Информация о документе

Цена 18000UZS
Размер 62.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 06 Декабрь 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Дошкольное и начальное образование

Продавец

Alisher

Дата регистрации 03 Декабрь 2024

112 Продаж

Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalalar shaxsini barkamol qilib tarbiyalash

Купить
M U N D A R I J A KIRISH ............................................................................................................................2   I BOB. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA MILLIY URF ODATLARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY PEDAGOGIK ASOSLARI......................................................................................................................5 1.1   Maktabgacha yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirish   ............................... 5 1.2   Milli  urf  odatlarni   maktabgacha  yoshdagi  bolalar  tarbiyasidagi  ahamiyati   ............10 1.3   Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning mavjud  holati   …....................................……………..……………………………....13   II BOB. MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASALARI TARBIYA - LANUVCHILARIDA MILLIY URF ODATLARNI SHAKLLANTIRISH -NING PEDAGOGIK VOSITALARI VA SHAKLLARIDAN FOYDALANISH.............19 2.1 Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirishning  pedagogik  vositalari   .......................................................................................... 19 2.2 Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni tarkib  toptirish  shakllari   ............... ....................................................................................................... 27 XULOSA   .... ............................................................................................................................................ 35 FOYDALANILGA ADABIYOTLAR ……………………………………………..37 ILOVALAR KIRISH 1 Kurs ishining dolzarbligi. Mustaqillik yillarida  O‘zbekiston  Respublikasi ijtimoiy  taraqqiyotini  ta’minlovchi  ustuvor  yo‘nalishlardan  biri  sifatida  ta’lim sohasi  e’tirof  etildi.  Ustuvor  soha  bo‘lgan  ta’limni  tubdan  yangilash,  uni mazmunan  boyitish,  ta’lim  tizimiga  ilg‘or  pedagogik  texnologiyalarni  tadbiq  etish va  rivojlangan  ta’lim  darajasiga  ko‘tarish  mamlakatda  olib  borilayotgan  ta’limiy islohotlarning  asosiy  g‘oyasi  sanaladi. Maktabgacha  ta’lim  sohasi  uzluksiz  ta’lim  tizimining  birlamchi  bo‘g‘ini hisoblanib,  u har  tomonlama  sog‘lom  va  barkamol  bola  shaxsini  tarbiyalash  va maktabga  tayyorlashda  g‘oyat  muhim  ahamiyat  kasb  etadi. Bugungi  kunda  Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarining ta’lim-tarbiyasi  masalasi  davlatimiz,  hamda  yurtboshimiz  Sh.M.  Mirziyoyev e’tiborida  turgan  dolzarb  masalalaridan  biridir. O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  Shavkat  Mirziyoyev  rahbarligida  2017 yil  16-avgust  kuni  bo‘lib  o‘tgan  yig‘ilishda  maktabgacha  ta’lim  tizimini  tarkibiy jihatdan  tubdan  isloh  qilish,  mazkur  muassasalarga  bolalarni  to‘la  qamrab  olish bo‘yicha  muhim  vazifalar  qo‘yilgan  edi.  Bu  boradagi  tahlillar  natijasida  qisqa vaqt da  uchta  yirik  hujjat  —  O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  9-sentabrdagi “Maktabgacha   ta’lim   tizimini   tubdan   takomillashtirish   chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi  PQ-3261-sonli  Qarori,  30-sentabrdagi  “Maktabgacha  ta’lim  tizimi boshqaruvini  tubdan  takomillashtirish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida”gi  PF-5198-sonli Farmoni  hamda  “O‘zbekiston  Respublikasi  Maktabgacha  ta’lim  vazirligi  - faoliyatini  tashkil  etish  to‘g‘risida”gi  PQ-3305-sonli  Qarori  imzolangan.  Mazkur sohani  takomillashtirish  maqsadida  qabul  qilingan  dasturda  maktabgacha  ta’lim sohasi  uzluksiz  ta’lim  tizimining  birlamchi  bo‘g‘ini  sifatida,  bu  jarayonda maktabgacha   ta’lim   muassasalarining   bolalar   huquqiy   savodxonligini shakllantirishdagi  o‘rni  hamda,  respublikada  ta’lim-tarbiya  tizimi  va  barkamol avlodni  tarbiyalash  davlat  siyosatining  asosiy  ustuvor  yo‘nalishi  ekanligi ta’kidlangan.  O‘zbekiston  Respublikasi  prezidenti   2016   YIL   29-dekabrdagi “2017-2021  yillarda  maktabgacha  ta’lim  tiziminiyanada  takomillashtirish chora-  tadbirlari  to‘g‘risida”gi  PQ-2707-sonli  Qarorda  belgilangan  vazifalarni 2 amalga oshirish  jarayonida  O‘zbekiston  Respublikasi  Konstitutsiyasi,  bola huquqlariga  oid  meyoriy-huquqiy  hujjatlar  asosida  ta’lim  sohasida  bir  qator islohotlar  amalga  oshirilmoqda. O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  30.09.2017-yilda  “Maktabgacha ta’lim  tizimi  boshqaruvini  tubdan  takomillashtirish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida”gi PF-5198-sonli  farmonida  ham  maktabgacha  ta’lim  muassasalarida  yosh  bolalarni milliy  va  umuminsoniy  qadriyatlar,  insonparvarlik  va  yuksak  ma’naviyat  ruhida tarbiyalash,  ularning  qalbi  va  ongiga  mustaqillik,  milliy  o‘zlikni  anglash  g‘oyalarni yanada  chuqur  singdirish,  “ommaviy  madaniyat”  ko‘rinishidagi  yot  g‘oyalarga qarshi  immunitetni  mustahkamlashga  yo‘naltirilgan  tadbirlarni  amalga  oshirish kabi  fikrlar  ilgari  surilgan. Darhaqiqat,  yosh  avlodning  barkamol  inson  bo‘lib  yetishishi  uchun  u xalq, vatan  tarixi,  ta’lim  sohasidagi  ajdodlar  tajribasidan  xabardor  bo‘lishi  kerak. Kadrlar  tayyorlash  milliy  dasturida  ta’lim  sohasini  tubdan  isloh  qilish,  uni o‘tmishdan  qolgan  mafkuraviy  qarashlar  va  sarqitlardan  to‘la  xalos  etish, rivojlangan  demokratik  davlatlar  darajasida  yuksak  ma’naviy-ahloqiy  talablarga javob  beradigan  yuqori  malakali  kadrlar  tayyorlash  tizimini  yaratish  asosiy  maqsad qilib  qo‘yilgan:  kadrlar  tayyorlash  sohasidagi  davlat  siyosatida  ham  insonni intellektual  va  ma’naviy-ahloqiy  jihatdan  tarbiyalash  bilan  uzviy  bog‘liq  bo‘lgan uzluksiz  ta’lim  tizimi  orqali  har  tomonlama  barkamol  shaxs-fuqaroni  shakllantirish nazarda  tutiladi. “Kadrlar  tayyorlash  milliy  dasturi”da  kadrlar  tayyorlash  tizimini  tubdan  isloh qilishning  muhim  omillari  ko‘rsatib  berilgan.  3-bandida  milliy  o‘zlikni anglashning  o‘sib  borishi,  vatanparvarlik,  o‘z  vatani  uchun  g‘urur  urf  odatsining shakllanayotganligi,  boy  milliy-madaniy  va  tarixiy  an’analarga,  xalqimizning intellektual  merosiga  hurmatni  qaror  toptirish  lozimligi  alohida  ta’kidlangan. Mazkur  dasturni  hayotga  izchil  tatbiq  etish,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning  pedagogik asoslarini  yaratish  o‘z  yechimini  kutayotgan  dolzarb  muammo  ekanligini ko‘rsatmoqda. 3 Hozirgi davr,  ya’ni  “miliy  o‘zlik”ni  anglashning  o‘sib  borishi  yosh  avlodda  - ayniqsa,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  shakllanib borayotgan  milliy  urf  odatlarni  yanada  o‘stirish,  rivoj  toptirishni  talab  etmoqda. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  xalqning  boy  ma’naviy  va  intellektual  merosi hamda  umumbashariy  qadriyatlar  asosida  shaxs  tarbiyasining  insonparvarlik yo‘nalishini  joriy  qilishni  taqozo  qiladi. Kurs ishining maqsadi: Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatni shakllantirishning  pedagogik  shart-sharoitlarini  o’rganish  orqali  ilmiy-metodik tavsiyalarni  ishlab  chiqish. Kurs ishining vazifasi: 1. Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning pedagogik  muammosini  dolzarbligini  asoslash; 2. Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning samarali  shakl  va  metodlarini  aniqlash; 3. Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishga qaratilgan  ilmiy-metodik  tavsiyalar  ishlab  chiqish; Kurs ishning predmeti. Maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning  shakl va  metodlarini  o’rganish. Kurs ishning ob’ekti: Surxondaryo   viloyati   Qumqo’rg’on   tuman   21-maktabgacha   ta’lim muassasasi. Kursni tugatish ishning amaliy ahamiyati : Ishda  ilgari  surilgan  nazariy  qarashlar  maktabgacha  ta’lim  muassasalari faoliyatini  mazmunan  boyitadi,  ta’lim-tarbiya  jarayonini  takomillashtirish  uchun keng  foydalanish  mumkin. 4 I. BOB MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA MILLIY URF ODATLARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY PEDAGOGIK ASOSLARI. 1.1 Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida milliy urf odatlarni shakllantirish. Mustaqillik milliy  g’urur,  vatanga  yurtga  muhabbat,  fidoiylik,  mehr  - shafqat, oqibat,  ota  - onaga  hurmat  urf  odatlarini  kamol  toptirishda  cheksiz  imkoniyatlar yaratdi.  Mehr  - shafqat,  oqibat,  o’zbekona  hislat,  hayot  mazmuni. Dunyodagi  xalqlar  orasida  aynan  shu  millatning  borligi,  mavjudligi, betakrorligi  “Ko'hna  tarix  shodasida  bitta  marjon   o’zbegim”   (E.Vohidov)  sifatida zohirligi  har  qanday  kishi  uchun  ahamiyatga  ega  bo’lishi  tabiiy.  Millat  har  qanday milliy  qadriyatning  obyekti,  milliy  qadriyatlar  tizimi  tayanadigan  ijtimoiy  asosdir. “Millat”  atamasi  qadriyat  obyekti  sifatida  tushunilganida,  bir-biri  bilan  qon qardosh  xalqlarga  nisbatan  ishlatiladigan  “turkiy  xalqlar”,  “slovyanlar”,  “roman xalqlari”  kabilarga  umummilliylik  darajasi  mos  keladi. Millat  bir  tomondan,  o’zining  qadriyatlarini  mutassil  vujudga  keltirib  turadi, o’tmishdan  kelajakka  rivojlanish  jarayonida  ularni  doimiy  takomillatirib,  yangi- yangi  qirralarni  shakllantirib  turadi,  ikkinchi  tomondan  esa,  uning  o’zi  ham  mavjud qadriyatlar  tizimi  ta’miri  ostida  o’zgarib  va  rivojlanib  boradi.  Millat-o’zining qadriyatlarini  vujadga  keltirib,  ularning  yangi-yangi  qarralarini  va  jihatlarini sayqallashtirib,  taraqqiyot  jarayonida  tamokillashtirib  turio’i  ma’nosida  o’z qadriyatlarining  haqiqiy  egasi,  makon  va  zamondagi  ilgarilama  xarakatdan  iborat o’zgarishlar  jarayonida  ularni  o’tmishdan  kelajakka  tomon  yetkazib  boradigan  eng asosiy  obyektdir. Millatni  milliy  qadriyatlarning  obyekti  va  subyekti  sifatida  tushunish,  u bilan bog’liq  milliy  qadriyatlar  tizimini  ilmiy  tahlil  qilish,  millatning  o’zini  ijtimoiy qadriyat  sifatida  qarash  ikmonini  beradi.  