Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 96.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Психология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasi

Купить
KURS ISHI MAVZU: Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasi M U N D A R I J A KIRISH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3- I BOB. MAQSADNI TO‘G‘RI QO‘YISH VA UNGA ERISHISH . . . . . . . . . . . . 1.1 § Maqsad haqida umumiy tushuncha. . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.2 § Maqsadni belgilash va ularga erishish usullari . . . . . . . . . . . . . 11 I BOB yuzasidan xulosalar .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 II BOB. EHTIYOJLARNI BAHOLASH PSIXOLOGIYASI 2.1 § Ehtiyoj tushunchasi . Ehtiyojlarni baholash haqida umumiy ma ’ lumot . 22 2.2 § Ehtiyojlarni baholash tasnifi , ularni aniqlash usullari va metodlari hamda ularni tahlil qilish . 32 II BOB yuzasidan xulosalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 XULOSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 GLOSSARIY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ADABIYOTLAR RO‘YXATI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . 47 2 KIRISH M avzuning dolzarbligi. Bugungi kunda erkin fuqaro ma’naviyatini, ozod shaxsni shakllantirish masalasi oldimizda turgan eng dolzarb vazifadir, ya’ni o‘z kuchi va imkoniyatlariga tayanadigan, atrofda sodir bo‘layotgan voqea va hodisalarga mustaqil munosabat bilan yondashadigan, ayni paytda shaxsiy manfaatlami mamlakat va xalq manfaatlari bilan uyg‘un holda ko‘radigan erkin, barkamol insonlami tarbiyalashimiz kerak. Hozirgi davrda yoshlami mustaqil ijodiy fikrlashga o‘rgatish, mustaqil fikr yuritish imkoniyatlarini, intellektual salohiyatini rivojlantirish muammosi respublikamiz ta’lim tizimi oldida turgan dolzarb masalalardan biridir. Respublikada “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunni, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ni amalga oshirish jarayonida hayotimizning barcha jabhalarida “inson omili”ning roli ortib borishi kuzatilmoqda. Yuksak qobiliyatli mutaxassislami tayyorlashga nisbatan talab kun sayin ortib bormoqda. Shunday ekan, alohida olingan iste’dodli shaxslardagina emas, balki barcha jinsonlaming ijodiy imkoniyatlarini, ijobiy shaxs xususiyatlarini iloji boricha ko‘proq rivojlantirish zarurati yuzaga kelmoqda. Bunday sharoitda inson va uning intellektual salohiyatiga aloqador fanlarning roli ortib borishi, har bir inson shaxsida mavjud yashirin imkoniyatlardan foydalanish, ulami ro‘yobga chiqarish yo‘l-yo‘riqlarini nazariy jihatdan ishlab chiqish ehtiyoji namoyon bo‘lmoqda. Psixologiya insonning ruhiyatini organuvchi nazariy fan bo‘lib qolmay, balki hozirgi kunda turli xil sohalarda keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan amaliy fan hamdir. Insonni har tomonlama o‘rganish, ya’ni odamlar o‘rtasidagi individual farqlami aniqlash ta’lim-tarbiya va mehnat faoliyati samaradorligini belgilaydi 3 Mavzuning o rganilganlik darajasiʼ . Hozirga qadar psixolog faoliyatining huquqiy asoslari, psixolog faoliyatida kasbiy-etikaviy tamoyillar kabi masalalar, xorij tadqiqotchilardan А.G.Аsmolova, L.F.Аlekseeva, L.I.Bojovich, I.V.Dubrovina, I.А.Zimney, N.V.Kuzmina, А.K.Markova, L.M.Mitina, P.C. Nemova, N.S.Pryajnikova, D.B.El’konin, E.K.Profet, O.M.Аyvanxova, А.K.Moskatova, L.K.Raxlevska, I.N.Kalinauskasa. S.V.Nedbaev, А.V.Reprintseva kabi olimlar tomonidan keng tadqiq etilgan. Mamlakatimiz olimlaridan amaliy psixolog va uning kasbiy faoliyati, psixologning pedagogik, psixodiagnostik faoliyati masalalarida M.G.Davletshin, E.G .G oziev, M.M.Mamatov, B.R.Qodirov, G .B.Shoumarov, N.S.Safaev, ʼ ʼ ʼ B.M.Umarov, V.M.Karimova, А.M.Jabborov, А.I.Rasulov hamda K.B.Qodirovlar o z tadqiqotlarida o‘rganishganlar. Bo lajak mutaxassislarning ʼ ʼ kasbiy tayyorgarligi, psixolog shaxsi va uning xarakterologik sifatlari, zamonaviy psixolog va uning vazifalari, kasbiy tayyorgarlikning psixologik jihatlari, kasb va shaxs, kasbiy malakalar shakllanishining psixologik mexanizmlari kabi masalalarni keng qamrovli tadqiq etishgan. Biroq, hozirgi kunda psixolog kasbiy faoliyatining umumiy tavsifi bo yicha, yangi ʼ tadqiqotlarga zarurat yanada ortmoqda. Mavzuning maqsadi. Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasini nazariy jihatdan o‘rganish. Mavzuning vazifalari: 1. Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasining qonuniy jihatlarini nazariy jihatdan metod va usullar vositasida o‘rganilishining asosiy jihatlarini ochib berish; 2. Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash bo‘yicha insonning motivini shakllantirishga qaratilgan nazariy tushunchalarni berish; 3. Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasiga aloqador bo‘lgan baholash psixologiyasi haqida umumiy, nazariy ma’lumot berish. 4 Mavzuning predmeti. Maqsad qo‘yish va ehtiyojlarni baholash psixologiyasi. Mavzuning ilmiy-amaliy ahamiyati . Mazkur kurs ishi insonning maqsad qo‘yishi va ehtiyojlarini baholash psixologiyasi yuzasidan qo lga kiritilgan ilmiyʼ ma lumotlardan kelgusida “Kasb psixologiyasi”, “Mutaxassislikka kirish”, ʼ “Shaxs psixologiyasi”, “Pedagogik psixologiya”, “Аmaliy psixologiya”, “Psixologiyani o qitish metodikasi”, “Umumiy psixodiagnostika” kabi ʼ fanlarning ayrim ma ruzalarida, seminar mashg ulotlarida hamda shu mavzuga ʼ ʼ yaqin kurs ishlarini bajarishda, ilmiy ma lumot sifatida keng foydalanish ʼ mumkin. Kurs ishi tuzilishi va hajmi. 48 bettan iborat bo‘lib, ular : kirish qismi , II bob, 4 paragraf, xulosa, glossariy va foydalanilgan adabiyotlar ro yxatidan ʼ iborat. 5 I BOB. MAQSADNI TO‘G‘RI QO‘YISH VA UNGA ERISHISH . 1.1§ Maqsad haqida umumiy tushuncha. Maqsad — inson amaliy faoliyatining avvaldan fikran o ylanganʻ natijasi. Maqsad insonlarga xos bo lib, uni kelajakning loyihasi, deb ʻ ta riflash mumkin. Ehtiyoj, manfaat, motiv individ yoki ijtimoiy guruh ʼ xulq-atvori, faoliyatining muhim tarkibiy qismlari bo lsa, maqsad faoliyat ʻ yo nalishini belgilovchi elementdir. Maqsadning shakllanishiga sub yektning ʻ ʼ ehtiyoj va manfaatlari kuchli ta sir o tkazadi. Maqsadning real va noreal, ʼ ʻ qisqa muddatli va uzoq muddatga mo ljallangan, asosiy va ikkinchi darajali ʻ va boshqa turlari bor. Real maqsadlar sub yektning imkoniyatlari, atrof ʼ muhitning holati va obyektiv qonuniyatlarni hisobga olsa, noreal maqsadlar faqatgina sub yektning orzu-istaklarini ifodalaydi, atrofdagi vaziyatni ʼ hisobga olmaydi. Maqsad - qadim zamonlardan buyon insoniyatning buyuk ongi bu savolga javob berishga harakat qildi. F.Shiller yirik maqsadlarni belgilashning muhimligi haqida gapirdi - ular Makedoniyalik Aleksandr Makedonning buyuk qo‘mondoni Aleksandr Makedonning maqsadlari haqida gapirdi: “Agar bu imkonsiz bo‘lsa, buni qilish kerak!” 6 Insonning hayotidagi maqsad nimani anglatishi mumkin: bu shaxsning intilishlari kutilgan yakuniy natijaning aql-idrokida saqlanadigan ideal yoki haqiqiy tasavvurdir. Maqsad o‘zining tuzilishiga ega va insonning bu haqda xabardorligi va uni amalga oshirishga ko‘maklashadigan usullar orqali fikrlashdan boshlanadi Nimaga maqsadlar qo‘yiladi? Hayotdagi maqsad - bu masalada hamma odamlar o‘ylaydi. Odamning maqsad va vazifalarini belgilaydigan sabablari har xil va asosan, ular ehtiyojlarni qondirishga asoslangan. Ehtiyojlar quyidagicha bo‘ladi:  materiallar;  fiziologik;  ma'naviy. Maqsadlarni to‘g‘ri belgilash uchun nima qilish kerak? Maqsadlarni belgilash - bu hayotning muayyan bosqichida biron bir odamdan bu savol so‘raladi. Maqsadlarga muvaffaqiyatli erishishdagi qiyinchiliklar irratsional fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lgan ijodkorlarga xosdir . Har qanday chegaralar va ularning turmush tarzini nazorat qilish og‘riq bilan qabul qilinadi, ammo ko‘p usullar mavjud va inson har doim ham maqbul yo‘lni topishi mumkin. To‘g‘ri maqsadga erishish - bu yakuniy natijaga olib keladigan samarali harakatlarni amalga oshirishdan oldin erishmoqchi bo‘lgan narsalarni amalga oshirishdan iborat bo‘lgan jarayon. Yil uchun maqsadlarni belgilash Maqsadlarni belgilash hayotingizni tartibga solishga yordam beradi. Inson doimiy rivojlanishi va uzoq muddatli yoki qisqa muddatli maqsadlar uning hayotiga yangi hayot berishning usulidir. Yil davomida maqsadlarni qanday belgilash mumkin: 1. O‘zingiz uchun ustuvorliklarni belgilang. Bu "Wheel balansi" uslubiga yordam 7 2. Umumiy maqsadlar ro‘yxatini yaratish. Miqdoriy tartibini raqamlang. 3. Masalan, har bir oy uchun harakatlarni rejalashtirish uchun va bir yil uchun ma'lum miqdorni to‘plash uchun, kutilmagan holatlar uchun har oyda juda ko‘p va bir oz ko‘proq vaqtni kechiktirish kerak. 4. Kundalik maqsadlarni keyingi kun uchun belgilash - bu doimiy ravishda harakat qilishga yordam beradi. 5. Yutuqlarning oraliq tahlillari: bir hafta, bir oy, olti oy. Maqsadni belgilash usullari Qanday qilib maqsadlarni belgilash va ularga erishish - bugungi kunda axborot texnologiyalari yoshida turli uslublar va texnikalar mavjud. Ko‘proq javob beradigan usulni tanlash muhim va unutmaslik kerakki, maqsadga erishish va erishish uchun bunday jiddiy jarayon ijodiy yondashuvni talab qiladi va maqsadning o‘zi "mazali va qiziqarli" bo‘lishi kerak, shuning uchun barcha kichik qiyinchiliklar va noqulayliklar, motivatsiya darajasini pasaytirdi, keyin hamma narsa paydo bo‘ladi. Har qanday usul o‘zini ishonchsiz ishlaydigan ishchi bo‘lmaydi. Maqsadlarni o‘rnatishning SMART tizimi SMART uchun maqsadlarni belgilash AQShdan. SMART samarali natijalarga erishish uchun yordam beradigan besh mezonning qisqartmasi: 1. Maxsus - spetsifikatsiya. Vazifa aniqroq bo‘lsa, muvaffaqiyat qobiliyatining qanchalik balandligi. Har bir maqsadga 1 ta natija to‘g‘ri keladi. 