlantirishni o’z ichiga oladi. Markaz, o’quvchilarning yoshlarida o’z-o’zini rivojlantirish va o’z-o’zini o’rganishni rag’batlantirish uchun ko’plab tadbirlar o’tkazadi. Ushbu tadbirlar orasida, o’quvchilarga ijodiylik va sport mashg’ulotlari, muloqot va kommunikatsiya ko’nikmalari, oilaviy tarbiya va boshqa ko’plab ko’rsatkichlar ta’lim etiladi. Maktabgacha ta’lim boshqaruvi natijalari, o’quvchilarning o’z-o’zini rivojlantirish va o’z-o’zini o’rganishni rag’batlantirishda katta hissa qo’shishiga imkoniyat beradi. Ushbu boshqaruv asosida, o’quvchilar o’ziga mos keladigan fanlarni o’rganishadi va ijodiylik va sportga ham e’tibor beriladi. Boshqaruvning natijalari o’quvchilarning shaxsiy xarakterini rivojlantirish, jamiyatda qatnashish va hayotdagi muammolarga hal topish imkoniyatini oshiradi. Bu esa, o’quvchilarning mustaqil, samarali va salomat hayoti uchun zarur bo’lgan ko’nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Maktabgacha ta`lim muassasalari, faoliyat yo’nalishiga ko’ra, quyidagi bosqichlarga bo’linadi:  Bolalar yaslisi, bolalar yasli bog’chasi, bolalar bog’chasi, uydagi bolalar bog’chasi (mustaqil muassasa yoki filial sifatida).  Maktabgacha tarbiya va boshlang’ich ta`lim mussasasi (bolalar bog’chasi- maktab).  Tarbiyalanuvchilarni bir yoki bir nechta yo’nalishda (til, badiiy estetik, sport va boshqalar) tarbiyalovchi maktabgacha ta`lim muassasalari.  Tarbiya jismoniy va ruhiy rivojlanishdagi og’ishlarni kvalifikatsion yaxshilovchi tiklovchi turdagi bolalar bog’chasi.  Tibbiyot gigiena, profilaktika va sog’lomlashtirish, tadbir va proseduralarini amalga oshiruvchi zaiflashgan bolalarni nazorat qilish va sog’lomlashtirish bog’chasi. 13  Birlashtirilgan turdagi bolalar bog’chasi (birlashtirilgan turdagi bolalar bog’chasiga rivojlantiruvchi, tiklovchi va sog’lomlashtiruvchi guruhlar umumlashtirilgan ko’rinishda kiradi) 10 Maktabgacha ta`lim muassasasining ish tartibi va u yerda bolalarning bo’lish davomiyligi davlatning maktabgacha ta`lim sifat va darajasiga bo’lgan talablari, nizom, maktabgacha ta`lim muassasasi va ota-onalar orasida tuzilgan shartnoma, hamda ta`sischilar tomonidan belgilanadi. 11 Imkoniyatlari cheklangan bolalar uchun maxsus maktabgacha ta`lim muassasalari tashkil qilingan bo’lib, u yerga bolalar davlatning joylardagi vakolatli ta`limni boshqarish va sog’liqni saqlash organlari tarafidan tashkil qilingan ruhiy- tibbiy pedagogik komissiyaning xulosasiga binoan qabul qilinadi. Maxsus maktabgacha ta`lim muassasasini tashkil etish tartibi, mol-mulki va pul mablag’lari, maxsus maktabgacha ta`lim muassasasida o’quv-ta`lim va sog’lomlashtirish jarayonini tashkil qilish, ta`lim jarayoni ishtirokchilari va maxsus maktabgacha ta`lim muassasasining boshqaruvi haqidagi to’liq ma`lumotlar “Maxsus davlat maktabgacha ta`lim muassasasi to’g’risidagi Nizom” da ko’rsatilgan. Maktabgacha ta`lim, olinish shakli va usullaridan qat`iy nazar, quyidagi maqsadlarni o’z oldiga qo’yadi:  Maktabgacha ta`lim maqsad va vazifalarni amalga oshirishda ijtimoiy va xayri tashkilotlari, mahalla, xalqaro fondlar faol ishtirok etadilar.  O’zbekistonda maktabgacha ta`lim davlat tilida hamda qoraqalpoq, rus, tojik, qirg’iz, qozoq va turkman tillarida olib boriladi.  Maktabgacha tarbiya va boshlang’ich ta`lim mussasasi (bolalar bog’chasi-maktab).  Tarbiyalanuvchilarni bir yoki bir nechta yo’nalishda (til, badiiy estetik, sport va boshqalar) tarbiyalovchi maktabgacha ta`lim muassasalari. 10 http://www.marifat.uz/marifat/ruknlar/maktabgacha/3724.htm Murojaat qilingan sana 16-mart 2023-yil 11 Meliboev A.R. Boshlang'ich maktab o'quvchilarining daryo faolligini oshirish usullari. “Ilmiy muammolar” Ilmiy va uslubiy jurnal. ISSN 2413-2101. № 8 (56). Moskva, 2020 yil. 14  Tarbiya jismoniy va ruxiy rivojlanishdagi og’ishlarni kvalifikatsion yaxshilovchi tiklovchi turdagi bolalar bog’chasi.  Tibbiyot gigiena, profilaktika va sog’lomlashtirish, tadbir va proseduralarini amalga oshiruvchi zaiflashgan bolalarni nazorat qilish va sog’lomlashtirish bog’chasi.  Birlashtirilgan turdagi bolalar bog’chasi (birlashtirilgan turdagi bolalar bog’chasiga rivojlantiruvchi, tiklovchi va sog’lomlashtiruvchi guruhlar umumlashtirilgan ko’rinishda kiradi).  Bolalarni maktabda o’qishga maqsadli va tizimli tayyorlash;  Bolalarning shaxsiy qobiliyatlari va iste`dodlarini rivojlantirish;  Bolalarni milliy, umuminsoniy va madaniy qadriyatlar bilan tanishtirish, bolani intellektual rivojlantirish;  Bolalarda yuqori ma`naviy va odob axloq asoslarini shakllantirish;  Bolalarning jismoniy va ruhiy sog’ligini mustahkamlash. Maktabgacha ta’lim maqsad va vazifalarni amalga oshirishda ijtimoiy va xayriya tashkilotlari, mahalla, xalqaro fondlar faol ishtirok etadilar. O’zbekistonda maktabgacha ta’lim davlat tilida hamda qoraqalpoq, rus, tojik, qirg’iz, qozoq va turkman tillarida olib boriladi. 