Bu  esa  milliy  qadriyatlarning  namoyon bo’lishi,  tarixiy  rivojlanish  jarayonida  o’tmishdan  kelajakka  tomon  xarakatini  taxlil qilishga  imkon  yaratadi. 5  Milliy  qadriyatlar: kishilarning  tabiiy,  tarixiy  va  ijtimoiy  birligini  ta’minlaydigan  etnik  makonda shakllanadi,  rang-barang  tarzda,  tarli  shakllarda  namoyon  bo’ladi,  kishilarning ongiga,  hayot  tarziga  o’ziga  xos  tarzda  ta’sir  qiladi: kishilarning  o’zaro  munosabalarida,  ijtimmoiy  faoliyatlarida  ko’zga  tashlanib turadi  hamda  ana  shu  munosabat,  faoliyat,  maqsad,  ehtiyoj  va  intilishlar  uchun ma’naviy  asos  bo’ladi; moddiy,  ma’naviy,  iqtisodiy,  siyosiy  va  boshqa  sohalarda  muayyan  natija  sifatida yuzaga  kelishlari,  kishilar  uchun  zaruriyat  sifatida  o’ziga  xos  ahamiyat  kasb etishlari,  ularga  foyda  keltirishlari  xam  mumkin; jtimoiy  rivojlanish  jarayonida  o’zgarib,  takomillashib,  rang-barang  jihatlar avloddan-avlodga  o’tadi,  meros  qoladi. Milliy  qadriyatlar  va  ularning  aloqadorligini  ifodasi  bo’lgan  qadriyatlar tizimi,  millatning  o’zi  bilan  birga  tarix  silsilalari,  zamona  zayillari,  turli  ijtimoiy  va siyosiy  jarayonlar  orasidan  o’tmishdan  kelajakka  tomon  o’tib  turadi.  Bu  qadriyatlar ko’proq  millatning  etnik  xususiyatlari  va  etnik  makoni  bilan  bog’liq.  Xalqning ijtimoiy  taraqqiyoti  esa  ularning  milliy  etnik  qadriyatlari  ravnaqi  bilan  o’zviy aloqadorlikda  davom  etadi.  Har  bir  xalq  yoki  millat,  o’ziga  xos  rang-barang qadriyatlarni  takomillashtirib  borishi  natidasida,  umumisoniy  qadriyatlarni shakllantirib,  uning  qirralarini  rivojlantirib  boradi. Milliy  qadriyatlar  faqat  qadriyatga  ko’ra  faqat  tor  doirada  saqlanib  qolmaydi, balki,  ravnaq  topib  turmush  jarayonida  muttasil  yangilanib,  boshqa  xalqlar qadriyatlarini  yutuqlari  bilan  boyib  boradi. Har  bir  el,  elat,  urug’  yoki  xalqning  urf-odatlarida,  ularni  bajarishdagi faoliyatida  o’ziga  xoslik  bo’ladi.  Agar  ana  shu  o’ziga  xoslikni  o’sha  joyning axolisi  qadrlasa,  ular  hayotining  bir  qismiga  aylangan  bo’lsa  buning  yomon  joyi yo’q.  Bunday  o’ziga  xoslik  bilan  bog’liq  qadriyatlarni  boshqa  joyda,  boshqacha tarzda  yashayotgan  kishilarning  tarozusi  bilan  ulchash  yoki  u  maqsadda boshqalarning  hakam  bo’lishi  maqsadga  muvofiq  emas.  Umuminsoniylik  urf 6 odatsi faqat  o’z  xalqi  qadriyatini  ardoqlash,  ko’z-ko’z  qilish  va  boshqalar  orasiga yoyish uchun  intilishga  asoslanmaydi,  balki  har  bir  xalq,  elat,  urug’  qadriyatlarini qanday  xolatda  bo’lsa,  shundayligicha  qabul  qilib,  ularni  xurmat  qilishdan boshlanadi. Har  bir  millatning  o’zi  qadrlaydigan  madaniyati,  tili,  an’analari,  urf-odatlari, marosimlari  va  odob  normalari  bor.  Dunyoda  aholisi  son  jihatdan  ko’p  yoki kamroq  xalq  bo’lishi  mumkin,  ammo  madaniy  va  ma’naviy  sohada  bir-biridan  kam yoki  ortiq  millat  yo’q.  Ayni  paytda  sotqin  millat  ham,  qoralash  huquqiga  ega bo’lgan  millat  ham  yo’q.  Ammo  har  bir  millatning  o’ziga  xos  o’tmishi,  madaniy  va ma’naviy  qadriyatlari,  milliy  qahramonliklari,  boshqa  millatning  o’ziga  millat faolliyatini  baholovchi  hakam  bo’lishga  haqqi  yo’q.  Biror  bir  ta’limot,  davlat shakli  yoki  yashash  usulini  qabul  qila  olmaganligi  uchun  hyech  qachon  yoki  bu millat  aybdor  emas.  shu  ma’noda  umuminsoniylik  bir  millat  qadriyatlarini  butun olamga  yoyish  yo’li  bilan  emas,  balki  hamma  millat  va  elatlarning  qadriyatlarini asrab-avaylash,  murosalashtirish,  tarix  tarozusi  saqlab  qoladigan  qadriyatlarni xurmat  qilish  va  olamdagi  milliy  rang-baranglik  bilan  uzviy  aloqada  ekanligini anglash  so’li  bilan  boyib  boradi. Milliy  qadriyalar  millatning  tabiiy-tarixiy  rivoji,  ijtimoiy  turmushi,  yashash tarzi,  o’tmishi,  kelajagi,  madaniyati,  ma’naviyati,  urf-odatlari,  an’analari,  tili  u vujudga  kelgan  xudud  va  boshqalar  bilan  uzviy  bog’langan.  Ular  xilma-xil shakllardan,  bir-biri  bilan  uzviy  aloqada  namoyon  bo’ladi,  o’ziga  xos  milliy qadriyatlar  tizimini  tashkil  qiladi.  Bu  tizimda  tabiiy-tarixiy  birlikni  ta’minlovchi qadriyatlar  - qon-qardoshlik,  madaniy  ma’naviy  yaqinlik,  o’tmish  va  ma’naviy meros,  ona  yurt  urf  odatsi  va  boshqalar  nisbatan  barqaror  bo’lib  xisoblanadi.  Ular milliy  qadriyatlar  tizimida  tarixiy  jarayonlar  davomida  tez  o’zgarib  turadigan  ba’zi kundalik  yoki  amaliy  ahamiyatga  molik  bo’lgan  qadriyatlarga  nisbatan,  milliy qadriyatlar  tizimi,  o’z  o’rnini  va  ahamiyatini  uzoqroq  saqlab  qolishi  bilan  bog’liq xususiyatni  ifodalaydi. 7 “Ko’p yillik  ilmiy  kuzatish  va  tadqiqotlar  shuni  ko’rsatadiki,inson  o’z  umri davomida  oladigan  informasiyaning  70  foizini  5 yoshgacha  bo’lgan  davrida  olar ekan.  Bolaning  ongi  asosan  5-7  yoshda  shakllanishini  inobatga  oladigan  bo’lsak ana  shu  davrda  uning  qalbida  ma’naviyatning  ilk  kurtaklari  namoyon  bo’la boshlaydi”.  Hozirgi  mustaqillik  sharoitida  yurtimizning  rivojlangan  davlat darajasiga  ko’tarilishi  uchun  bolalarni  maktabgacha  yosh  davridan  halollik  poklik, mehribonlik  , mehr  - muruvatlilik  va  ular  ongiga  singdirish  g’oyalari  muhim ahamiyat  kasb  etadi. Maktabgacha  ta’lim  uzluksiz  ta’lim  tizimining  boshlang‘ich  turi  hisoblanadi, xamda  O‘zbekiston  Respublikasining  “Ta’lim  to‘g‘risida”gi  Qonuni  va  «Kadrlar tayyorlash  milliy  dasturi»  talablari  asosida  tashkil  etiladi: -   maktabgacha  ta’limning  maqsadi:  bola  shaxsini  maktabgacha  yoshdagi bolalar  ta’lim-tarbiyasiga  qo‘yiladigan  Davlat  talablariga  muvofiq  sog‘lom  va yetuk,  maktabga  o‘qishga  tayyorlangan  tarzda  shakllantirish; maktabgacha  ta’limning  vazifalari:  bolalarni  xalkning  boy  milliy,  madaniy  - tarixiy  merosi  va  ma’naviy  ahloqiy  jihatdan  tarbiyalash:  bolalarda  milliy vatanparvarlik  hislarini  shakllantirish,  maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  bilim  olish ehtiyojini,  o‘qishga  intilish  moyilliklarini  shakllantirib,  ularni  muntazam  ravishda ta’lim  jarayoniga  tayyorlash,  bolalarning  tafakkurini  rivojlantirish,  o‘zining  fikrini mustaqil  va  erkin  ifodalash  malakalarini  shakllantirish,  bolalarning  jismoniy  va ruhiy  sog‘ligini  ta’minlashdan  iborat. Ma’lumki,  mustaqillik,  milliy  mafkura,  milliy   taraqqiyot   kabi  muqaddas qadriyatlarni  xalq  keng  va  teran  idrok  etmoqda.  Qisqa  vaqt  ichida  mamlakatimiz hayotida  olamshumul  o‘zgarishlar  yuz  berdi.  Vatanimiz  dunyo  miqyosida  e’tirof etildi.  Bu  o‘zgarishlar  odamlarning  ongi  va  tafakkuriga  ham  ijobiy  ta’sir  etmoqda. Binobarin,  o‘sib  kelayotgan  yangi  avlod  dunyo  qarashini  milliy  g‘urur  tarzida namoyon  bo‘lmoqda.  Bu  urf  odatlarni  rivojlantirish,  barqaror  e’tiqodga  aylantirish ta’lim  tizimining  muhim  vazifalaridan  biridir. O‘zbekiston  Respublikasi  Mustaqillikdan  keyin  hukumatning  barcha  ichki  va tashqi  siyosati,  islohotlarining  birinchi  bosqichida  olib  borilgan  olamshumul 8 siyosati va  ikkinchi  bosqichda  amalga  oshirilayotgan  tarixiy-umumbashariy  ishlari tufayli  butun  dunyoga  tanildi  va  tan  olindi.  Bu  o‘zbek  xalqining  milliy  g‘ururidir. Bunda  esa  Maktabgacha  ta’lim  muassasalarida,  asosiy  faoliyat  sifatida  milliy g‘ururni  shakllantirish  jarayoni  yuzaga  chikddi.  Mazkur  holat  esa, maktabgacha  ta’lim  muassasalar  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘ururni shakllantirishni  tashkil  etish  jarayonini  samarali  boshqarishni  shart  qilib  qo‘yadi. To‘g‘ri  va  oqilona  rejalashtirilmagan,  tashkil  etilmagan  va  tartibga  solinmagan tarbiyaviy  jarayon  kutilgan  samarani  bermaydi.  Ana  shu  dolzarblikdan  kelib chiqqan  holda,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy g‘ururni  shakllantirish  jarayonini  bonqarish  texnologiyasini  ishlab  chikish maqsadga  muvofiqdir. Mustaqil  Respublikamiz  bugungi  kunda  yoshlarimizni  har  tomonlama ma’naviy  va  ma’rifiy  jihatdan  o‘zini  tuta  bilgan,  o‘z  sha’ni,  uyati,  g‘ururini  himoya qila  oladigan  darajada  ko‘rishni  istaydi. Ma’lumki,  kuchli,  qudratli  davlat  ma’naviyat  zaminida  vujudga  keladi.  Bunday qudratli  davlatning  kishilari  ham  o‘z  g‘ururi  or-nomusi  va  qadriyatlarini  ximoya qilishga  qodir  insonlar  bo‘lishi  lozim.  Shunday  ekan,  biz  tarbiya  jarayonida  inson sha’ni,  g‘ururi,  uyati,  or-nomusi  va  uni  asrash,  himoya  kilishni  yosh  avlodlarga o‘rgatishimiz,  hamda  oldimizga  asosiy  maqsad  qilib  ko‘yishimiz  kerak.  Bugungi yosh  avlodlarimiz  o‘z  taqdirini  chinakkam  egasi,  o‘z  tarixining  ijodkori,  o‘ziga  xos milliy  qadriyatlarini  sohibi  sifatida  odob-ahloqimiz  namunasi  asosida  ish  tutadilar. Shu  bois  xalkimiz  o‘zligini  anglab,  mustaqillik  poydevorini  tobora mustahkamlab  bormoqda.  O‘z  navbatida  ma’naviy-axloqiy  yuksalish  bilan birgalikda  bir  qancha  o‘z  yechimini  kutib  turgan  muammolar  mavjud.  Har  bir davlatning  istiqboli,  xalqining  farovonligi,  osoyishta  bo‘lishi  yosh  avlod,  umidli ug‘il  qizlariga  bog‘liq.  Chunki  ertangi  kun  ular  qo‘lida. Milliy  g‘urur  - muayyan  millatning  tarixiy  o‘tmishidan,  milliy  qadriyatlardan, jahon  miqyosida  asrlar  osha  tan  olinib  kelinayotgan  fan,  din,  adabiyot,  san’at  va madaniyat  yutuklari  va  ularni  yaratgan  daxolardan  tarixiy  obida  va  yodgorliklardan milliy  urf-odatlaridan  faxrlana  olish  hissidir. 9 Milliy urf  odat  shaxsda  quyidagi  shakllarda  namoyon  bo‘ladi: millatning  yutuqlar,  obru-e’tibori  bilan  faxrlanish,  ularning  muammolariga befarq  qarab  turmaslik; o‘z  eli,  millatiga  jon  kuyar; o‘z  millatining  moddiy-ma’naviy  me’rosini  asrab-avaylash; Xalq  odatlari,  an’analari,  qadriyatlarini  hurmat  qilish,  ularni  boyitish  va takomillashtirish; o‘z  millatiga  mehr  muhabbatini  amaliy  faoliyatda  namoyon  qilish; Mustaqillik  g‘oyalari  bilan  sug‘orilgan  kishilar  milliy  urf  odatlarni  oshirib, uni  xalq,  vatan,  ajdodlar  xotirasi  oldidagi  ma’suliyatni  his  qilishdek  mazmun  bilan boyitmokda.  