Muloqot mavzusini o’qitishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish mexanizmi - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Muloqot mavzusini o’qitishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish mexanizmi

Купить

“Psixologiya” yo’nalishi bo’yicha qayta tayyorlash va malaka oshirish kursi tinglovchisi Mavzu: Muloqot mavzusini o’qitishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish mexanizmi 1

Mundarija KIRIS H . ..................................................................................................... ........... . 3 I BOB. “ MULOQOT ” MAVZUSINI O’QITIS H NING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI 1.1. “Muloqot ” mavzusini o’qitishning dolzarb masalalari ......... ......................7 1.2. ” Muloqot ” mavzusini o’qitishdagi innovatsion pedagogik texnologiyalar mazmuni................................................. ..................................................................11 II BOB. “ MULOQOT ” MAVZUSIDAN EL E KTRON O’QUV MODULI IS H LANMASI 2.1. Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti fanining o’quv dasturi (Sillabus) ............................................................................................ ...........21 2.2. “ Muloqot ” mavzusi bo’yicha ma’r

KIRIS H Bitiruv loyiha ishing dolzarbligi. Hozirgi davr talabi ma’naviy jihatdan yetuk, har tomonlama bilimdon, mustaqil fikrlovchi shaxsni shakllantirish bo’lib, bu muammo shaxslararo munosabat, ya’ni muloqot jarayonida ham amalga oshirilish mumkin. Shaxsning ma’naviy yetukligi, bilimdon, zehnliligi mana shu muloqot jarayonida namoyon bo’ladi. Shunday ekan, kishilarni muloqot jarayonida teran fikrlilik, hozirjavoblik, ta’sirchanlik, sezgirlik va muloqot jarayonidagi bilimdonlikni shakllantirish va rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Prezidentimiz I. A. Karimov aytganlaridek: «Iqtisodiy va siyosiy sohalardagi barcha islohotlarimizning pirovard maqsadi yurtimizda yashayotgan barcha fuqarolar uchun munosib hayot sharoitlarini tashkil qilib berishdan iboratdir. Aynan shuning uchun ham m

Respublikasi prezidenti I.A.Karimov asarlarida, «Ta’lim to’g’risidagi qonun» da, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»da, "Milliy g’oya va milliy istiqlol mafkurasi" hujjatida oliy ta’lim muassasalarida ta’lim va tarbiya jarayonlarini tashkil etishda mutaxassislar oldiga ulkan talablar va mas’ul vazifalar yuklamoqda. Ana shu vazifalarni amaliyotda o’z ifodasini toptirishda muloqot psixologiyasi muhim rol o’ynaydi. Hamkorlikda ishlashga layoqatli, o’z fikrlarini mustaqil va mukammal bayon qila oladigan mutaxassislarni tayyorlash jarayonida muloqot ustuvor o’rin egallaydi. Ta’lim to’g’risidagi qonun xujjatlari, qonun osti xujjatlari jumladan, farmonlar, farmoyishlar, qarorlar va buyruqlar kabi normativ hujjatlar bilan amalga kiritilgan namunaviy o’quv dasturi, umumiy psixologiya nazari

bizning maqsadimiz yoshlarni tarbiyalab voyaga yetkazishgina emas, balki komil insonlarni va zamonaviy yuksak malakali mutaxassis kadrlarni tarbiyalashdir. Bitiruv loyiha ishi maqsadidan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilab olindi:  birinchidan, oliy ta’lim muassasalarida o’qitilayotgan “Muloqot” mavzusini o’qitishning dolzarb masalalarini nazariy va amaliy tahlil qilish;  ikkinchidan, “Muloqot ” mavzusini o’qitishdagi innovatsion ta’lim texnologiyalarining mazmun – mohiyatini yoritib berish ;  uchinchidan, “ Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti ” fani o’quv dasturi mazmun - mohiyatini ochib berish;  to’rtinchidan, “Muloqot ” mavzusidan elektron o’quv moduli ishlanmasini tayyorlash ;  beshinchidan, oliy ta’lim muassasalarida “ Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti ” fan

