Микроорганизмларни культивирлашга озиқа муҳитларини, ёрдамчи материаллар

Микроорганизмларни культивирлашга озиšа муќитларини, ёрдамчи материаллар ва ќавони тайёрлаш учун машина ва šурилмалар Р Е Ж А : • Гидролизаппаратлар ва инверторлар. • Кислоталарни нейтраллаш, озиšа муќитларининг компонентларини эритиш ва аралаштириш учун šурилмалар. • Тиндиргичлар, гидроциклонлар ва фильтрлар. Озиšа муќитларининг тайёрланиши микробиологик синтез ишлаб чиšаришида муќим босšичлардан бири бœлиб ќисобланади. Озиšа муќитлари компонентларининг физик-кимёвий хоссаларига šараб улар сувда белгиланган ќарорат ва рН да маълум нисбатларда эритилади ёки суспензияланади. Технология талабларига šараб озиšа муќитларини тайёрлаш жараёнида улар бойитилади, бу нейтраллаш, тиндириш, фильтрлаш, совутиш, микроорганизмлар ќаёт фаолиятини ингибирловчи компонентларни олиб ташлаш, муќитларни биологик актив моддалар билан бойитиш ва бошšа босšичларни œз ичига олиши мумкин. Озиšа муќитларини ва ќавони тайёрлаб олиш учун турли хил ускуналар ишлатилади: гидролизаппаратлар, нейтрализаторлар, аралаштиргичларга эга šурилмалар, стерилизаторлар, тиндиргичлар, фильтрлар, иссисšликалмаштиргичлар ва бошšалар. ГИДРОЛ Озиšа муќитларида метионин, трионин ва бошšа айрим аминокислоталар бор бœлганида аукситотроф мутантлар томонидан лизин аминокислотасининг биосинтези амалга оширилади. Ушбу аминокислоталарни олишнинг саноат усулларидан бири бœлиб ем ачитšилари ва бошšа оšсил концентратларининг кислотали ёки ферментатив гидролизи ќисобланади. Кислотали гидролиз гидролизаппаратларда 120оС гача бœлган ќароратда сульфат ёки хлорид кислоталари каби катализаторлар иштирокида амалга оширилади. Оšсилларнинг ферментатив гидролизи 40 оС гача бœлган ќароратда рН = 5 ÷ 7 да œтади. Катализаторлар сифатида протеолитик ферментлар ишлатилади. Гидролизли ишлаб чиšаришда 18, 30, 37, 50 ва 80 м3 сиђимга эга гидролизаппаратлар šœлланилади. Конструктив жиќатдан гидролизаппаратлар šœлланилади. Конструктив жиќатдан гидролизаппара 5.1-расм. Гидролизаппарат: 1-пœлат корпус; 2 – бетонли šават; 3 – футеровка; 4 – узайтирилган фильтровчи šувурлар; 5 – šисšа фильтровчи šувурлар; 6 – гидролизатни танлаб олиш ва буђни узатиш учун штуцер; 7-клапан; 8 – ођирлик œлчагич; 9 – сувни узатиш учун штуцер; 10 – кислотани узатиш учун штуцер; 11 – šопšоš; 12 – сдувка учун штуцер. Инверторлар – бу асосий вазифаси гидролизатлар ёки сульфит щелокларда декстрнинг узлуксиз гидролизини таъминлашдан иборат бœлган šурилмалар. Инверсия жараёнида моносахаридларнинг миšдори 5-10% га ошади ва ачитšилар ривожланишини ингибирловчи бир šатор компонентларнинг концентрацияси камаяди. Атмосфера босимида ќажми 500, 750 ва 1000 м3 бœлган инверторлар ишлатилади. Инвертор конуссимон туб ива хизмат кœрсатиш майдонига эга šопšођи бœлган вертикал цилиндрсимон резервуардан иборат (5.2-расм). Ичидан инвертор бетон ёки полиизобрутиленга кислотага чидамли плиткалар ёки ђишт билан футерланади. Ташšи томонидан у иссиšлик изоляция билан šопланади. Гидролизат аппаратнинг пастки цилиндрик šисмига учида тарšатувчи бœлган горизонтал šувур орšали узлуксиз равишда киритилади. Цилиндрик šисмнинг юšориги 5.2-расм. 500 м3 ќажмли инвертор: 1 – темирбетонли поддон; 2 – таšсимлагич; 3 – монометрик термометр учун чœнтак; 4 – аралаштириш конденсатори; 5 – хизмат кœрсатиш майдони; 6 – футеровка; 7 – корпус; 8 – узукли коллектор; 9 – цилиндрсимон устун. • Нейтрализатор – ушлаб тургичлар, шунингдек, гипс кристалларини œстириш учун мœлжалланган. Нейтралловчи агент ва гидролизатни узатиш билан бир ваšтда нейтрализаторга азот, фосфор ва калий манбаларини уларни эритиш маšсадида киритиш мумкин. • Микробиологик саноатнинг ачитšи ва œсимлик хомашёсидан этил спиртини ишлаб чиšарувчи барча заводларида узлуксиз равишда ишлайдиган нейтрализаторлар šœлланилади (5.3-расм). • Узлуксиз равишда ишлайдиган