2. O‘lchovli . O‘lchov mezonlari, masalan, ballar, foizlar, oldin va keyin o‘lchovlar ko‘lami aniqlanadi. 3. Qo‘lga olinadigan - erishish mumkin. Ayni paytda barcha mumkin bo‘lgan resurslarni ko‘rib chiqing va transandantal maqsadni belgilamang, faqat aniq erishish mumkin. 8 4. Haqiqiy - aniq. Ushbu mezonga erishish mumkin va resurslar bilan ham bog‘liq, biznes-rejani yaratishni o‘z ichiga oladi. Zarur bo‘lmasa, resurslarni qayta ko‘rib chiqish yangi kelajakda yangi maqsadlarni belgilashga yordam beradi. 5. Vaqti- vaqti bilan cheklangan. Aniq vaqt oralig‘i yutuqlar jarayonini kuzatishga yordam beradi. Loka maqsadlarini aniqlash nazariyasi Maqsadlarni to‘g‘ri belgilash va aniq g‘oyalarsiz amalga oshirish juda qiyin. 1968 yilda Edvin Loka o‘z xodimlarining maqsadlarini belgilash nazariyasini ishlab chiqdi, uning asosiy qoidalari bugungi kunda ko‘plab tadbirkorlar va rahbarlar tomonidan qo‘llaniladi: 1. Nima bo‘lishidan xabardorlik va baholash. 2. Murakkablik - maqsadni qanchalik qiyinlashtirsa, natijalari qanchalik samaraliroq bo‘ladi. 3. Aniq ko‘rinish. 4. O‘z foydasi. 5. O‘z xohish-istagi va sadoqatini ta'minlashga intilish. Maqsadlarni Silva usuli bilan belgilash Maqsadingiz - tushingizni haqiqatga aylantirish istagi. Maqsad uchta parametrga ega bo‘lishi kerak:  istak issiq, qaynoq, yuqori marralarga eltadigan bo‘lishi kerak;  Maqsadga erishish haqiqiy ekanligiga qat'iy ishonch;  kutish holati - to‘g‘ri yo‘l tanlangan maydondan javob olish. Silva uslubi bo‘yicha maqsadlarni belgilash va hayotni rejalashtirish bir necha bosqichdan iborat; 9 1. Muhim narsalarni aniqlash . O‘zingiz uchun tanlanadigan sohani tanlang (sog‘liqni saqlash, martaba, moliya, oila, ta'lim, sayohat). Ushbu toifalarni joylashtirish uchun ahamiyatga ega bo‘lgan ro‘yxatni tuzing. 2. Maqsadlar uzoq muddatli bo‘lishi kerak . 5 yildan 10 yilgacha barcha toifadagi o‘zgarishlar va yutuqlar. Loyiq maqsadlar ozgina tashvish va qo‘rqitishi kerak. 3. Kelgusi yil uchun maqsadga erishish uchun harakatlarni o ‘ ylab ko ‘ ring . Bu qisqa muddatli maqsadlar keyingi bosqichga o ‘ tish uchun belgilab qo ‘ yilgan oraliq bosqichdir . Masalan, kurslarni o‘tish, ularning malakasini oshirish. 4. Hayotni rejalashtirish jadvali Sahifani gorizontal ustunlarga aylantiring : vaqt , oylar , yillar . Portret ustunlar : moliya , oila , sog ` lik - barchasi o ‘ zgarishi kerak . Bargni yarmiga bo ‘ ling . Chap tomondagi muddatda , qisqa muddatli maqsadlar , uzoq muddatli maqsadlar ro ‘ yxatida 5 yilga to ‘ g ‘ ri keladi . 5. Vizualizatsiya Har kuni stol bilan ishlash , o ‘ zingizni maqsadlar bilan tanishtirish , har bir maqsadga erishish uchun siz tasdiqlashingiz mumkin . 6. Amallar Kichkina qadamlar bilan birga , vizualizatsiya ham ong va ichki potentsialni namoyon etadi . Odamlar paydo bo‘ladi, voqealar paydo bo‘ladi. Quyida maqsad so‘ziga buyuk yozuvchilar va tarixiy shaxslar bergan ta’riflar keltirilgan. Hayotdagi maqsad inson qadr-qimmati va baxtning asosidir. K. D. USHINSKIY Insonning barcha istaklarini qondiringu, lekin undan yashash maqsadini olib qo‘yingchi, qarabsizki, u naqadar baxtsiz va ojiz kimsaga aylanib qoladi. K. D. USHINSKIY Inson musibatlarini tobora kamaytirib, inson rohat-farog‘atini tobora oshirish. Dono va sofdil odamlarning butun kuch-g‘ayrati doimo ongli yoki 10 ongsiz ravishda, bevosita yoki bilvosita mana shu maqsadga qaratilgan edi. D. I. PISAREV Hayotiy kurash belgilangan maqsad sari ongli intilishga aylangan paytdan boshlab kishi o‘zini baxtli hisoblashi mumkin. D.I.PISAREV 1.2§Maqsadlarni belgilash va ularga erishish Bizning orzularimizni ro‘yobga chiqarish va orzularni ro‘yobga chiqarish ko‘p jihatdan qanday maqsadlar qo‘yishimizga bog‘liq. Maqsadni belgilash qoidalari bizning orzu va istaklarimizni haqiqatga aylantirishga yordam beradi. Shuning uchun, ushbu maqolada biz “Maqsadlarni qanday qilib to‘g‘ri belgilash kerak?” Savolini batafsil ko‘rib chiqamiz va istak va orzularingizni qanday qilib erishish mumkin bo‘lgan aniq va aniq maqsadlar toifasiga qanday tarjima qilishni tushunamiz. a. Faqat o‘z kuchingizga tayanib ish tuting Maqsadni belgilashdan oldin, uni amalga oshirish uchun barcha javobgarlik butunlay sizning elkangizga tushadigan burunga yopishtiring. Sizning muvaffaqiyatsizliklaringiz uchun javobgarlikni boshqa birovga yuklash, tashqi yordamisiz erishishingiz mumkin bo‘lgan maqsadlarni belgilash uchun vasvasaga tushmaslik uchun. Maqsadni belgilashning ushbu qoidasi sizni kelajakda (biror narsaga erisha olmagan taqdirda) xatolar ustida ishlayotganda noto‘g‘ri xulosalardan qutqaradi. 11 b. Maqsadlarni to‘g‘ri belgilang Birinchidan, maqsadlar g‘oyalar singari qog‘ozga yozilishi kerak (daftar, kundalik, kundalik). To‘liq maqsad amalga oshirish uchun katta imkoniyatga ega. Agar siz qog‘ozda maqsadlarni bayon qilmasdan turib ularni boshingizda ushlab turishingiz mumkinligiga ishonsangiz, u holda ularning yutuqlari haqida o‘zingizni xafa qilmang. Bunday maqsadlarni ishonch bilan tushlar deb tasniflash mumkin. Orzular va orzular tasodifiy bizning boshimizda aylanib yuradi, ular tartibsiz, tartibsiz va oxirigacha biz uchun tushunarsiz. Bunday orzularning samarasi juda kichik, aslida ularga juda kamdan-kam hollarda erishiladi. Hatto so‘zlar bilan ham, biz ko‘pincha biz xohlagan narsani tasvirlay olmaymiz. Shuning uchun, maqsadni shakllantirish, albatta, qo‘lda qalam bilan amalga oshirilishi kerak degan so‘z to‘g‘ri. Yozish yordamida maqsadlarni belgilash va shakllantirish faol ishda ongsiz ongimizni o‘z ichiga oladi, shakllangan maqsad ishonchni beradi va har bir keyingi qadamni mazmunli qiladi. Bir kishi oltin baliq tutdi. Va u unga: “Menga ijozat bering, men sizning barcha istaklaringizni bajaraman”, dedi. Xo‘sh, u hamma narsani bitta istakka qanday qo‘shish kerakligi haqida o‘yladi va o‘yladi: "Men hamma narsa men bilan bo‘lishini xohlayman!" “Yaxshi,” deb javob beradi baliq, “Sizda hamma narsa bor edi.” Ikkinchidan, maqsadni to‘g‘ri belgilash va uni shakllantirish maqsad ijobiy zaryadga ega bo‘lishi kerakligini anglatadi. Shuning uchun, uni tasdiqlash qoidalaridan foydalangan holda shakllantirish yaxshiroqdir - o‘zingiz xohlamagan narsalar haqida emas, balki o‘zingiz xohlagan narsalar haqida gapiring. To‘g‘ri maqsad - boy bo‘lish, xushchaqchaq bo‘lish, nozik bo‘lish. Noto‘g‘ri maqsad - "qashshoqlikdan qochish", "ichmaslik", "ortiqcha vazndan xalos bo‘lish". Agar biron bir ijobiy fikr xayolga kelmasa va "men buni xohlamasam, men buni xohlamayman" kabi bir narsa doimiy ravishda aylanib chiqsa, to‘g‘ri so‘rab ko‘ring: “Bu men istamagan narsa. Undan keyin nima istayman? To‘g‘ri maqsad: "Men dam olish va ta'tilga chiqishni xohlayman”, 12 “Men pul ishlay olaman va qila olaman va bundan keyin ham pul ishlayman”. Noto‘g‘ri maqsad – “Men dam olishim va ta'tilga chiqishim kerak”, “Qarzni to‘lash uchun pul ishlashim kerak” Maqsadni jarayon emas, balki natija nuqtai nazaridan shakllantirish yaxshiroqdir: ya'ni "biror narsa qilish" va "ishlash yaxshiroq" emas. c. Katta maqsadlarni kichik maqsadlarga ajrating Har qanday katta maqsadni bo‘laklarga bo‘lishni boshlamaguncha imkonsiz ko‘rinadi. Masalan, chet elda mulk sotib olish istagi bir qarashda amalga oshmaydi. Ammo agar siz maqsadingizga bosqichma-bosqich bo‘linib, muntazam ravishda qadamlar qo‘ysangiz, unga erishish oson bo‘ladi. Avvaliga kuniga 3 ming rubl, keyin esa 5 ming rubl miqdorida daromad olishni maqsad qilib qo‘yishingiz mumkin. Bosqichma-bosqich (maqsad bo‘yicha maqsad) siz mulk sotib olish haqida o‘ylashingiz mumkin bo‘lgan darajaga erishasiz. Murakkab (global) maqsad va vazifalarni belgilash, ularni kichikroq maqsadlarga ajratish juda yaxshi motivatsion ta'sirga ega. Kichkina bo‘lsa ham, maqsadga erishsangiz, mamnuniyat va oldinga intilishni boshdan kechirasiz. Yaqin chegaralarga etib, siz uzoqlarga borish uchun kuch va ishonchga ega bo‘lasiz. Fikrlash usuli asta-sekin o‘zgaradi. Oyiga 20 ming, keyin bir necha hafta ichida daromadingizni 500 mingga etkazish mumkin emasligini tushunib oling. d. Maqsadning aniqlanishi Ko‘pincha maqsadga erishilmaslik sababi uning o‘ziga xos emasligi, xususan:  Aniq shakllangan aniq natijaning yo‘qligi. "Men xitoy tilini o‘rganmoqchiman", bir necha yuzta so‘zni o‘rganishni istayman degani nimani anglatadi yoki bu tilda erkin muloqot qilishni o‘rganishni anglatadimi va ehtimol "xitoy tilini o‘rganish" barcha 80000 belgilarni o‘rganish va matnni lug‘atisiz o‘qishni anglatadimi? 13  Ushbu natijani o‘lchashning iloji yo‘qligi. Maqsad va vazifalarni belgilashda natijani o‘lchash uchun keyingi imkoniyatlarni hisobga olish kerak. Misol uchun, agar siz kilogramm berishni xohlasangiz, siz besh, o‘n yoki ehtimol o‘ttiz kilogrammga ozishni xohlayotganingizni bilishingiz kerak.  