Мукобил энергия манбалари хисобидан ишлайдиган энергетик курилмаларнинг техник-иктисодий характеристикаларини хисоблаш

ЎЎ ЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎЎ РТА МАХСУС ТАЬЛИМ РТА МАХСУС ТАЬЛИМ ВАЗИРЛИГИВАЗИРЛИГИ ҚҚ АРШИ ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИАРШИ ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ МАГИСТРАТУРА БМАГИСТРАТУРА Б ЎЎ ЛИМИЛИМИ ““ 5A 310202-5A 310202- Энергия тежамкорлигиЭнергия тежамкорлиги ”” мутахассислигимутахассислиги магистрантимагистранти “ Мукобил энергия манбалари хисобидан ишлайдиган энергетик курилмаларнинг техник-иктисодий характеристикаларини хисоблаш ( икки контурли куёш сув киздиргич курилмаси мисолида ) м авзусидаги ТАКДИМОТИТАКДИМОТИ « …шундай экан, қуёш энергетикаси инқироздан чиқишда локомотив вазифасини бажарадиган омиллардан бири бўлиши мумкин ва зарур. » ( И.Каримов, Осиё қ уёш энергияси форумининг олтинчи йи ғ илишидаги нут қ идан. Тошкент, 23.11.2013 ) • Статистик маьлумотларга Статистик маьлумотларга ққ араганда араганда ЎЎ збекистонда збекистонда ҳҳ аво бир йилда 3аво бир йилда 3 00 0 кундан зиёд очи0 кундан зиёд очи ққ бб ўў либ, мамлакатимиз йил давомида либ, мамлакатимиз йил давомида ққ уёшли уёшли кунларнинг ккунларнинг к ўў плиги бплиги б ўў йича дунёнинг аксарият йича дунёнинг аксарият минтаминта ққ аларига нисбатан устунликка эга. Осиё аларига нисбатан устунликка эга. Осиё таратара ққққ иёт банки ва жахон банки хулосаларига иёт банки ва жахон банки хулосаларига кк ўў ра,ра, ЎЎ збекистонда збекистонда ққ КиришКириш Мамлакатимиз Пр е зиденти И.А.Каримов 2013 йил 1 мартда “Муқобил энергия манбаларини янада ривожлантириш чора тадбирлари тўғрисида”ги ПК – 4512 ф армонларида ва 2013 йил 20 – 23 ноябр кунлари Тошкент шахри Халқаро Симпозиумлар саройида ўтказилган Осиё қуёш энергияси форумининг 6 – йиғилишида “Қуёш энергияси - келажак энергияси” мавзусидаги маърузаларида “Қуёш энергияси технологияларини ривожлантириш тенденциялари ва истиқболлари” ҳақида мамлакатимизда бу соҳада эришилган ютуқлар ва келажакда қайта тикланадиган энергиянинг энг самарали ва истиқболли манбаи сифатида қуёш энергиясини ривожлантириш лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва жорий этишга эришиш инқироздан чиқиш локомотив вазифасини бажарадиган омиллардан бири бўлишини таъкидладилар. Энг қулай иқлим шароитига эга бўлган жанубий минт ММ авзунинг долзарблигиавзунинг долзарблиги Хозирги кун энергетикасининг келажаги му қ обил энергия манбаларидан унумли фойдаланиш ор қ али бунёд этилади. Маълумки, иссиқ сув таъминоти ишлаб чиқариш соҳалари ва коммунал-хўжаликлар учун қўлланилади. Ишлаб чиқариш соҳаларида, яъни кичик саноат ва қишлок хўжалик корхоналарида (масалан, хомашё, озик-овқат махсулотларни тайёрлаш ва қайта ишлаш, ферма ва бошқа шунга ўхшаган хўжаликларда) иссиқ сув таъминотида (60...70 