Мелиорация машиналари. Очиқ ариқ (канал)ларни казиш машиналари (канал қазгичлар). Канал тозалаш машиналари

Мелиорация машиналари. Очиқ ариқ (канал)ларни казиш машиналари (канал қазгичлар). Канал тозалаш машиналари РЕЖА: 1. КАНАЛ ҚАЗГИЧ МАШИНАЛАРИ КЛАССИФИКАЦИЯСИ. 2. КАНАЛ ҚАЗГИЧ МАШИНАЛАРИНИНГ ВАЗИФАЛАРИ. 3. КАНАЛ ТОЗАЛАШ МАШИНАЛАРИ ТУЗИЛИШИ . Ўқув машғулотида таълим технологияси модели 7-маъруза: Мелиорация машиналари. Очиқ ариқ(канал) ларни қазиш машиналари (канал қазгичлар). Канал тозалаш машиналари - Талабалар сони: Ўқув машғулотининг шакли ва тури Маъруза Маъруза режаси/ ўқув машғулотининг тузилиши 1. Канал қазгич машиналари классификацияси. 2.Канал қазгич машиналарининг вазифалари. 3. Канал тозалаш машиналари тузилиши Ўқув машғулоти мақсади: Мелиорация машиналари. Очиқ ариқ(канал) ларни қазиш машиналари (канал қазгичлар). Канал тозалаш машиналари бўйича билимларни шакллантириш Педагогик вазифалар: 1 Канал қазгич машиналари классификацияси тўғрсида умумий тушунчалар хосил килиш. 2 2.Канал қазгич машиналарининг вазифалари. тузилиши ва ишлашини тушунтириш. 3. Канал тозалаш машиналари тузилиши тўғрсида умумий тушунчалар хоси Ўқув машғулотининг технологик харитаси Иш босқичлари ва вақти Фаолият мазмуни Таълим берувчи Таълим олувчи 1-босқич. Ўқув машғулотига кириш 15 дақиқа 1.1. Мавзунинг номи, мақсади ва кутилаётган натижаларни етказиш. Машғулот режаси билан таништиради. Тинглайдилар, ёзиб оладилар. 2-босқич. Асосий 50 д ақиқа 2.1. Савол-жавоб орқали билимларни фаоллаштиради. 2.2. Инсерт усулидан фойдаланиб, талабаларни Канал қазгич машиналари классификацияси. тузилиши ва ишлаши тўғрисида билимларини аниқлайди.(1-илова) 2.3. Б/Б/Б усулидан фойдаланиб, Канал қазгич машиналарининг вазифалари тузилиши ва ишлаши тўғрисида кўникмасини аниқлайди (2-илова). 2.4. Асосий тушунчаларга таъриф беради. Жавоб берадилар. Ўқийдилар, ёзиб борадилар. Тушунчаларни мухокама қиладилар. Маълумотларни дафтарга қайд қиладилар. Кузатад 1-илова Инсерт техникасини қўллаган холда иш юритиш қоидалари матнни ўкинг. қаторларига қалам билан белгилар қўйиб, олинган маълумотларни тизимлаштиринг: v – мавжуд бўлган билимларга мос келади; - - ..ҳақидаги билимларга эътироз билдиради; + - янги маълумотлар ҳисобланади; ? – тушунарсиз қўшимча маълумот талаб қилинади. 2-илова Б/Б/Б (Биламан/ Билишни хоҳлайман/ Билиб олдим) 1. «Инсерт» техникасидан фойдаланиб матнни ўқинг. 2. Олинган маълумотларни тизимлаштиринг – матнга қўйилган белгилар асосида жадвал қаторларини тўлдириб чиқинг. т/р Мавзу саволлари Биламан Билишни хоҳлайман Билиб олдим 1. 2. 3. 