Aniq belgilangan muddatlarning yo‘qligi. Maqsadlarni belgilashning ikkita misoli: birinchisi “Men o‘z saytimning trafigini kuniga mingta noyob tashrif buyuruvchilarga ko‘paytirmoqchiman”, ikkinchisi “Uch oy ichida saytimning trafigini kuniga mingta noyob tashrif buyuruvchilarga ko‘paytirmoqchiman”. Birinchi variant, aniq belgilangan muddatlarsiz, maqsaddan ko‘ra ko‘proq istakka o‘xshaydi. Xo‘sh, kishi o‘z manbasiga tashrif buyurishni ko‘paytirishni xohlaydi va nima? U bunga besh yildan keyin kelishi mumkin. Ikkinchi variant - bu boshqa masala - uni rag‘batlantiradigan va har jihatdan rag‘batlantiradigan belgilangan muddat mavjud. Shubhasiz, belgilangan muddat oqilona tarzda aniqlangan va shiftdan olinmagan, shuning uchun siz dangasalikni unutib, samarali ishlashingiz kerak. Ko‘proq, ko‘proq aniqliklar! e. Maqsadni sozlash Moslashuvchan bo‘ling! O‘z oldingizga maqsad qo‘yganingiz, unga kerakli o‘zgartirish kiritishingiz mumkin degani emas. Har qanday narsa yuz berishi mumkin, maqsadga erishishni sekinlashtiradigan yoki tezlashtiradigan holatlar paydo bo‘lishi mumkin, shuning uchun siz maqsadni to‘g‘rilashga tayyor bo‘lishingiz kerak. Esingizda bo‘lsin, intilishlardagi turg‘unlik hech kimni baxtli yoki baxtli qilmagan. Hayot o‘zgarmoqda, va siz u bilan o‘zgarishga vaqt topishingiz kerak! f. Maqsadingizga erishishga ishoning Formalash va aniq maqsadni belgilab qo‘ygandan so‘ng, unga kirib, bilinçaltı ichida mahkamlash kerak. Bu shunchaki ongli ravishda maqsadga erishishga intilayotganda, biz ongsiz ravishda unga erishishga tayyor 14 emasligimiz bo‘ladi. Biror kishi maqsadni orzu qilishi mumkin, lekin uning maqsadga muvofiqligiga ishonmaslik, o‘z qobiliyatiga ishonmaslik yoki o‘zini noloyiq deb hisoblash mumkin. Maqsadni to‘g‘ri shakllantirish uchun yetarli emas, uni ishonch energiyasi bilan zaryad qilish kerak - bu maqsadga erishishga tayyor bo‘lishning eng muhim shartidir. Televizion yulduzlar (Opra Uinfri, Larri King ...) va taniqli sportchilar (Maykl Jordan, Fedor Emelianenko ...) dan boshlab, siyosatchilargacha (Mitt Romni, Silvio Berluskoni, Arnold Shvartsenegger ...) va ishbilarmonlardan (Richard Branson, Lakshmi Mit) barcha muvaffaqiyatli odamlar. ) maqsadlarni to‘g‘ri shakllantirish va belgilash qobiliyati tufayli ular erishgan narsalarga erishdilar. g. Maqsad va vazifalarni moslashtirish Agar siz hayotingizda asosiy maqsadlaringizni aniqlagan bo‘lsangiz, bu vaqt o‘tishi bilan ularni qisman o‘zgartira olmaysiz degani emas. Maqsad va vazifalarni to‘g‘irlash hayot yo‘lingizning har bir bosqichida amalga oshirilishi mumkin. Bizning zamonamizdagi moslashuvchanlik o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashishimizga imkon beradigan muhim fazilatdir. Shuni esda tutish kerakki, qat'iy ko‘rinish muvaffaqiyat yoki baxtga olib kelmadi. Siz atrofingizdagi dunyo bilan o‘zgarishingiz kerak. Yilda kamida bir marta, muvaffaqiyatga erishgan har bir kishi maqsadlarni to‘g‘irlash uchun bunday faoliyatga vaqt ajratishi kerak. Misol uchun, siz buni har bir tug‘ilgan kunida qilishingiz mumkin, chunki bu sizning bir yil o‘sib ulg‘aygan paytingiz va siz yanada dono bo‘lganingizni anglaysiz. Ushbu kunni o‘tgan yili to‘plashga muvaffaq bo‘lgan mevalarni tahliliga bag‘ishlang. G‘alabalaringizga e'tibor qarating va ular uchun o‘zingizni maqtashni unutmang. Shu bilan birga, mag‘lubiyatni unutmang. Eng to‘g‘ri xulosalar chiqaring va kelgusi davrda nimalar ustida ishlashingiz kerakligi haqida o‘ylang. Bir yil oldin tuzilgan maqsadlar ro‘yxatini baholashga ishonch hosil qiling. Belgilangan har bir vazifani diqqat bilan tahlil qiling. Uni bir yilda qanday amalga oshirganingiz haqida o‘ylang. Barcha maqsadlaringizni amalga oshirgandan so‘ng, yangi ro‘yxat tuzishni boshlang. Siz hozirgi vaqtning talablariga e'tibor berib, eski vazifalarni o‘zgartirishingiz mumkin. Agar siz 15 maqsadlar haqida yangi fikrlaringiz bo‘lsa, ularni tuzatishga ishonch hosil qiling. Shu bilan birga, yangi vazifalar hali ham dolzarb bo‘lgan eskilariga zid kelmasligi uchun ehtiyot bo‘lish kerak. Shuni esda tutish kerakki, ularning imkoniyatlari etarli darajada baholanishi kerak. Erishib bo‘ladigan maqsadlarni belgilashga harakat qiling, chunki ushbu bosqichda amalga oshirish deyarli imkonsiz bo‘lgan vazifalar bir yil ichida umidsizlikka aylanadi. Hayotda maqsadni tanlash Odamlar qanday qilib maqsadlarni belgilashni ham, maqsadlarini tanlashni ham bilishmaydi. Aksariyat odamlar nonushta uchun nimani xohlashlarini ham tushunishmaydi. Shuning uchun ular abadiy ularni istayman kerak boshqalar kabi istayman: pul, mashina, palma ostida yot. Quyidagi o‘rtasida to‘g‘ri tanlov: Sizning maqsadingiz yoki boshqa birovning maqsadi . Oddiy mezon, ammo tayyor bo‘lmagan odam uchun bu juda qiyin. Siz qaror qilsangiz, hayotni muvozanatlash vositasi g‘ildiragi sizga yordam beradi. Maqsadlarni qanday belgilashga misollarni ko‘ring: 100 ta gol, 50 ta gol va 25 ta gol, 20 ta gol, 10 ta gol. Maqsadni belgilashga misollar 1. Moliyaviy jihatdan mustaqil bo‘ling. 2. Ingliz tilini o‘rganing. 3. Sayohat qilish uchun. 4. Biznes oching. 5. Qo‘shiq aytishni o‘rganing. Agar sizda bunday maqsadlar bo‘lsa, ushbu maqolani o‘qib chiqishingiz kerak. Yuqoridagi ro‘yxat maqsad emas. . Bu orzular, orzular, “Bu yomon bo‘lmaydi”, lekin aniq maqsadlarni o‘zingiz belgilashingiz mumkin emas. Bular diqqat bilan ko‘rib chiqiladigan joylar. Ehtimol sizning maqsadlaringiz u yerda. Ushbu maqsadlarga erishish juda qiyin - chunki bu shablonlar to‘plami. Ushbu maqsadlar mumkin abadiy erishish 16 Tushdan maqsadni qanday belgilash kerak Maqsadni belgilash uchun birinchi narsa - bu tushni (xohlagan kelajakni) aniqlash. Vaqt doirasini va siz uchun qadrli bo‘lgan aniq natijani aniqlang. Ko‘proq o‘qing - "SMART usuli yordamida qanday qilib maqsadni belgilash mumkin". Maqsadingizga erishish uchun manbalar Qabul qilish, berish. Maqsadning narxi bor. Narx quyidagicha ifodalanadi: pul, energiya, vaqt, noqulaylik, kuch. Noqulaylik, kuch-g‘ayrat, o‘zingizni engish - bu siz xohlagan narsani olish uchun kirishingiz kerak bo‘lgan o‘sish zonasi. Hayotda maqsadning mavjudligi unga erishish uchun keskinlikni talab qiladi. Maqsadga erishish uchun nima qilish kerak? Qancha soat, pul, stress va terlash? Maqsad uchun nimani qurbon qilish kerak? Agar tilni o‘rganish uchun kuniga 1 soat kerak bo‘lsa, unda oldingidek hech narsa qilmaysiz. Agar u ishdan keyin dam olgan bo‘lsa, demak, endi kamroq dam olsangiz, kuchingiz etarmikan? Bizning maqsadlarimiz uchun manbalarni ko‘rib chiqing: 1. Ikki karra daromad. 1. Agar siz xodim bo‘lsangiz: 1.Amaldagi ish joyingizda ish haqi to‘g‘ri kelishini bilasizmi? Ha, keyin qanday va qanday harakat qilishni bilib oling. 2.O‘z malakangizni oshiring yoki yangi javobgarlikni o‘z zimmangizga oling yoki kompaniyangizni o‘zgartiring. 3.Ko‘proq maosh oladigan odamni qayta o‘qiting. Bu oson emas, lekin haqiqiy. 4.Agar siz egasi bo‘lsangiz: II.Mijozlar sonini 2 baravarga oshiring. 1.O‘rtacha hisobni ko‘paytiring. 2.Xarajatlarni kamaytirish. 3.Ishlashni 20% ga oshiring 17 Boylik orttirish oson ish emas. Ko‘pincha bunday maqsadlardan biri bitta yillik mehnat uchun yetarli. Bu talab qilinadi : fe'l-atvorni, odatlarni, javobgarlikning o‘sishini o‘zgartiring, o‘zingizni isbotlang, yangi usullarni qidiring. Filmlarni asl nusxada tomosha qiling. Ushbu maqsadga erishish uchun muntazamlik talab etiladi. Har kuni 1 soat o‘qish yaxshi. Yangi so‘zlarni, grammatikani o‘rganing, to‘garaklarda muloqot qiling, guruhlarda yoki individual darslarda mashq qiling. Til o‘rganishni o‘z oldingizga maqsad qilib qo‘yganingizda, u sizga nimani talab qilayotganini tushunib oling va kerakli majburiyatlarni o‘z zimmangizga oling. Bu talab qilinadi: Har kuni 30-60 daqiqa. Bir haftani chet elda o‘tkazing. Xalqaro tilni bilish shart emas, lekin maqsadga muvofiqdir. Ko‘plab davlatlar "osonroq". Bu talab qilinadi : pasport, viza, 400-700 dollar, ta'til, aniqlash. Loyihangizning qamrovini o‘rganing. Kompaniyani yaratish ko‘plab shaxsiy fazilatlarni talab qiladigan qiyin ishdir. Bu talab qilinadi: O ‘qituvchi bilan haftasiga 2 soat, mustaqil ish uchun kuniga 30 daqiqa Maqsadni tekshirish O‘tkazib yubormaslik yaxshiroqdir. Ushbu savollarga o‘zingiz javob bering:  Kerakli manbalarim bormi? Agar yo‘q bo‘lsa, ularga erishish uchun maqsad qo‘ying.  Maqsadimga erishish uchun ishlashga tayyormanmi? Kuniga bir soat - bu ko‘pmi, tayyormi?  Muvaffaqiyatsiz bo‘lgan taqdirda nima qilishim kerak? Men jahlim chiqadimi yoki ko‘ngilxushlik qilaman va maqsadimni izlayapmanmi?  Bu menga nima beradi? G‘alaba quvonchi, baxtmi? Ushbu maqsadga erishish uchun nima qilaman?  O‘zingizni yakuniy natija bilan tasavvur qiling-u erda sizga yoqadimi, o‘zingizdan va yurgan yo‘lingizdan qoniqasizmi? 18 Sizga kerak yoki kerak emasligini tushunishning samarali usuli: go‘yo o‘zingizga shunday maqsad qo‘ygan kabi bir-ikki kun yashang, lekin o‘zingizga hech qanday majburiyat olmang. 1. Ikki karra daromad. O‘z mahoratingizni oshiring - o‘rganing. Yoki yangi majburiyatlarni bajarishni so‘rang. Yoki ertaga mijozlar sonini ikki baravar oshiring, buni qanday qilasiz? 2. Filmlarni asl nusxada tomosha qiling. Filmni asl nusxada ruscha subtitr bilan tomosha qiling. Kuniga bir soat ingliz tilini o‘rganing. Sizga yoqdimi? Siz tayyormisiz? 3. Bir haftani chet elda o‘tkazing. Siz tashrif buyuradigan mamlakat haqida ma'lumotni bilib oling. U erga borishni xohlaysizmi? Bu pulga arziydimi yoki boshqa alternativalar bormi? 