12 12 Bolibekov.A. Maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish . “Ilmiy muammolar” Ushbu o’quv-uslubiy majmua , ISSN- 5111800 . № 430. Guliston, 2014 yil. 15 Andijon viloyati Buxoro viloyati Namangan viloyati Farg'ona viloyati Sirdaryo viloyati Jizzax viloyati Samarqand viloyati Qashqadaryo viloyati Surxondaryo viloyati Navoiy viloyati Xorazm viloyati Qoraqalpog'iston Toshkent viloyati Toshkent shahri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 140100200300400500600 0510152025 102 160 179 229 78 101 204 148 33 63 88 197 243 480 4 7 8 10 3 4 9 6 1 3 4 9 11 21O'zbekiston shahrlaridagi jami bog'chalar soni-2305 Soni Foizi, % Soni Foizi, %0100200300400500600700 475 12263 7435 11608 16112 388 3455 12246 6354 993 3261 7195 5245 6O'zbekiston qishloqlaridagi jami bog'chalar soni-3830 1 Andijon viloyati 2 Buxoro viloyati 3 Namangan viloyati 4 Farg'ona viloyati 5 Sirdaryo viloyati 6 Jizzax viloyati 7 Samarqand viloyati 8 Qashqadaryo viloyati 9 Surxondaryo viloyati 10 Navoiy viloyati 11 Xorazm viloyati 12 Qoraqalpog'iston 13 Toshkent viloyati 16 17 II.BOB. O’zbekistonda maktabgacha ta`lim muassasalarining zamonaviy tizimi II.1. Maktabgacha ta’lim tizimi muassasalarining xalqaro bitmlari va hamkorliklari Maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi rahbariyati. T/r Lavozim F.I.Sh Kasbi 1. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vazirligi vaziri. Umarova Хilola Uktamovna tashqi iqtisodiy faoliyat 2. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vaziri ning birinchi o’rinbosari. Shin Agrippina Vasilevna elektrotexnika va aloqa 3. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vaziri ning birinchi o’rinbosari. Sharifxodjayev Usman Ulfatovich Moliyachi 4. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vaziri ning o’rinbosari. Komilov Temurjon Kalandarovich tashqi iqtisodiy faoliyat 5. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vaziri ning o’rinbosari. Kenjayev Dilshod Mutalibovich Iqtisodchi 6. O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’lim vaziri ning o’rinbosari. Begimqulov Uzoqboy Shoimqulovich Pedagog Maktabgacha va maktab ta’lim vazirligining hududiy boshqarmalari raxbarlari T/r Lavozim F.I.Sh Kasbi 1. Qoraqalpog’iston Respublikasi xalq ta’lim vaziri Narimbetov Axmed Karamatdinovich Kimyo-Texnolog 2. Andijon viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i v.b.b Omonova Gulxayo Erkinboyevna Bank-moliyasi 3. Buxoro viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Qurbonov Farrux Ergashevich Iqtisodchi 4. Jizzax viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Nazarqosimov Sarvar Inatillayevich Texnik 5. Qashqadaryo viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Baysunov Babir Xidirovich Pedogog 6. Navoiy viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Shamuratov Marat Xalmuratovich Moliyachi 7. Namangan viloyari xalq ta’lim Maxkamov Anvar Bank-moliya 18 boshqarmasi boshlig’i Muxamatxonovich 8. Samarqand viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Sultonov Shokir Quvonovich Muhandis 9. Surxondaryo viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Kurbonov Utkir Ibragimovich Huquqshunos 10. Sirdaryo viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Donaboyev Otabek Mamatkulovich Pedagog 11. Toshkent viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Akbarov Ilyor Ismagilovich 12. Farg’ona viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Dolimov Sherzod Abdumutalovich Moliyachi 13. Xorazm viloyari xalq ta’lim boshqarmasi boshlig’i Bektemirov Xamro Solayevich Bank-moliyasi 14. Toshkent shahar xalq ta’lim bosh boshqarmasi boshlig’i Husanboyeva Nilufar Qosimboyevna Injener 13 “ Maktabgacha ta ʼ lim vazirligining 2022 yil I yarim yilligida amalga oshirilgan ishlar haqida hisoboti ” yuzasidan Jamoatchilik kengashi va OAV uchun matbuot anjumani haqida batafsil ma ’ lumot beradigan bo ’ lsak ; Bugun Maktabgacha ta ʼ lim vazirligi binosida “ Maktabgacha ta ʼ lim vazirligining 2022 yil I yarim yilligida amalga oshirilgan ishlar haqida hisoboti ” yuzasidan Jamoatchilik kengashi va OAV uchun matbuot anjumani o ʻ tkazildi . Unda vazirlik huzuridagi Jamoatchilik kengashi a ’ zolari ham ishtirok etishdi . Unda 2022- yil I yarim yilligida amlaga oshirilgan ishlar haqida hisoboti ” mavzusidagi matbuot anjumanida erishilgan ijobiy ko ʻ rsatkichlar haqida hisobot berildi , ular quyidagilar : 2022- yilning birinchi yarmida Maktabgacha ta ʼ lim vazirligi tashabbusi bilan jami 5 ta normativ - huquqiy hujjatlar tasdiqlandi . Bugungi kunga qadar O ʻ zbekiston Respublikasi Prezidentining hududlarga tashriflari hamda sohalarni rivojlantirish bo ʻ yicha o ʻ tkazilgan majlislar bayonlarida yuklatilgan jami 412 ta topshiriqdan 362 tasi bajarildi , 50 tasi belgilangan muddatda bajarish choralari ko ʻ rilmoqda . Qabul qilingan hujjatlarga muvofiq maktabgacha ta ʼ lim tashkilotlari soni 28012 taga yetkazildi . 3-7 yoshli bolalarning maktabgacha ta ʼ lim bilan qamrab olish 13 https://uzedu.uz/uz/staff/2 Murojaat qilingan sana: 20-aprel 2023-yil. 19 darajasi ko ʻ rsatkich 69,4 foizga va 6 yoshli bolalarning maktabga tayyorlov tizimi bilan qamrovi 84 foizga yetkazildi . 5060 quvvatga ega 46 ta davlat - xususiy sheriklik asosidagi hamda 11 970 quvvatgaega 342 ta oilaviy shakldagi nodavlat maktabgacha ta ʼ lim tashkilotlari faoliyati yo ʻ lga qo ʻ yildi . 