Bunday  sharoitda  o‘zbek  xalqinining  mustaqilligidan  faxrlanish, mamlakatimizda  ozod,  farovon  va  erkin  hayot  qurish  yo‘lida  faol  mehnat  qilish, jahon  hamjamiyati  yutuqlari,  yangi  pedagogig  texnalogiyalaridan  foydalanish, milliy  g‘ururni  rivojlantiradigan  omillardir.  Bu  esa,  o‘z  navbatida  o‘sib  kelayotgan yosh  avlodning  kuchi,  salohiyati,  bunyodkorlik  faoliyatini  ko‘p  jihatdan  belgilaydi. Ularni  sog‘lom  milliy  g‘urur  urf  odatsini  shakillantirish  uchun  tinmay  izlanishga safarbar  etadi.  Bu  safarbarlik  va  miiliy  g‘ururni  o‘sib  kelayotgan  yosh  avlodga qaror  toptirish  uchun  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  katta  imkoniyatlarga  ega. Chunki  bugungi  kunda  ushbu  maskanlarda  o‘zbek  xalqining  o‘tmishi ajdodlarimizning  boy  ma’naviy  merosi,  bugungi  buyodkorlik  faoliyati  keng ko‘lamda  o‘rgatilmoqda.  Darhaqiqat,  milliy  g‘urursiz  hech  bir  millat,  millat sifatida  ravnaq  topolmaydi. I.2 Milliy urf odatlarning maktabgacha yoshdagi bolalar tarbiyasidagi ahamiyati G’urur   deganda,   ko‘z   o‘ngimizda   hak   va   haqiqat   gavdalanadi. Bobolarimizning  hammasi  g‘ururli  zotlar  bo‘lganlar.  Abu  Nasr  Forobiy,  Abu  Ali ibn  Sino,  Beruniy,  Xorazmiy,  Amir  Temur,  Ulug‘bek,  Aliisher  Navoiy,  Boburlar o‘z  g‘ururlarini  minordek  tutishgan.  Shunday  ekan,  bugungi  maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilari  bobolari  merosiga  sodiq  qolib,  ular  yaratgan 10 odob-ahlok meyorlariga  sodiq  bo‘lishi  lozim.  G’ururli  bo‘lish,  birinchi  navbatda, xalq  manfaatini  yoqlash,  elga  foyda  keltirish. Xalqimiz  o‘z  hayoti,  turmush  tarzida  eng  olijanob  g‘oyalarni  mujassam  etgan ahlok-odob  qoidalariga,  ma’naviy  qadriyatlarga  tayanib  kelgan.  Shunday  ilg‘or g‘oyalar  tufayli  elimizda  adolat,  rostgo‘ylik,  halollik,  pokizalik,  birovning  haqqiga hiyonat  qilmaslik,  nogironlarga  mehrli  bo‘lish,  odamiylik,  qardoshlik, vatanparvarlik,  shirinsuxanlik  va  boshka  insoniy  fazilatlar  rivoj  topgan. O‘zbek  xalqining  g‘ururini  ifodalovchi  bir  qancha  urf-odatlar,  rasm-  rusumlar, marosimlar,  odatlar,  udumlar,  an’analar  mavjud.  Jumladan,  o‘zbek  xonadonlarida ota  nomi  mag‘rur  va  ulug‘  shaxs  sifatida  e’tirof  etiladi.  Ayniqsa,  maktabgacha ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilari,  ya’ni  farzandlarimizning  o‘z  yurtiga  mehr- muhabbatli  bo‘lishi,  uning  mustaqilligini  mustahkamlashi,  Vatanimiz  shon- shuhratini  dunyo  miqyosiga  olib  chiqish  ruhida  tarbiyalash  pedagoglar,  ota-  ona  va har  birimizning  muqaddas  burchimizdir.  Bunday  ezgu  maqsadlarni  bajarishda  har bir  O‘zbekiston  fuqarosi  g‘urur  va  iftixor  bilan  yashaydi  va  uning  meyoriga  amal qiladi. Har  bir  xalqning  ijtimoiy-madaniy  hayotida  azaliy  an’ana,  urf-odatlar  alohida hrin  tutadi.  Ular  kishilar  turmush  tarzining  o’ziga  xos  hodisasi  sifatida  namoyon bo’ladi.  “An’ana”,  “odat”,  “marosim”  bevosita  “bayram”  tushunchasi  bilan bog’liq. “An’ana”  - tarixiy  taraqqiyot  jarayonida  va  ijtimoiy  ehtiyojlar  orasida  vujudga keladigan,  avloddan-avlodga  meros  bo’lib  o’tadigan,  kishilar  ma’naviy  hayotiga ta’sir  ko’rsatadigan  madaniy  hodisadir.  An’ana  o’ziga  xos  ijtimoiy  hodisa  sifatida majmuasi  hisoblanadi.  Xalq  an’analari  - uzoq  taraqqiyot  jarayonida  etnoslarning ijtimoiy-ma’naviy  ehtiyojlari  asosida  vujudga  kelib,  ularning  aqliy  - ijodiy  faoliyati asosida,  atrof  - muhit,  tabiat,  mehnat  jarayoniga  bog’liq  holda  avloddan-avlodga o’tib,  taraqqiy  etgan  va  asrlararo  ajdodlar  fikri,  orzu-o’ylari,  tajribalari,  yutuqlari va  boshqa  qadriyatlarini  mujassamlashtirgan  bebaho  ijtimoiy-madaniy  merosga aylangan. 11 Urf - odat  kishilarning  turmushiga  singib  ketgan,  ma’lum  muddatda takrorlanib  turuvchi  xatti-harakat,  ko’pchilik  tomonidan  qabul  qilingan  xulq  -atvor qoidalari  ko’nikmasidir.  Masalan:  kichiklarning  kattalarga  salom  berishi,  uy- xovlini  tartibga  keltirish,  mehmonlarga  alohida  hurmat  ko’rsatish,  bayram arafasida  keksa  qariyalar,  kasal  ojiz,  qiynalgan  kishilar  holidan  xabar  olish,  qo’ni- qo’shnilarni  biror  ishiga  yordam  berish,  hasharga  borish  kabilar  o’zbek  xalq  iga xos  yaxshi  odatlar  hisoblanadi. Urf-odat  degan  tushuncha  psixologiyada  ham  mavjud  bo’lib,  u ma’lum sharoit  ta’sirida  vujudga  kelib,  kishining  fe’l-atvorida  mustahkamlanib  qolgan  va kiyinchalik  o’z-o’zidan  beixtiyor  bajariladigan  harakat  ma’nosini  bildiradi. An’ana  ijtimoiy  hayot,  mehnat,  madaniyatining  barcha  sohalariga  xos  xodisa sifatida  juda  keng  doirani  qamrab  oladi.  Urf-odat  esa  muayyan  bir  kishining turmush  tarzi  xatti-harakati,  xulq  -atvori,  muloqoti  va  oilaviy  munosabatlarida namoyon  bo’ladi. Marosim  - inson  hayotidagi  muhim  voqyealarni  nishonlashga  qaratilgan, rasmiy  va  ruhiy  ko’tarinkilik  vaziyatida  o’tadigan,  tartib-qoidalarga  amal qilinadigan  tadbir  sanaladi.  Masalan:  ism  qo’yish,  nikohdan  o’tish,  dafn  qilish, xotiralash,  urug’  qadash  marosimlari. Urf-odat  kundalik  hayotda  kuzatilsa,  marosim  esa  inson  hayotidagi  muhim hodisalar  sodir  bo’lganida  vujudga  keladi.  Marosim  kishilar  hayotidagi  eng  muhim vo  qealarni  rasmiylashtiradi.  Marosimlarni  o’tkazishda  avloddan-avlodga  o’tadigan ramziy  va  rasmiy  an’analar,  qoidalarga  amal  qilinadi.  Marosimga  bo’layotgan voqeaga  “guvoh”  sifatida  odamlarcha  qiriladi.  Odamlar  kimningdir  g’ami  yoki quvonchiga  sherik  bo’lishadi,  kelajak  uchun  yaxshi  niyatlar  qilishadi.  Har  bir marosimning  o’ziga  xos  umum  qabul  qilingan  tuzilishi  bo’ladi.  Inson  hayotida bo’lib  o’tayotgan  muhim  voqyealarni  nishonlash  jarayonida  an’ana  ham,  urf-odat ham,  marosim  ham  mujassamlashadi. Buni  quyidagi  bir  misolda  ko’rish  mumkin:  yoshlar  voyaga  yetganda  yigitlar uylanadi,  qizlar  turmushga  chiqadi.  Bu  avloddan-avlodga  o’tib  keladigan  an’ana sanaladi.  Yigit  va  qizning  oila  qurishi  uchun  nikoh  to’yi  o’tkaziladi.  Nikoh  to’yini 12 o’tkazish esa  insoniyat  hayotiga  singib  ketgan  qoidaga  ega  bo’lgan  urf-odat hisoblanadi.  Nikoh  to’ylarining  asosiy  shartlaridan  biri  kuyov  va  kelinning nikohdan  o’tishidir.  har  bir  davrda  bu  to’y  bilan  bog’liq  o’ziga  xos  urf-odatlar vujudga  keladi.  Masalan:  hozirgi  paytda  maxsus  bezatilgan  mashinalarda ko’chalarda  yurish,  guvohlar  bilan  baxt  uyiga  borish,  kerakli  hujjatlarga  imzo chekish,  nikoh  uzuklarini  almashish  kabi  odatlarga  amal  qilinadi.  Bu  rasmiy  va tantanali  ravishda  o’tadigan  marosimdir. “An’ana”,  “urf-odat”,  “marosim”  bir-biri  bilan  bevosita  bog’li  q hodisa sanaladi.  SHu  bois  an’analarning  tarkibiy  qismi  urf-odat,  urf-odatning  tarkibiy qismi  esa  marosim  ham  bo’lishi  mumkin. Ba’zi  holatlarda  “an’ana”,  “odat”  va  “marosim”  tushunchalari  alohida ishlatilsa,  ular  mavhum  ma’noni  anglatishi  ham  mumkin.  Bunday  paytda  ularga  ani q  lovchi  so’zlar  qo’shilib,  masalan  “an’anaviy  bayram”,  “mukofotlash  marosimi”, “to’y  marosimi”,  “nafa  q aga  kuzatish  marosimi”  tarzida  qo’llaniladi.  Marosim so’zi  jamoatchilik  ishtirokida  o’tkaziladigan  katta  tadbir  ma’nosini  bildiradi. Eng  qadimiy  odamlarning  turmushi  bilan  bog’li  q an’analar:  to’da  bo’lib yashash  udumlari;  sardorlik,  o qso  qolik  uchun  olishuvlar;  bolalikdan  o’spirinlikga; o’spirinliklan  erkaklikga  o’tish  marosimlari;  turli  ko’rinishli  dafn  odatlari; qurbonlik  marosimlari  oila  va  to’y  marosimlarining  poydevori  bo’lgan  pomgam, egzogam,  monogam  odatlari  kabilar  ibtidoiy  jamoa  tara  q qiyotida  jiddiy  rol o’ynagan.  Ular  ibtidoiy  odamlarning  masha  q qatli  hayotida  erishilgan  tajribalarni asrash  va  ko’paytirishda  katta  ahamiyatga  ega  bo’lgan. Jadimiy  odatlarni  o’rganishda  “Avesto”  kitobi  eng  qadimiy  manbalardan  biri hisoblanadi.  Zardushtiylik  diniga  xos  odatlar  hozirgi  paytgacha  ham  saqlanib qolgan.  Ular  ichida  eng  kattasi  Navro’z  bayramidir.  Kasallikni  oldini  olish  yoki undan  saqlanish  uchun  isiriq  tutatish,  tongda  xovlini  tozalash,  yuvinish,  o’choqga olov  yo  q ish  kabilar  zardushtiylardan  o’tib  kelayotgan  odatdr. Oilaviy  marosimlar  oila  paydo  bo’lishi  bilan  vujudga  kelgan.  Shu  bilan  birga o’zgargan  rivoj  topgan.  Taraqqiyot,  zamon  talabiga  javob  bermagan  odat 13 marosimlar unitilgan.  Ularning  o’rnini  esa  oila  ehtiyojlarini  qoniqtiradigan  yangi marosimlar  egallagan. O'zbek  xalqining  oilaviy  marosimlari  ham  tarixiy  zururiyat  asosida  vujudga kelgan  va  zamon  chig’iriqlaridan  o’tib,  muhim  ma’naviy  qadriyat  sifatida  ravnaq topgan.  Sho’rolar  davrida  har  bir  kishi  yaxshi  yashay  olmasa,  butun  jamiyat ham  yaxshi  yashay  olmasligi  uqturiladi.  Bu  davrda  asosiy  e’tibor  umumdavlat ishlariga  qaratildi.  Shaxs,  oila  ehtiyojlari  esa  diqqat  markazidan  tushib  qoldi. Jumladan,  katta  davlat  bayramlari  birinchi  darajali,  oilaviy  - maishiy  bayramlar ikkinchi  darajali  bo’lib  qoldi.  Xal  q ning  asrlarmobaynida  to’plangan  bebaho boyligi  - shaxs  va  oila  hayoti  bilan  bog’liq  marosim  va  bayramlar  unutila  berdi. Hozirgi  paytda  jamiyatimiz  oldida  shaxs,  oila  turmush  tarzini  yaxshilash  va  u bilan  bog’liq  oilaviy  an’analar,  urf-odatlar,  marosimlarga  e’tibor  qaratish  muhim muammo  bo’lib  turibdi.  Xal  q imizning  avloddan-avlodga  o’tib  kelayotgan  oilaviy marosimlari  sho’rolar  davrida  jiddiy  to’siqlarga  uchragan  bo’lsa  ham  mustaqillikka erishilgandan  so’ng  ular  qayta  tiklana  boshladi.  Bu  an’ana,  urf-odat  va  marosimlar to’g’risida  qator  kitoblar  chop  etildi.  