Meyoz bo‘linishining biologik ahamiyati - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Meyoz bo‘linishining biologik ahamiyati

Купить

Meyoz bo’linishining biologik ahamiyati
Reja:
1. Meyoz haqida ma'lumot
2. Meyoz bosqichlari
3. Jarayonning biologik ahamiyat


Mey oz eukaryotik hujayralarni
bo'linishning maxsus usuli bo'lib ,
buning natijasida hujayralar diploid
holatdan gaploid holatga o'tadi.
Meyoz bir DNK replikatsiyasidan
oldin ikkita ketma-ket bo'linishdan
iborat.

Int erfaza I

(boshida - 2 n 2 c , oxirida - 2 n 4 c ) -
ikkala bo'linish uchun zarur bo'lgan
moddalar va energiyaning sintezi va
to'planishi, hujayra hajmi va
organellalar sonining ko'payishi,
sentriolalarning ikki baravar
ko'payishi, DNK replikatsiyasi tugaydi.
1-fazada.

Birinchi meiot ik bo'linish (mey oz
I )

reduksiya deb ataladi, chunki aynan
shu bo'linish vaqtida xromosomalar
soni ikki barobarga kamayadi: bitta
diploid hujayradan (2 n 4 c ) ikkita
gaploid hujayra (1 n 2 c ) hosil bo'ladi.

I

1-profaza (2 n 4 c ) - yadro membranalarining
demontaji, tsentriolalarning hujayraning turli
qutblariga ajralishi, shpindel filamentlarining paydo
bo'lishi, yadrolarning "yo'qolishi", bixromatid
xromosomalarning kondensatsiyasi, homolog
xromosomalarning konjugatsiyasi va kesishishi.

Konjugat siy a - gomologik xromosomalarni
birlashtirish va o'zaro bog'lash jarayoni.
Konjugatsiya qiluvchi homolog xromosomalar
juftligiga biv alent dey iladi .

Krossing-ov er - homolog xromosomalar o'rtasida
homolog hududlar almashinuvi jarayoni.


1-f aza bosqichlarga bo'linadi:
1 - lept ot en (DNK replikatsiyasini yakunlash),
2 - zigot en (homolog xromosomalarning
konjugatsiyasi, bivalentlarning shakllanishi),
3 - pax it en (krossingover, genlarning
rekombinatsiyasi),
4 - diplot en (chiasmata aniqlash, odamlarda
oogenezning 1 bloki),
5 - diak inez ( chiasmataning terminalizatsiyasi ).

I

1-met afaza (2 n 4 c ) - hujayraning
ekvator tekisligida bivalentlarning
tekislanishi, bir uchida shpindel
iplarining sentriolalarga, ikkinchisi
xromosomalarning sentromeralariga
birikishi.

I

A nafaza 1 (2 n 4 c ) - ikki xromatidli
xromosomalarning hujayraning qarama-
qarshi qutblariga tasodifiy mustaqil ajralib
chiqishi (homolog xromosomalarning har
bir juftidan bitta xromosoma bir qutbga,
ikkinchisi boshqa qutbga o'tadi),
xromosomalarning rekombinatsiyasi.

I

Telofaza 1 ( har bir hujayrada 1 n 2 c )
- dihromatid xromosomalar guruhlari
atrofida yadro membranalarining
hosil bo'lishi, sitoplazmaning
bo'linishi. Ko'pgina o'simliklarda
hujayra darhol 1-anafazadan 2-fazaga
o'tadi.

Ik k inchi meiot ik bo'linish
(mey oz II )

Tenglama deb ataladi .

I nt erfaza II yoki int erk inez ( 1n2c )
birinchi va ikkinchi meiotik
bo'linishlar orasidagi qisqa tanaffus
bo'lib, unda DNK replikatsiyasi sodir
bo'lmaydi. Hayvon hujayralarining
xarakteristikasi.