4. Loyihangizning qamrovini o‘rganing. Boshqa tadbirkorlarning onlayn suhbatlarini o‘qing. O‘zingiz kabi bo‘lishni xohlagan biznes egasi bilan gaplashing, uning fikrini tinglang va u nimaga qimmatga tushdi. 5. Qo‘shiqni ovoz yozish studiyasida yozing. Vokal maktabidagi test darsiga boring, ko‘pincha bepul. Maqsadga erishish uchun birinchi qadam Maqsad belgilangan, tekshirilgan va bajarish majburiyatlari olingan. Amal qilish vaqti keldi. Maqsad belgilangan, aniq, ammo nima qilish kerakligi hali aniq emas. Buning uchun darhol uni amalga oshirish yo‘lidagi birinchi qadam nima ekanligini aniqlang. Maqsadlar sari birinchi qadamlar: 1. Ikki karra daromad. Vaziyatni baholang va daromadni ikki baravar oshirishning haqiqiy usullari ro‘yxatini tuzing - 2 soat. 2. Filmlarni asl nusxada tomosha qiling. Ikki til maktabida test darsiga yoziling (sizning darajangiz va o‘qish sharoitingizni bilib olasiz) - 2 soat. 19 3. Bir haftani chet elda o‘tkazing. Sizga borishingiz va tashrif buyurishingiz mumkin bo‘lgan mamlakatlar ro‘yxatini tuzing - 3 soat. 4. Loyihangizning qamrovini o‘rganing. O‘z uyingizda tashkilotni boshlash uchun talablar loyihasini tuzing - 8 soat. 5. Qo‘shiqni ovoz yozish studiyasida yozing. Musiqa maktabida sinov darsiga yozilish - 1 soat. I BOB yuzasidan xulosa Insonning hayotidagi maqsad nimani anglatishi mumkin: bu shaxsning intilishlari kutilgan yakuniy natijaning aql-idrokida saqlanadigan ideal yoki haqiqiy tasavvurdir. Maqsad o‘zining tuzilishiga ega va insonning bu haqda xabardorligi va uni amalga oshirishga ko‘maklashadigan usullar orqali fikrlashdan boshlanadi Murakkab “global” maqsad va vazifalarni belgilash, ularni kichikroq maqsadlarga ajratish juda yaxshi motivatsion ta'sirga ega. Kichkina bo‘lsa ham, maqsadga erishsangiz, mamnuniyat va oldinga intilishni boshdan kechirasiz. Hayotta inson baxtiyor yashashi uchun unga albatta hayot mazmuni kerak. Bular albatta sevgan insonlarimiz,biz yoqtirib bajaradigan mashg‘ulotlarimiz hisoblanadi.Insinning hayotta maqsadi bor ekan u also yashashdan charchamaydi,hayotdan zavqlana oladi. 20 II BOB. EHTIYOJLARNI BAHOLASH PSIXOLOGIYASI 2.1. § Ehtiyoj tushunchasi. Ehtiyojlarni baholash haqida umumiy ma’lumot. Odamlar hayotning boshidanoq o‘zlarini xavfsiz va to‘laqonli his qilishlari mumkin bo‘lgan shart-sharoitlarni yaratishga harakat qildilar, shuning uchun turning saqlanib qolishi va saqlanib qolish masalasi eng muhim ustuvor vazifa edi. Bugungi kunda dunyoning aksariyat mamlakatlarida odamlar ishonchini va nisbatan xavfsizligini his qilganda, insonning ehtiyojlari yana qay darajada dolzarb ekanligi haqida savol tug‘iladi. Bularning hammasi tashqi muhit bilan aloqada bo‘lishga qaratilgan bo‘lib, ichki biologik jarayonlarning gomeostazisini saqlab qolish uchun kerak bo‘ladi. Psixologik nuqtai nazardan, ehtiyojlar ehtiyojni qondirishga qaratilgan faol harakatlar olib boradigan bo‘lsa, ehtiyojlarning subyektiv holati. Maqsadlar , istaklar, harakatlarning sabablarini shakllantirishga ehtiyoj seziladi va his-tuyg‘ular va his-tuyg‘ular bilan bog‘liq. Hayotiy ehtiyojlarni qondirishning etishmasligi, salomatlik va umuman mavjudligi uchun xavf tug‘diradi, insonning ruhiga salbiy ta'sir qiladi. Masloudagi odamlarning ehtiyojlari Amerikalik psixolog-gumanist A. 21 Maslov 1954 yilda "Motivatsiya va shaxsiyat" asarida ierarxik tartibga asoslangan ehtiyojlar nazariyasini belgilab berdi. Ierarxiya nazariyasi bir necha bor tanqidga uchragan, ammo boshqaruvda va psixologlar orasida mashhur bo‘lib kelmoqda. Maslow uchun asosiy insoniy ehtiyojlar:  fiziologik (eng past darajali) - yashash, ko‘payish, qulay sharoitlar bilan bog‘liq bo‘lgan har bir narsa;  xavfsizlikka bo‘lgan ehtiyoj - hayotga tahdid yo‘qligi, stressli holatlar, odamni sustkashlik bilan ushlab turish;  muhabbatga va tegishli bo‘lishga muhtoj - jamiyat tomonidan, yaqin odamlar tomonidan qabul qilinishi;  hurmat va hurmatga bo‘lgan ehtiyoj - jamiyat tomonidan ma'qullash va tan olinishi, kasbiy va malakali bo‘lishi;  kognitiv - kashf etish, bilim olish va malaka olish istagi;  estetik - uyg‘unlik va go‘zallikka intilish;  o‘z-o‘zini anglash zarurati insonning yuksak ma'naviy shaxs sifatida rivojlanishining eng yuqori darajasi bo‘lib, uning maqsadlarini to‘liq amalga oshiradi. Inson ehtiyojlari turlari Biror kishining ehtiyojlari - bu masala psixologlar, sotsiologlar, jamoat arboblari tomonidan olib borilgan izlanishlarga bag‘ishlangan. Zarur turlarini quyidagicha tasniflash mumkin:  faoliyat sohasiga (aloqa, ishda dam olish, bilish) bog‘liq ehtiyojlar;  ob'ekt talablari (moddiy, ijtimoiy, biologik, ma'naviy, axloqiy va axloqiy);  ahamiyati jihatidan muhtoj (dominant, ikkinchi darajali);  funktsional (jamiyatning me'yorlari va madaniyati bilan belgilanadigan tabiiy); 22  sub'ektiv (individual, guruh). Insonning ijtimoiy ehtiyojlari Insonning asosiy ehtiyojlari qondirilganda , uning hayoti jamiyatga foydali bo ‘ lish istagi va mazmuniga to ‘ la bo ‘ ladi . Ijtimoiy ehtiyojlar an'anaviy ravishda taqsimlanadi: 1. “ O‘zim uchun ” Bu yerda insonning jamiyatda o‘zini anglashi, o‘zini tanishtirishi va munosib o‘rin egallash orzusi bo‘lishi kerak. Hokimiyatga intilish. 2. “ Boshqalar uchun ” Jamiyat, davlat manfaati uchun xizmat. Zaiflarni himoya qilish zaruriyati, aldash uchun istak. 3. “ Boshqalar bilan birga ” Bir guruhni yoki davlatni himoya qilish yoki rivojlantirishga qaratilgan muhim vazifalarni hal qilish uchun birlashish zaruriyati. Insonlarning biologik ehtiyojlari Biologik ehtiyojlarni tushunish uchun tabiatda ishlaydigan organizm sifatida insonni ko‘rib chiqish muhimdir. Bir kishining omon qolishlari uchun: oziq-ovqat, suv, havo, uyqu , issiqlik - oddiy narsalarsiz, gomeostaz buziladi, bu esa tananing o‘limiga olib kelishi mumkin. Insonlarning asosiy ehtiyojlari muhim va ikkinchi darajali:  xavfsiz mavjudligi;  oilaning davomi;  turmush;  tanani maqbul, sog‘lom holda saqlash;  hayot uchun qulay tabiiy sharoitlar. 23 Insonning fiziologik ehtiyojlari Homeostazning parametrlari (ichki muhit) indikatorlarning barqarorligiga muhtoj. Tanadagi organizmdagi biokimyoviy jarayonlar inson ehtiyojlarini oziq- ovqat, tabiiy sharoitlar, iqlimning bir ko‘rinishida yoki boshqasida aniqlaydi. Fiziologik ehtiyojlar, masalan, oqsillarni, yog‘lar va uglevodlarning oziq-ovqat mahsulotlarini iste'mol qilishdagi maqbul nisbati, umumiy qabul qilingan me'yorlarga javob beradigan va har bir kishi uchun javob beradigan biologik ehtiyojlarning bir turidir. Proteinlar etishmasligi mushak distrofiyasi olib kelishi mumkin. Tananing fiziologik parametrlari asosida insonning ehtiyojlarini tasniflash:  8 soatdan kam bo‘lmagan joyda uxlash;  toza havo (radiatsiya va og‘ir metallar yo‘q);  oziq-ovqat, kaloriya tarkibi va optimal tarkibi tanani barcha zarur oziq moddalar bilan ta'minlaydi;  suv (1,5 - 2 litr). Insonning ma'naviy ehtiyojlari Ma ' naviy ehtiyojlar nima va ular hamma odamlarga xosmi ? Agar inson asosiy ehtiyojlar bilan qoniqmagan bo ‘ lsa , unda ruhiy o ‘ sishni aytish kerak emas , barcha kuchlar tirik qolishga qaratilgan . Biroq , ruhiyatning kuchini bilish uchun odamlar tasodifan o ‘ zlarini tasalli olishdan , etarlicha oziq - ovqatdan mahrum qilishdan , askinizm yo ‘ lini tanlaganidan misollar bor . “ Ozod etilgan jannat berilmaydi !” Degan ibora bor , lekin bu ma ' naviy jihatdan cheklanishlar orqali o ‘ sishi kerakligini anglatmaydi , har kimning o ‘ z shaxsiy usuli bor . Ruhning ehtiyojlari va ular qanday namoyon bo‘lishi kerak: 1. Bilishga ehtiyoj . XVI asrda bilim faylasufi bo‘lishga intilish. M. Montaigne insonning tabiiy va ajralmas ehtiyojiga ega. 24 2. Estetik ehtiyoj . Yaratguvchi ifodasi va o ‘ ylash istagi , chiroyli yaratish va zavqlanish . Dunyoning go ‘ zalligi qonunlariga muvofiq , uyg ‘ unlik hissi taraqqiyotning ma ' naviy nozikligini rivojlantiradi . 3. Yaxshilik qilish kerak . Ma ' naviyatga intilgan inson vijdon , diniy sabablar va jamiyatning axloqiy va axloqiy me ' yorlarini boshqaradi . Yaxshi ishlarga muhtojlik, inson ruhiy shaxs sifatida rivojlanadi. Insonning moddiy ehtiyojlari Insonning farovon hayotga va ma'naviy ehtiyojini qondirishga intilishlari, moddiy ehtiyojlar, shu bilan birga, ular biologik ehtiyojlar va ijtimoiy o‘zini o‘zi anglashdan kelib chiqadi. Moddiy ehtiyojlar:  yetarlicha qulaylik darajasiga ega uy ;  turli xil ovqatlar;  maishiy buyumlar (kiyim-kechak, asboblar, maishiy texnika);  transport vositalari;  axborot xizmati (telefoniya, internet, televizor). Insonning ekologik ehtiyojlari Tabiiy insoniy ehtiyojlar tabiat bilan bevosita aloqada bo‘ladi. Toza havo, toza suv, muayyan geografik landshaft, iqlim insonning tabiiy muhitining tarkibiy qismi hisoblanadi. Jamiyat turli xil texnik vositalar, masalan, suv bilan tashqi ta'sirlardan o‘zini himoya qila oldi, u musluftadan tushishidan oldin bir necha darajali tozalashdan o‘tadi. Inson insonni qutqarish va yo‘q qilish uchun atrof-muhitga juda kuchli ta'sir ko‘rsatadi. Ekologik ehtiyojlar biologik ehtiyojlarga bog‘liq va inson hayotini ta'minlaydi, shuning uchun bolalikdan ekologik ehtiyojlarni yuqori darajada rivojlantirish kerak:  tabiiy resurslarni saqlab qolish va ko‘paytirish istagi;  tozalikni ta'minlash; 25  atrof muhitni xabardor qilish , fikrlash , harakat