нейтрализатор конуссимон туби ќамда кислотага чидамли пœлатдан ясалган ва ёђоч тœшагич билан šопланган ясси šопšођи бœлган пœлатли вертикал корпусдан ташкил топган. Аппарат цилиндрик ва конуссимон šисмларининг ички юзаси коррозиядан бетонли остšават устидан кислотага чидамли плиткалар билан ќимояланган. • Аппаратнинг ташšи šисми иссиšлик изоляцияси била 5.3-расм. Муќитни механик аралаштирувчи нейтрализатор – ушлаб тургич: 1 – тортувчи šувур;2 – привод; 3 – аралаштиргич вали; 4 – корпус;5 – футеровка; 6 – аралаштиргич лопастлари; 7 – лаз;8 – асос узук;9 – рамли аралаштиргич;10 – скребок; 11 – отбойниклар; 12 – аппаратнинг кетма-кет уланишида нейтрализатнинг кириш штуцери. Бу борада «Газлифт» типдаги аралаштирувчи тузилмага эга нейтрализаторлар мукаммалроš ќисобланади (5.4-расм). Šурилма кетма-кет уланган ќар хил диаметрдаги тœртта диффузор, ќамда сиšилган ќавони келтириб берадиган šувурдан иборат. Бундай нейтрализаторнинг ишлаш принципи šуйидагича: ќаво šувур орšали пастки диффузорга киради, ва нейтрализат билан аралашиб, зичлиги диффузорлар деворларидан ташšаридаги нейтрализат зичлигидан кичик бœлган газ-суюšлик аралашмасини ќосил šилади. Зичликлар фарšи натижасида нейтрализаторда суюšликнинг интенсив циркуляцияси кечади. Аралаштиришга кетадиган ќавонинг сарфи 1 м3 нейтрализатга 1 м3/мин. ни ташкил šилади. Озиšа муќитлари, тузлар ва турли хил šœшимчалар (кœпикли œчирувчилар, кислоталар) эритмаларини бевосита олиш учун 100 м3 гача сиђимга эга аппарат- смеси « Газлифт» типдаги нейтрализатор – ушлабтургич 5.4-расм. «Газлифт» типдаги нейтрализатор – ушлаб тургич: 1 – кœпик билан œчиришда сувни узатиш учун штуцер; 2 ва 3 – люклар; 4 – аппаратларнинг кетма-кет бирикишда нейтрализатнинг кириш штуцери; 5 – косинка; 6 – диффузорлар; 7 – люк-лаз; 8 – диффузор маќкамланиши. Тиндиргичлар – бу аппаратлар суспензияларни гравитацион майдонда тиндириш орšали ажратиш учун šœлланилади. Тиндиргичлар даврий, яримузлуксиз ва узлуксиз равишда ишлайдиган бœлади. Улар озиšа муќитлари, тузлар эритмаларининг рангини очлаштириш, гидролизли ишлаб чиšаришларда гипсни нейтрализатдан ажратиб олиш, оšава сувларни тозалаш ва бошšалар учун ишлатилади. Узлуксиз ишлайдиган механик тиндиргич (5.5-расм) конуссимон туби ва ясси šопšођи бœлган вертикал цилиндрик резервуардан иборат. Тиндиргич чœкмани олиб ташлаш учун чиšариб олиш механизми билан таъминланган. Чиšариб олиш тузилмаси валининг пастки šисмида тароšлар билан лопастьлардан тузилган скребкалар маќкамлаб šœйилган. Скребкали тузилма вал билан бирга тиндиргичнинг металл фермасида жойлашган приводли механизм орšали ќаракатга келтир 5.5-расм. Механик тиндиргич: 1- корпус; 2 - оšизма желоб; 3 – чиšариб олиш тузилмасининг приводи; 4 – кœтарувчи механизм; 5 – хизмат кœрсатиш учун майдонлар; 6 – иссиšлик изоляция; 7 – тиšин; 8 – шнекли юк туширгич; 9 – узукли тиргач; 10 – чиšариб олиш тузилмаси; 11 – юклаш барабани. Напорли гидроциклон: 5.6-расм. Напорли гидроциклон: 1 -ташšи оšим; 2 - чœкма; 3 -ички оšим; 4 - гидроциклоннинг конуссимон šисми. 5.6-расмда корпуси конуссимон ап цилиндрик šисмлардан ташкил топганнапорли гидроциклон тасирланган. Суспензия 0,2 МПа босим остида насос орšали, ундан кейин цилиндрик šисмга тангенциал уланган šувур бœйлаб узатилади. Суспензиянинг винтсимон тарзда ќаракатланишида šаттиš заррачалар марказдан югурувчи кучлар таъсири остида гидроциклон конуссимон šисмининг деворларига отилади, пастга тушади ва приемника боради. Очлаштирилган суюš фазанинг ички оšими циклон œšи ёнида ташšи оšимга šарши томонга спирал бœйича йœналган бœлади ва приемникка чиšарилади. Суспензияларнинг ажралиш эффектига пастки отвод патрубоки диаметрининг очлаштирилган суюš фазани чиšарувчи šувур диаметрига бœлган нисбати катта таъсир кœрсатади. Бу нисбат 0,35-0,44 га тенг деб олинади. Фильтрлаш усули билан бир жинсли бœлмаган сис