4. Мелиорация ишларини механизициялаштиришда асосан умумий қури-лиш ва қурилиш машиналаридан фойдаланилади. Аммо бу машиналар қиш-л оқ ва сув хўжалик қурилишида бажариладиган барча ишларда ишлатиш имкониятини бермайди, айни қ са махсус агромелиоратив талабларга жавоб берувчи шароитларда бу машиналарни ишлатиш яхши натижа бермаслиги ёки тугалланмаган ишлар ҳажмининг кўплигидир. Мелиорация ишлари жараёнига қуйидагилар киради: каналлар қури-лиши, улар ни чўкинди ва ўт ўланлардан тозалаш, канал сиртларини текис-лаш, силлиқлаш ва шиббалаш, каналларга бетон ётқизиш ва уларни қир қ иш, дрен а ж қўриш ва уларни тозалаш, ҳамда ҳ имоя қилиш, ер текислаш, ерларни суғоришга тайёрлаш ва бошқалар. Бу ишларни амалга ошириш учун махсус мелиорация машиналарини қўллашни тақоза этади. Мелиорация машиналари деб, Мелиорация машиналарини ани қ ловчи асосий белгилар қуйидагилар-дан иборат: бир ёки бир нечта ишларни бажарувчи махсус иш жиҳозларига эга бўлиш, иш жиҳозини шакли ва жойлашиши унинг бажарадиган иши билан муста ҳ кам боғланганлиги, иш жиҳозини шаклини ўзгартириш имко-ниятининг борлиги, бир ўтишда лойи ҳ а қурилишининг якунланиши, узлук-сиз ишлаши. Мелиорация ишларида қўлланиладиган умумий қурилиш машиналари-нинг асосий белгилари қуйидагилардан иборат: иш жиҳозларининг ҳар хил ишларини бажаришга мўлжалланганлиги, барча турдаги мелиоратив ва қури-лиш ишларини бажаришда қ ў ллаш имкониятини мавжудлиги, иш жиҳози шакли билан бажариладиган ишнинг шакли орасидаги фарқнинг йўқлиги, машиналарнинг даврий ва узлуксиз ишлаш имкониятининг мавжудлиги, бир ўтишда кўрсатилган шаклдаги қурилиш ишларини баж Мелиорация машиналарининг синфлари Мелиорация машиналари бош қ а машиналардан иш жиҳозларининг турли конструкциялари ва уларни ҳ ар хил технологик жараёнларни бажа-ришда турлича шаклларга эга бўлишлиги билан фарқ қилади. Мелиорация машиналарини синфларга бўлиш, асосан улар бажаради-ган ишларнинг вазифаларига қараб ажратилади. Шунга асосланиб уларни тўққиз та асосий гурухга бўлиш мумкин ( I -расм). Асосий вазифаси ва турли ишларни бажаришда қўлланишга қараб, бу гурух машиналари қўшимча гурухларга ҳам бўлиниши мумкин. Мелиорация машиналари бажарадиган иш жараёнининг тавсифига асо-сан, улар даврий ва узлуксиз ишловчи турларга бўлинади. Иш жиҳози ва машина ҳаракат йўналишига асосланиб уларни кўнда-ланг ва бўйлама ҳаракатланувчи турларга бўлиш мумкин. Мелиорация машиналариКанал қазиш машиналари Кавалерларни ёйиш ва текислаш машиналари Каналлар сиртини текисловчи, силлиқловчи ва зичловчи машиналар Каналлар сиртига бетон ётқизувчи, силлиқловчи ва қирқувчи машиналар Канал ва коллекторларни таъмирловчи ва тозаловчи машиналар Ёпиқ горизонтал дренажларни қуришда ва уларни ҳимоялашда ишлатиладиган машиналар Ерларни экишга тайёрловчи машиналар Ерларни суғоришга тайёрловчи машиналар Суғориш машиналар Мелиорация машиналарини нг синфлари Юриш ускуналари бўйича уларни, ғилдиракли, ўрмаловчи (занжирли), қадамловчи, темир йўлда ва чанғида судралиб юрувчи, сузиб юрувчи ва бошка турларга ажратиш мумкин. Бошқарув бўйича: механик, гидравлик, пневматик, электрик, автоматик ва аралаш бошқарув турларга бўлинади. Машина базасига иш жиҳозининг ўрнатилишига қараб, уларни, тиркама, осма, ярим тиркама ва ўзиюрар тур-ларга бўлиш мумкин. Турли мелиорация иншоотларини қурилишида, ишларини бажаришига