Bitiruv loyiha ishida 30 ga yaqin adabiyotlardan foydalanilgan. Ishning asosiy hajmi 10 3 betni tashkil etadi. 6

I BOB. MULOQOT MAVZUSINING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI 1.1. “ Muloqot ” mavzusini o’qitishning dolzarb masalalari Muloqot faqat insonlarga xos bo’lgan jarayondir. Kishilarda faoliyat jarayonida bir - birlariga nimanidir aytish istagi tug’iladi. Muloqot - odamlar o’rtasida birgalikdagi faoliyat ehtiyojlaridan kelib chiqadigan bog’lanishlar rivojlanishining ko’p qirrali jarayonidir 2 . Muloqot (munosabat) birgalikda faoliyat ko’rsatuvchilar o’rtasida axborot ayirboshlashni o’z ichiga oladi. Bunda munosabatning kommunikativ jihati hisobga olinadi. Kishilar munosabatga kirishishda avvalo tilga murojaat qiladilar. Muloqotning yana bir jihati, munosabatga kirishuvchilarning o’zaro birgalikdagi harakati - nutq jarayonida faqat so’zlar bilan emas, balki harakatlar bilan ham ayirboshlashdan iborat.

Pedagogik muloqot - bu muloqot turlaridan biri bo’lib, pedagogik faoliyatda muhim o’rin tutadi 3 . Biz guruh va jamoaga kirar ekanmiz, doim unda turli rollarni bajarishga to’g’ri keladi. Rasmiy guruhda boshliq rolini o’ynasak, kasalxonada bemor, do’konda x aridor, oilada rafiq yoki rafiqa, ota - ona oldida esa farzandlik rolini bajaramiz . Muloqot psixologiyasi fani psixologiyaning barcha tarmoqlari bilan bog’liq holda rivojlanadi. Jumladan, pedagogik psixologiya bilan uzviy bog’liq. Pedagogik muloqotda ta’lim psixologiyasi, tarbiyaning psixologik asoslari, o’qituvchi va o’quvchi munosabatlari, o’qituvchi psixologiyasi, maktablarda ta’lim - tarbiya jarayonlarini boshqarish muhim o’rinni egallaydi. Ijtimoiy psixologiya turli ijtimoiy guruhlar, jamoaning psixik namoyon bo’lishi, katta guruh

2) O’zbekistonda demokratik, huquqiy, fuqarolik jamiyatini barpo etish; 3) fuqarolar ongini ma’naviyat mash’ali bilan yoritish; 4) mustaqil fikrlovchi, faol, fidoiy kishilarni tarbiyalash; 5) komil insonni kamol toptirish kabilar. Vatanimizning milliy g’oyasi barcha millatlar uchun umumiydir. Milliy g’oya fuqarolarning diniy e’tiqodi, ijtimoiy kelib chiqishidan qat’iy nazar, baxtli turmush, farovon hayot, o’zaro totuvlik, mustaqillik tuyg’usiga sadoqatliliq, ezgu niyatlari ushalishini kafolatlaydi. Milliy g’oyani bolalarga yoshlikdan singdirish darkor. Bog’cha yoshidagi bolalarga ham faqat quruq yodlatish orqali mashg’ulotlarni o’tkazmasdan, balki trening mashg’ulotlardan, ayniqsa, muomala treningidan ko’proq foydalanish maqsadga muvofiqdir. Turli yoshdagi bolalar bilan muloqot treningini

qatorda, shaxslararo munosabatlarda til odobi, nutq madaniyatida buzilishlar davom etmoqda, o’zbek tilining m u saffoligi, aniq va lo’ndaligi, mantiqiyligi, ohangdorligi va silliqligi muloqotda o’z ifodasini topa olmayapti, natijada uzatilayotgan fikrlarni idrok qilish qiyinlashmoqda. Muloqot psixologiyasining asosiy maqsadi, avvalo nutq madaniyatini yoshlarda shakllantirishdir. Shuningdek, o’qitish jarayonida bo’lajak mutaxassislarga muloqot madaniyati, muomala sirlarini singdirish, guruh va jamoalarda o’zaro munosabatlarni muloqot orqali yaxshilashdir. Muloqotning nazariy va metodologik muammolarini hal qilish, muloqotni nutq bilan birgalikda rivojlanishini ta’minlash mavzuning asosiy maqsadini tashkil qiladi. Muloqot psixologiyasining asosiy vazifalari quyidagilarda o’z ifodasini topadi