II

Profaza 2 (1 n 2 c ) - yadro
membranalarining demontaji,
sentriolalarning hujayraning turli
qutblariga ajralishi, shpindel
filamentlarining shakllanishi.

II

2-met afaza (1 n 2 c ) - bixromatid
xromosomalarning hujayraning
ekvator tekisligida tekislanishi
(metafaza plastinkasi), shpindel
iplarining bir uchida sentriolalarga,
ikkinchisi esa xromosomalarning
sentromeralariga birikishi; Odamlarda
oogenezning 2 bloki.

II

Anafaza 2 (2 n 2 s ) - ikki xromatidli
xromosomalarning xromatidalarga
bo'linishi va bu opa-singil
xromatidalarning hujayraning qarama-
qarshi qutblariga ajralishi (bu holda
xromatidalar mustaqil bir xromatid
xromosomaga aylanadi),
xromosomalarning rekombinatsiyasi.

II

Telofaz 2 ( har bir hujayrada 1 n 1 c ) -
xromosomalarning dekondensatsiyasi ,
xromosomalarning har bir guruhi atrofida
yadro membranalarining shakllanishi,
shpindel iplarining parchalanishi, yadro paydo
bo'lishi, sitoplazmaning bo'linishi (sitotomiya)
natijasida to'rtta haploid hosil bo'ladi.
hujayralar.

Mey ozning biologik
ahamiy at i

o'simliklarda

Kombinativ o'zgaruvchanlikning
asosi bo'lgan meyoz gametalarning
genetik xilma-xilligini ta'minlaydi.


Jinsiy usulda ko'payadigan organizmlarda o'ziga xos
bo'linish usuli meyoz kuzatiladi. Meyoz so'zining ma'nosi
kamayish demakdir. Meyoz natijasida diploid to'plamga
ega bo'lgan birlamchi jinsiy hujayralardan gaploid
to'plamli jinsiy hujayralar hosil bo'ladi. Meyoz ketma-ket
keladigan ikkita bo'linish bosqichlaridan iborat. Har bir
meyoz bo'linish xuddi mitoz singari to'rt bosqichga:
profaza, metafaza, anafaza, telofazaga bo'linadi. Ularni
farq qilish uchun birinchi bo'linish fazalari oldiga I ,
ikkinchi bo'linish fazalari oldiga II raqami qo'yiladi .


Misol uchun odamda barcha hujayralarda, shu jumladan birlamchi jinsiy
hujayralarda ham 46 ta xromosoma bo'ladi. Bulardan 23 tasi ota, 23 tasi
ona organizmga taalluqlidir. Meyozning birinchi bo'linishidan so'ng
spermatotsit va ovotsitlarga 23 tadan xromosoma o'tadi.
Xromosomalarning tarqalishi anafaza I da turli xil variantlarda amalga
oshadi. Misol uchun: ulardan bittasida 3 ta ota organizm xromosomasi va
20 ta ona organizm xromosomasi bo'lishi mumkin, boshqasida 10 ta otalik
va 13 ta onalik yoki boshqacha holatlarda xromosomalar tarqalishi
mumkin. Bunday holatlar soni juda ko'p bo'ladi. Agar meyoz I bo'linishda
xromosomalardagi krossingoverni hisobga olinsa, har bir hosil bo'lgan
jinsiy hujayra genetik jihatdan yagona bo'lib, o'ziga xos
takrorlanmaydigan genlar yig'indisiga ega bo'ladi. Meyozning biologik
ahamiyati — meyoz tufayli avlodlar almashinuvi da vomida
xromosomalar sonining doimiyligi o'zgarmaydi. Meyozda gomologik
xromosomalarning juda ko'p xilma-xil variantlari amalga oshadi. Meyoz
jarayonida xromosomalar kon'yugatsiyalashib, o'xshash qismlari bilan al-
mashinishi natijasida irsiy axborotning yangi to'plami hosil bo'ladi.