о С ли иссиқ сув талаб этиладиган технологик жараёнлар учун) қуёш қурилмаларидан фойдаланиш мумкин. Индивидуал хўжаликлар ривожланиши билан қуёш қурилмаларига (автоном ва экологик тоза энергия манбаи сифатида) бўлган талаб ортиб бормокда. Қуёш қурилмалари коммунал-хўжалигида, шахсий уйларда, хизмат, маданий, маиший, ўқиш, даволаш в Ишнинг мақсади ва вазифалари - Ўзбекистонда муқобил энергия манбаларидан фойдаланишнинг ривожланиш истиқболларини ўрганиш ; - Қуёш қурилмалари коммунал-хўжалигида, шахсий уйларда, хизмат, маданий, маиший, ўқиш, даволаш ва бошқа муассасаларда кенг ишлатилади. Шу билан бирга иссиқ сув таъминот даражаси турмуш маданиятини белгилайди ва яшаш шароити яхшиланган сари исси қ сув истеъмолига бўлган талаб ортиб боради. - Анъанавий энергия манбалардан узоқ турган минтақаларда қ уёш курилмалардан кенг фойдаланиш энергетик, экологик ва социал ахамиятга эга. - Икки контурли куёш сув қ издиргичи қ урилмасининг иш жараёни, техник – и қ тисодий характеристикалари, афзаллик ва камчиликларини тад қ и қ қ илиш. 1 - расм . Икки контурли иссиқ сув таъминоти учун актив қуёш тизимининг схемаси: • 1-қуёш коллектори-сув иситгич; • 2-иссиқлик алмаштиргич; • 3-иссиқ сув аккумулятори; • 4-қўшимча сув иситгич; • 5-уй-хонаси; • 6-насос; • 7-вентил; • 8-совук сув тармо қ дан; • 9-кенгайиш баки-ҳаво чи қ ариш; 10-дренаж-сув чи қ ариш. 5 9 9 1 2 3 4 6 6 7 7 7 7 7 8 1 1 • 1а расм . Уч контурли қўшма иситиш ва иссиқ сув т аъминоти актив қуёш тизимининг схемаси: • 1-қуёш коллектори-сув иситгич; 2-бак-аккумулятор; 3-иссиқлик алмаштиргич; 4-иссиқ сув бак-аккумулятори; 5-уй-хонаси; 6-насос; 7- вентил; 8-совук сув тармоқдан; 9-кенгайиш баки-ҳаво чикариш; 10- дренаж-сув чиқариш; 11-қўшимча иссиқлик манбаи; 12-қўшимча сув иситгич 1 9 9 2 3 4 5 7 7 6 6 7 7 8 11 10 12 Хисоб-китоб кисмиХисоб-китоб кисми Гигиеник норма бўйича иссиқ сувнинг рухсат этилган минимал температураси tис = 60оC олинади. Қарши шароитида сув тармоқларидаги йил давомида сувнинг температураси tсс =17...20 оC ораликда ўзгаради (1 расм). Январ ойи учун иссиқ сув таъминотининг юкламасини аниқлаймиз. Q ис = G ис (t ис - t сс ) ρ C р n ; G ис = m G и1 ; (1) Ҳисоблашлар учун n =31 cут; m =5; tсс =17 оС; ρ =1 кг/л; Cр =4190 Ж/(кг К) олинади. (1) формулага асосан иссиқ сув таъминотининг юкламаси: Gи11 = 60 л/(одам сут) бўлганда: Qис1 = 560 (60-17) 1419031=1,676109 Ж/ой = 1,676106 кЖ/ой ; (2) Gи12 = 100 л/(одам сут) бўлганда Qис2 = 5100 (60-17) 1419031 = 2,793109 Ж/ой =2,793106 кЖ/ой . (3) Юқорида келтирилган усулдан фойдаланиб бошқа ойлар учун ҳам иссиқ сув юкламаси Qис ва ёқилғи сарфи Gс , ёқилғи сарфи эса Qс1 = 898 м3/йил; Qс2 = 1485 м3/йил; Qшс1 = 1185 кг ш.ё./йил; Qшс2 = 1975 кг ш.ё./йил. Иссиқ сув таъминоти юкламасини қуёш энергияси билан қоплаш даражасини аниқлаш учун 1 параграфдан келтирилган сув иситиш қуёш қурилмаси, ушбу параграфдан эса иссиқлик юкламаси олинади. Ҳисоблашлар учун қуёш коллекторнинг ф.