Oilaviy  marosimlar  xalq  ma’naviyatining tarkibiy  qismi,  muhim  axloqiy  qadriyati,  ta’sirchan  tarbiya  vositasi  sanaladi. Oilaviy  marosimlar  jarayonida  namoyon  bo’ladigan  axloq-odob,  mehr-oqibat  kabi xislatlar  yoshlar  ma’naviyati  shakllanishida  muhim  ahamiyatga  eag.  Xalq an’analari  qadrlanadigan  oilalarda  tarbiya  topgan  yoshlar  ibratli  axloqi  bilan  bosh qalardan  ajralib  turadi.  Bunday  oilalardan  jinoyatchi,  bezori  kishilar  chi  q maydi. Shu  bois  xalq  an’analari  va  oilaviy  urf-odatlar  yordamida  yoshlarni  tarbiyalash muhim  ahamiyat  kasb  etadi. Ispaniyalik  bir  faylasuf  olim  butun  umrini  jahon  xal  q larining  urf-odatlarini, axloq  odobini  o’rganishga  bag’ishlagan  ekan.  o’sha  olim  bizning  yurtimizga  tashrif buyurib,  urf-odatlarmizni  o’rganibdi.  Yurtiga  borib:  “Butun  bir  amalga  oshirgan ishlarim  va  o’rgangan  bilimlarimni  15  yoshli  o’zbek  qizalog’ining,  o’rnidan  turib, qo’lini  ko’ksiga  qo’ygancha  choy  uzatishidagi  odobi,  nazokatiga  almashtirishga rozi  edim”-  degan  edi. 14 Ajdodlarmiz asrab-avaylab  kelgan  urf-odatlarmizni,  sharqona  odobimizni, naslimiz  pokligini,  buyukligimizni  asrab-avaylab  kelgusi  avlodga  yetkazish  siz-u bizning  qo’limizdadir. 1.3 Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida milliy urf odatlarni shakllantirishning mavjud holati O‘zbekiston  mustaqillikka  erishgan  dastlabki  kunlardan  boshlab  xalqimizning qadriyatlari,  azaliy  an’analari,  udumlari,  tili,  dunyoqarashi  va  tafakkuriga  asoslanib ish  ko‘rayotganimiz  o‘z  samarasini  bermokda. Darhaqikar,  yosh  avlod  tarbiyasiga  bizning  davlatimizdek  qayg‘uradigan  va uning  kelajagi  tug‘risida  g‘amhurlik  qiladigan  biror  mamlakat  bo‘lmasa  kerak. Maqsadimiz  buyuk  davlat  qurish  bo‘lgan  jamiyatda  yoshlarga  nisbatan shunday  siyosat  olib  borish  tabiiy.  Axir,  mustaqil  davlatimizning  ertangi  kuni hozirgi  yosh  avlod  qo‘liga  o‘tadi.  Ular  O‘zbekiston  o‘z  Vatani  mustaqilligining muqaddas  bo‘lishi,  uning  rivojlangan  va  gullab-yashnagan  o‘lkaga  aylanishi  uchun bor  kuch  va  aql-zakovatini  safarbar  qilishini  barchamiz  istaymiz. Bugungi  kunning  eng  dolzarb  masalalaridan  biri-bu  mustaqil  davlat talablariga  javob  beradigan  yosh  avlodni  voyaga  yetkazish,  kadrlar  tayyorlash, uzluksiz  ta’lim-tarbiya  tizimini  milliy  qadriyatlar  va  urf-odatlarimiz  asosida yaratilishi. Mamlakatimiz maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining  ma’naviy  tarbiyasiga  katta  ahamiyat  berilmokda. Bu  borada  muayyan  ishlar  kilingan.  Umuman,  yosh  avlod  tarbiyasida maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyachi  va  murabbiylarning  ma’suliyati  haqida ham  unutmaslik  kerak. O‘zbekiston  Respublikasining  “Ta’lim  to‘g‘risida”gi  Qonun,  “Kadrlar tayyorlash  milliy  dasturi”da  maktabgacha  ta’lim  davlatimizning  uzluksiz  ta’lim tizimida  ilk  pag‘ona  ekanligini  ko‘rsatib  berilgan  bo‘lib,  uning  asosiy  vazifasi  yosh avlod  shaxsiyati  asoslarini  shakllantirishdan  iboratdir. Maktabgacha  ta’lim  bola  shaxsini  sog‘lom  va  yetuk,  shu  bilan  birga  maktabga tayyorlagan  holda  shakllantirish  maqsadini  ko‘zlaydi.  O‘zbekiston  Respublikasi “Ta’lim  to‘g‘risida”gi  Qonunning  11-moddasida:  ”Bu  ta’lim  6-7  yoshgacha  oilada, 15 bolalar bog‘chasida  va  mulk  shaklidan  kat’iy  nazar,  boshqa  ta’lim  muassasalarida olib  boriladi”-deb  ta’kidlangan.  Maktabgacha  ta’lim muassasalarida  tarbiya  berishning  bosh  maqsadlaridan  yana  biri,  maktabgacha ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarda  milliy  g‘ururni  shakllantirishdir. Milliy  urf  odatlarni  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilari qalbiga  singdirishdan  maqsad:  bolalar  qalbiga  sevish  va  faxrlanish,  g‘ururlanish  urf odatsini  o‘yg‘otish.  Negaki  milliy  g‘urur  xalqimizning  milliy  qadriyatlari,  urf- odatlari,  o‘z  ona  tiliga  asoslangan. Shu  bois,  maktabgacha  ta’lim  muassasasi  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf odatlarni  shakllantirishning  mavjud  holati  o‘rganilishi  lozim. Darhaqiqat,  ta’lim-tarbiya  qanchalik  erta  boshlansa,  uning  samarasi shunchalik  erta  namoyon  bo‘ladi  va  insonning  butun  hayoti  tarziga  ijobiy  ta’sir qiladi. Maktabgacha  ta’lim  tizimini  takomillashtirish,  ta’lim-tarbiya  jarayonini tarbiyachilar  tomonidan  to‘g‘ri  tashkil  etilishi,  ma’sul  shaxslar  tomonidan  uni nazorat  qilinishining  afzalligini  ta’minlash,  maktabgacha  yoshdagi  bolalar  ota- onalarining  oilada  bola  tarbiyasi  bilan  shug‘ullanishi  uchun  qulaylik  yaratish maqsadida  “Bolajon”  tayanch  dasturi,  “Ta’lim  to‘g‘risida”gi  Konun,  Kadrlar tayyorlash  milliy  dasturi,  maktabgacha  ta’lim  Konsepsiyasi  hamda  maktabgacha ta’limga  qo‘yiladigan  davlat  talablarini  asosida  ishlab  chiqildi.  “Bolajon”  tayanch dasturi  maktabgacha  ta’lim  tizimidagi  barcha  muassasalar  uchun  bajarilishi  zarur bo‘lgan  dastur  hisoblanadi. Dasturda  bolalarni  jismoniy,  aqliy  hamda  ijtimoiy-hissiy  jihatdan  kamol toptirish,  bolalarni  erkin  fikrlash,  ijodiy  qobiliyatlarini  rivojlantirish,  ahloqiy  va milliy  g‘ururli  va  ma’naviy  jihatdan  barkamol,  shuningdek,  kelajakda  mustaqil  va ongli  yashaydigan  komil  insonlar  etib  voyaga  yetkazish  uchun  shart-sharoitlardan iboratdir. “Maktabgacha  ta’limga  qo‘yiladigan  davlat  talablarini”ning  bajaril  ishiga erishishdan,  ya’ni  maktabga  jismonan  sog‘lom,  aqlan  va  ma’nan  yetuk, 16 jamiyatning turli  a’zolari  bilan  muloqotda  bo‘la  oladigan,  borliqni  aniq  idrok etadigan,  hayotga  ijtimoiy  jihatdan  moslashuvchi,  umummilliy  qadriyatlarimizni qadrlaydigan,  shuningdek,  mustaqil  va  ongli  yashaydigan  bolani  tayyorlashdan iborat.   Ta’lim  jarayonida  tarbiya  - uzluksiz  jarayon  bo‘lib,  u pand-nasihatlar  berish bilan  cheklanmaydi,  balki  maktabgacha  ta’lim  muassasasida  bu  ikki  yul  bilan: kattalarning  bevosita  ta’siri,  ya’ni  o‘rgatishi,  donolar  fikrlari,  o‘gitlari  va  asarlarini o‘qib  berishi  va  rivojlantiruvchi  muhitni  yaratib,  bolaning  mustaqil  fikrlashi, atrofdagi  odamlar  hatti-harakatlarini  kuzatishi  natijasida  to‘g‘ri  xulosalar  chikarib olishga  yordam  berish  orqali  tarbiyalanadi.   Bolalar  qalbida  o‘z  xalqiga  muhabbat va  hurmat  urf  odatlarini  tarkib  toptirish,  milliy  g‘ururni  tarbiyalash,  ularga  o‘zbek xalqining  mehr-oqibatli,  mehmondo‘st,  mehnatsevar  va  kamtarin  ekanligini singdirish,  O‘zbekistonning  mustaqilligi,  madhiyasi,  gerbi  va  bayrog‘i  haqidagi bilimlarni  shakllantirib  borish  maqsadga  muvofiqdir.   Maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni  shakllantirish  maqsadida o‘tilayotgan  mashg‘ulotlar  mavzulari  bolaning  har  tomonlama  rivojlanishiga, yuksak  odob-axloqli,  milliy  g‘ururli  komil  inson  bo‘lib  tarbiyalashiga  yordam bermog‘i  lozim.   Maktabgacha  ta’lim  yoshidagi  bolalarda  milliy  g‘ururni shakllantirishda  nafaqat  maktabgacha  ta’lim  muassasalari,  balki  oilaning  ham mavjud  holatini  o‘rganish  muhim  ahamiyatni  kasb  etadi.  Chunki,  bolalarning  bo‘sh vaqti,  asosan,  uyda,  oilada  davrasida  o‘tadi.  Buni  hisobga  olmaslik,  yosh  avlod tarbiyasida  ota  - onaning  burchi  va  vazifalari  haqida  yanada  chuqurroq  o‘ylamasak xato  bo‘ladi.   Milliy  urf  odatlarning  bir  jihati  Vatanga,  millatga,  elu  yurtga  sadoqat bilan  xizmat  qilishdir.  Vatanini  sevmagan,  millatining  tarixi  va  taqdiriga  loqayd qaraydigan  insonning  komilligi  haqida  so‘z  bo‘lishi  mumkin  emas.   Inson kamolotida  nafaqat  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  balki,  oilaning  roli  beqiyos katta  ekanligi  ma’lum.  «O‘zbeklarning  aksariyati, -  deb  yozadi. I.  A.  Karimov,  - o‘zining  shaxsiy  farovonligi  to‘g‘risida  emas,  balki oilasining,  qarindosh  urug‘lari  va  yaqin  odamlarining,  qo‘shnilarining  omon esonligi   to‘g‘risida  g‘amho‘rlik  kilishni  birinchi  o‘ringa  qo‘yadi.  Bu  esa  eng  oliy darajada  ma’naviy  qadriyat,  inson  qalbining  gavharidir».   Oila  tarbiyasida  doimiy 17 ta’sirchan kuch  oiladagi  munosabat,  oila  muhiti,  oila  a’zolarining  o‘zaro  aloqasi, ota-ona,  aka-uka  va  boshqalarning  hulk-atvori,  madaniy  va  siyosiy  saviyasi, muomala  madaniyati,  oilaning  daromadi,  yashash  sharoiti  va  boshqa  holatlar  bola kamolotiga  ta’sir  qiladigan  asosiy  omillardir.  Oila  qanchalik  tartibli,  yaxshi  hulq- atvorli,  uning  a’zolarining  o‘zaro  munosabatlari  samimiy  bo‘lsa,  oila  tarbiyasi  ham shunchalik  samarali  bo‘ladi.   Imom  ibn  Kudoma  o‘zining:  “Minxojul-kosidin” nomli  kitobida  bir  necha  odoblarni  zikr  qiladi:  “Bola  voyaga  yetib,  unda  fikrlash alomatlari  namoyon  bo‘lsa,  uni  yaxshi  kuzatish  va  ahvolini  o‘rganish  lozim bo‘ladi.  Chunki  bolaning  qalbi  sodda  va  toza  bo‘lib,  u har  qanday  naqshni  qabul qilishga  tayyor.  Agar  yaxshilikka  odatlantirilsa,  yaxshilik  bilan  ulg‘ayadi.  Agar yomonlikka  odatlansa,  yomonlik  bilan  ulg‘ayadi  va  javobgarlik  uning  yaqinlari bo‘yniga  tushadi”.   Milliy  g‘urur,  vatanparvarlik  urf  odatsini  shakllantirish,  har  bir ota  - onaning,  tarbiyachi-murabbiylarning,  jamoatchilikning  Vatan  oldidagi burchidir.   Maktabgacha  ta’lim  muassasasi  tarbiyalanuvchilarining  kelgusida qanday  inson  bo‘lib  yetishishi  ko‘p  jihatdan,  maktabgacha  ta’lim  muassasasi tarbiyachisiga,  eng  yaqin  kishilari: ota-onalarining   o‘zaro   muomala madaniyatlariga,  aloqalariga  bog‘liqdir.   Shuning  uchun  maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilarining  ota-onalari  bilan  ham  milliy  g‘urur, mafkuraviy  ta’lim  ishlarini  olib  borilishi  maqsadga  muvofiqdir.   Shu  bois, maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarini  yoshlikdan  xalq  va  yurt taqdiri  uchun  fidoiylik  urf  odatsini  shakllantirish  mafkuraviy  tarbiyada  muhim o‘rin  tutadi.  Buning  uchun  bola  hayotining  dastlabki  yillaridan  boshlab  uni  narsalar olami  bilan  tanishtirishning  milliy  an’analarimizga  xos  shakllarini  qo‘llash  lozim. Chunki,  davlat  va  jamiyatning  kelajagi  yosh  avlodning  qanday  voyaga yetishiga  ko‘p  jihatdan  bog‘liqdir.  