— muloqot sirlarini bilishi va qo’llay olishni; — guruhlarda muloqotni shakllantirish metodikalarini o’tkazish; — oilada muloqot madaniyati, muloqot sirlaridan bo x abar bo’lish; — muloqot madaniyatini shakllantirish maqsadida psixologik maslahatlar tashkil tish yuzasidan ko’nikmalar hosil qilish. 1.2. “ Muloqot ” mavzusini o’qitishdagi innovatsion pedagogik texnologiyalar mazmuni. Bugungi kunda o’qituvchiga qo’yilayotgan muhim talablardan biri, zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan tanishish, amalda qo’llash va shular orqali o’quvchi-talabalarni mustaqil fikrlashga o’rgatishdan iborat. O’zbekiston Respublikasi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunning 5-moddasida “... tegishli ma’lumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak fazilatlarga ega bo’lgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shug’ullanish hu

qobiliyatlari, individualligi, shaxsiy fazilat hamda xislatlarini bilgan holda mehnat faoliyati va boshqaruvda jamoaning mehnatini oqilona tashkil etish va ijtimoiy foydali mehnatning, shuningdek, faoliyatning barcha sohalarida iqtidorli kasb sohibi sifatida faoliyat ko’rsatishdir. Bu o’rinda inson shaxs fe’l-atvori, harakteri va ruhiyati bilan bog’liq qonuniyatlarni o’rganuvchi “ Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti ” fanining o’rni va roli benihoyat kattadir. Chunki shaxsgina o’z qobiliyati, iqtidori, layoqati, tafakkuri, diqqati, e’tiqodi, harakteri, temperamenti, muomala va muloqoti xususiyatlarini bilib, uni to’g’ri yo’naltira olsa, o’zi va o’zgalar ruhiyatiga befarq bo’lmaslikka, o’z layoqatini o’stirishning elementar vositalaridan boxabar bo’lishga yordam beradi. Buning uchun

bilan yaqindan bog’lanmaganligi sabablaridan biri – o’qituvchiga borib taqalishini alohida ta’kidlaydi: “Tarbiyachilarning o’ziga zamonaviy ta’lim berish ularning ma’lumotini, malakasini oshirish kabi paysalga solib bo’lmaydi dolzarb masalaga duch kelmoqda. Mening fikrimcha, ta’lim-tarbiya tizimini o’zgartirishdagi asosiy muammo ham mana shu yerda. O’qituvchi bolalarimizga zamonaviy bilim bersin, deb talab qilamiz, ammo, zamonaviy bilim berish uchun, avvalo, murabbiyning o’zi ana shunday bilimga ega bo’lishi kerak” 7 . Bundan ko’rinib turibdiki, o’qituvchining o’zi avvalambor, zamonaviy bilim bilan qurollangan bo’lishi lozim. Mamlakatimiz rahbari o’zining «O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li» (1992), «O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari

tarbiya jarayoni natijasini kafolatlaydigan o’zgarish, yangilanishlar kiritishdan iborat. Innovatsiya tushunchasi dastlab XIX asrda madaniyatshunoslik sohasidagi tadqiqotlarda paydo bo’lib, bir madaniyat turlarini ikkinchi bir madaniyatga kiritish tushunilgan 9 . XX asrga kelib esa, innovatsiya haqidagi fan paydo bo’ldi. Bu fan doirasida moddiy ishlab chiqarish yangi soha – yangiliklar kiritish sohasiga texnik yangiliklar kiritish qonuniyatlari o’rganila boshlandi. Yangilanishlarni pedagogika va psixologiya fanlariga nisbatan qo’llaganda ta’lim-tarbiya jarayonini amalga oshirish va uning natijalarini yaxshilashga qaratilgan pedagogik tizim ichida o’zgarishlar kiritish tushuniladi. Rossiyada pedagogik innovatsiyalarning paydo bo’lishi maktablarni tez rivojlantirish ehtiyoji bilan ularni o’q