va odamlar bilan munosabatlar darajasida . Obro‘li insoniy ehtiyojlar Nimani obro‘li ehtiyojlar va kimga tegishli? Ijtimoiy ehtiyojlar biologik ehtiyojlardan kam emas. Inson - ijtimoiy va ijtimoiy jamiyatni to‘liq rivojlana olmaydi. Insonning tan olinishi va hurmati ish va malakaning natijasidir. Lekin kimdir uchun kompaniyaning oddiy ishchisi bo‘lish tabiiy va boshqalar uchun yuqori ehtiros va obro‘ga intilish uchun havola va dalda olish tabiiydir. Aslida nufuzli ehtiyojlar:  holat (qimmat kiyimlar, avtomobil);  diqqatni jalb qilish va e ' tiborni jalb qilish istagi ;  Kasbiy reja ishlab chiqish ( muntazam o ‘ qish , treninglarga qatnashish );  Turli xil regallarga bo‘lgan istak. Yomon narsalar nima? Haqiqiy va noto‘g‘ri insoniy ehtiyojlar - bunday bo‘linish muhim va zarur bo‘lgan narsalarga asoslanadi va muhim va zarur deb hisoblanadigan narsadir. Bola uchun kerak bo‘lgan narsalarni, qaysi doiralarda yoki bo‘limlarda yurishni biladigan ota-onalar bolaligida noto‘g‘ri ehtiyojlar qo‘yiladi. Bunday ehtiyoj bolalar uchun ongsiz ravishda prognozlar bo‘lib, ota-onalarning asosiy ehtiyojlarini qondirishlariga asoslanadi. Keyinchalik, agar inson kattalar bo‘lsa, u boshqa odamlar fikri bilan inertsial tarzda boshqariladi. Realizatsiya qilinmagan intilishlar va istaklar boshqa, vayron qiluvchi ehtiyojlarni shakllantirish orqali qoniqish istagini keltirishi mumkin:  amalga oshirilmagan ijtimoiy ehtiyojlar (hokimiyatga intilish) - ichki zulm, zo‘ravonlik ; 26  xavfsizlik, qulaylik, tan olish va sevgi uchun asosiy ehtiyojlar o‘rniga kimyoviy moddalar, spirtli ichimliklar ehtiyojiga bog‘liq. Odamlarning ehtiyojlari jamiyat rivojlanishiga qanday ta'sir qiladi? Zamonaviy jamiyatdagi zamonaviy insonning ehtiyojlari bundan yuz yil avvalgidan ancha ortda qoldi. Hiyerarxik tarzda, ular bir xil bo‘lib qoldi, lekin taraqqiyotning rivojlanishi kundalik hayotni, xavfsizlik tizimlarini va aloqani masofadan uzoqlashtirish uchun imkoniyatlarni kengaytirishga olib keldi. Inson ehtiyojlari jamiyatga qanday ta'sir qiladi?  ehtiyoj va harakatni rag‘batlantirish;  taraqqiyot odamlarning yangi ehtiyojlariga (ko‘pincha moddiy tabiatga) ega bo‘lishlari uchun rag‘batdir. Maslow (1943, 1954) odamlar ma'lum ehtiyojlarga erishish uchun turtki berishini va ba'zi ehtiyojlar boshqalaridan ustunligini ta'kidladi. Bizning eng asosiy ehtiyojimiz jismoniy omon qolishdir va bu bizning xatti- harakatlarimizni rag‘batlantiradigan birinchi narsa bo‘ladi 1 . Ushbu daraja bajarilgandan so‘ng, keyingi darajaga ko‘tarilish bizni rag‘batlantiradigan narsa va boshqalar. 1. Fiziologik ehtiyojlar - bu insonlarning hayoti uchun biologik talablar, masalan. havo, oziq-ovqat, ichimlik, boshpana, kiyim-kechak, issiqlik, jinsiy aloqa, uxlash. Agar ushbu ehtiyojlar qondirilmasa, inson tanasi maqbul ishlay olmaydi. Maslow fiziologik ehtiyojlarni eng muhim deb hisoblagan, chunki boshqa ehtiyojlar ushbu ehtiyojlar qondirilgunga qadar ikkinchi darajali bo‘ladi. 2. Xavfsizlik talablari - shaxsning fiziologik ehtiyojlari qondirilgach, xavfsizlik va xavfsizlikka bo‘lgan talablar sezilarli bo‘lib qoladi. Odamlar hayotlarida tartibni, bashorat qilishni va nazoratni boshdan kechirishni 1 27 xohlashadi. Ushbu ehtiyojlarni oila va jamiyat amalga oshirishi mumkin (masalan, politsiya, maktablar, biznes va tibbiy yordam). Masalan, hissiy xavfsizlik, moliyaviy xavfsizlik (masalan, ish bilan ta'minlash, ijtimoiy ta'minot), qonun va tartib, qo‘rquvdan ozod bo‘lish, ijtimoiy barqarorlik, mulk, sog‘liq va farovonlik (masalan, baxtsiz hodisalar va jarohatlardan xavfsizlik). 3. Sevgi va tegishli bo‘lish ehtiyojlari - fiziologik va xavfsizlik talablari bajarilgandan so‘ng, inson ehtiyojlarining uchinchi darajasi ijtimoiy bo‘lib, tegishli bo‘lish hissiyotlarini o‘z ichiga oladi. Tarkibiylik, insonning shaxslararo munosabatlarga bo‘lgan hissiy ehtiyojlarini, sheriklik, bog‘liqlik va guruhning bir qismi bo‘lishini anglatadi. Tegishli ehtiyojlarning namunalariga do‘stlik, yaqinlik, ishonch va qabul qilish, mehr-muhabbatni qabul qilish va berish, sevgi kiradi. 4. Hurmatga muhtoj Maslowning ierarxiyasidagi to‘rtinchi darajadir va o‘z qadr-qimmatini, bajarilishini va hurmatini o‘z ichiga oladi. Maslow tasniflangan hurmatni ikki toifaga ajratadi: (i) o‘zini qadrlash (qadr-qimmat, yutuq, mahorat, mustaqillik) va (ii) obro‘-e'tibor yoki boshqalar tomonidan hurmatga intilish (masalan, maqom, obro‘-e'tibor). Maslowning ta'kidlashicha, hurmat yoki obro‘ga bo‘lgan ehtiyoj bolalar va o‘spirinlar uchun eng muhim va o‘zini o‘zi qadrlash yoki qadr-qimmatidan oldinroqdir. 5. O‘z-o‘zini anglash ehtiyojlari Maslowning ierarxiyasidagi eng yuqori darajadir va insonning potentsialini ro‘yobga chiqarishga, o‘zini o‘zi bajarishga, shaxsiy o‘sishni va eng yuqori tajribalarni izlashga ishora qiladi. Maslow (1943) bu darajani qo‘lidan kelgan barcha narsani amalga oshirish, eng yuqori darajaga erishish istagi sifatida tavsiflaydi. Shaxslar ushbu ehtiyojni juda aniq sezishlari yoki ularga e'tibor berishlari mumkin. Masalan, bitta odamda ideal ota-ona bo‘lishga intilish kuchli bo‘lishi mumkin. Boshqasida, xohish iqtisodiy, akademik yoki sport bilan ifoda etilishi mumkin. Boshqalar uchun bu ijodiy, rasmlarda, rasmlarda yoki ixtirolarda ifodalanishi mumkin. Maslow inson ehtiyojlari ierarxiyada tartibga solinishini ta'kidladi: 28 “Inson yolg‘iz non bilan yashashi haqiqat - non bo‘lmaganida. Ammo non ko‘p bo‘lsa va uning qornini surunkali to‘ldirganda odamning xohish-istaklariga nima bo‘ladi?” Darhol boshqa (va “Yuqori”) ehtiyojlar paydo bo‘ladi va bu organizmda fiziologik ochlik o‘rniga hukmronlik qiladi. Va bular o‘z navbatida qondirilganda, yana yangi (va hali ham yuqori) ehtiyojlar paydo bo‘ladi va hokazo. Insonning asosiy ehtiyojlari nisbiy ustunlik ierarxiyasida tashkil etilgan degani bilan biz buni tushunamiz (Maslou, 1943, 375-bet). Maslow bir necha o‘n yillar davomida ehtiyojlar iyerarxiyasi kontseptsiyasiga asoslangan holda o‘z nazariyasini takomillashtirishni davom ettirdi (Maslow, 1943, 1962, 1987). O‘zining ierarxiyasining tuzilishi haqida Maslow (1987), uning oldingi tavsifida nazarda tutilganidek, "deyarli qattiq emas" (68-bet) degan tartibni taklif qildi. Maslow ta'kidlashicha, ehtiyojlar tartibi tashqi holatlar yoki individual farqlar asosida moslashuvchan bo‘lishi mumkin. Masalan, uning ta'kidlashicha, ayrim shaxslar uchun sevgidan ko‘ra, o‘z qadr-qimmatiga bo‘lgan ehtiyoj muhimroqdir. Boshqalar uchun ijodiy ehtiyojni qondirish eng oddiy ehtiyojlarni ham qoplashi mumkin. Maslow (1987) shuningdek, aksariyat xatti-harakatlar ko‘p motivli ekanligini ta'kidlab, "har qanday xatti-harakat bir vaqtning o‘zida bir yoki bir nechta asosiy ehtiyojlar tomonidan belgilanishga intiladi", deb ta'kidladi (71-bet). Ehtiyojlar iyerarxiyasi (a) odamlarga ehtiyojlar iyerarxiyasi turtki beradi. (b) ehtiyojlar ustunlik ierarxiyasida tashkil etilgan bo‘lib, unda yuqori ehtiyojlar oldidan ko‘proq asosiy ehtiyojlar ozmi-ko‘pmi qondirilishi kerak (barchasi yoki umuman emas). (c) ehtiyojlar tartibi qat'iy emas, aksincha tashqi holatlar yoki individual farqlar asosida moslashuvchan bo‘lishi mumkin. 29 (d) aksariyat xatti-harakatlar ko‘p motivli, ya'ni bir vaqtning o‘zida bir nechta asosiy ehtiyojlar bilan belgilanadi. Ehtiyojlarning kengaytirilgan ierarxiyasi Maslowning (1943, 1954) besh bosqichli modeli kengaytirilib, kognitiv va estetik ehtiyojlarni (Maslow, 1970a) va keyinchalik transsendensiya ehtiyojlarini (Maslow, 1970b) qamrab olganligini ta'kidlash muhimdir. Asl besh bosqichli modeldagi o‘zgarishlar ta'kidlangan bo‘lib, unga etti bosqichli model va sakkiz bosqichli model kiradi; ikkalasi ham 1960-70 yillarda rivojlangan. 1. Biologik va fiziologik ehtiyojlar - havo, oziq-ovqat, ichimlik, boshpana, issiqlik, jinsiy aloqa, uxlash va h.k. 2. Xavfsizlik talablari - unsurlardan himoya qilish, xavfsizlik, tartib, qonun, barqarorlik, qo‘rquvdan ozod bo‘lish. 3. Sevgi va tegishli bo‘lish ehtiyojlari - do‘stlik, yaqinlik, ishonch va qabul qilish, mehr va muhabbatni qabul qilish va berish. Hamkorlik, guruhning bir qismi bo‘lish (oila, do‘stlar, ish). 4. Hurmatga muhtoj - Maslow ikki toifaga ajratilgan: (i) o‘zini qadrlash (qadr- qimmat, yutuq, mahorat, mustaqillik) va (ii) boshqalar tomonidan qabul qilinishi va qadrlanishi zarurligi (masalan, mavqei, obro‘si). 5. Kognitiv ehtiyojlar - bilim va tushunish, qiziqish, izlanish, ma'noga ehtiyoj va bashorat qilish. 6. Estetik ehtiyojlar - go‘zallikni, muvozanatni, shaklni va boshqalarni qadrlash va izlash. 7. O‘z-o‘zini anglash ehtiyojlari - shaxsiy salohiyatni ro‘yobga chiqarish, o‘zini o‘zi bajarish, shaxsiy o‘sish va eng yuqori tajribalarni izlash. "O‘ziga qodir bo‘lgan hamma narsaga aylanish" istagi (Maslow, 1987, 64-bet). 8. Transandantal ehtiyojla - Insonni shaxsiy o‘ziga xoslikdan yuqori bo‘lgan qadriyatlar (masalan, sirli tajribalar va tabiat bilan bog‘liq ba'zi tajribalar, estetik 30 tajribalar, jinsiy tajribalar, boshqalarga xizmat qilish, ilm-fanga intilish, diniy e'tiqod 2.2.