O‘z  navbatida  jamiyat  va  millatning  hamda ma’naviy  darajasi  bilan  belgilanadi. Yosh  avlodni  bolaligidan  boshlab  milliy  g‘ururli,  kishilarga  mehr  muhabbatli, izzat-  hurmatda  bo‘lish,  vatanning  qadriga  yetish  va  hurmat  qilish  kabi  ijobiy hislatlarni  tarbiyalab  borish  barchamizning  vazifamizdir. 18 II. BOB. MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASALARI TARBIYALA - NUVCHILARIDA MILLIY URF ODATLARNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK VOSITALARI VA SHAKLLARI 2.1 Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida milliy urf odatlarni shakllantirishning pedagogik vositalari. Bugungi kunda  barcha  sohalar  singari  ta’lim  tizimi  oldiga  qo‘yilgan  bosh maqsad   kelajak   avlodni   ulg‘ayayotgan   farzandlarimizni   insonparvarlik, vatanparvarlik  ruhida  komil  inson  qilib  tarbiyalashdir.  Shu  asnoda  o‘sib  kelayotgan avlodni  boy  va  betakror  tariximiz  milliy  an’analarimiz  o‘gitlari  asosida  tarbiyalash bugungi  kun  talabidir.  Farzand  ulg‘aya  borar  ekan  ijtimoiy  hayot  ijtimoiy munosabatlar  atrofdagi  hodisalarga  o‘z  nuqtai  nazari  bilan  moslasha  boradi. Bolada  bu  jarayonning  kechishi  shaxsni  o‘rab  turgan  muhitning,  jamoaning, oilasining  qaydarajada  milliy  va  dunyoviy  munosabatlarga  munosabati  asosida vujudga  keladi  va  shu  osnoda  jamiyatni  borliqni,  unda  shakllangan  ong  dunyo qarash  orqali  idrok  qiladi. Bir  qaraganda  bu  jarayon-ijtimoiy  muhit  ko‘rinishida  sodda  ko‘rinsada, xalkaro  miqyosida,  turli  davlatlar  misolida  ko‘radigan  bo‘lsak  har  xil  ko‘rinishga ega  bo‘lgan  etnik  tarbiya  vujudga  kelayotganini  ko‘rasiz.  Shu  o‘rinda  bizning yurtimiz  tarixiy  madaniyati-ma’naviyati,  milliy  an’nalari  va  qadriyatlari  bilan o‘zbek  xalqining  qalbiga  tushirilgan  ming  asrlik  tarixini  namoyon  etib  kelmokda. Xalqimizning  ko‘p  asrlik  an’analari,  qadriyatlari,  mif,  afsona  va  dostonlarida, bizning  milliyligimizni  aks  ettiruvchi,  muqaddas  xilqatlar  ko‘rinishida  asrdan  asrga o‘tib  xalqimiz  hayotida  o‘z  qimmatini  saqlab  kelmokda.  O‘zbek  xalqining  milliy g‘urur  umuminsoniy  qadriyatlar  katta  bir  jarayoni  tashkil  etadi.  Bizning  milliy xususiyatlarimiz  umuminsoniy  qadriyatlar  bilan  bog‘lanib  ketgan.  Asrlar  davomida xalqimiz  umumbasharish,  umuminsoniy  qadriyatlar  takomilligi  ulkan  hissa qo‘shgan  turli  millat  vakillariga  hurmat,  ular  bilan  bahamjihat  yashash,  diniy  bag‘ri kenglik,  dunyoviy  bilimlarga  intilish  o‘zga  xalqlarning  ilg‘or  tajribalari  va madaniyatini  o‘rganish  kabi  xususiyatlar  ham  xalqimizda  azaldan  mujassamdir. 19 Xuddi shunday  milliy  tabiatimizga  xos  bo‘lgan  mehr  oqibat,  muruvvat, andisha,  or  nomus,  sharmu  hayo,  ibo  iffat,  betakror  fazilatlar  va  xalkimizni  ko‘p jihatdan  ajratib  turadigan  bag‘ri  kenglik,  mehmon  do‘stlik  oq  ko‘ngillik xususiyatlari  ham  xalkimiz  tomiriga  singib  ketgan  bugungi  kunda  farzandlarimizni komil  inson  qilib  tarbiyalashda  ushbu  masalalarni  tarbiya  mazmunining  bosh g‘oyalaridan  biri  qilib  quyish  lozimdir. Shu  bilan  birga  diniy  qadriyatlarimiz  ham  muhim  ahamiyat  kasb  etadi.  Biz xammamiz.  “Alxamdullox,  musirmon”,  deb  e’tiqodimizni  e’tirof  etamiz.  Olloh barchamizning  qalbimizda,  yuragimizda,  yaratganni  doim  yod  etamiz,  undan madad  so‘raymiz,  binobarin  islom  dini  hayotimizning  tub  zamiriga  chuqur  singib ketgani.  Bu  - inkor  etib  bulmaydigan  hakikat.  Shunday  ekan  farzandlarimizni muqaddas  dinimizning  mohiyati,  uning  insonparvarlik  g‘oyalari,  dinga sog‘lom  munosabat  masalalarini  ular  ongiga  singdirishimiz  zarur  masalalardan biridir.  Shu  tariqa  farzandlar  tarbiyasidagi  birinchi  maqsadimiz  bu  xalqimizning qadimiy  va  boy  tariximiz,  yuksak  madaniyatimiz  va  urf  -odat,  qadriyatlarimizga asosan  mintolitetimiz  asosida  hayotga  moslashishi,  komil  inson  tarbiyasidagi buyuk  maqsaddir.  Bu  insonga  ibratli  xulosalar  beribgina  qolmasdan,  ba’zan achchiq  saboqlarni  ham  tan  olishga  undaydi.  Ushbu  qadriyatlar  milliy xususiyatlarni  o‘zlashtirishi  tavsiya  etish  mumkin: 1. xalqimiz  hayotida  qadim  qadimdan  jamoa  bo‘lib  yashash  ruhining ustunligi; 2. jamoa  timsoli  bo‘lgan  oila,  mahalla,  el  yurt  tushunchalarning  muqaddasligi; 3. ota-  ona,  mahalla  -kuy,  umuman  jamoatga  yuksak  hurmat  e’tibor; 4. millatning  o‘lmas  ruhi  bo‘lgan  ona  tiliga  muhabbat; 5. kattaga  hurmat,  go‘zallik  va  nafosat; 6. sabr  - bardosh  va  mexnatsevarlik; 7. halollik,  mehr  oqibat. Kabi  masalalar  ta’limning  mazmuni  bo‘lishi  davr  talabidir.  Bugun  biz ko‘pdan  ko‘p  masalalar  ustida  bosh  qotirayapmiz.  Jamiyatimiz  rivoji  uchun  o‘z hissamizni  boricha  qo‘shishga  harakat  qilmokdamiz.  Bularning  hammasi  kelajak 20 avlod farzandlarimiz  baxti  saodati  uchun.  Albatta,  shu  o‘rinda  ulg‘ayayotgan  to‘la qonliga  qabul  qilishga  tayyorlashimiz  ham  kerakdir. O‘zbek  xalqi  o‘ziga  xos  milliy  urf-odat,  an’analari,  jasur,  qahramon farzandlari,  ilm-fan  va  san’at,  davlat  va  jamoa  buyuk  namoyondalari,  ona-Vatani bilan  fahrlanadi.  Zero,  o‘tmishda  bu  buyuk  ajdodlarimiz  ko‘rsatgan  qahramonlik, fidoyilik,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur  urf odatsining  shakllanishi  va  barkaror  bo‘lishiga  xizmat  qilishi  tabiiydir.  Shu  sababli ham  milliy  g‘urur  ramzi  bo‘lgan  millat,  xalqning  o‘zligini  anglashi,  o‘zining  milliy qadriyatlari,  urf-odatlarini  unutmasdan,  ularni  tiklab,  avaylab,  boyitib  o‘sib kelayotgan  yosh  avlodga  yetkazish  lozim.  Maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur  urf  odatsini  shakllantirishga xizmat  qiladigan  boy  ma’naviy  merosga  egamizki,  bu  meros  yoshlarda  milliy g‘urur  urf  odatsini  shakllantirish  uchun  muhim  didaktik  vosita  bo‘lib  hizmat  qiladi. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  buyuk  siymolar, ertaklar,  dostonlar,  afsonalar,  hadislar,  maxsus  risolalar,  bukletlar  tarzida  taqdim etish  maqsadga  muvofiqdir.  Tarixga  nazar  solar  ekanmiz,  xalk  baxt-saodati, tinchligi,  ozodligi  yo‘lida  o‘z  hayotini  bahshida  etgan  vatandoshlarimiz  ko‘rsatgan qahramonlik,  insonparvarlikni  ko‘ramiz,  u bilan  faxrlanamiz.  Masalan,  Jaloliddin Manguberdi  ona  Vatan,  xalk  dahlsizligi  uchun  qayg‘urdi.  Uning  ana  shunday ma’naviy  barkamol,  yorqin  jasoratli  qiyofasi  asrlar  osha  avlodlar  qalbida  saqlanib qoldi.  Jaloliddin  Manguberdi  - vatanparvarlikning  jonli  timsoli  bo‘ldi.  U  o‘z yuragidagi  Vatanga  bo‘lgan  otashin  muhabbatdan  kuch  olib,  dushmanga  dahshat soladi.  U  o‘n  yildan  ortiq  olov  ichida  ot  suradi,  Sind  daryosining  ajal  ufurib  turgan domidan  tirik  chiqib  ketadi.  Dushman  1231  yilda  Jaloliddinni  g‘aflatd  a qoldirib, yelkasiga  nayza  sanchadi.  Uning  ko‘zi  Jaloliddin  belidagi  sanochga  tushadi.  U Jaloliddinnning  belidan  tikmachoq  xaltani  oladi,  bag‘riga  bosib,  bir  dunyo boylikka  ega  bo‘ldim,  deb  sevinadi.  Ammo  bu  boylik  Jaloliddin  asrab  yurgani Xorazmning  bir  siqim  tuprog‘i  edi. Shunday  yetuk  sarkardalardan  biri  Sohibqiron  Amir  Temur  (1335-1405)  bir umr  haqiqat  uchun  kurashdi,  uning  shiori  ham  "Rusti-rosti"  - "kuch  adolatda" 21 degan ma’noda  edi.  Shuning  uchun  ham  uning  adolat  qilichi  bir  umr  sinmay,  doim zafar  keltirdi.  U  ona  Vatanni  mo‘g‘ul  bosqinchilaridan  halos  etdi. Amir  Temurning  o‘z  ona  xalqi  oldidagi  birinchi  eng  buyuk,  eng  muqaddas  va olamshumul  xizmati  mo‘g‘ul  istilochilari  zulmidan  vatanni  ozod  etishi  bo‘ldi. Ikkinchi  ulug‘  xizmati  - ulkan  davlatni  tuzishdir. "Millatning  dardlariga  darmon  bo‘lmoq  vazifangizdir!",  Amir  Temurning xalqqa  bo‘lgan  muhabbatini  ana  shu  otashin  va  ezgu  so‘zlaridan  ham  bilish mumkin. Sohibqiron  har  qachon  qayerda  va  qanday  vaziyatda  bo‘lmasin  xalkning dardlariga  darmon  bo‘lishni  eng  oliy  maqsad  deb  biladi.  U  o‘z  xalqini  sevgan  va ona  Vataniga  sadoqatli  odamlarni  izzat-  hurmatda  tutgan,  hatto  bu  mavzudagi vokea-hodisalarni  faxr  bilan  so‘zlab,  ko‘plarga  ibratmatal  tarzida  o‘qtirgan,  o‘zi esa  bunga  qatiy  amal  qilgan. Sohibqiron  davlatni  boshqarishda  o‘z  atrofiga  halol,  diyonatli,  ishning  ko‘zini biladigan  odamlarni  tanlab,  haq  yo‘lini  tayin  etib  qo‘yadiki,  xatto  o‘zi  ham  davlat ishlarida  biror  xato-kamchilikka  yo‘l  qo‘ysa,  ogohlantirishlarini  aytadi. Amir  Temur  bobomiz  buyuk  imoratlar  barpo  etadi  va  ularni  ulkan  bog‘u rog‘lar  bilan  o‘raydi,  shahar  va  qishloqlarni  tiklaydi,  suv  inshootlari  barpo  etadi. Musulmon  me’morchiligidagi  eng  yaxshi  an’analar  Amir  Temur  davrida  gullab  - yashnaydi  va  mangu  umr  topadi.  Amir  Temur  mamlakat  obodonchiligiga  shu qadar  alohida  e’tibor  beradiki,  u Shahrisabzni  ham  obod  qiladi.  Oqsaroy,  Dor  ut  - saodat,  Dor  ut-tilovat,  Gumbazi  Sayidon  kabi  mahobatli  qasrlar  va  maqbaralar quriladi.  Masjid,  Madrasa,  karvonsaroy  va  hammom  kabi  jamoat  binolari  barpo etiladi.  Amir  Temur  nafaqat  Movarounnahr  va  Turkiston,  balki  boshqa mamlakatlarda  ham  qal’alar  (Afg‘oniston),  qasrlar,  shaharlar  va  nahrlar  (Eron, Ozarbayjon,  Afg‘oniston)  qurdiradi.  Amir  Temur  ihlos-  e’tiqod  bilan  Turkistonda Ahmad  Yassaviyga  maqbara  qurdiradi.  Toshkent  viloyatidagi  Zangiota  maqbara- xilxonasini  ta’mirlab,  go‘zal  va  fasoxatlix,  olg‘a  keltiradi.  Amir  Temur  dildagi go‘zallik  va  yuksaklikka  bo‘lgan  muhabbat  uning  ona  Vatani  va  xalqiga  bo‘lgan buyuk  sevgisi,  sadoqati  va  adolatidan  tug‘iladi. 22 Maktabgacha ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur  va vatanparvarlik  urf  odatlari  ularning  ba’zi  harakatlarida  aks  etib  turadi. Lekin  ularda  Vatan,  milliy  g‘urur  haqidagi  fikrlar  cheklangan.  Ular  Vatan  va Vatanni  ulug‘lovchi  she’r,  xikoya  va  ertaklarni  bilishad-yu,  milliylikning mohiyatini  yaxshi  anglashmaydi.  