•
Meyoz ham xuddi mitoz kabi interfazadan boshlanadi.
Meyoz bo'linishi quyida ko'rsatilganidek, ketma-ket
keladigan bosqichlardan iborat bo'lib, bu- ning natijasida
xromosomalar ma'lum o'zgarishga uchraydi.
•
Buni sxema tarzida quyidagicha ifodalash mumkin.
•
Interfaza profaza I Interkinez profaza II
•
metafaza I metafaza II
•
anafaza I anafaza II
•
telofaza I telofaza II
•
Meyozning birinchi bo'linishi bilan ikkinchi bo'linishi
orasidagi holat interkinez deb ataladi. Ko'pincha interkinez
holat sodir bo'lmay, telofaza I profaza II ga ulanib ketishi
ham mumkin.


Meyozning biologik ahamiyati jinsiy jarayon mavjud bo'lganda xromosomalar sonining
barqarorligini saqlashdan iborat. Bundan tashqari, o'tish natijasida rekombinatsiya paydo bo'ladi,
xromosomalarda naslga moyillikning yangi kombinatsiyalari paydo bo'ladi. Meyoz, shuningdek,
keyingi urug'lantirish paytida irsiy moyillikning yangi kombinatsiyalari paydo bo'lishida kombinativ
o'zgaruvchanlikni ta'minlaydi.

Mayoz hayvonlarda jinsiy hujayralar (gametalar) va o'simliklarda sporalar hosil bo'lishining asosini
tashkil etadi. Jinsiy ko'payish va naslning kombinativ o'zgaruvchanligini ta'minlaydi

MEIOSIS (yunon tilidan. Meiosis - pasayish) - hujayraning bo'linish usuli, buning natijasida qiz
hujayralarida xromosomalar sonining kamayishi (kamayishi); jinsiy hujayralar hosil bo'lishidagi
asosiy bo'g'in. Meyoz paytida bitta diploid hujayra (xromosomalarning 2 to'plamini o'z ichiga oladi),
ketma-ket ikkita bo'linishdan so'ng, 4 gaploid (bitta xromosomalar to'plamini o'z ichiga oladi) jinsiy
hujayralarni hosil qiladi. Erkak va ayol jinsiy hujayralarining birlashishi bilan xromosomalarning
diploid to'plami tiklanadi.

Meyoz - bu yangi zigota hosil qilish uchun birlashadigan organizmning jinsiy hujayralarini (sperma
yoki tuxum) hosil qiladi. Gametalarda normal miqdordagi xromosomalarning yarmi yoki somatik
hujayra bajaradigan DNK zanjirlari mavjud. Shunday qilib, ulardan ikkitasi yangi organizmga
aylanadigan yangi zigota hosil qilish uchun birlashishi kerak.

Jinsiy yo'l bilan ko'payadigan organizmlarda jinsiy hujayralar faqat mayoz bilan hosil bo'ladi, mitoz
emas. Hujayra tsikli va mayoz jarayoni davomida jinsiy hujayralar nafaqat diploiddan gaploidga (har
bir jinsiy hujayrada DNKning yarmi) o'tibgina qolmay, balki ularda ham "DNK rekombinatsiyasi"
deb nomlangan "o'zaro faoliyat" hodisalari mavjud.

Bundan tashqari, ishlab chiqarilgan har bir jinsiy hujayralar noyob va xilma-xil bo'lib, genetik
jihatdan turli xil keyingi avlodni hosil qiladi.

Mitoz va meyozning ahamiyati shundan iboratki, mayoz keyinchalik ko'payish uchun imkon berish
uchun organizmning o'sishi va rivojlanishiga imkon beradigan bo'lsa, mayoz ko'payish imkoniyatini
yaratadigan jinsiy hujayralarni yaratadi .

ETIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT!

Meyoz bo‘linishining biologik ahamiyati

Купить