§Ehtiyojlarni baholash tasnifi, ularni aniqlash usullari va metodlari hamda ularni tahlil qilish. Ehtiyojlarni ekstensiv va intensiv baholashning keng farqi shundaki, keng qamrovli tadqiqotlar populyatsiyaning xususiyatlarini aniqlash uchun ko‘p sonli holatlardan foydalanadi, intensiv tadqiqotlar sabab yoki oqibatni tushunish uchun bir yoki bir nechta holatni chuqur o‘rganib chiqadi. Ma'lumotlarni yig‘ish va qaror qabul qilishning turli vositalari va jarayonlaridan har biri uchun foydalanish mumkin. Aholiga asoslangan ko‘rsatkichlardan foydalanish keng ehtiyojlarni baholashda keng tarqalgan va bir nechta kuchli tomonlarga ega. Ushbu kuchli tomonlar shuni anglatadiki, bunday ma'lumotlar keng geografik hududlar uchun mavjud bo‘lib, ular juda ko‘p sonli shaxslar yoki holatlarda mavjud bo‘lib, butun populyatsiyalarni tavsiflashga imkon beradi, vaqt o‘tishi bilan tendentsiyalarni tahlil qilishga imkon beradi, kirish uchun nisbatan oson, foydalanishda arzon va xolis sifatida qabul qilinadi. Keng ehtiyojlarni 31 baholashda keng qo‘llaniladigan yana bir usul - bu so‘rov. So‘rov o‘tkazish uslubining kuchli tomonlari quyidagilardir: ular jamoatchilik bilan, shuningdek manfaatdor tomonlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri fikr-mulohazalarni o‘rnatishga imkon beradi, muammo yoki tashvish to‘g‘risida jamoatchilikning xabardorligini oshirishi mumkin, muayyan muammolarni hal qilish uchun moslashtirilishi mumkin, muayyan aholi guruhlari yoki geografik hududlarga yo‘naltirilishi mumkin, va juda o‘z vaqtida natijalarni berishi mumkin. Ehtiyojlarni keng baholash uchun qo‘shimcha potentsial ma'lumotlar manbai bu xizmat va dastur ma'lumotlar bazalari. Ushbu ma'lumot manbasining kuchli tomonlari quyidagilardir: ular ko‘pincha ko‘p yillar davomida to‘plangan ma'lumotlarni o‘z ichiga oladi, mavjud dastur xodimlari tomonidan osonlikcha tanishib chiqiladi, eng dolzarb ma'lumotlarni taqdim etadi va ularni ishlatish va saqlash nisbatan arzon. Bir turi ehtiyojlarni keng baholash SWOT tahlilidir. SWOT kuchli, kuchsiz tomonlar, imkoniyatlar va tahdidlarni anglatadi. Asosiy jarayon belgilangan muddat ichida tashkilot faoliyati va natijalari to‘g‘risida ma'lumot to‘plashni o‘z ichiga oladi. Quyidagi rasmda SWOT jarayonining soddalashtirilgan versiyasi keltirilgan. SWOT tahlilining namunasi 1. 10-20 ta manfaatdor tomonlardan iborat tadqiqot guruhini yoki asosiy guruh a ' zolarini har biriga taxminan ikki soat davom etadigan birdan uchtagacha yig‘ilishga jalb qiling. 2. O‘tgan yil davomida guruh yoki tashkilotning yutuqlari va kamchiliklari ro‘yxatini tuzing. Hech kimga to‘xtamasdan, har birining cheklangan muhokamasiga ruxsat bering. 3. Muvaffaqiyat va kamchiliklarni tushunishga asoslangan holda guruh yoki tashkilotning kuchli va zaif tomonlari hamda tashqi muhit imkoniyatlari va tahdidlari ro‘yxatini tuzing. 32 4. Atrof - muhit imkoniyatlaridan foydalanish va uning tahdidlarini zararsizlantirish paytida kuchli tomonlarni maksimal darajaga ko ‘ tarish va zaif tomonlarni minimallashtirish bo‘yicha fikrlar. Guruh ehtiyojlarni aniqlagandan so ‘ ng , ular aniqlangan ehtiyojlarni saralash uchun intensiv ehtiyojlarni baholashga murojaat qilishadi , shunda ular nima qilishlarini tanlashlari mumkin . Shuni ta'kidlash kerakki, shuhratparastlar o‘zlarining ehtiyojlari ro‘yxatiga sho‘ng‘ishni istashlari mumkin bo‘lsa-da, odatda pul va vaqt cheklovlari barcha ehtiyojlarni hal qilishga imkon bermaydi va bu y erda ehtiyojlarni intensiv baholash foydali bo‘ladi Avval aytib o ‘ tganimizdek , intensive ehtiyojlarni baholash ustuvorliklar reytingini talab qiladi . Ehtiyojlarni tartiblashning ko ‘ plab usullari mavjud bo ‘ lsa - da , reyting mezonlarini ishlab chiqish muhimdir . Fizibilite ko ‘ pincha mezon sifatida ishlatiladi , lekin ko ‘ pincha guruh uchun o ‘ z mezonlarini aniqlash foydalidir . Tadqiqotning ushbu qismi ehtiyojlar vaziyatini hal qilishning batafsil rejasini ishlab chiqish bilan emas , balki ehtiyojning chuqurligi va potentsial talab qilinadigan resurslarni o ‘ rganish bilan bog ‘ liq . Kurt Levin tomonidan ishlab chiqilgan majburiy maydon tahlili ehtiyojlarni maqsadga muvofiqligini aniqlashga yordam beradigan usullardan biridir . Model kuchini tahlil qilish 1. Har biri taxminan ikki soat davom etadigan bir yoki bir nechta uchrashuvlarga 10-20 ta manfaatdor tomonlardan yoki asosiy guruh a ' zolaridan iborat tadqiqot guruhini jalb qiling . 2. SWOT - tahlil yoki boshqa protsedura orqali ishlab chiqilgan ehtiyojlar ro ‘ yxatini ko ‘ rib chiqing . Hech kimga to‘xtamasdan, har birining cheklangan munozaralariga ruxsat bering. 3. Ehtiyojlarni qondirish maqsadga muvofiqligini baholash mezonlarini ishlab chiqish. 33 4. Texnik-iqtisodiy mezonlardan foydalangan holda, guruh yoki tashkilot ichida va undan tashqaridagi kuchlarni osonlashtirish va yaqinlashish to‘g‘risida ma'lumot to‘plang. Bu alohida ma'lumotlarni yig‘ish orqali yoki agar manfaatdor tomonlar yaxshi ma'lumotga ega bo‘lsa, uchrashuvda amalga oshirilishi mumkin. Har bir ehtiyojni qondirish maqsadga muvofiqligini aniqlash uchun ma'lumotlarni qo‘llang. Stoecker1-dan olingan bir misolda, agar masalan, maqsadga muvofiqlik xodimlarning malakasi darajasi va vaqti yoki tajriba va vaqtni sotib olish uchun mablag ‘sifatida aniqlansa, kuchlarni tahlil qilish mavjud xodimlarning tajribasi va vaqtini va / yoki mavjudligini ko‘rsatuvchi ma'lumotlarni qidirishi mumkin. tashqi mablag‘lar va tajriba. Quyidagi rasmda model kuchini tahlil qilish ko‘rsatilgan. Avval aytib o‘tganimizdek, aholiga asoslangan ko‘rsatkichlardan foydalanish bir qancha kuchli tomonlarga ega; ammo, u ham bir nechta zaif tomonlarga ega. Bunga quyidagilar kiradi: bunday ma'lumotlar muammolarni echimidan ko‘ra osonroq ochib beradi, o‘ziga xos qiziquvchan o‘zgaruvchilarni o‘z ichiga olmaydi, to‘plangan ma'lumotlar turi jihatidan o‘zgartirish qiyin, har doim ham o‘z vaqtida mavjud emas va har qanday alohida ma'lumotlar nuqtasi bo‘lishi mumkin. shubhali amal qilish. Aholiga asoslangan ko‘rsatkichlar ma'lumotlari intensiv ehtiyojlarni baholash uchun umuman foydali emas. Xizmat va dastur ma'lumotlar bazalari, shuningdek, intensiv ehtiyojlarni baholash uchun foydali ma'lumotlar manbalari emas, chunki ular ushbu xizmat yoki dastur tomonidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri hal qilinmagan qondirilmagan ehtiyojlar to‘g‘risida ma'lumot bermaydi, faqat o‘sha dastur yoki xizmatga bo‘lgan talabni qondiradi, faqat ular uchun ma'lumot beradi dasturni yoki 34 xizmatni qidiradigan va unda qatnashadigan va ba'zi ma'lumotlar elementlari noaniq sifatga ega bo‘lishi mumkin. Biroq, so‘rovnomalardan foydalanish ehtiyojlarni intensiv va keng qamrovli baholash uchun mos bo‘lishi mumkin. Amaldagi usuldan qat'i nazar, intensiv ehtiyojlarni baholash, odatda, chuqurroq tahlil qilish va to‘plangan ma'lumotlar turiga nisbatan ko‘proq moslashuvchanlikni ta'minlaydi. Ehtiyojlarni keng ko‘lamda baholash kabi qulay bo‘lmaganiga qaramay, ular kichik sharoitda ehtiyojlarni aniqlash uchun juda foydali bo‘lishi mumkin. Ehtiyojlarni intensiv baholash uchun ma'lumot to‘plash usullaridan biri bu tuzilgan guruhdir. Ushbu uslubning ba'zi kuchli tomonlari quyidagilardan iborat: 1) bu turli xil istiqbollarni hisobga olishga imkon beradi, chunki ular turli xil odamlarni, shu jumladan maqsadli auditoriyani, asosiy ma'lumot beruvchilarni, manfaatdor tomonlarni va keng jamoatchilikni bevosita suhbatga jalb qilishadi; 2) jamiyat va turli maqsadli aholi tarkibidagi ehtiyojlarni baholashning barcha jarayonlarini qabul qilishni va ular bilan hamkorlik qilishni kuchaytirishi mumkin; 3) u boshqa hech qanday uslub qilmaydigan tarzda fikrlar, tushunchalar va istaklarni hisobga oladi; 4) mavjud muammo haqida yangi g‘oyalarni hamda potentsial echimlarni yaratadi; 5) u nisbatan tez o‘tkazilishi va darhol teskari aloqa o‘rnatishi mumkin; va 6) bu nisbatan arzon. Shunga qaramay, ehtiyojlarni intensiv baholash, odatda, ma'lumotlar yig‘ish bosqichida ancha muvofiqlashtirish va rejalashtirishni talab qiladi va ularni umumlashtirish noo‘rin bo‘ladi, keng ko‘lamli ehtiyojlarni baholash ancha keng tarqalgan bo‘lib tuyuladi. Misollar "Santa-Klara okrugi tendentsiyalari va ehtiyojlarini baholash to‘g‘risida hisobot" - bu United Way Silicon Valley nodavlat notijorat tashkiloti tomonidan o‘tkazilgan keng qamrovli ijtimoiy ehtiyojlarni baholash bo‘lib, u o‘zini Silikon vodiysidagi inson ehtiyojlari bo‘yicha etakchi mutaxassis deb da'vo qilmoqda. Hisobotning maqsadi Santa-Klara okrugidagi eng dolzarb ehtiyojlarni aniqlash va o‘lchashdir. Ehtiyojlarni intensiv baholashning misoli sifatida Ekologik huquq instituti tomonidan amalga oshirilgan loyiha keltirilgan Atrof muhitni muhofaza qilish agentligi faoliyatida ishtirok etish qobiliyatini oshirish: ehtiyojlarni 35 baholash va tahlil qilish . Ushbu tadqiqotda atrof-muhitni muhofaza qilish masalalarida fuqarolarning ishtiroki va jamoatchilik salohiyatini oshirish bo‘yicha mutaxassislar bilan ochiq savollar bilan chuqur suhbatlar o‘tkazildi. Suhbatlarning maqsadi quyidagilarni aniqlashdan iborat edi: 1) salohiyatni oshirishga sarmoyaga muhtoj bo‘lgan sohalar; 2) jamoalar va fuqarolar tomonidan samarali deb hisoblanadigan salohiyatni oshirish vositalari va uslublari; 3) salohiyatni oshirish vositalarini etkazib berishning samarali mexanizmlari; va 4) salohiyatni oshirish bo‘yicha harakatlarni amalga oshirish uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan yondashuvlar. Suhbat o‘tkazilgandan so‘ng, keyingi qadam suhbatdoshlar tomonidan aniqlangan har bir ehtiyoj va yondashuvni tahlil qilish va shunga muvofiq amalga oshirishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan cheklashlar va to‘siqlarni aniqlash, loyihalash masalalari va potentsial samaradorligini oshirishga bo‘lgan ehtiyojlarini hal qilishda har bir yondashuv uchun potentsial samaradorligini aniqlash edi. Ushbu ehtiyojlarni baholashning yana bir bosqichi, boshqalar bilan bir vaqtda sodir bo‘lgan va ko‘rib chiqilgan turli xil yondashuvlarning tuzilishi va tahlilidan xabardor bo‘lgan, bu potentsialni rivojlantirishga tegishli jamoatchilik ishtirokiga oid adabiy sharh edi. Zanjir modeli Ehtiyojlar zanjiri modeli - bu tashkilotlarga resurslarni birinchi o‘ringa qo‘yish va takomillashtirish yo‘nalishlarini aniqlash uchun bir vaqtning o‘zida tashkilot ichidagi shaxslarning ehtiyojlarini va tashkilotning ehtiyojlarini hisobga olishga imkon beradigan asosdir. Tashkilot modelni tugatgandan so‘ng, ularga tashkilotning ustuvor yo‘nalishlari to‘g‘risida yaxshiroq tasavvur beradi. Ushbu modelning afzalliklaridan biri shundaki, u qaror qabul qiluvchilarga vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin bo‘lgan ustuvorliklar echimlarini tezda topishiga yordam berish uchun ishlatilishi mumkin. 