Bu  urf  odatlarni  tarbiyalash  yaxshi  yo‘lga qo‘yilmaganligi  tadqiqot  jarayonida  aniqlandi. Demak,  Maktabgacha  talim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur va  vatanparvarlik  sifatlarini  shakllantirish  zarur.  Buning  uchun: 1. -  milliy  g‘urur,  urf-odat  va  an’analarimizni  maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilar  hayotiga  kengroq  joriy  etish; 2. maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni   shakllantirish  maqsadida  xalq  pedagogikasidan  samarali  foydalanish; 3. umuminsoniy  qadriyatlarimizni  va  milliy  merosimizga  oid  ma’naviy  va   ma’rifiy  tadbirlarni  ko‘paytirish  zarur. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur  urf odatsini  o‘stirishga  qaratilmagan. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirish  uchun  bu  jarayonning  samaradorligini  ta’minlovchi  pedagogik- psixologik  omillarni  aniqlab  olish  taqozo  etiladi. Kuzatishlarimiz  natijasi  shu  pedagogik  vositalarni  quyidagicha  aniqlashga yordam  berdi: 1. ta’lim-tarbiya  mazmuni,  shakl,  usul  va  vositalarining  milliyligi; 2. ijtimoiy  omillar:  ta’lim-tarbiya  jarayonini; 3. xududiy  omillar:  bola  yashayotgan  o‘lka,  milliy  qadriyatlari,  urf-odatlari  va   an’analari,  boyligi,  tarixiy  o‘rni  va  ahamiyati. Har  bir  davrda  yuz  beradigan  voqiya-hodisalar  tug‘risida  tarbiyachinining bolalarga  mohirona  hikoya  qilib  berishi  vatanparvarlikni  tarbiyalashada  muhim vosita  bo‘lib  hizmat  qiladi. Ushbu  omillarning  pedagogik  jihati  ularning  o‘zlariga  xos  xususiyatlari hisobga  olingan  taqdirda,  milliy  g‘urur  urf  odatlarini  his  etishda  va  uning  tizimini 23 ishlab chiqishda  muhim  ahamiyat  kasb  etadi.  Maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirish  tizimini  o‘rganishda,  ishlab chiqishda  har  bir  mashg‘ulot,  tarbiyaviy  tadbirlar,  to‘garaklar  ular  ongida milliylikning  chizgilari  (manzarasi)  haqidagi  tasavvurini  o‘zgartirish,  shaxsiy hayot,  jamiyatda  o‘z  o‘rnini  topishga  erishish,  milliylikning  tarbiyaviy  mohiyatini anglab  yetish  malakalarini  shakllantirish  turli  faoliyatning  natijalarini  oldindan ko‘ra  bilishga  o‘rgatish,  tabiat  va  jamiyat  haqida  ilmiy  bilim  bilan  qurollantirish kerak. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirish  maqsadi  va  vazifalarini  ijobiy  hal  etishda  ularning  tarbiyasiga, tavsifiga  xos  milliy  muhit  yaratish  va  yuqoridagi  barcha  omillarga  tayanish lozim.  Chunki  tarbiyachi  va  tarbiyalanuvchi  faoliyatning  samaradorligini oshiruvchi,  ularning  talab  va  ehtiyojlarini  qondiruvchi  muhit  zarurdir. Maktabgacha  ta’lim  muassasalarida  milliy  muhitning  o‘ziga  xos  mazmunga ega  bo‘lishi  davr  taqozosidir.  Bu  mazmun  zamirida  bolalarda  milliy  g‘ururni shakllantirish  yotadi:  umuminsoniy  va  milliy  qadriyatlar;  urf-odat  va  an’analar, xalq  donishmandligi  durdonalari  negizini  tashkil  etgan  sharqona  tarbiyaning  asosiy sifatlari;  insonparvarlik,  mehnat-sevarlik,  vatanparvarlik,  mehr-oqibat,  ota-onaga hurmat,  sahovat,  iymon-e’tiqod  va  shu  kabilar. Hozirgi  kunda  matbuot  va  ommaviy  axborot  vositalari,  kino,  teatr repertuarlari  milliy  mazmunda  tashkil  etilmokda,  boyib  bormokda.  Ularning  butun faoliyati  jamiyatimizdagi  ijtimoiy-iqtisodiy,  ma’naviy-madaniy  o‘zgarishlarni insonlar   ko‘z   o‘ngida   gavdalantirish,   milliy   xarakterni   shakllantirish, ma’naviyatimiz  sarchashmalaridan  bahramand  etish,  g‘ururlanishimizga  asos bo‘lgan  milliy  urf-odatlarimiz,  an’analarimiz,  tarixiy  meros  va  asarlarimiz, tilimizni,  qadriyatlarimizni  qaytadan  tiklashga,  ularga  nisbatan  mehr-muhabbatni shakllantirishga  erishishga  qaratilgan.  Maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘ururni  shakllantirish  asosida  olib  borilgan  tadqiqot- tajriba  ishlarida,  suhbatlar,  og‘zaki  savol-javoblar  orqali  ma’lum  bo‘ldiki,  bolalar tadbirlar,  ahloqiy,  ma’naviy,  tarixiy,  milliy  qadriyatlar,  ertaklar,  rivoyatlar  doir 24 materiallarni qiziqib  tinglashar,  tomosha  qilishar  ekan.   Tarbiyachilar  bolalarga insonni  o‘rab  olgan  olamning  murakkabligini,  ajoyibotlarini,  sirliligini anglashlariga,  tabiat  inson  turmush  tarzi  qulayliklarining  garovi  ekanligini tushunib  yetishlariga  shu  sababdan  tabiatni  muhofaza  kilishni  idrok  qilishlariga yordamlashadilar.  Shuni  unutmaslik  lozimki,  tabiatdagi  hamma  narsa,  vokea- hodisalar  bolalar  uchun  qiziqarli  va  sirli  topishmoqday  tuyuladi.  Ular  bu  jumboqlar sirini  bilishga,  sabablarini  anglashga  harakat  qiladilar.  Bola  dastlabki  tizimli ta’limni  maktabgacha  ta’lim  muassasasida  oladi.  Binobarin,  uning  sog‘lom,  xar tomonlama  barkamol  bo‘lib  shakllanishi  bevosita  tarbiyachi  faoliyati  bilan  uzviy bog‘likdir.Har   bir   maktabgacha   ta’lim   muassasalari   tarbiyalanuvchilari insonparvarlik  va  vatanparvarlik  qoidalariga  rioya  qilgan  holda,  bu  faoliyat  insonni xar  tomonlama  himoya  qilishga,  uni  ulug‘lashga,  milliy  g‘ururlanishga  qaratilishi lozim.  Asl  vatanparvar  unvonini  olish  uchun  insonga  juda  katta  mas’uliyatli ma’naviy-ahloqiy  vazifalar  yuklanadi.  Nima  va  qanday  hodisa  bo‘lishidan  qat’i nazar,  tug‘ilib  o‘sgan  qishlog‘ini,  shaharini,  boshqacha  aytganda,  kindik  qoni tomgan  zamin-Vatanini  tark  etmaydi.  Bunday  insonlar  asl  vatanparvarlar  deyiladi. Zero,  faxrlanish  haqiqatdan  ham  yaxshi  xulqlar  va  oliy  fe’llarda  oldin  ketish,  ilmu hikmatni  egallash  va  imkoniyat  boricha  mavjud  nopokliklardan  tozalanishdir. Kimda  shunday  sifatlar  topilsa,  hukm  uning  foydasiga  va  kimda  bular  yetishmasa, hukm  uning  zarariga  bo‘ladi.  Zotan,  Vatanni  sevish,  xalqni  hurmat  qilish faxrlanish  yoxud  ulardan  g‘ururlanish  belgisi  bo‘lib,  bu  yaxshi  xulk  va  yaxshi fazilatdir.  Kimki  millatning  madaniyati  tarixidan,  ajdoddari  qoldirgan  barcha meroslardan,  hamma  sohadagi  an’analaridan  faxrlana  bilsa,  o‘tmishda  vatani  va xalqi  boshiga  tushgan  dahshatli  va  ayanchli  fojiaviy  taqdirdan  achinsa,  u vatan  va xalqi  kelajagi  uchun,  nurli  istiqlol  yo‘lida  fidoyi  bo‘lish  orzusida  yashaydi,  mehnat qiladi,  o‘z  kasbining  ustasi  bo‘lishga  intiladi,  tashabbuskorlikni  qo‘lga  kiritish armonlari  bilan  nafas  oladi. Bevosita  ta’lim-tarbiya  beruvchi  muassasalar  mafkuraviy  ta’limning  asosiy uchoqlaridir.  Ularning  barchasida  amalga  oshiriladigan  mafkuraviy  ta’lim jarayonida  ustuvor  ahamiyat  kasb  etishi: 25 8. Vatan urf  odatsini  shakllantirish; 9. ona  tilimizga,  yurtimizga  muhabbat  o‘yg‘otish; 10. milliy  qadriyatlarga  hurmatni  kuchaytirish; 11. ezgulik  timsoli  bo‘lgan  ayollarni  ulug‘lash; 12. oilaning  vatanparvarlik  hissini  tarbiyalashdagi  rolini  ko‘rsatish; 13. umuminsoniy  qadriyatlarning  millatlararo  totuvlik,  bag‘rikenglik, dunyoviy  ilmlarga  intilish  va  ilg‘or  madaniyatni  shakllantirish  vositasi  ekanini o‘qtirish  lozim. Mamlakatimizda  ta’lim-tarbiya  sohasida  amalga  oshirilayotgan  tub  islohotlar barkamol  inson  shaxsini  shakllantirishga  qaratilgan  bo‘lib,  xalqimizning  milliy manfaatlariga,  ezgu  maqsadlariga  to‘la  mos  keladi.  Maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur  va  vatanga  muhabbat  hissi  o‘z uyiga,  bog‘chasiga,  tarbiyachiga  muhabbatni  tarbiyalashdan  boshlanadi.  Bolalar ota-onalari  va  tarbiyachilari  ularga  qanday  g‘amhurlik  qilayotganini  kuradilar  va his  etadilar,  natijada  bolalarda  ularga  bo‘lgan  muhabbat  yanada  ortadi,  ularning g‘amxo‘rligi  va  himoyasiga  ishonch  hosil  qiladilar.  Ular  ota-onalari  va tarbiyachilardan  o‘z  shahri,  qishlog‘i  tug‘risidagi  ko‘p  narsani  bilib  oladilar. Pedagog-tarbiyachi  “Vatan”,  “Bizning  shahar”,  “O‘zbekistonning  poytaxti Toshkent“,  ”Qishlog‘imizning  eng  yaxshi  kishilari“,  “Shahrimizning  eng  yaxshi kishilari“  va  shunga  o‘xshash  mavzular  bo‘yicha  kitob  va  rasmlar  tanlaydi,  turli al’bomlar,  papkalar  tayyorlab,  bolalar  bilan  olib  boradigan  ta’lim-tarbiyaviy mashg‘ulotlarda  foydalanish  lozim.   Bizning  respublikamiz  o‘z  mohiyati  bilan baynalminaldir.  Shuning  uchun  maktabgacha  tarbiya  bolalarda  milliy  g‘urur, vatanparvarlik,  baynalminalchilik,  hislarini  tarbiyalab  borish  muhim  ahamiyatga ega.   Maktabgacha  tarbiya  yoshdagi  bolalarni  milliy  ruhda,  milliy  g‘urur  ruhida tarbiyalash  asosida  boshqa  millat  va  xalqlarga  ijobiy  munosabat  va  do‘stona  his- urf  odatlar  o‘yg‘otish,  turli  xalqlar  hayotiga  qiziqish  hissini  paydo  qilish  maqsadi yotadi. 26 2.2 Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida milliy urf odatlarni tarkib toptirish shakllari Islohotlar davrida  milliy  qadriyatlarni  kayta  tiklash  va  ularni  boyitish  yo‘lida samarali  ishlar  amalga  oshirilganligi  ertangi  kun  yaratuvchilar  bulgan  yoshlarni milliy  g‘ypyp  va  umuminsoniy  qadriyatlar  asosida  tarbiyalash  zaruriyatini  kun tartibiga  olib  chikdi. Yuksak  odob-ahlok  meyorlar  kecha  yoki  bugun  o‘ylab  topilgan  narsa  emas. Ular  insoniyatning  ming  yillik  tarixi,  ota-bobolarimizning  necha-necha  ajdod- avlodlari  tajribasi  davomida  shakllangan.  Odob,  ahlok,  g‘ypyp,  or-nomus  va uyat  insonga  ona  suti,  ota  namunasi,  ajdodlar  o‘giti  bilan  yoshlarga  singdirilib kelingan. Mustaqil  respublikamiz  bugungi  kunda  yoshlarimizni  har  tomonlama ma’naviy  va  ma’rifiy  jihatdan  o‘zini  tuta  bilgan,  o‘z  sha’ni,  g‘ururini  himoya  qila oladigan  darajada  ko‘rinishni  istaydi.  Ma’lumki,  kuchli,  qudratli  davlat  ma’naviyat zaminida  vujudga  keladi.  Bunday  qudratli  davlatning  kishilari  ham  o‘z  g‘ururi,  or  - nomusi  va  qadriyatlarini  himoya  qilishga  qodir  insonlar  bo‘lishi  lozim. Shu  bois  milliy  g‘urur,  vatan-urf  odatsi,  vatanparvarlik  o‘z  hududi,  o‘lkasi, xalqiga  mehr  va  sadoqatli  bolani  yoshiga  mos  ravishda  shakllantirish  maktabgacha ta’lim  muassasalari  vazifalarining  asosini  tashkil  etadi. Maktabgacha  ta’lim  uzluksiz  ta’lim  tizimining  boshlang‘ich  turi  hisoblanadi, hamda  O‘zbekiston  Respublikasining  “Ta’lim  tug‘risida”gi  qonuni  va  “Kadrlar tayyorlash  milliy  dasturi”  talablari  asosida  tashkil  etiladi. Bolalarga  maktabga  oid  bilimlar  berish  ilk  yoshdan  boshlanadi.  