14 Namangan va Qo ʻ qon shaharlarida tajriba - sinov tariqasida 1 400 nafardan ortiq maktabgacha ta ʼ lim tashkilotlari rahbar va pedagog kadrlari malakasini oshirish bo ʻ yicha maktabgacha ta ʼ lim klasterlari faoliyatini tashkil etildi . Subsidiya va kompensatsiyalarni ajratish jarayonini raqamlashtirish , bunda inson va korrupsion omillarini yo ʻ qotish maqsadida “ Nodavlat maktabgacha ta ʼ lim tashkilotlarini boshqarish ” axborot tizimi tajriba sinovdan o ʻ tkazildi . 28 245 nafar Pedagogika kollejlari bitiruvchilaridan 21 915 nafari ish bilan ta ʼ minlandi . 15 Shu bilan birgalikda matbuot anjumanida mavjud muammolar va ularning yechimi bo ʻ yicha vazifalar ham quyidagicha ma ʼ lum qilindi . Muammolar: Maktabgacha ta limning nodavlat sektorini qo llab-quvvatlash maqsadidaʼ ʻ Davlat byudjetidan ajratilayotgan subsidiya va kompensatsiyalar samarali va maqsadli ishlatilmayapti. Jizzax , Qashqadaryo va Samarqand viloyatlaridagi byudjetdan subsidiyalar ajratilishida 7,4 mlrd so m ʻ miqdoridagi kamchiliklar aniqlandi. Mazkur jarayonlar to liq ʻ raqamlashtirilmagan . Respublikaning41ta tuman (shahar) larida qamrov darajasi 60 foizdan past. Jumladan, Chiroqchi ( 32,8%), Qamashi (41,5%), Kitob (41%), Yangiyo l (45,3%) ʻ va Denov (44,9%) tumanlarida qamrov darajasi past bo lib qolmoqda. ʻ Maktabgacha ta lim tizimidagi pedagoglarning 34,5 ʼ foizi oliy ma lumotga ʼ ega ekanligi ta lim sifatiga salbiy ta sir qilmoqda. Bu ko rsatkich Toshkent ʼ ʼ ʻ viloyatida 14 https://mpe.uz/post-detail/posts/about-the-ministry/2178 Murojaat qilingan sana: 23-aprel 2023-yil. 15 Maktabgach ta'lim Konsepsiyasi.-T.:2008, Maktabgach ta'lim mussasalarini Namunaviy Nizomlari - T .: 2007 20 24,6 foizi, Sirdaryo viloyatida 26,4 foizi va Namangan viloyatida 27,8 foizi tashkil etadi. 16 Vazifalar: Vazirlar Mahkamasining nodavlat maktabgacha ta limʼ tashkilotlariga subsidiyalar va kompensatsiyalar to lash tartibini belgilash ʻ yuzasidan normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish. Nodavlat xususiy sektorni qo llab ʻ quvvatlash maqsadida zarur kredit va subsidiyalarni ajratish choralarini ko rish. ʻ Oliy ta lim muassasalarining ʼ 8 814 nafar maktabgacha ta lim yo nalishi ʼ ʻ bitiruvchilarini maktabgacha ta lim tashkilotlariga ishga yo llanma asosida yuborish ʼ ʻ choralarini ko rish. ʻ “O zbekistonda maktabgacha ta limda inklyuziv ta lim amaliyotini ʻ ʼ ʼ mustahkamlash” loyihasini amalga oshirish bo yicha Qo shma Muvofiqlashtirish ʻ ʻ Kengashining 3-yig ilishi. ʻ 2023-yil 20-fevral kuni Maktabgacha ta lim agentligida “O zbekistonda ʼ ʻ maktabgacha ta limda inklyuziv ta lim amaliyotini mustahkamlash” qo shma ʼ ʼ ʻ loyihasini amalga oshirish bo yicha Qo shma Muvofiqlashtirish Kengashining 3- ʻ ʻ yig ilishi bo lib o tdi. Ushbu loyiha 2021-yil 11-iyun kuni Maktabgacha ta lim ʻ ʻ ʻ ʼ vazirligi, Xalq ta limi vazirligi va Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) ʼ o rtasida imzolangan yig ilish Bayonnomasi asosida amalga oshirilmoqda. ʻ ʻ Uchrashuvda Maktabgacha va maktab ta limi vazirining birinchi o rinbosari ʼ ʻ A.Shin, JICAning O zbekistondagi vakolatxonasi rahbari S.Miyazaki, JICA ning ʻ Yaponiyadagi ofisi vakili M.Ivase, loyihani amalga oshirish bo yicha ishchi guruh ʻ a zolari ishtirok etishdi. ʼ Qo shma loyiha maxsus ehtiyoji bor bolalar ta limi sohasidagi bilim va ʻ ʼ ko nikmalar asosida maktabgacha ta lim tashkilotlari va boshlang ich maktablarning ʻ ʼ ʻ o qituvc hilarini maxsus va inklyuziv ta lim bo yicha o qitishning institutsional ʻ ʼ ʻ ʻ asoslarini yaratishga qaratilgan. 17 16 https://mpe.uz/post-detail/posts/about-the-ministry/2178 Murojaat qilingan sana: 23-aprel 2023-yil. 17 Meliboev A.R. Boshlang'ich maktab o'quvchilarining daryo faolligini oshirish usullari. “Ilmiy muammolar” Ilmiy va uslubiy jurnal. ISSN 2413-2101. № 8 (56). Moskva, 2022 yil. 21 Muvofiqlashtirish Kengashining yig ilishida loyiha doirasida amalgaʻ oshirilgan chora-tadbirlar muhokama qilindi va yanada samarali hamkorlikdagi faoliyat uchun keyingi qadamlar belgilandi 2023-yil 14-aprel kuni Maktabgacha ta lim agentligi markaziy apparati ʼ xodimlari uchun navbatdagi huquqiy savodxonlik soati o tkazildi. Unda o’tayotgan ʻ haftada qabul qilinib, e’lon qilingan muhim qonunchilik hujjatlari batafsil tushuntirildi. Huquqiy savodxonlik soati yakunida O zbekiston Respublikasi Prezidenti ʻ huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi tomonidan tayyorlangan haftaning muhim voqealari hamda davlat xizmatchilari uchun dolzarb mavzular haqida ma lumot berib boruvchi “Siyosiy-ma rifat soati” namoyish etildi. ʻ ʻ 18 2022-yilning 18-aprel kuni Maktabgacha ta’lim agentligida O’zbekistondagi KOICA vakillari va loyiha boshqaruvi bo’yicha koreys maslahatchilari bilan uchrashuv bo’lib o’tdi. Uchrashuvning maqsadi - "Toshkent shahrida koreys modeli bo’yicha kadrlar tayyorlash, o’qitish va rivojlantirish bo’yicha Kompleks markaz hamda Innovatsion davlat maktabgacha ta’lim tashkilotini qurish" loyihasini amalga oshirish masalalarini muhokama qilish bo’ldi. Uchrashuv davomida Koreya tomoni Maktabgacha ta’lim agentligi rahbariyatini qurilishi rejalashtirilgan obyektlar uchun qo’llanilishi mumkin bo’lgan dizayn variantlari bilan tanishtirdi. Mazkur loyiha doirasida O’zbekiston va Koreyaning ixtisoslashgan mutaxassislaridan iborat maktabgacha ta’lim Kengashini shakllantirish zarurligi alohida qayd etildi. “2022-yilda Toshkent shahrida YUNESKOning erta yoshdagi bolalarni tarbiyalash va ta lim berish bo yicha II Butunjahon konferensiyasini yuqori ʼ ʻ saviyada o tkazishga tayyorgarlik ko rish” mavzusidagi matbuot anjumani. ʻ ʻ Bugun Maktabgacha ta lim vazirligi binosida “2022-yilda Toshkent shahrida ʼ YUNESKOning erta yoshdagi bolalarni tarbiyalash va ta lim berish bo yicha II ʼ ʻ 18 Ilk va maktabgacha ta'limga qo'yiladigan Davlat talablari . T. 2018 Qo'shimcha adabiyotlar "Ilk qadam" takomillashgan tayanch dasturi . Toshkent 2016 F.Qodirova , SH.Toshpo'latova , M.A'zamova . " Maktabgacha pedagogika " .