Moyli ekinlarning turlari va ularning biologik hususiyatlari - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Moyli ekinlarning turlari va ularning biologik hususiyatlari

Купить

MOYLI EKINLARNING TURLARI VA
ULARNING BIOLOGIK HUSUSIYATLARI.
Reja:
1. Moyli ekinlar to‘g‘risida ma’lumot.
2. Kungaboqarning xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, botanikva
biologik xususiyatlari, ekish muddatlari usullari va meyori.
3. Kunjuning xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, botanikva biologik
xususiyatlari, ekish muddatlari usullari va meyori.
4. Yeryong‘oqning xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, botanikva
biologik xususiyatlari, ekish muddatlari usullari va meyori.

Moyli ekinlar deb, urug‘lari yoki
mevalarida iste’mol uchun yaroqli,
o‘simlik moyi beradigan o‘simliklarga
aytiladi. Moyli o‘simliklarga
kungaboqar, maxsar, xantal, raps,
kanakunjut, kunjut, ko‘knori,
Yeryong‘oq kiradi. Ular turli oilalarga
mansub o‘simliklardir. Moyli
o‘simliklarning xalq xo‘jaligida
ahamiyati katta, chunki ularning
urug‘idan (mevasidan) yog‘ olinadi.
Moyli o‘simliklardan tashqari yog‘ yana
tolali o‘simliklardan

O‘simlik yog‘i oziq-ovqat, konserva sanoatda, to‘qimachilik, sovun
olishda, bo‘yoq ishlab chiqarishda, terichilik, tabobat, parfyumeriya
sanoatida qo‘llaniladi. Urug‘lardan yog‘ olishda hosil bo‘ladigan
chiqindilardan kunjara tayyorlanadi, qishloq xo‘jalik hayvonlari
uchun qimmatli oziq hisoblanadi. Kanakunjut chiqindisi
plastmassa, kley, kazein tayyorlashda ishlatiladi.
Ma’lumki, kundalik insonlar hayotida faqat ikki xil moy ishlatiladi,
bular o‘simlik va hayvon moyi. Ammo, iqlim, agrotexnik
tadbirlarga qarab o‘simlik moyi 10 martadan 20 martagacha hayvon
moyini yetishtirishga qaraganda arzonga tushadi. Hayvonlardan
olinadigan moylarning tannarxi hamma vaqt yuqori bo‘ladi.
O‘simlik moyi hazm bo‘lish jihatidan ham hayvon moyiga
qaraganda yengil hisoblanadi, hamda, tarkibida xolesterin moddasi
yo‘q.

O‘zbekistonda, lalmi sharoitda zig‘ir, kunjut va maxsar ekib
kelinmoqda. Sug‘oriladigan maydonlarda takroriy ekin sifatida
kunjut, Yeryong‘oq va soyani ekish mumkin. Mamlakatimizda
asosiy moy beruvchi xom ashyo chigit hisoblanadi, garchand u moy
olish uchun ekilmasada. Tolasi ajratib olingan chigitlar respublika
aholisini moy bilan ta’minlovchi asosiy xomashyo hisoblanadi.

Kungaboqar
Xalq xo‘jaligidagi ahamiyati. Moyli
o‘simliklar ichida kungaboqar ekiladigan
maydon va umumiy hosildorligi bo‘yicha
birinchi o‘rinda turadi. Urug‘ida
yog‘ning miqdori yuqori bo‘lib 52-57%
tashkil etadi. Uning yog‘i och sariq
rangli, yaxshi sifatli, oson hazm bo‘ladi.
Yog‘i oziq-ovqat sanoatining hamma
sohalarida: margarin, non, shirin
kulchalar tayyorlashda, konserva ishlab
chiqarishda, lak-bo‘yoq sanoatida, sovun
pishirishda, linoleum, klyonka olishda
qo‘llaniladi.

Botanik xususiyatlari. Kungaboqar (Helanthus annus L) bir yillik
o‘simlik bo‘lib astradoshlar (Asteraceae) oilasiga mansub. Ikki
turga bo‘linadi: madaniy kungaboqar (H.Cultus Wenzl.) va
yovvoiyi kungaboqar (H.Ruderalis Wenzl). Madaniy kungaboqar
yana 2 turga bo‘linadi: madaniy kungaboqarga va dekorativ
kungaboqarga. Madaniy kungaboqarning ildiz sistemasi o‘q ildiz
bo‘lib, uzunligi 2,5-4 m bo‘lib, yoniga 1,0-1,2 m ga taraladi.
Poyasi silindrsimon bo‘lib, ichi oq po‘kak massa bilan to‘lgan
bo‘ladi, ustki qismi qattiq tuklar bilan qoplangan bo‘lib, uzunligi
0,6-2 mm ni tashkil etadi. Mevasi-to‘rt qirrali pista, ayrim
navlarida urug‘ida pansir yoki qalqon bor. Bu nav
zararlanmaydi.bo‘ladi. Urug‘ining rangi qora, kulrang, oq. 1000 ta
urug‘ining massasi 45 dan 125 g gacha bo‘ladi.

Ekish usuli keng-qatorlab, qator orasi 45-60 sm, ekish chuqurligi bahorda
4-6 sm, kuzda 5-7 sm ni tashkil etadi. Ekish meyori bahorda ekilganda 6-
8 kg, kuzda 8-10 kg.
O‘g‘itlash. Ekinlarni parvarishlashda-borona qilinadi, qator orasiga
ishlov beriladi, 2-4 marta sug‘oriladi, sug‘orish meyori-600-800
kub.m.ga. O‘g‘itlash meyori: azot-50-100 kg, fosfor 100-150 kg, kaliy
50-70 kg sof modda hisobida solinadi. Maxsar to‘la yetilganda don
kombaynlar yordamida yig‘ib olinadi.
Asosiy o‘tmishdoshlar -kuzgi don ekinlari, don-dukkakli ekinlar, texnika
ekinlaridan bo‘shagan yerlarga ekiladi.

Moyli ekinlarning turlari va ularning biologik hususiyatlari

Купить