Ular tug‘ilgandan  boshlab  tevarak-atrofni  qiziqib  kuzata  boshlaydilar,  ulg‘aya boshlagan  sayin  o‘zlarini  o‘rab  turgan  narsalarni,  buyumlarni,  yuz  berayotgan tabiat  hodisalarini  bilgilari  keladi.  Maktabgacha  ta’lim  jismonan  sog‘lom,  har tomonlama  yetuk  bolalarni  tarbiyalash  uchun  zaruriy  tashkiliy,  uslubiy,  psixologik, pedagogik  shart-sharoitlar  yaratadi.  Tarbiyachilarga  yordam  tariqasida  “Bolajon” tayanch  dasturida  ko‘zda  tutilgan  butun  materialni  bolalar  muvoffaqiyatliroq o‘zlashtirishini  ta’minlash  maqsadida  metodik  ko‘rsatmalar,  qo‘llanmalar  ishlab 27 chiqarilgan. Maktabgacha  ta’lim  muassasalarida  bolalar  rivojlanadilar  va  ta’lim  - tarbiya  oladilar. Bolalarda  kattalarga  hurmat,  milliy  g‘urur,  vatanparvarlik  urf  odatlari, xalqning  boy  milliy,  madaniy-tarixiy  merosi  va  umumbashariy  qadriyatlar tarbiyalanadi.  Shuning  uchun  ham  biz  bugungi  kunda  milliy  g‘oya,  milliy  o‘zlikni anglash  jarayonida  millat  kelajagi  bo‘lgan  yoshlarni  ilk  yoshdan  boshlab  va  uni aniq  shart-sharoitlarini  hisobga  olgan  holda  bajarish  har  birimiz  uchun  majburiydir. Muhtaram  birinchi  Prizedentimiz  I.A.Karimov  ta’kidlaganlaridek:  „Inson dunyoga  yaxshi  ish  qilish,  yaxshi  iz  qoldirish  uchun  keladi.  Yaxshi  farzandlarni tarbiyalab,  qilgan  yaxshi  ishlari  va  qoldirgan  yaxshi  izlariga  munosib  vorislar tayyorlaydi"  . v   Darhaqiqat,  ana  shu  jihatdan  qaraganimizda  mamlakatimiz  va millatimizning  taraqqiyotining  istiqboli  ko‘p  jihatdan  yoshlarimizning  milliy o‘zligini  anglashining  o‘sish  jarayoniga  ham  bog‘liqdir.  Xalqning  yosh avlodni  ma’naviy-ahloqiy  tarbiyalash,  tarbiyaning  shakl  va  metodlari,  insoniy qadriyatlar  va  vatanparvarlik,  halollik,  to‘g‘rilik,  poklik,  yaxshilik,  birodarlik, do‘stlik,  ahillik,  mehnatsevarlik,  oliyjanoblik,  jasurlik,  adolat,  yuksak  odobli bo‘lish,  or-nomusli  bo‘lish,  kattalarga  hurmat,  andishali  va  or-nomusli  bo‘lish  va shu  kabilar  o‘z  xalqi  va  vatanidan  fahrlanishdek  milliy  g‘urur  urf  odatlarini o‘yg‘otadi. Milliy  urf  odatlarni,  xususan  yosh  avlod  qalbiga  va  ongiga  singdirishda jamiyat  hayotining  barcha  soxalarini  qamrab  olish,  ta’lim-tarbiya,  targ‘ibot  va tashviqotning  samarali  shakl  va  metodlaridan  oqilona  foydalanish  taqozo  etiladi. Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarida milliy urf odatlarni shakllantirishning shakl va metodlari: 1. Bolalarni xalq og‘zaki ijodi bilan tanishtirish. Maqsad:  Vatan  urf  odatsini  bolalarga  ona  allasi,  bobolar  o‘giti  oila  tarbiyasi bilan  singdirish. 2. Buyuk siymolar bilan tanishtirish. Maqsad:  bolalarga  ota-bobolarini tanisinlar,  ulardan  qolgan  merosdan  bahramand  bo‘lsinlar,  ota-bobolardan faxrlansinlar.  Bolalarga  vatan  urf  odatsini  ota-bobolarimiz  ibrati  bilan  singdirish. 28 3. Navoiyxonlik xaftasi rejasini tuzish. Maqsad: bolalar  qalbini  Navoiy  ijodi bilan  sug‘orish.  Bolalarni  ma’naviy  qadriyatlarni  rivojlantirish. 4. Konstitutsiya saboqlari bilan tanishtirish. Maqsad:  Ahloq  va  huquqiy tushunchalarining  uzviy  birligini  anglashlik,  odob-ahloq,  meyorlariga  qat’iy  amal qilish  ko‘nikmasini  hosil  qilishdir. 5. Milliy muzey tashkil etish. Maqsad:  bolalarga  amaliy  san’at  namunalari, milliy  kiyimlar,  taqinchoqlar,  idish-tovoqlar  haqida  ma’lumot  berish. 6. Ma’naviyat xonasini tashkil etish .  Maqsad:  tarixiy  siymolar,  Prezident, madhiya,  bayroq,  gerb,  haqida  qisqacha  ma’lumot  berish.  Maktabgacha  ta’lim muassasalari  tarbiyalanuvchilari  milliy  g‘urur  tushunchasini  anglashining ahamiyati  kattadir.  Milliy  g‘urur  tushunchasini  anglashning  tiklanishi  esa,  o‘z navbatida,  mustaqil  jamiyatimizning  ijtimoiy  iqtisodiy,  siyosiy,  madaniy-ma’naviy zaminlarining  mustahkamlanishiga  sabab  bo‘ladi.  Bu  hikmatli  so‘zlar  bir  qarashda ota-onalarga  qarata  aytilgan  fikrdek  tuyuladi.  Biroq,  uning  mantiqiy  ma’nosi pedagog-tarbiyachilar  faoliyati  bilan  bog‘liqdir. Shuningdek,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyachilari,  muassasada tarbiyalanayotgan  bolalar  bilan  o‘z  farzandlari  kabi  yaqin  bo‘lmog‘i  lozim. Chunki,  ular  ham  ota-ona,  ham  pedagog-tarbiyachi  vazifasini  o‘taydilar.  Demak, maktabgacha  ta’lim  muassasalarida  faoliyat  ko‘rsatuvchi  tarbiyachilar  o‘z tarbiyalanuvchilariga  nisbatan  o‘ta  shirinso‘z,  muloyim,  xushmuomlali  va  ayni chog‘da,  talabchan  bo‘lishlari  zarur. Qomusiy  olim  Al-Beruniy  o‘kitishda  «o‘quvchining  qiziqishi  va  intilishi hisobga  olinishi  va  muallim  o‘z  shogirdiga  xushmuomalali  bo‘lishini  ta’kidlaydi». Sharq  mutafakkirlari  asrlar  mobaynida  o‘z  ijodi  va  faoliyatlari  bilan  yoshlarga ibrat  bo‘lib  kelishmokda.  Ularning  qoldirgan  badiiy-estetik  meroslari,  biz  tadqiqot- tajriba   ishlari   olib   borayotgan   maktabgacha   ta’lim   muassasalari tarbiyalanuvchilarida,   Vatanga   mehr-muhabbat,   umuminsoniy,   milliy qadriyatlarimiz  bilan  g‘ururlanish  va  ularni  avaylab-asrash,  ravnaq  toptirishga intilishlari  uchun  muhim  manbalardir. 29 Darhaqiqat,  sharqona   ahloq-odob,   vatanparvarlik,   insonparvarlik, xalqparvarlik,  rostguylik,  hiyonat  har  tomonlama  barkamol  insonning  ma’naviy qiyofasidir.  Shuningdek,  ma’naviyati  yuksak  inson  xdromdan  xalolni  farklab  olib, haromga,  poklik  bilan  nopoklikni  ajratib,  nopoklikka,  hiyonatdan  diyonatni  ajratib, hiyonatga,  adolatsizlikka  qarshi  kurasha  oladi. Mutafakkir-olimlar  xalqning  qadimiy  bayram  an’analari,  marosimlari  va  ular bilan  bog‘lik  urf-odatlari  haqida  o‘z  asarlarida  qimmatli  ma’lumotlar  qoldirganlar. Ularda  „Navro‘z”,  „Mehrjon”,  Qurbon  xayiti”,  „Ramazon  xayiti”  kabi  bayramlar haqida  ma’lumot  berganlar.  Bu  bayramlar  insonlarni  bir-biriga  mehr-muruvvatli, xayr-saxovatli  bo‘lish,  yetim-yesirlar,  qarindosh-urug‘lar  holidan  habar  olish, o‘zbekona  odatlarimizga  sodiqlik,  Vatanni  sevish  va  ardoqlash,  u  bilan g‘ururlanish  kabi  his-urf  odatlarni  shakllantirish  muhim  hisoblanadi. Bu  mutafakkir-olimlar  xalqning  qadimiy  bayram  an’analari,  marosimlari  va ular  bilan  bog‘liq  urf-odatlari  Masalan,  „Navro‘z"  bayramida  shirinliklar  hadya etish  (hayotning  shirin  bo‘lishini  tilash),  sovg‘a-salomlar  berish,  gul  sovg‘a  qilish (guldek  nafis,  go‘zal  hayot  tilash),  bir-birlariga  suv  sepish  (suv  mul  bo‘lsin, hosildorlik  yuqori  bo‘lsin  degan  ma’noda)  va  boshqa  urf-odatlar  joriy  etilgan. Bularning  barcha  shakllar muassasasi  tarbiyalanuvchilarining  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishga xizmat  maktabgacha  ta’lim  qiladi. O‘zbek  xalq  og‘zaki  ijodi  (afsona,  rivoyat,  ertak,  doston,  maqol,  matal, qo‘shiq)  namunalari  xalkning  turmush  tarzi,  ahloq-odobi,  urf-odatlari,  an’analari, diniy  e’tiqodni  o‘zida  mujassam  etadi.  Orzu-umidlarni,  mehnatga  ijobiy munosabatni,  vatanparvarlikni,  sadoqatni,  erk  va  ozodlik  yo‘lidagi  mardonavor kurashni,  moddiy  va  ma’naviy  ehtiyojlarni  qondirish,  kelajakdagi  farovon turmushga  ishonchni  ifodalaydi. Xalq  og‘zaki  ijodining  qadimiy  janrlaridan  biri  afsonalardir.  „Iskandarning shoxi  bor”,  „Luqmoni  hakim”,  „Shirin  qiz”,  „Yolg‘on  so‘z  siri”, 30 „Tilla baliq  tog‘i”  kabi  afsonalar  azaldan  sharq  xalqlarining  tabiatiga  xos mardlik,  vatanparvarlik,  xalkparvarlik,  adolat,  erksevarlik,  vafodorlik  kabi fazilatlarni  tarbiyalaydi. Rivoyatlar  esa  mavjud  hayotiy  ma’lumotlarga  tayangan  holda,  badiiy tuqimalar  orqali  insoniy  qadriyatlar,  insonning  ezgu  orzu-umidlari,  armonlari, quvonchlari,  tashvishlari,  g‘am-qayg‘ulari,  ehtiroslarini  aks  ettiradi.  Rivoyatlar negizida  tarixiy  shaxslar  hayoti,  ma’naviy  faoliyati  yotadi. Masalan,  Jaloliddin  Manguberdi  Vatanni  tashqi  dushmandan  himoya  qilgan va  jonini  fido  etgan,  Amir  Temur  o‘z  xalqi,  Vatanning  osoyishtaligi,  uning  milliy g‘ururi  yo‘lida  jang  qilgan,  Bobur  o‘z  Vatanidan  yiroqda  bo‘lishiga  qaramay,  o‘z xalqini,  Vatanini  e’zozlab,  ularni  qumsab  yashagan.  Navoiy,  Nodira,  Uvaysiy  kabi mutafakkirlarimizning  insoniyligi,  buyukligi,  Vatanga  hurmati,  mehr-muhabbatini ifodalovchi  qator  rivoyatlar  mavjud. Bundan  tashqari,  Uchtepa,  Besh-ariq,  Buxoro,  Navoiy,  Xorazm,  Surxondaryo kabi  joy  nomlari  haqidagi  rivoyatlar  ham  maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilarining  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishda  va  o‘zligini anglatishda  muhim  ahamiyatga  moliqdir. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirishda  shakllarida,  xalq  og‘zaki  ijodining  marosim  qo‘shiqlari  ham alohida  o‘rin  tutadi.  Marosim  qo‘shiqlari  insonlarning  tabiatga,  voqelikka  estetik munosabatlarini  bildiruvchi  tasavvurlari,  ishonchlari,  orzu-umidlari,  ahloqiy qarashlarini  shakllantirishga  yordam  beradi. Ertaklar  esa  ta’sirchan  janr  bo‘lib,  bolalarning  ruhiy  va  yosh  xususiyatlariga ko‘ra,  ma’naviy  ongiga,  faoliyati  mazmuniga,  hissiyotiga  ijobiy  ta’sir  etadi. Ertaklarning  o‘ziga  xos  xususiyatlarini  aniq  bilgan  bola  unda  ko‘tarilgan  g‘oyaning asl  mohiyatini  tushunadi,  ertaklarga  xos  badiiy  to‘qimalardagi  voqea-hodisalardan hayotiy  xulosa  chiqarishga  o‘rganadi.  Ma’lumki,  ertaklarning  g‘oyaviy yo‘nalishini  adolat,  jasurlik,  qahramonlik,  ezgulik,  insonparvarlik,  farovon  hayot, vafo,  xalqparvarlik  kabi  ma’naviy  tushunchalar  tashkil  etadi.  Shuning  uchun  ham momolarimiz,  bobolarimiz  o‘z  nabiralarini  doimo  ertak  bilan  siylashgan. 31 Xalq dostonlari  xalq  ma’naviy  qadriyatlari,  an’analari  mujassamlashtirilgan xalq  og‘zaki  ijodi  janrlaridan  biri  bo‘lib,  unda  musiqa  bilan  she’riyat uyg‘unlashgan.  