(tarbiya) vositalari yordamida o‘quvc h i (talaba)larga muayyan s h aroitda ta‘sir ko‘rsatis h va aks ta‘sir mahsuli sifatida ularda oldindan belgilangan s h axs sifatlarining jadal s h akllanis h ining kafolatlaydigan jarayondir 10 . Pedagogik adabiyotlarda “texnologiya” atamasining xilma-xil ko‘rinis h larini uc h ratis h mumkin: “O‘qitis h texnologiyasi”, “O‘quv jarayoni texnologiyasi” va hokazo. Pedagogik texnologiya o‘qitis h jarayonining o‘zaro bog‘liq qismlarini tas h kiliy jihatdan tartibga keltiris h , bosqic h larini quris h , ularni joriy etish s h artlarini aniqlas h tiris h , mavjud imkoniyatlarni hisobga olgan holda belgilangan maqsadga eris h is h ni ta‘minlaydi. Yoxud pedagogik texnologiya o‘qituvc h ining kasbiy faoliyatini yangilovc h i va ta‘limda yakuniy natijani kafola

V.P.Bespalko o‘zining yirik asarida “PT – bu o‘qituvc h i mahoratiga bog‘liq bo‘lmagan holda pedagogik muvaffaqiyatni kafolatlay oladigan o‘quvc h i s h axsini sakllantiris h jarayonining loyihasidir 12 ” deb ta‘rifladi. PT - ta‘lim (tarbiya) jarayoni uchun loyihalanadi va belgilangan maqsadni yechishga qaratiladi. Binobarin, har bir jamiyat saxshni shakllantirish maqsadini aniq belgilab beradi va shunga mos holda ma‘lum pedagogik tizim (maktab, kollej, oliy o‘quv yurti) mavjud bo‘ladi. Bu tizimga uzluksiz ravisda ijtimoiy buyurtma o‘z ta‘sirini o‘tkazadi va ta‘lim-tarbiya maqsadini umumiy holda belgilab beradi. “Maqsad” esa pedagogik tizimning qolgan elementlarini o‘z navbatida yangilash zaruratini keltirib chiqaradi. Kadrlar tayyorlashh milliy dasturida ta‘lim-tarbiyaning maqsadini yang

“material” bilan ish ko‘radi. Biroq PT inson ongi bilan bog‘liq bilimlar sohasi sifatida murakkab va hammaga ham tushunarli bo‘lmagan pedagogik jarayonni ifoda etishhi bilan ishlab chiqarish, biologik, hatto axborotli texnologiyalardan ajralib turadi. Uning o‘ziga xos tomonlari – tarbiya komponentlarini mujassamlastirganidir. Ta`limni texnologiyalashtirish ob‘ektiv jarayon bo`lib, zamonaviyligi va ilmiy-texnik taraqqiyot yo‘nalisi bilan belgilanadi 14 . PTning o‘ziga xos tomonlari va yaqin kelajakda u ta`limni texnologiyalashtirish bog‘liq vazifalarni quyidagica belgilash mumkin: 1) ko‘p bosqichli ta‘lim tizimida PTning o‘rnini asoslash va zaruriy tavsiyanomalar islab chiqish; 2) zamonaviy sanoat, tibbiyot, iqtisodiyot, ekologiya kabi sohalar bilan PTlarni muntazam ravishda yangilab borish