36 Ehtiyojlar zanjiri modeli gorizontal va vertikal jarayonlardan iborat bo‘lib, unda to‘rt xil ehtiyojlar mavjud bo‘lib, ular yakuniy maqsad, echimlar va ushbu echimlarga ta'sir qilishi mumkin bo‘lgan narsalarni tavsiflaydi va aniqlaydi. Ushbu ehtiyojlarga quyidagilar kiradi:  Ishlash ehtiyoji: qoniqarli ishlash uchun zarur bo‘lgan mavjudlik darajasi yoki ishlash darajasi.  Instrumental ehtiyoj: ma'lum bir kontekstda qoniqarli darajada ishlashga erishish uchun zarur bo‘lgan aralashuv, mahsulot yoki modda.  Ongli ehtiyoj: ularga ega bo‘lganlarga ma'lum bo‘lgan ehtiyoj.  Ongsiz ehtiyoj: ehtiyojga ega bo‘lganlar uchun noma'lum ehtiyoj. Shuningdek, u to‘rtta vertikal omilga ega:  Tashkiliy ehtiyoj: odatda xatti-harakatlar yoki aniq natijalarga tegishli bo‘lgan ehtiyojlar, masalan, bozor ulushi yoki sotish maqsadi.  Shaxsiy ehtiyojlar: Odatda shaxsning tashkilotga yoki o‘zlariga bo‘lgan munosabatiga taalluqli ehtiyojlar, masalan, ishdan qoniqish.  Sabablari  Barcha ehtiyojlar uchun ob'ektivlik darajasi: ob'ektivlik darajasi barcha ehtiyojlarni ob'ektivlikning ma'lum darajasiga ega bo‘lishini va chuqur tergov yoki keyingi tahlillarga asoslanganligini talab qiladi. Ehtiyojlar zanjiri modeli tashkilotlarga resurslarga ustuvor ahamiyat berishda va takomillashtirishni talab qiladigan sohalarni aniqlashda yordam beradigan vositalarni taqdim etadi. 1- rasmda e'tiborga olinishi kerak bo‘lgan to‘rtta asosiy ehtiyojlar aniqlangan, masalan, tashkilotning maqsadlari va asbob ehtiyojlarini ongsiz ehtiyojlarni to‘liq anglagan holda aniqlash uchun, boshqa omil esa ob'ektivlik darajasini belgilaydi. Zanjir modeli ga misol. 37 Asboblarga ehtiyoj Ongsiz ehtiyojlar Tashkilot darajasi O‘quv / seminar Ishning izchilligi / vazifalarning aniqligi / boshqaruvning shaffofligi Shaxsiy daraja Haqiqiy dasturlar Ishdan qoniqish / E ' tirof etish / Ish xavfsizligi / Motivatsiya Ob y ektivlik darajasi Yuqori obyektiv bo ‘ lishi kerak Yuqori obyektiv bo ‘ lishi kerak Ushbu darajalarning har biri haqidagi ma ' lumotlar turli xil ma ' lumotlarni yig ‘ ish usullaridan kelib chiqadi 2 :  Tashkiliy daraja: Tashkilotning maqsadlari  Shaxsiy daraja: So‘rovlar yoki intervyular Ushbu modelda to‘plash uchun eng qiyin ma'lumotlar ongsiz ehtiyojlardir. Shaxs haqida ushbu ma'lumotlarni to‘plash uchun, tashkilot haqidagi fikrlari haqida nozik mavzularni muhokama qilish paytida shaxsning ishonchini ta'minlash uchun ehtiyotkor usullardan foydalanish kerak. Ta'lim ehtiyojlarini baholash - bu ustuvor yo‘nalishlarni aniqlash va qarorlar qabul qilish va belgilangan dastur maqsadlari va maqsadlariga mos ravishda cheklangan resurslarni taqsimlash maqsadida tashkilot ichidagi o‘quv ehtiyojlarini muntazam ravishda so‘roq qilish. Garchi treningdan kerakli echim sifatida boshlangan bo‘lsa-da, u talablarni baholash qiymatini pasaytiradi, ammo “O‘quv ehtiyojlarini baholash” atamasining mashhurligi uni o‘quv va kattalar uchun o‘rganish leksikasining bir qismiga aylantirdi. Treningga ehtiyojni baholashning uchta darajasi mavjud. 2 https://psychologiya.com 38 Tashkiliy baho tashkiliy faoliyat darajasini baholaydi. Ushbu turni baholash tashkilot ichida zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, qobiliyat va boshqa xususiyatlarni (KSAO) aniqlaydi. Shuningdek, agentlikning muammolari va zaif tomonlarini engillashtirish hamda kuchli va vakolatlarini oshirish uchun nimalar zarurligi aniqlanadi. Tashkiliy baholash demografiya, siyosiy tendentsiyalar, texnologiyalar va iqtisodiyotning o‘zgarishi kabi omillarni hisobga oladi. Kasbiy baholash ta'sir kasbiy guruhlar uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, qobiliyat va boshqa xususiyatlarni (KSAO) o‘rganadi. Kasbiy baholash, qanday qilib va qaysi kasbdagi kelishmovchiliklar yoki bo‘shliqlar mavjudligini aniqlaydi, shuningdek ushbu kelishmovchiliklarni yoki kamchiliklarni bartaraf etadigan ishlarni bajarishning yangi usullarini o‘rganadi. Shaxsiy baho individual ishchining ishini qay darajada bajarayotganligini tahlil qiladi va shaxsning yangi yoki boshqa ishlarni bajarish qobiliyatini belgilaydi. Shaxsiy baholash qaysi xodimlarni o‘qitishga muhtojligi va qanday turdagi bo‘lishi haqida ma'lumot beradi. Treningga ehtiyojni baholashning afzalliklari quyidagilardan iborat:  Ta'limga bo‘lgan ehtiyojlar tashkilot ehtiyojlari (biznesning haydovchilari) kontekstida belgilanadi.  O‘qitish zarurligi to‘g‘risida homiyning g‘oyalarini tasdiqlash yoki oshirish  Ta'lim dizayni ehtiyojga javob berishiga ishonch  Faoliyatga ta'sir ko‘rsatadigan o‘qitishdan tashqari muammolarni aniqlash  Trening funktsiyasining omon qolishini ta'minlash  Treningdan keyingi baholash uchun poydevor yaratish Ehtiyojlarni tahlil qilish Ehtiyojlar tahlilini o‘tkazish odatda yangi ishchilar uchun qanday o‘qitish kerakligini aniqlash yoki echimlarni topish va topish uchun amalga oshiriladi: 39 1. Ishlash bilan bog‘liq muammolar 2. Yangi tizim, vazifa yoki texnologiya 3. Imkoniyatdan foydalanish uchun tashkiliy ehtiyoj Tashkiliy mashg‘ulotlar uchun ehtiyojlar Turli sharoitlarda eng yaxshi ishlaydigan xodimlarning faoliyati to‘g‘risida ma'lumot to‘plash uchun ko‘plab vositalar mavjud.  Kuzatuv : Kuzatuvchi normal mahsuldorlikka xalaqit bermaydigan sharoitda birinchi qo‘lni kuzatish va tahlil qilish. Xodimning kuchli va zaif tomonlari to‘g‘risida birinchi ma'lumot to‘plash uchun foydalaniladi.  Intervyular : Fikr va in'ikoslarni aniqlash uchun oldindan belgilangan bir qator savollardan foydalanish. Ushbu vosita xodimga ularning faoliyati to‘g‘risida izoh berishga imkon beradi va suhbatdoshga ish faoliyati to‘g‘risida chuqur savollar berishiga imkon beradi.  Anketalar : Respondentlarga bir xil savollar berish orqali atrof-muhit haqida katta tasavvurga ega bo‘lishga imkon beradi. Shaxsiy intervyularga qaraganda ko‘proq respondentlarga imkon beradi va kam vaqt talab etadi. To‘plangan ma'lumotlarni intervyuga qaraganda ko‘proq miqdoriy tahlil qilish mumkin.  Ish ta'riflari : Xodimlarning taxminlari va majburiyatlarini aniqlash uchun aniq ish joyining barcha majburiyatlarini o‘rganish, yanada puxta o‘qitish va nazorat qilishga imkon berish.  Qiyinchilikni tahlil qilish : eng qiyin bo‘lgan xodimning vazifalarini aniqlash va ushbu sohalarda ko‘proq o‘qitishga imkon berish.  Muammolarni hal qilish bo‘yicha konferentsiya : Xodimlarga va boshqa xodimlarga yangi vazifa yoki texnologiya uchun rejani belgilashga va shu bilan mashg‘ulotni shakllantirishga imkon beradigan konferentsiya sozlamalari.  Baholash bo‘yicha sharhlar : Ishni tekshirish davomida xodimdan ularning vazifalari va o‘qitishlari to‘g‘risida so‘roq qilish. Nazoratchiga yomon ishlash sabablarini aniqlashga imkon beradi. 