- T . , " Ma'naviyat " . 2022 22 Butunjahon konferensiyasi (Global forum) ni yuqori saviyada o tkazishgaʻ tayyorgarlik ko rish” mavzusida matbuot anjumani o tkazildi. ʻ ʻ Ushbu matbuot anjumanida YUNESKO Bosh qarorgohining Uzluksiz ta lim ʼ siyosati va tizimlari bo limi boshlig i Chakrun Borxen va YUNESKO Bosh ʻ ʻ qarorgohining Erta yoshdagi bolalarni rivojlantirish dasturi mutaxassisi Diavara Roxayalarning qatnashdilar. Odatda har 10 yilda bir marta o tkaziladigan tadbir Toshkent shahrida ʻ o tkazilishi mamlakatimizda erishilgan yutuq va marralarni namoyish etish, ʻ maktabgacha ta limni rivojlantirish modelini namoyish etish, eng yaxshi fikr va ʼ tajriba almashish imkonini beradi. Matbuot anjumanida II Butunjahon konferensiyasi haqida ma lumotlar e lon ʼ ʼ qilinib, quyidagilar: -YUNESKO Bosh konferensiyasining 41-sessiyasida qabul qilingan hamda 18,25,33 va 37-sessiyalarida takomillashtirilgan “YUNESKOning uchrashuvlar turkumlari va umumiy klassifikatsiyasi to g risidagi qonuni”ga ko ra, ushbu ʻ ʻ ʻ yig ilish ikkinchi turkumga mansubligi; ʻ -yig ilishning maqsadi a zo davlatlarning kichik yoshdagi bolalar tarbiyasi ʻ ʼ va ta limiga ziyoli jamiyat qurish va muntazam rivojlanish strategiyalarining muhim ʼ qismi sifatida qarovchi yangilangan siyosiy qarashlarini takomillashtirish va sarmoyalarini oshirilishi; 19 “Kichik yoshdagi bolalar tarbiyasi va ta limi bo yicha butunjahon ʼ ʻ konferensiyasi”ning milliy va mahalliy tayyorlov jarayoniga asoslangan holda strategiyalar, sheriklik, mablag lar va bu masalada o rnak ko rsatayotgan ʻ ʻ ʻ tashkilotlar haqidagi ma lumotlarni o z ichiga oluvchi “Kichik yoshdagi bolalar ʼ ʻ tarbiyasi va ta limi bo yicha Toshkent harakatlar dasturi”ni qabul qilish ʼ ʻ rejalashtirilayotganligi; U 2030-yilgacha barqaror rivojlanish maqsadlari 4.2 ga yetish va BRMning kichik yoshdagi bolalar bilan bog liq boshqa maqsadlariga erishishga xizmat qilishi; ʻ 19 https://mpe.uz/post-detail/posts/news/2097 Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 23 Xulosalovchi hujjat konferensiyaning “Kuchli poydevor sari: kichik yoshdagi bolalarning sifatli tarbiyasi va ta limi bo yicha rivojlanishlar va mavjudʼ ʻ qiyinchiliklar” nomli ma lumotnoma hisobotiga, konferensiya arafasida tashkil ʼ qilinadigan mahalliy uchrashuvlar va ko p sonli maslahatlashuvlar natijasiga ʻ asoslanishi; Xulosalovchi hujjatning yakuniy varianti tegishli tomonlar, xususan, YUNESKOga a zo davlatlar va taraqqiyot bo yicha asosiy hamkor agentliklardan ʼ ʻ iborat loyihalash guruhi tomonidan tasdiqlanishi ma lum qilindi. ʼ Shu bilan birgalikda, ijrochi kengash tomonidan qabul qilingan tegishli qarorga muvofiq, yig ilish qatnashuvchilari a zo davlatlar hamda hamkor ʻ ʼ davlatlar vakillaridan iborat bo ladi. Shuningdek, a zo bo lmagan davlatlar, ʻ ʼ ʻ YUNESKO o zaro a zolik kelishuvlarini yakunlagan Birlashgan Millatlar Tashkiloti ʻ ʼ tizimidagi muassasalarning vakillari, xalqaro davlat va nodavlat tashkilotlari hamda boshqa nodavlat tashkilotlari va tizimlari, jamg armalar, ikki tomonlama ʻ muassasalar va shu kabi institutlar yig ilishga kuzatuvchi sifatida taklif qilinadi. ʻ Umumiy qatnashuvchilar soni vakillar, kuzatuvchilar va YUNESKO Kotibiyati a zolari va onlayn qatnashuvchilar bilan birgalikda 1500 tani tashkil ʼ etishi va onlayn orqali 500 nafar ishtirokchilar ham kuzatishi kutilmoqda. 20 Bugungi matbuot anjumanida YUNESKO Bosh qarorgohining Uzluksiz ta lim siyosati va tizimlari bo limi direktori Borxen Chakrun va YUNESKO Bosh ʼ ʻ qarorgohining Erta yoshdagi bolalarni rivojlantirish dasturi mutaxassisi Roxaya Diavaralar ishtirok etdi. Ma lumot uchun: 2010-yil 27-29-sentyabr kunlari Moskvada ʼ YUNESKOning Birinchi ilk yoshdagi bolalarni erta rivojlantirish va ta lim bo yicha ʼ ʻ Butunjahon konferensiyasi bo lib o tdi, uch kun davomida uning ishtirokchilari ʻ ʻ butun dunyo bo ylab bolalar huquqlari va manfaatlarini himoya qilishning dolzarb ʻ masalalarini muhokama qildilar. 21 20 https://uzedu.uz/uz/service/duplicates Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 21 https://uzedu.uz/uz/page/7 Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 24 II.BOB. O’zbekistonda maktabgacha ta`lim muassasalarining zamonaviy tizimi 25 II.2. “Maktabgacha ta’lim to’g’risidagi Nizom”ga va normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq davlat va nodavlat maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish 2022-yil 22-iyun kuni   Maktabgacha ta lim vazirligi huzurida Jamoatchilikʼ kengashining yig ilishi hamda sohada amalga oshirilgan ishlar va rejalashtirilgan ʻ vazifalar yuzasidan matbuot anjumani bo lib o tdi. ʻ ʻ Maktabgacha ta lim tizimi ʼ bo yicha 2017-2021-yillarda amalga oshirilgan ishlarning tahliliy ma lumoti haqida ʻ ʼ so’z boradi. 