Dostonlarning  g‘oyaviy  va  ma’rifiy  ahamiyati  shundaki,  ularda yuksak  go‘zallikka  va  baxt-saodatga  erishishning  birdan-bir  yo‘li  maqsadlar  sari qat’iy  intilishdan,  sabr-chidam,  matonat,  mardlik,  qahramonlik  ko‘rsatishdan iboratdir,  degan  g‘oya  ilgari  suriladi.  Dostonlarda  milliy  g‘urur  urf  odatsi kuylovchi  va  tinglovchi  o‘rtasidagi  badiiy-estetik  muloqot  shakllanadi. Milliy  urf  odatlarni  shakllantirishda  samarali  ta’sir  etuvchi  shakllardan  yana biri  - latifalar  asosida  tarixiy  voqealar,  maishiy  hodisalar  yotadi.  Ziyraklik,  o‘tkir hajv,  hozirjavoblik,  hajm  jihatdan  ixchamlik,  mazmunan  teranlik  latifalarning asosiy  tamoyili  hisoblanadi.  O‘zbek  xalk  latifalarining  asosiy  qahramoni  Nasriddin qiyofasi  orqali  nodonlik,  ikkiyuzlamachilik,  firibgarlik,  munofiqlik,  ochko‘zlik, ayyorlik,  ishyoqmaslik  kabi  ma’naviyatga  zid  illatlar  qoralanadi.  Go‘zallik, donolik,  zukkolik,  rosguylik,  mehnatsevarlik,  mehmondo‘stlik,  himmat,  mehr- oqibat,  saxiylik,  ilmlilik,  insonparvarlik  kabi  yuksak  qadriyatlar  ulug‘lanadi.  □ Maqol  va  matallar  esa  turli  millat  kishilarining  ma’naviy  yetuklik,  zukkolik belgisi  bo‘lib,  ularning  tub  mohiyatlari,  orzu-armonlari  umumiyligining ko‘rsatkichlaridir. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarda  milliy  urf  odatlarni shakllantirish  maqsadida  olib  borilayotgan  tadqiqot  - tajriba  ishlari  jarayonida  shu narsa  ma’lum  bo‘ldiki,  milliy  turmush  tarzimizga  yot  bo‘lgan  “jangari“ o‘yinchoqlar,  mul’tfil’mlar,  kinofil’mlardan  imkon  qadar  foydalanmaslik,  aksincha Sharqona  odob  va  bashariyatning  ezgu  intilishlarini  aks  ettiruvchi  o‘yinlar, o‘yinchoqlar,  rasmli  kitobchalar,  milliy  ertaklar  asosida  yaratilgan  mul’tfil’mlar, bolalardagi  ilk  yoshlikdan  mafkuraviy  karashlarning  tug‘ri  shakllanishida  qo‘l keladi. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  g‘urur, vatanparvarlik  va  davlat  ramzlari  to‘g‘risida  tasavvur  tushunchalarini  aniklashga doir  bir  necha  metodlardan  foydalanildi. 32 So‘rovnoma-suhbat: Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilari bilan  mashg‘ulotda,  milliy  g‘urur,  vatanparvarlik  mavzularida  suhbatlar  tashkil kilish,  tarbiyalanuvchi  bilan  tarbiyachi  o‘rtasidagi  hamkorlikni  mustahkamlab, ularning  erkin,  mustaqil  fikrlash  jarayoniga  ijobiy  ta’sir  ko‘rsatadi. Mustaqil  tafakkurni  tarbiyalash  bo‘yicha:  “Vatanparvarlik  o‘z  o‘lkasini o‘rganish”,  ’’Mustaqil  vatanim  seni  kuylayman”,  Yosh  avlodni  O‘zbekiston madhiyasi,  gerbi,  bayrog‘i,  Konstitutsiyasiga  sadoqat  ruhida  tarbiyalash”,  Ona Vatan  mustaqil  O‘bekistonga  sodiq  bo‘lish”. Buyuk  siymolar  bo‘yicha:  Amir  Temur,  Alisher  Navoiy,  Ulug‘bek,  Mirzo Bobur,  Muso  Xorazmiy,  Ibn  Sino,  Jaloliddin  Manguberdi. Milliy  bayramlar  bo‘yicha:  “Navro‘z”,  „Qurbon  hayiti”,  “Ramazon  hayiti”va h-  k. Pedagog-tarbiyachilar  ota-onalar  bilan  muntazam  ravishda  suhbatlar, uchrashuvlar  o‘tkazishi,  ularni  bolalarga  ta’lim-tarbiya  berish  bo‘yicha  amalga oshiradigan  ishining  mazmuni,  metodlari  bilan  tanishtirib  borishi,  oila tarbiyasidagi  ijobiy  namunalardan  o‘zining  ta’lim-tarbiyaviy  ishida  foydalanishi lozim. Bolalarda  mustaqillikni  tarbiyalash,  madaniy  xulq  odatlarini  shakllantirish, tengdoshlari  va  kattalar  bilan  munosabatda  bo‘lish,  faoliyat  madaniyatini shakllantirish,  buyumlarga  nisbatan  ehtiyotkorlik  bilan  munosabatda  bo‘lishni tarbiyalash,  bolalarnnng  yoshiga  xos  bo‘lgan  yaxshilik,  to‘g‘rilik,  haqqoniylik, jasurlik,  kamtarlik  kabi  ahloqiy  tasavvurlarni  shakllantirish  lozim. Milliy  urf  odatlarni,  xususan  yosh  avlod  qalbiga  va  ongiga  singdirishda jamiyat  hayotining  barcha  sohalarini  qamrab  olish,  ta’lim-tarbiya,  targ‘ibot  va tashviqotning  samarali  usul  va  metodlaridan  oqilona  foydalanish  taqozo  etiladi. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni tarbiyalashda  ta’lim-tarbiya  muassasalari,  jismoniy  tarbiya  va  sport,  oila  muhim o‘rin  tutadi. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirish  asosida  ularni  ijtimoiy  hayotga,  oilaviy  turmushga  jamiyatning  faol 33 ishtirokchisi va  mustaqillikni,  hukukiy  fuqarolik  asosidagi  demokratik  jamiyatni mustahkamlash  hamda  rivojlantirishga  xizmat  qiladigan  barkamol  inson  kilib yetishtirish  birinchi  navbatdagi  vazifadir. Ona  yurtiga,  shahriga,  qishlog‘iga  bo‘lgan  muhabbat  dastlabki  vatanparvarlik hislarini  o‘yg‘otishga  asos  bo‘ladi.  Bolalarni  tanishtirish  uchun  hamma  yerda diqqatga  sazovor  joylari  bor.  Hamma  oilalarda  umumxalq  bayramlari  bo‘lgan navro‘z,  hayit  va  boshqa  kunlar  keng  bayram  qilinadi. Bolalar  ham  bu  bayramlarda  qatnashadilar.  Maktabgacha  ta’lim  muassasalari tarbiyalanuvchilariga  har  bir  bayram  va  tantananing  ahamiyati  ularning  yoshlariga mos  holda  tushuntiriladi.  Bu  yerda  tarbiyachining  eng  muhim  vazifasi  - bolalarning  hissiyotlariga  ta’sir  etib,  ularda  o‘z  halqidan,  uning  qadriyatlarida g‘ururlanish  hissini  o‘yg‘otish,  mehnatsevar  odamlarga  xurmat  urf  odatsini tarbiyalashga  o‘rgatishdir. 34 XULOSA O’zbekiston Respublikasi  mustaqillikka  erishgandan  so’ng  ijtimoiy taraqqiyotini  ta’minlovchi  ustuvor  yo’nalishlardan  biri  sifatida  ta’lim  sohasi  e’tirof etildi.  Ta’limni  tubdan  yangilash,  uni  mazmunan  boyitish,  ta’lim  tizimiga  ilg’or pedagogik  texnologiyalarni  tadbiq  etish  va  rivojlangan  ta’lim  darajasiga  ko’tarish mamlakatda  olib  borilayotgan  ijtimoiy-iqtisodiy  islohotlarning  asosiy  g’oyasi sanaladi. O‘zbekiston  Respublikasining  Prezidentining  2017-yil  30-sentabrdagi “Maktabgacha  ta’lim  tizimi  boshqaruvini  tubdan  takomillashtirish  chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi  PF-5198-sonli  farmonida  keltirilgan  sharhida  ham  maktabgacha ta’limmuassasalarida  yosh  bolalarni  milliy  va  umuminsoniy  qadriyatlar, insonparvarlik  va  yuksak  ma’naviyat  ruhida  tarbiyalash,  ularning  qalbi  va  ongiga mustaqillik,  milliy  o‘zlikni  anglash  g‘oyalarni  yanada  chuqur  singdirish, “ommaviy  madaniyat”  ko‘rinishidagi  yot  g‘oyalarga  qarshi  immunitetni mustahkamlashga  yo‘naltirilgan  tadbirlarni  amalga  oshirish  kabi  fikrlar  ilgari surilgan. Darhaqiqat,  yosh  avlodning  barkamol  inson  bo’lib  yetishishi  uchun  u xalq, vatan  tarixi,  ta’lim  sohasidagi  ajdodlar  tajribasidan  xabardor  bo’lishiga  zaruriyat seziladi. Maktabgacha  ta’lim  muassasalari  xalqning  boy  ma’naviy  va  intellektual merosi   hamda   umumbashariy   qadriyatlar   asosida   shaxs   tarbiyasining insonparvarlik  yo’nalishini  joriy  qilishni  taqozo  qiladi.  Milliy  urf  odatlar,  g’urur, milliy  qadriyat,  birdamlik  va  hamjihatlik  urf  odatsi  zaminida  shakllangan vatanparvarlikni  ham  o’z  ichiga  oladi.  Yosh  avlodlarda  ona  zaminga  bo’lgan muhabbat,  u bilan  faxrlanish  qanchalik  kuchli  bo’lsa,  Vatanni  sevish,  yuksak darajada  e’zozlash  kuchaysa,  har  bir  inson  o’z  vatani  tarixi,  milliy  qadriyatlari, o’zining  ona  tili,  madaniyati,  milliy  urf-odatlari,  an’analarini  mukammalbilsa, millat  taqdiri  va  istiqboli  haqida  chuqur  tasavvurga  ega  bo’lsa,  mustaqillik shunchalik  mustahkam  va  barqaror  bo’ladi. 35 Kurs ishi  kirish,  3  bob,  6  paragraf,  umumiy  xulosa  va  tavsiyalar, foydalanilgan  adabiyotlar  ro’yxati  va  ilovalardan  iborat. I. bobda  maktabgacha  yoshdagi  bolalarda  milliy  urf  odatlarni shakllantirishning  nazariy  pedagogik  asoslari,  maktabgacha  yoshdagi  bolalarda milliy  urf  odatlarni  shakllantirish  pedagogik  muammo  sifatida,  milliy  urf  odatlarni maktabgacha  yoshdagi  bolalar  tarbiyasidagi  ahamiyati,  maktabgacha  yoshdagi bolalarda  milliy  urf  odatlarni  shakllantirishning  mavjud  holati  keng  yoritilgan. II. bobda  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy urf  odatlarni  shakllantirishda  pedagogik  vositalar  va  shakllardan  foydalanish bo’lib,  maktabgacha  ta’lim  muassasalari  tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni shakllantirishda   pedagogik   vositalar,   maktabgacha   ta’lim   muassasalari tarbiyalanuvchilarida  milliy  urf  odatlarni  tarkib  toptirish  shakllari  ochib  berilgan. 36 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Mirziyoyev Sh.M.  Tanqidiy  tahlil,  qat’iy  tartib-intizom  va  shaxsiy javobgarlik  - har  bir  rahbar  faoliyatining  kundalik  qoidasi  bo‘lishi  kerak.-T.: “O‘zbekiston”.  - 2017  yil.-  102b. 2. Mirziyoyev  Sh.M.  Buyuk  kelajagimizni  mard  va  olijanob  halqimiz  bilan birga  quramiz.  - T.:  “O‘zbekiston”,  2017  yil.  - 488  b. 3. Mirziyoyev  Sh.M.  ”Erkin  va  faravon,  demokiratik  O’zbekiston  davlatini birgalikda  barpo  etamiz’’  T.O’zbekiston  nashiriyoti  2016  yil 4. O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidentining   “2017-2021-yillarda maktabgacha   ta’lim   tizimini   yanada   takomillashtirish   chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi  qarori.  T.:-  2016y.  29-dekabr. 5. O‘zbekiston  Respublikasi  PrezidentinnHr   «2017   —  2021  yillarda maktabgacha  ta’lim  tizimini  yanada  takomillashtirish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida». 2016  yil  29  dekabr  PF  - 2707  -sonli  qarori. 6. O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  “Maktabgacha  ta’lim  tizimi boshqaruvini  tubdan  takomillashtirish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida”  2017-yil  30- sentabrdagi  PF-5198-sonli  Farmoni 7. O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  2017  yil  7-fevraldagi  PF-4947-sonli Farmoni  xarakatlar  strategiyasi 8. O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  2018  yil  22  yanvardagi  PF- 5308-sonli  Farmoni  ’’O’zbekiston  Respublikasini  rivojlantirishning  beshta  ustivor yo’nalishi  bo’yicha  Harakatlar  strategiyasini”  Faol  tadbirkorlik,  inovatsion g’oyalar  va  texnalogiyalarni  qo’llab  quvvatlash  yili’’da  amalga  oshirishga  oid davlat  dasturi. elektron ta’lim resurslari 1.     www.  tdpu.  uz 2. www.  pedagog.  uz 3. www.  ziyonet.  uz 4. www.  edu.  uz 37

KURS ISHI TALABALAR UCHUN

Купить