metodikalarni yangi pedagogik texnologiya darajasiga ko‘tarish borasidagi ishlarni amalga oshirish; 8) o‘qituvchi faoliyatini pedagogik texnologiya qonuniyatlariga moslashtirish muammolari va boshqalar. Xullas, O’zbekiston sharoitida pedagogik innovatsiyalar asosan pedagogik tizimni takomillashtirish, shu asosda ta’lim-tarbiya jarayonini samarali tashkil etishga yo’naltirilgan pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish va ta’lim jarayoniga tatbiq etishga qaratilgan. 15 Psixologik fanlarni o’zlashtirish ko’rsatkichlari avvalgi yillarga nisbatan sezilarli darajada ko’tarildi. Ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni keng qo’llash quyidagi natijalarni beradi: – o’qitishning ilmiyligi oshadi . Bilim berishda ilmiylikka erishish uchun avvalo o’qitish jarayonida fan-texnikaning so’n

– ta’lim jarayonida talabalarda mustaqillikni tarbiyalash . Talabalar darsda o’tilgan mavzu bilan cheklanib qolmasliklari zarur. Ular mavzu yuzasidan qo’shimcha ma’lumotlar izlashlari, ularni o’zlashtirishlari, o’tilgan mavzu amaliyotda qanday natija berishini ham sinab qo’rishlari lozim. Hozirgi sharoitda talabalar har tomonlama atrofdagi vaziyatdan xabardor bo’lishlari, ma’lumotlarni tez qayta ishlay olishlari lozim. Bular talabalarning bilimlari keng qamrovli bo’lishi, ularni chuqur anglashlariga yordam beradi, shuningdek, talaba mustaqil fikr yuritish ko’nikmasiga ega bo’ladi. Yuqoridagi qobiliyatlarga ega bo’lgan talabalar nafaqat o’z mutaxassislik fanlari, balki boshqa fanlarni o’zlashtirishda ham muvaffaqiyatga erishadilar. Talabalar umumpsixologik bilimlarni o’zlashtirar ekanlar, u

“Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti” fanining bugungi kundagi asosiy vazifalaridan yana biri talaba-yoshlarda shaxs va shaxsga xos jarayon, xamda xolatlar haqida tassavurlarni shakllantirishdir. Biz insonparvar demokratik huquqiy davlat asosida erkin va farovon fuqarolik jamiyatini barpo qilar ekanmiz, avvalo shuni anglashimiz kerakki, bu maqsadlarga talaba- yoshlarimiz faqat o’zligini anglash orqali erisha olishi tabiiy. Zero, talaba-yoshlarimiz shaxs, shaxsga xos jarayonlar, shaxs shakllanish bosqichlari haqida aniq va chuqur tushunchaga ega bo’lsagina, o’zligini anglashi haqiqatdir. “Muloqot” mavzusini o’rganish davomida talaba-yoshlar muloqot, kommunikasiya, nutq, identifikasiya,refleksiya kabi tushunchalarning mazmun mohiyatini anglaydilar. Muloqotning ahamiyati, vazifalari,

II BOB. MULOQOT PSIXOLOGIYASI MAVZUSIDAN ELEKTRON O’QUV MODULI ISHLANMASI 2.1. Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti fanining o’quv dasturi (Sillabus) O’ZB E KISTON R E SPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIMI VAZIRLIGI AL-XORAZMIY NOMIDAGI URGANC H DAVLAT UNIV E RSIT E TI Barcha b akalavriat ta’lim yo’nalishlari talabalari uchun “ Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti ” fanidan SILLABUS Toshkent – 2015 21

Barcha b akalavriat ta’lim yo’nalishlari talabalari uchun “ Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti ” fanidan Sillabus Al- Xorazmiy nomidagi Urganch Davlat universiteti 1.Djumaniyozova Muhayyo Xusinovna Al- Xorazmiy nomidagi Urganch Davlat universiteti “Pedagogika va psixologiya” kafedrasi katta o’qituvchisi. Bog’lanish uchun telefon: + 99891-430-34-00 (mob) E lektron pochta: muhayyo @ list.ru Ilmiy qiziqishlari: Talabalar diniy dunyoqarashining o’z-o’zini anglashga bo’lgan ta’sirining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari. Ilmiy maktabi: 19.00.05. Ijtimoiy psixologiya, etnopsixologiya mutaxassisligi bo’yicha psixologiya fanlar doktori professor N.Safaev raxbarligi ostida “ Talabalar diniy dunyoqarashining o’z-o’zini anglashga bo’lgan ta’sirining ijtimoiy-psixologik xususiyatlari”. 2. Umumi