2017-yilda maktabgacha ta lim tizimiga ajratilgan mablag larning (jami ʼ ʻ 2,0 trln . so m ʻ ) YAIMdagi ulushi 0,7 foizni tashkil etgan bo lsa, ʻ 2021-yilda 7,3 trln . so m ʻ ajratilgan bo lib bu ko rsatkich ʻ ʻ 1,06 foizni tashkil etdi. Shu bilan birga, Davlat byudjeti xarajatlari tarkibidagi ulushi2017-yilda 4,46 foizni , 2021-yilda kelib 4,86 foizni tashkil etdi. 2017-2021-yillarda bolalarni maktabgacha ta lim bilan qamrab olish ʼ darajasi ikki barobardan oshdi. Jumladan, 2017-yilda maktabgacha yoshdagi bolalarning 708ming nafari, 2020-yilda 1mln 700 ming nafari, ( 60,9 foiz ) maktabgacha ta lim bilan qamrab olingan bo lsa, bugungi kunga qadar qo shimcha ʼ ʻ ʻ 2 57 ming nafar ( + 8,5 foiz ) bola qamrab olinishi hisobiga ularning soni 1 mln 957 ming nafarga ( 69,4 foiz ) yetdi. 22 Respublikadagi barcha bolalar uchun bir xil boshlang ich imkoniyatlarni ʻ yaratish yo lida har bir bolaning ʻ maktabga kirishidan bir yil oldin umumiy o rta ʻ ta limga majburiy bir yillik tayyorgarlikdan o tishga bo lgan huquqi ʼ ʻ ʻ “Maktabgacha ta lim va tarbiya” ʼ to g risidagi qonun bilan kafolatlandi. Endilikda bolalar maktabga ʻ ʻ chiqishdan oldin bir yillik majburiy bepul maktabga tayyorlovdan o tkazilmoqda. ʻ Joriy yil yakuniga kelib qamrab olingan 6 yoshli bolalar soni 589 ming nafarga ( 83,8 foiz ) yetdi. 2017-yildagi 5 211 ta maktabgacha ta lim tashkilotlari soniga nisbatan ʼ besh barobarg oshib, hozirda 28 012tani (2020-yilda 18 254 ta ) tashkil etmoqda. 22 https://uz.wikipedia.org/ wiki/O%E2%80%98zbekiston_Respublikasi_Maktabgacha_va_maktab_ta %E2%80%99limi_vazirligi Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 26 Tizimga xususiy sektorning jalb qilinishi natijasida nodavlat maktabgacha ta lim tashkilotlari soni ʼ 250 tadan 21 600 taga yetdi. Jumladan, davlat-xususiy sherikchilik sohasidagi oilaviy maktabgacha ta lim tashkilotlari soni ʼ 19 672 taga yetdi. Davlat-xususiy sherikchiligi asosidagi maktabgacha ta lim tashkilotlarining ʼ 56 foiz tarbiyalanuvchilari imtiyozli shartlarda ota-ona to lovini amalga oshiradi. ʻ 23 Ushbu maktabgacha ta lim tashkilotlarini tashkil qilishga ʼ 2,2 trln. so m ʻ imtiyozli kredit mablag lari yo naltirildi. Natijada maktabgacha ta limga jalb ʻ ʻ ʼ etilgan bolalarning 32 foizi nodavlat maktabgacha ta lim tashkilotlarida ta lim- ʼ ʼ tarbiya olmoqda. 2018-2021-yillarga mo ljallangan Investitsiya dasturlari doirasida ʻ 1 424 ta (2021-yilda 199 ta ) obyektlarda qurilish-ta mirlash ishlari amalga ʼ oshirilishi natijada bolalar uchun qo shimcha ʻ 73 mingdan ortiq (2021-yilda 12 395 ) o rinlar yaratildi. ʻ Ijtimoiy himoyaga muhtoj oila farzandlari uchun bepul maktabgacha ta limning ʼ muqobil turlari joriy etildi. Jumladan: “Aqlvoy” loyihasi doirasida respublikadagi maktabgacha ta lim tashkilotlari ʼ mavjud bo lmagan hamda qamrov ko rsatkichlari past bo lgan ʻ ʻ ʻ 142 ta MFYda 7 mingga yaqin bolalarni qamrab oladigan qayta jihozlangan 65 ta avtobuslar negizida 387 ta mobil guruhlar shakllantirildi. BMTning Xalqaro bolalar fondi YUNISEF tashkiloti bilan hamkorlikda tajriba-sinov tariqasida Namangan va Xorazm viloyatlarid 8 t maktabgacha ta limning “Turli xil yoshdagi maktabgacha ta lim guruhlari” ʼ ʼ (o yin guruhlari) muqobil shakli joriy etilib, jami ʻ 400 nafar bola qamrab olindi. Shu kunga qadar Maktabgacha ta lim vazirligi va xorijiy hamkorlar o rtasida ʼ ʻ O zbekiston Respublikasida maktabgacha ta lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan ʻ ʼ 71 ta memorandum va kelishuvlar imzolandi. 23 https://mpe.uz/post-detail/posts/photo-gallery/2178 Murojaat qilingan sana 14-mart 2023-yil. 27 Maktabgacha ta lim sohasiga xorijiy investitsiyalarni keng jalb etishʼ bo yicha ʻ 141 mln (2021-yilda 43,6 mln ) AQSH dollari miqdorida xalqaro kelishuvlarga erishilgan. Shuningdek, maktabgacha ta lim tashkilotlarini yuqori malakali kadrlar ʼ bilan ta minlash hamda sifatli ta lim xizmatini ko rsatish bo yicha ham muayyan ʼ ʼ ʻ ʻ ishlar amalga oshirilmoqda. 2021-2022 o quv yilidan boshlab Maktabgacha ta lim vazirligi tasarrufidagi ʻ ʼ 96 ta pedagogika kollejlarida jami 54 551 nafar talaba o qimoqda. Shundan, ʻ kunduzgi ta lim shakli bilan bir qatorda ʼ 11 300 dan ziyod talabalarni qamrab olgan holda ilk bor sirtqi , kechki va dual ta lim shakllari ham joriy etildi. ʼ 2021-2022 o quv yilida Toshkent shahrida Puchon universitetining (Janubiy ʻ Koreya) “Maktabgacha ta lim” yo nalishida ʼ ʻ 1 198 nafar talaba, “A.I.Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti” Federal davlat-byudjet oliy ta lim ʼ muassasasi filialining Maktabgacha ta lim sohasiga oid ʼ 298 nafar talaba tahsil olmoqda. 24 Maktabgacha ta lim tizimidagi pedagoglar soni 2017-yilda ʼ 58 400 nafarni , 2021-yil yakunida esa 134 641 nafarni tashkil etdi. Shuningdek, oliy ma lumotli ʼ pedagoglar salmog i ʻ 21,6 foizdan 33,8 foizgacha (2021-yilda + 2,1 foiz ) yetkazildi. 