и.к. минимал қиймати ηк =0,4 олинади. Январ ой и учун қуёш қурилмасининг иссиқлик самарадорлигини аниқлаймиз. Q г ва Кк катталиклар январ ойи учун қ уйидагича олинади: Q г =253,6 МЖ/(м2 ой); Кк =1,7 .(2) формулага асосан (3) ва (4) ларга мос равишда қуёш қурилманинг ойлик иссиқлик унумдорлиги: Qк1 = 253,6  1,7  2,7  0,4 = 465,6 MЖ/ой; (3) Qк2 = 253,6  1,7  4,5  0,4 = 776 МЖ/oй; (4)16,5 17,5 18,5 19,5 20,5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ой Тем пература 1 Январ ойда Qис1 =1676 МЖ/oй; Qис2 =2793 MЖ/oй. Иссиқ сув таъминоти юкламасини қуёш энергияси билан қоплаш даражаси ани қ ланади f1 = 465,6/1676 = 0,278 ; f2 = 776/2793 = 0,278 . Gи1 =60 л/(одам сут) учун: коллекторнинг юзаси Fк1 = 5 м2; йиллик қоплаш даражаси f = 75,7 %; Gи2 =100 л/(одам сут) учун: коллекторнинг юзаси Fк2 = 9 м2; йиллик қ оплаш даражаси f = 81,4 %. Иссиқ сув аккумуляторининг ҳажми қуйидагича ани қ ланади Vа = vа Fк = 0,05 Fк ; Gи1 =60 л/(одам сут), m = 5 учун: Vа = 0,25 м3 = 250 л; Gи2 =100 л/(одам сут), m = 5 учун: Vа = 0,45 м3 = 450 л. Иссиқ сув таъминоти учун йиллик юкламаси: Q ис1 = 19,133  106 кЖ/йил; Q ис2 = 31,888  106 кЖ/йил. Йиллик ё қ илғи сарфи: табиий газ Gc 1 = 898 м3/йил; Gc 2 = 1485 м3/йил; шартли ёқилғи G ш c 1 = 1185 кг ш.ё./йил; G ш c 2 = 1975 кг ш.ё./й ХулосаХулоса Дастлабки хисоб-китоблар шуни к ўрсатадики и ссиқ сув таъминоти учун йиллик юкламаси: Q ис1 = 19,133  10 6 кЖ/йил; Q ис2 = 31,888  10 6 кЖ/йил. Йиллик ёқилғи сарфи: табиий газ G c 1 = 898 м 3 /йил; G c 2 = 1485 м 3 /йил; шартли ёқилғи G ш c 1 = 1185 кг ш.ё./йил; G ш c 2 = 1975 кг ш.ё./йил. Шундай қилиб, иссиқ сув таъминоти учун қуёш энергиясидан фойдаланиш натижасида: январ ойда - 28...55%; июлда - 52...100% иссиқлик истеъмол юкламасини қоплаш мумкин. Йил давомида 898... 1485 м 3 /йил табиий газ ёки 1185...1975 кг шартли ёкилги/йил ни тежаш мумкин. ФОЙДАЛАНИЛГАН ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАРАДАБИЁТЛАР • И.Каримов, Осиё куёш энергияси форумининг олтинчи йигилишидаги нуткидан. Тошкент, 23.11.2013 • Авезов Р.Р., Орлов А.Ю. Солнечные системы отопления и горячего водоснабжения. -Т.: Фан. 1988. -288с. • Авезов Р.Р., Авезова Н.Р. Повышение эффективности систем солнечного горячего водоснабжения. //Фундаментальные и прикладные вопросы физики. Труды конференции посвященной 60-летию АН РУ и • ФТИ. -Т.: 2003. С.183-184. • Байрамов Р.Б., Ушакова А.Д. Солнечные водонагревательные установки. -Ашхабад.: Ылым. 1987. -168с. • Бекман У., Клейн С., Дж. Даффи. Расчет систем солнечного теплоснабжения. -М.: Энергоиздат. 1982 .-80с. • Дж. А. Даффи, Бекман У.А. Тепловые процессы с использованием солнечной энергии. -М.: Мир. 1977. -420с. • Дэвис А., Шуберт Р. Альт • Эьтиборингиз учун Эьтиборингиз учун рахматрахмат