40  Tashkiliy siyosatni tahlil qilish : tashkilotning kadrlar tayyorlash bo‘yicha siyosati va xodimlarga taqdim etiladigan o‘qitish hajmi va turini ko‘rib chiqish. Ushbu usullardan birini qo‘llaganingizda, ushbu uchta narsani yodda tutish kerak: 1. Ushbu vositalardan birgalikda foydalanish kerak, hech qachon bittasiga ishonmang 2. Ular turli guruhlarda yoki ishchilar turlarida o‘qitish ehtiyojlarini aniqlash uchun ishlatilishi mumkin 3. Xodimlar o‘rtasidagi mashg‘ulotlar xilma-xilligi sababli ular alohida xodimlarga nisbatan qo‘llanilishi kerak. Jamiyat ehtiyojlarini baholash - bu axborotni yig‘ish, jamoatchilikni jalb qilish va jamoatchilikni takomillashtirish maqsadiga yo‘naltirilgan harakatlarning kombinatsiyasi. Jamiyat ehtiyojlarini baholash jamiyatdagi kuchli va zaif tomonlarni (ehtiyojlarni) aniqlaydi. Hamjamiyat ehtiyojlarini baholash ham o‘ziga xos va jamoadagi ehtiyojlar uchun xosdir va odatda jamiyatning strategik rejalashtirish jarayonining davomidir. Jamiyat ehtiyojlarini baholash jamiyatdagi odamlarning qobiliyatlariga va shu jamoadagi bolalar va oilalarga xizmat ko‘rsatuvchi agentlik va tashkilotlarga katta e'tibor beradi. Jamiyat rahbarlari, mahalliy hukumat, targ‘ibot guruhlari yoki ularning kombinatsiyasi ushbu aniqlangan ehtiyojlarni siyosatni o‘zgartirish yoki ishlab chiqish yo‘li bilan hal qiladi. Hamjamiyat ehtiyojlarini baholash, ularning boshlang‘ich nuqtalari asosida keng uch turga bo‘linishi mumkin: Birinchidan, jamiyatdagi zaif tomonlarni aniqlash va echimini topishga qaratilgan ehtiyojlarni baholash (I ehtiyojlari baholash I). Ikkinchidan, atrofda tuzilgan va allaqachon ma'lum bo‘lgan muammo yoki jamoatchilik oldida turgan potentsial muammoni hal qilishga qaratilgan ehtiyojlarni baholash (Hamjamiyat ehtiyojlarini baholash II). Uchinchidan, jamoatchilikka xizmat ko‘rsatadigan tashkilotning (oiladagi zo‘ravonlik markazlari, jamoat salomatligi klinikalari va boshqalar) baholariga 41 ehtiyoj (Jamiyat ehtiyojlarini baholash III). Jamiyat ehtiyojlarini baholash odatda to‘rt bosqichda amalga oshiriladi: rejalashtirish va tartibga solish, ma'lumotlarni yig‘ish, ehtiyojlarni baholash natijalarini kodlash va umumlashtirish va harakatlarni rejalashtirishni osonlashtirish uchun natijalarni jamoatchilik bilan bo‘lishish. Rejalashtirish va tashkil etish bosqichida manfaatdor tomonlar aniqlanadi, mahalliy tashkilotlar va / yoki mahalliy hukumat hamkorlik qila boshlaydi. O‘tkazilayotgan ehtiyojlarni baholash turiga qarab, ularning yondashuvini moslashtirish mumkin. II BOB yuzasidan xulosa Psixologik nuqtai nazardan, ehtiyojlar ehtiyojni qondirishga qaratilgan faol harakatlar olib boradigan bo‘lsa, ehtiyojlarning subyektiv holati. Maqsadlar , istaklar, harakatlarning sabablarini shakllantirishga ehtiyoj seziladi va his-tuyg‘ular va his-tuyg‘ular bilan bog‘liq. Zamonaviy jamiyatdagi zamonaviy insonning ehtiyojlari bundan yuz yil avvalgidan ancha ortda qoldi. Hiyerarxik tarzda, ular bir xil bo‘lib qoldi, lekin taraqqiyotning rivojlanishi kundalik hayotni, xavfsizlik tizimlarini va aloqani masofadan uzoqlashtirish uchun imkoniyatlarni kengaytirishga olib keldi. 42 Avvallari insonlarning ehtiyoji faqatgina oziqlanish,ko‘payish bo‘lsa hozirgi rivojlanib borayotgan zamonda bu ehtiyojlar o‘zini oqlamaydi.Insonning hayoti shunchaki yashashdan iboratemas.hozir insonlar o‘sish rivojlanish,yangi texnalogiyalar yaratishga o‘z hayotini yanada tengillashtirish va go‘zal qilishga urinishmoqda va tabiiyki estetikaga bo‘lgan ehtiyoj ham ancha kuchaygan XULOSA Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, har bir soha xoh psixologiya, xoh tibbiyot, xoh sotsiologiya bo‘lsin har bir sohada eng keng qo‘llaniladigan va ma’lumotlarni to‘liq bilib olish uchun albatta turli xil psixologik metod va metodikalardan foydalanish anchagina ko‘proq samarali bo‘ladi. Bu metodlarni inson o‘z maqsadlariga erishish yo‘lida qo‘llashi albatta, unga yuqori marralarni egallashiga yordam beradi. Ushbu metodlarning har biri o‘ziga xos xususiyatlarga ega va har biri o‘z vazifasi bilan bir- biridan farq qiladi. Har bir metodning afzalliklari bo‘lgani singari, albatta o‘z kamchiliklari ham bor. Lekin metodlarning kamchiliklari bo‘lsa ham ular anchagina obektni o‘rganishga 43 yordam beradi. U hissiy bilishning omillari, xususiyatlari, qonuniyatlari to g risida dastlabki tasavvurlar hosil qilishga qaratilgan inson faoliyatiʻ ʻ shaklidir. Kuzatishning qay darajada bo lishi qo yilgan maqsadning aniqligiga, ʻ ʻ kuzatilayotgan narsa va voqealar haqida oldindan bilimga ega bo lishga, kuchli, ʻ barqaror diqqat bilan faol fikrlashga bog liq. Kuzatishda idrok va tafakkur uzviy ʻ bog lanadi. Kuzatishda tegishli xulosalar chiqariladi, fakt, voqealar nazariy ʻ tahlil etiladi, farazlar olg a suriladi. Kuzatishning ob yektiv va sub yektiv turlari ʻ ʼ ʼ mavjud. Kuzatish orqali odamlarning diqqati, his-tuyg ulari, imoishoralari, ʻ sezgirligi, xulq-atvori, nutqi, faoliyati, muomala maromi va boshqa o rganiladi. ʻ Suhbat- bu so‘rovning o‘ziga xos turi. Ko‘pincha u murakkab tuzilmadagi ob'ektlarda (korxonalar, tashkilotlar) namunalarni tashkil qilish uchun tajriba sinovida qo‘llaniladi. Suhbatdosh so‘rovnomani respondentning javoblari asosida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqada to‘ldiradi. Shaxsiy suhbatlar individual va guruhdir. Bu usul qimmatga tushadi, lekin do‘stona munosabatlar o‘rnatish orqali suhbatni optimallashtiradi. Shuning uchun intervyu oluvchilar psixologik (kommunikativ) treningdan o‘tishlari kerak. Telefon suhbatlari qisqa bo‘lishi va shaxsiy yoki nozik savollardan qochish uchun mo‘ljallangan. Shunday qilib, bunday so‘rov cheklangan tematik doirada ma'lumot olish imkonini beradi. Elektron pochta so‘rovlari arzon, ammo savollarning aniq ta'rifini talab qiladi. Bundan tashqari, qabul qiluvchilar berilgan savollarga javob bermasligi mumkin. Ijtimoiy-statistik diagnostika turli xil ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar, davlat va munitsipalitetlarning ishi, televideniening yoshlar va aholining boshqa guruhlariga ta'siri haqida fikr olish imkonini beradi 44 GLOSSARIY Ehtiyoj — insonning yashashi va kamol topishi uchun kerakli hayotiy vositalarga bo lgan zaruriyat. Ehtiyoj kishilarning hayotiy vositalariga bo lganʻ ʻ zaruriyatini ifodalovchi ilmiy kategoriya sifatida taraqqiyotning hamma bosqichlari uchun umumiy va doimiydir. Estetik ehtiyoj- kishi borliqni,baiiy faoliyatni,uning har xil ko‘rinishlarida estetika idrok etishga undovchi subyektiv omildir.Estetik ehtiyoj go‘zallikka intilishdir. Faoliyat subyektning olam bilan faol o zaro munosabatidir. Odam faoliyati ʻ falsafaning faoliyat falsafasi sohasida o rganiladi. ʻ 45 Guruh - bu birga moslashgan, to‘plangan yoki tasniflangan shaxslar yoki narsalar soni va to`plami. Hurmat- biror kimga yoki narsaga bo lgan qadrlash, ulug lash tuy-g usi; ʻ ʻ ʻ shunday tuyg uli munosabat. ʻ Maqsad — inson amaliy faoliyatining avvaldan fikran o ylangan natijasi. ʻ Maqsad insonlarga xos bo lib, uni kelajakning loyihasi, deb ta riflash mumkin. ʻ ʼ Maqsad faoliyat yo nalishini belgilovchi elementdir. Maqsadning shakllanishiga ʻ sub yektning ehtiyoj va manfaatlari kuchli ta sir o tkazadi. ʼ ʼ ʻ Muvaffaqiyatsizlik- salbiy natija,ishning qoniqarsiz yakuni. O‘z-o zini anglash ʻ — bu hayotiy-amaliy va tarixiy tajribaning aksi bo ʻ lgan insonning qadriyatlari, me yorlari, ideal g oyalaridir. ʼ ʻ Sevgi — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, g oyaga yoki amaliy faoliyatga ʻ nisbatan intim va kuchli tuyg u. Nafratning aksi. ʻ Shaxs - bu ma'naviy tamoyilga ega bo‘lgan erkin, ijtimoiy integratsiyalashgan shaxsda hayot jarayonini amalga oshirish. Subyekt- mantiqiy, matematik shakllarda, haqiqatning boshqa qarashlarida, individual qarorlar va g‘ayrioddiy holatlardan mustaqil ravishda qabul qiluvchilar. Vaqt - mavjudlikning yuragi. Vizualizatsiya, tasvirlash (psixologiyada)— aqliy, og zaki tasvirlarni vizual ʻ tasvirlarga o girish jarayoni ʻ [ Xavotir - shaxs o‘z mavjudligini amalga oshirishning potensiali yoki imkoniyati bilan duch kelganda paydo bo‘ladi. Xotira - individual hayot tarzining aksi. 46 47 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Aronson G.J., "Treatment of dying person" 2003 2. Baratov Sh. R. Psixologik xizmat. T., 2018 3. Binswanger L., "Existential Analysis and Psychotherapy", в Progress in Psychotherapy, ed. by Fromm-Reichmann and Moreno (New York: Grune&Stratton), p. 144. 4. Eissler К.R., The psychiatrist and the dying patient (New York: International Univ. Press). 5. G‘oziev E.G‘ Umumiy psixologiya 1-2 kitob T-2002 y 6. Haydarov F. va: Xalilova N. "Umumiy psixologiya" - T.; 2019. 7. Karimova V.M. “Umumiy psixologiya”. T. - 2002. 8. Muhammedova D.G’., Mullabaeva N.M., Rasulov A.I., Umumiy psixologiya; T., 2017. 9. Umarov B.M., Psixologiya; T., 2012. 10. Umumiy psixologiya (A.V.Petrovskiy tahriri ostida) T; "O‘qituvchi" 1992 y 11. Zufarova M.E., Umumiy psixologiya; -T., 2008 12. Кветной М.С. Человеческая деятельность: сущность, структура, типы (социологический аспект). – Саратов, 1974. – С. 135). 13. Маклаков А.Г. Общая психология М.; "Питi" 2003. 14. Максим Жидко , Кочарян А. С. , Бурлачук Л. Ф.''Психотiапия: учебник для вузов'' 2009 15. Маслоу А . , Мотивация и личность . Питi 3-издание, 2014. 16. Немов Р.С., Общие основы психологии. — 2-е изд. — М: Владос, 1998. 17. Робiт Фрейджi, Фэйдимен Д.''Теории личности и личностный рост'' 2004 18. Теплов Б. М. Избранные труды: в 2-х т. Т. 1. — М.: Педагогика, 1985. 19. Хьелл Л. и Зиглi Д., Теории личности;- П., 2008. 48 20. Muhammedova D.G’., Mullabaeva N.M., Rasulov A.I., Umumiy psixologiya; T., 2017. INTERNET SAYTLARI 1. https :// baxtiyor . uz / maqsad - qo - yish - va - unga - erishish - yo - llari / 2. https :// uz . tierient . com / maqsad - maqsadlarni - togri - aniqlash - va - ularga - erishish - uchun - nima - qilish - kerak / 3. www . psixologiya . uz 4. https :// psychologiya . com 5. https ://. wikipedia . uz 6. https :// uz . zahn - info - portal . de / wiki / Needs _ assessment 7.https://arxiv.uz/uz/documents/referatlar/psixologiya/inson-ehtiyojlari psixologiyasi 49

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. MAQSADNI TO‘G‘RI QO‘YISH VA UNGA ERISHISH

1.1 § Maqsad haqida umumiy tushuncha

1.2 § Maqsadni belgilash va ularga erishish usullari

I BOB yuzasidan xulosalar

II BOB. EHTIYOJLARNI BAHOLASH PSIXOLOGIYASI

2.1 § Ehtiyoj tushunchasi. Ehtiyojlarni baholash haqida umumiy ma’lumot

2.2 § Ehtiyojlarni baholash tasnifi, ularni aniqlash usullari va metodlari hamda ularni tahlil qilish

II BOB yuzasidan xulosalar XULOSA

GLOSSARIY ADABIYOTLAR RO‘YXATI

KIRISH

Купить