2017-2021-yillarda Maktabgacha ta lim tashkilotlari direktor va ʼ mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida 18 469 nafar rahbar, mutaxassis va pedagoglar malakasini oshirgan, 1 443 nafar nomutaxassis kadrlar qayta tayyorlash kurslaridan o tgan. ʻ 50 mingdan ortiq rahbar, mutaxassis va pedagoglar uchun kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish bo yicha ʻ qisqa muddatli kurslar tashkil qilingan. 2018-2021-yillar davomida maktabgacha ta lim tashkilotlariga ʼ 55 ming dona “Ilk qadam” dasturi va davlat talablari, 122 ming komplekt didaktik plakat va kartochkalar, 2 mln 768 ming dona ish daftarlari, 12,5 ming komplekt mavzuli rejalashtirish to plami, ʻ 153 ming komplekt didaktik o yinlar, ʻ 475 ming dona bolal 24 https://uz.tierient.com/maktabgacha-talim/ Murojaat qilingan sana 17-mart 2023-yil. 28 arni rivojlantiruvchi o yinchoqlar,ʻ 80 ming komplekt badiiy adabiyotlar, pedagoglar uchun 255 ming dona o quv va metodik qo llanmalar yetkazib berildi. ʻ ʻ Inklyuziv ta lim tamoyillari va imkoniyati cheklangan bolalarga yordam ʼ ko rsatishning yangi shakllari joriy etilmoqda. Jumladan, Nukus, Qarshi shaharlari ʻ va Qibray tumanida “Imkon ” reabilitatsiya markaziga ega bo lgan ko p tarmoqli ʻ ʻ ixtisoslashtirilgan va qo shma turdagi maktabgacha ta lim tashkiloti kabi ʻ ʼ yangi shakllari joriy etildi. 2021-yilda barcha ko p tarmoqli ixtisoslashtirilgan davlat maktabgacha ʻ ta lim tashkilotlari reabilititsiya asbob uskunalari bilan ta minlandi. ʼ ʼ Jahon sog liqni saqlash tashkiloti mutaxassislari bilan birgalikda bolalarni ʻ ovqatlantirish standartlari, jumladan, oziq-ovqat mahsulotlari ro yxati hamda ovqat ʻ tayyorlash texnologiyasini ko rib chiqilib, ushbu tamoyillarni amaliyotga tatbiq ʻ etish va bolalarning sog lom ovqatlanishini ta minlash maqsadida maktabgacha ʻ ʼ ta lim tashkilotlari uchun taomlar ʼ retsepti kitobi ishlab chiqildi. Maktabgacha ta lim sohasida hal etilishi lozim bo lgan dolzarb muammolar ʼ ʻ va ularni bartaraf etish yo llari. ʻ Birinchidan, respublikada 1,1 mingga yaqin MFYda maktabgacha ta lim ʼ tashkilotlari mavjud emas. Buning uchun: - har yilgi Investitsiya va boshqa dasturlar doirasida davlat maktabgacha ta lim tashkilotlarini qurish va bo sh turgan obyektlarni rekonstruksiya qilish; ʼ ʻ - maktabgacha ta limning muqobil shakllarini joriy qilish; ʼ - qurilishning muqobil shakllaridan foydalanish; - yangi qurilish uchun xorijiy grant va kredit mablag larini jalb qilish; ʻ - nodavlat sektorning sohadagi ulushini oshirish; - turar-joy binolarining birinchi qavatlaridan foydalangan holda yangi quvvatlarni yaratish ishlarini rivojlantirish. Ikkinchidan, maktabgacha ta lim tashkilotlari xodimlarining oylik maoshlari ʼ pastligi kadrlar qo nimsizligini keltirib chiqarmoqda, shuningdek tajribali kadrlarni ʻ jalb etish imkoniyatlarini pasaytirmoqda. 29 Ma lumot uchun,ʼ oliy toifadagi tarbiyachining bazaviy tarif stavkasi 1,8 mln so mni; birinchi toifadagi 1,7 mln so mni; ikkinchi toifadagi 1,57 mln so mni va ʻ ʻ ʻ oliy ma lumotli tarbiyachining bazaviy tarif stavkasi 1,45 mln so mni hamda ʼ ʻ oshxona oshpazining ish haqi miqdori 909 ming so mni tashkil etadi. ʻ 25 Buning uchun: - maktabgacha ta lim tashkiloti tarbiyachilari ish haqi miqdorini ʼ boshlang ich sinf o qituvchilarining ish haqiga tenglashtirish; ʻ ʻ - maktabgacha ta lim tizimi xodimlarining bazaviy tarif stavkalarini oshirish ʼ bo yicha normativ-huquqiy hujjatni qabul qilish. ʻ Uchinchidan, maktabgacha ta lim tashkilotlarida oliy ma lumotli pedagog ʼ ʼ kadrlar ulushi atigi 33,8 foizni tashkil etadi. Oliy ma lumotli kadrlar ulushini ʼ oshirish uchun: A.I.Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent filiali va Toshkentdagi Puchon universitetida maktabgacha ta lim yo nalishlarida ʼ ʻ sirtqi ta lim shaklini kengaytirish ʼ ; A.I.Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti bilan hamkorlikda “Komanda pedagogov pod klyuch” loyihasini amalga oshirish, maktabgacha ta lim sohasida kadrlarni ʼ fanlararo integrativ tayyorlash, bunda maktabgacha ta lim yo nalishida universal kadr tayyorlashni, ya ni har bir bitiruvchi ʼ ʻ ʼ ham tarbiyachi, ham musiqa rahbari, ham jismoniy tarbiya yo riqchisi, ham xorijiy ʻ til o qituvchisi kompetensiyasi bilan tayyorlanishini ta minlash bo yicha takliflar ʻ ʼ ʻ ishlab chiqish; - Maktabgacha ta lim tashkilotlari rahbar kadrlari zahirasini ʼ maqsadli o qitish ʻ kurslarini yo lga qo yish; ʻ ʻ - bakalavriatning nopedagogik ta lim yo nalishlari bitirgan oliy ma lumotli ʼ ʻ ʼ kadrlar uchun kasbiy qayta tayyorlash kurslarini, musiqa, jismoniy tarbiya, xorijiy til yo nalishlarini bitiruvchilari uchun ʻ pedagogik qayta tayyorlash kurslari tarmog ini kengaytirish. ʻ 25 https://www.facebook.com/mtv.gov.uz/ Murojaat qilingan sana: 24-aaprel 2023-yil. 30 To rtinchidan, maktabgachaʻ ta lim tashkilotlari pedagog kadrlarining ʼ salohiyati past, rahbar va pedagog kadrlarning professional tayyorgarligi va mahoratini oshirib borishning samarali tizimi mavjud emas. Buning uchun: - KOICA ning “O zbekistonda kadrlarni tayyorlash, o qitish va rivojlantirish ʻ ʻ bo yicha Kompleks markazni tashkil etish orqali maktabgacha ta lim tashkilotlari ʻ ʼ pedagog kadrlari salohiyatini oshirish” loyihasi doirasida tizimli ishlarni yo lga ʻ qo yish, nodavlat maktabgacha ta lim tashkilotlaridagi pedagog kadrlarni ʻ ʼ malakasini oshirish , shu jumladan qisqa muddatli o quv kurslarini ʻ tashkil etish; - pedagog kadrlarni malakasini oshirishning ko p ballik tizimga asoslangan ʻ uzluksiz, muqobil shakllarini tajriba-sinov tariqasida joriy etish; - pedagogika kollejlari bazasida oliy ta lim muassasalari ishtirokida ʼ tajriba- sinov tariqasida “Maktabgacha ta lim klasteri” ʼ faoliyatini yo lga qo yish; ʻ ʻ pedagog kadrlarning kasbiy rivojlanish monitoringini olib borishning elektron axborot tizimini joriy etish. 