қараб, турли иш жиҳозлари ишлатилади. Бу иш жиҳозлари турли шаклда бўлиб, оддий, фаол ва аралаш бўлиши мумкин. Мелиорация ишларида ишлатиладиган иш жиҳозларининг турлари расмда кўрсатилган. . Мелиорация ишларида ишлатиладиган иш жиҳозларининг турлари. а- тиш симон ; б- т ўғри пичоқли; в- айлана пичоқли; г- косасимон : 1- йиғма бирлашган иш жиҳози; 2-текис пичоқли; 3-эгри пичоқли; 4-фреза роторли; 5-гардиш фрезали; 6- цилиндр фрезали; 7-конус фрезали; 8-тирноқли; 9-кўп чўмичли занжирли; 10-кўп чўмичли роторли; 11-махсус чўмичли; 12-эгилган пичоқли; 13-ўқсимон; 14- цилиндрсимон шнекли; 15-ко - нуссимон шнекли; 16-дойрас и мон тишли. Мелиорация машиналари конструкциясини такомиллаштиришнинг қу- йидаги омиллари мамлакатимиз ва хориж мамлакатларида қўлланилмокда. • Иш жиҳозининг тезлиги ва унга қуйиладиган кучни ошириш, асосан юқори қувватли машина базасини қўллаш орқали амалга ошириш. • Иш жиҳози ва машинанинг кўрсаткичларини ошириш асосан машинанинг қуввати ва иш унумдорлигини кўтариш орқали амалга ошириш. • Узлуксиз ишловчи машиналарни яратиш ва қўллаш орқали иш унумдорлигини ( 3…8 марта ) ошириш ва нархини ( 2…4 марта ) камайтириш. • Иложи борича фаол иш жиҳозли машиналарни қўллаш. • Осма ва ярим осма иш жиҳозларига эга бўлган машиналарни ишлаб чиқариш. • Машиналарни кеча-кундуз ва юқори фойда билан ишлатиш мақса- дида, даврий ва узлуксиз ишлайдиган кенг қамровли алмаштириб ишлайдиган иш жиҳозларини яратиш. • Машинан • Бир вақтнинг ўзида бир нечта ишларни бажарувчи машиналарни лойи ҳ алаш ( масалан, каналлар қазиш, тупроқни суриш ва уни шиб-балаш, дренаж траншеяларини қазиш, дренаж қувур и ва сиздиргич материалларини ё т қ изиш, грунтни траншеяга кайта кўмиш ва уни зичлаш) , ишларини биргаликда олиб боришни бир техникага юклаш. • Йи ғ ма иншоотларни қурувчи машиналарни яратиш ва уларни тако-м и ллаштириш. • Геометрик ў лчамлари ва шакллари ихчамланган янги иш жиҳоз-ларини яратиш ва мавжудларини такомиллаштириш. • Машинани бошқариш ва ҳ аракатлантиришда гидроюритмалардан фойдаланиш. • Машина ҳ аракати ва бошқарувини автоматлаштириш. • Машиналарни ( ботқоқ ва қумли ерларда ) ў тувчанлигини ошириш. • Қатти қ ва ўта қатти қ тупроқларда ишловчи машиналарни яратиш ва мавжудларини такомиллаштириш. • Сувли ва турғун бўлмаган тупроқларда ишловчи машиналарни лойи ҳ алаш ва яратиш. • Чуқур ва тор траншеяларда ги тупроқни зичловчи ( шиббаловчи ) машиналарни яратиш ва мавжудларини такомиллаштириш. • Суғориш машиналарини нг ( ёмғирлатиб, томчилатиб, ер ости дан суғориш ) янги конструкцияларини яратиш ва мавжудларини тако-миллаштириш. • Машиналарнинг мустаҳкамлигини ва доимийлигини ошириш. • Сув олиб кетиладиган ва олиб келинадиган очиқ каналлар қазишга мўлжалланган узлуксиз ишловчи машиналар канал қазгичлар деб аталади. • Узлуксиз ишлайдиган канал қазгичлар зах қочириш ва суғориш тармоқларининг каналларини қуриш ва ремонт қилиш учун мўлжалланган. • Канал қазгич машиналарининг иш жиҳозлари пассив (плугли ёки ағдаргичли) , фаол (роторли ёки фрезали) ва комбинациялашган (шнек- роторли) турларга бўлинади. • Канал қазгичлар ўз ғилдираклари ёки чанғиларига таяниб юрадиган тиркама ва осма турларга бўлинади. Улар ўрмаловчи ва ғилдиракли тракторларга ўрнатилади. Плугли МК-16 канал қазгич: а - ишлаётган канал қазгич; б - канал кесимининг профили; 1 - стойка; 2 - лемех; 3 - ағдаргич; 4 - чанғи; 5 - нишабларни зичлагич • Плу г ли МК-16 канал казгичи тубининг эни 0,6 м ва чукурлиги 0,5 - 0,6 м б ў лган муваккат сугориш каналлари казишга м ў лжалланган. Ундан каналларни тозалашда хам фойдаланиш мумкин. • МК-16 канал казгичи алмашма лемехли стойка , агдаргичлар , таянч чанги ва нишаб зичлагичлардан тузилган. • Вактинча сугориш тармогини казиш учун плугли канал казгич- эгат олгич кўлланилади, хамда тракторнинг осма тизимидаги гилдиракли таянчи эгат олгичлар кўлланилади. • Вактинча сугориш тармоги ва эгатларни тўгрилаш машиналари. Бу машиналар харакат йўналишига 30-400 бурчак остида жойлашган иккита агдаргичдан иборат. Ишчи жихозлари олдинги осма рамада ёки рама тўсинига ўрнатилган таянч гилдиракли пишангли осма тизимида ёки кронштейн ва тиракли квадрат кесимли ёйик олд тўсинга ўрнатилади. Олдинги тўсинга орк КЗУ-0,3 канал қазгич текислагич; 1-ичи бўш брус; 2-универсал рама; 3-ғилдираклар; 4-лемех; 5-ағдаргич; 6-тишли сектор . Икки фрезали канал қазгич машинаси Тиркалма фрезали канал қ азиш машинаси Параболик қ ир қ имли каналларни қ азиш учун экскаватор- канал қ азиш машинаси МР-16 канал тозалаш машинаси МР-19 канал тозалаш машинаси МР-21 канал тозалаш машинаси Бир чўмичли экскаваторда канал қазиш Бир чўмичли экскаваторда канал қазиш Бир чўмичли экскаваторда канал тозалаш Бир чўмичли экскаваторда канал тозалаш СИНОВ (НАЗОРАТ) САВОЛЛАРИ ВА ТОПШИРИҚЛАР • Мелиорация машиналарини таърифлаб беринг? • Мелиорация машиналаринининг синфларини айтиб беринг ? • Мелиорация машиналарида ишлатиладиган иш жиҳозларини айтиб беринг ? • Мелиорация машиналари қуришиш машиналаридан нимаси билан фарқ қилади ? • Мелиорация машиналари конструкцияларининг асосий йўналишлари ва уларни ривожлантириш омилларини айтиб беринг ?. Тавсия этиладиган адабиётлар • Асосий адабиётлар • 1. Акбаров А. Курилиш машиналари. Т.; Ўқитувчи, 1992й. 274 б. • 2. Васильев Б.А. и др. Мелиоративние и строительние машины, М. 1986 г. 431 с. • 3. Боршчов Т.С. ва бошқалар. Мелиорация машиналари. Т.Ўқитувчи. 1989. 296 б. • 4. Л.А.Гоберман. Основы теории, расчета и проектирования строительных и дорожных машин. М.; 1988. 464 с. • 5.. В.В.Суриков и др.Строительные машины для механизации мелиоративных работ.М:,1991,463 с. • Т.У.Усмонов, С.Т.Вафоев Мелиорация - . қурилиш машиналари. Тошкент, Чўлпон,2007й. 240б. • Т.У.Усмонов,А.У.Атаджанов,Н.К.Даулетов.Су ғ ориш машиналари ва ускуналари. Тошкент,2008й. • Т.У.Усмонов,Н.К.Усманов. Қурилиш машиналари. Тошкент, 2011й. 376 б. • Қўшимча адабиётлар • Т.У.Усмонов ва бошқ. Қурилиш машиналари фанидан курс