26 Maktabgacha ta’lim to’g’risidagi qonunlar va normativ huquqiy hujjatlarga quyidagilarni misol qilib ko’rsatishimiz mumkin. Maktabgacha ta’lim sohasi pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimining moddiy-texnik bazasini yanada mustahkamlash chora-tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №714, Qabul qilingan sana 19.12.2022, Kuchga kirish sanasi 21.12.2022 “Maktabgacha ta’lim muassasalari va maktab-internatlardagi bolalar ta’minotiga haq to’lash tartibi to’g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarorga o’zgartirishlar kiritish to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi, O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligining qarori, рег. № МЮ 2821-2, Qabul qilingan sana 21.09.2022, Kuchga kirish sanasi 21.09.2022 Davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarida qo’shimcha pullik ta’lim-tarbiya xizmatlari ko’rsatish faoliyatini tashkil etish tartibi to’g’risidagi nizomga o’zgartirishlar kiritish haqida O’zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim 26 https://www.facebook.com/mtv.gov.uz/ Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 31 vazirining buyrug’i, рег. №МЮ 3123-2, Qabul qilingan sana 14.09.2022, Kuchga kirish sanasi 14.09.2022 Maktabgacha ta’lim sohasida davlat-xususiy sheriklik munosabatlarini zamonaviy raqamli texnologiyalar yordamida soddalashtirish chora-tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №426, Qabul qilingan sana 02.08.2022, Kuchga kirish sanasi 03.08.2022 Maktabgacha ta’lim sohasida davlat-xususiy sheriklikni yanada rivojlantirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, №PQ-322, Qabul qilingan sana 14.07.2022, Kuchga kirish sanasi 15.07.2022 O’zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo’mitasining idoraviy mansubligidagi maktabgacha ta’lim tashkiloti faoliyatini tugatish to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №334, Qabul qilingan sana 17.06.2022, Kuchga kirish sanasi 17.06.2022 Mobil guruhlar bazasida maktabgacha ta’lim xizmatlarini ko’rsatish tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №494, Qabul qilingan sana 03.08.2021, Kuchga kirish sanasi 04.08.2021 “Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarning hayoti va sog’lig’ini muhofaza qilishni tashkil etish tartibi to’g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarorga o’zgartirishlar kiritish haqida O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi, O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligining qarori, рег. № МЮ 3012-2, Qabul qilingan sana 11.01.2021, Kuchga kirish sanasi 11.01.2021 2020-yil uchun davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalar ta’minoti uchun ota-onalar to’lovi miqdorlarini tasdiqlash to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №114, Qabul qilingan sana 28.02.2020, Kuchga kirish sanasi 29.02.2020 Hujjat kuchini  yo’qotish  sanasi  30.04.2021 Mobil guruhlar bazasida maktabgacha ta’lim xizmatlarini ko’rsatish bo’yicha tajriba-sinov loyihasini amalga oshirish to’g’risida O’zbekiston 32 Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №786, Qabul qilingan sana 18.09.2019, Kuchga kirish sanasi 19.09.2019 Hujjat kuchini  yo’qotish  sanasi  04.08.2021 Maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №391, Qabul qilingan sana 13.05.2019, Kuchga kirish sanasi 14.05.2019 Davlat-xususiy sherikchilik asosida zamonaviy maktabgacha ta’lim muassasasini tashkil etish to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №681, Qabul qilingan sana 24.08.2018, Kuchga kirish sanasi 25.08.2018 Ta’lim bo’yicha global hamkorlik granti — beg’araz texnik ko’magidan foydalangan holda “Maktabgacha va umumiy o’rta ta’limni takomillashtirish” loyihasini amalga oshirish chora-tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №371, Qabul qilingan sana 30.12.2014, Kuchga kirish sanasi 12.01.2015 Maktabgacha tarbiya va boshlang’ich ta’lim muassasasi to’g’risidagi namunaviy nizomni o’z kuchini yo’qotgan deb topish haqida O’zbekiston Respublikasi xalq ta’limi vazirining buyrug’i , рег. № МЮ 306-1, Qabul qilingan sana 27.05.2013, Kuchga kirish sanasi 02.09.2013 Davlat maxsus maktabgacha ta’lim muassasalarining faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №117, Qabul qilingan sana 18.06.2010, Kuchga kirish sanasi 18.06.2010 Hujjat  kuchini  yo’qotish  sanasi  31.07.2017 Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarning hayoti va sog’lig’ini muhofaza qilishni tashkil etish tartibi to’g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining, O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligining qarori, рег. № МЮ 1956, Qabul qilingan sana 14.05.2009, Kuchga kirish sanasi 24.05.2009 Hujjat  kuchini  yo’qotish  sanasi  15.05.2018 33 Maktabgacha ta’lim sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, №225, Qabul qilingan sana 25.10.2007, Kuchga kirish sanasi 25.10.2007 Hujjat kuchini  yo’qotish  sanasi  31.07.2017 27 XULOSA Yurtimizning qadim tarixidan toki shu kungacha bo’lgan davr mobaynida davlat muassasalari tarixiga nazar soladigan bo’lsak, har birining o’z tizimi va boshqaruv prinsipi hamda tarixi bo‘lgan. Maktabgacha ta’lim tizimining vujudga kelish yo’lidagi dastlabki qadamlardan biri 1992-yil iyul oyida “O’zbekiston Respublikasi Ta’lim to’g’risida” qonunning ahamiyati katta ushbu sohadagi siyosatning asosiy prinsiplarini o’zida mujassam etganligini ta’kidlash mumkin. 2017-yil 16-avgust kuni bo’lib o’tgan yig’ilish esa maktabgacha ta’lim tizimi tarixida qoladigan yig’ilish bo’ldi. Shu kuni 27 https://lex.uz/uz/ Murojaat qilingan sana: 25-aprel 2023-yil. 34 Prezidentimiz davlat milliy genofondini mustahkamlash borasida gapirib, ta’limning ilk bosqichini rivojlantirishning ko’plab yo’nalishlarini belgilab berdi. “O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi faoliyatini tashkil etish to’g’risida”gi qarorga muvofiq bu sohada yangi tizim hamda vazirlik tashkil etildi. Yangi vazirlik oldiga maktabgacha ta’lim sohasida yagona davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish, maktabgacha ta’lim muassasalari davlat va nodavlat tarmog’ini kengaytirish va moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularni malakali pedagog kadrlar bilan ta’minlash, maktabgacha ta’lim muassasalariga bolalarni qamrab olishni keskin oshirish, ta’lim-tarbiya jarayonlariga zamonaviy ta’lim dasturlari va texnologiyalarini tatbiq etish orqali bolalarni intellektual, ma’naviy-estetik, jismoniy rivojlantirish hamda ularni maktabga tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash vazifalari qo’yildi. O’zbekistonda 2019-2020 o’quv yili davomida 400,000 ta o’quvchi maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyalandi. O’quvchilar soni 3 yoshdan 7 yoshgacha bo’lgan yosh guruhlaridan tashkil topadi. O’zbekiston maktabgacha ta’lim tizimida o’qituvchilar soni 473,800 ta. O’qituvchilar 67,2% si ayrim fanlarga yo’naltirilgan. Masalan, ayrim maktabgacha ta’lim muassasalari ingliz tiliga yo’naltirilgan bo’lsa, boshqalari rus tili, sport, madaniyat va shunga o’xshash boshqa sohalarni chuqurroq o’rgatishga e’tibor qaratilgan.. O’zbekistonda tarbiya usullari ham o’zgarib borayotgan bo’lsa-da, tarbiyaviy va pedagogik usullar ustuvor ahamiyatga ega. Bu usullar tarbiyalanuvchilarning o’ziga xos qobiliyatlarini aniqlash, ularni o’zlashtirish va o’zaro hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan. O’zbekistonda maktabgacha ta’lim tizimi ham dunyoda yuqori darajada qadriyatlanganligi uchun, tarbiyachilar malakasini oshirib borish va sifatli sharoit yaratish ustuvor g’oya bo’lib kelmoqda. 35 Foydalanilgan adabiyotlar 1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta'lim to‘g‘risida” gi Qonuni. -T.: O'zbekiston. 1997. 2. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi, -T.: O'zbekiston. 1997. 3. Maktabgach ta'lim Konsepsiyasi. - T.:2008, Maktabgach ta'lim mussasalarini Namunaviy Nizomlari - T.: 2007 4. Ilk va maktabgacha ta'limga qo'yiladigan Davlat talablari. T. 2018 Qo'shimcha adabiyotlar “Ilk qadam” takomillashgan tayanch dasturi. Toshkent 2016 cc. “Maktabgacha pedagogika”. - T.: Ma'naviyat. 2013. 36 5. Alimkulov S.O. va boshq. Maktabda o'qitish uchun zamonaviy innovatsion va axborot texnologiyalari. “Akademiya” ilmiy va uslubiy jurnali. ISSN 2412- 8236. № 12 (15), Moskva, 2016 6. Bolibekov.A. Maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish . “Ilmiy muammolar” Ushbu o’quv-uslubiy majmua , ISSN- 5111800 . № 430. Guliston, 2014 yil 7. Meliboev A.R. Boshlang'ich maktab o'quvchilarining daryo faolligini oshirish usullari. “Ilmiy muammolar” Ilmiy va uslubiy jurnal. ISSN 2413-2101. № 8 (56). Moskva, 2022 yil. Internet saytlar 1. https://uz.tierient.com/maktabgacha-talim/ 2. https://mpe.uz/post-detail/post/ 3. http://www.marifat.uz/ 4. https://uzedu.uz/uz/staff/ 5. https://uz.wikipedia.org/ 6. https://www.facebook.com/mtv.gov.uz/ 7. https://lex.uz/uz/ 37

MUNDARIJA

KIRISH

I.BOB. O‘zbekistonda maktabgacha ta‘limning rivojlanish bosqichi va taraqqiyoti

I.1 Maktabgacha ta’lim tizimining vujudga kelish tarixi taraqqiyoti

I.2 Maktabgacha ta’lim muassasalari rivojlanishining asosiy bosqichlari

II.BOB. O‘zbekistonda maktabgacha ta‘lim muassasalarining zamonaviy tizimi

II.1 Maktabgacha ta’lim tizimi muassasalarining xalqaro bitmlari va hamkorliklari

II.2 “Maktabgacha ta’lim to’g’risidagi Nizom”ga va normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq davlat va nodavlat maktabgacha ta’limni tashkil etish va boshqarish

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

Купить