psiхik taraqqiyotning qоnuniyatlarini, shaхsni psiхоlоgik mеtоdlar yordamida o`rganishga va оlgan bilimlarini ta’lim- tarbiya jarayonida qo`llay bilish xamda amaldagi o`zgarishlarni to’g’ri psixologik sharhlash uchun zarur bilim, ko’nikma va malakani shakllantirishdir. 5.3.Vazifalari: – Talabalarda psixologiya fanining mazmuni, mohiyati, psixika va ongni taraqqiyoti, bilish jarayonlari, psixik holatlar, shaxsning hissiy-irodaviy sohasi, individual - psixologik xususiyatlarini , psixik taraqqiyot va uning omillari, ushbu omillarning psixik rivojlanishga ta`sir ko’rsatish mexanizmlari va qonuniyatlarini , ontogenezning turli bosqichlarida psixik rivojlanishning asosiy xususiyatlarini bilishga doir bilimlarni shakllantiradi; -talabada shaxs, muloqot, faoliyat, individual xususiyatlar yuzasida

2-semestr ( 1- Kurs ) Ma’ruza mashg’ulotlari mazmuni № Mavzular mazmuni Ajratilgan soat. 1. Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti fanining predmeti Psixologiya tabiiy va ijtimoiy ilmiy fan sifatida. Psixologik bilimlarning o’ziga xos tomonlari. Umumiy psixologiya samara beruvchi, harakatga keltiruvchi va hayvon hamda odam ob'ekti faoliyatidagi psixik aks ettirishning tuzilishi va hulq-atvori haqidagi fan sifatida. Psixika tirik mavjudotning ob'ektiv borliqni aks ettirish shakllaridan biri ekanligi t o’g’ risida umumiy tushuncha. Psixik aks ettirish - ob'ektiv olamning sub'ektiv obrazi ekanligi. Psixikaning aks ettirish va boshqaruvchanlik vazifalari. Miya va psixika. Psixika va ong. Ong va ongsizlik (anglanmagan, ong darajasiga borib yetmagan harakatlar) holatlari. Psi

A.N.Leontev bo’yicha faoliyat tuzilishi. Motiv va motivatsiya tushunchasining mazmuni, xorij psixologiyasida motiv va motivatsiya muammosi, motivatsiya va motivlarning nazariy muammolari, motiv muammosiga doir mulohazalar, shaxs shakllanishida motivatsiyaning ahamiyati. 5. Muloqot Mulo q ot h a q ida tushuncha, mulo q ot turlari, mulo q ot vazifalari, mulo q otning verbal vositalari, mulo q otning noverbal vositalari, mulo q ot shaxslararo o’ zaro ta ’ sir etish sifatida , mulo q ot insonlarning bir-birini tushunishi, mulo q ot texnikasi va usullar i , pedagogik faoliyatda mulo q ot, til va nut q tushunchalarining mazmuni, mulo q ot va muomala tushunchalarining mazmuni, mulo q ot kishilar o’ rtasidagi o’ zaro tasir etish, mulo q otning kommunikativ tomoni, mulo q otning interaktiv tomoni.

xayol sifatlari, xayolning kengligi va torligi, xayolning chuqurligi va realligi, xayolning mazmundorligi va kuchi, fantaziya, hayolning rivojlanishi. 13 Tafakkur Tafakkur xaqida tushuncha, tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, hukm, xulosa chiqarish, tushuncha, tafakkur sifatlari, tafakkurning mazmundorligi, tafakkurning chuqurligi, tafakkurning kengligi, tafakkurning musta q illigi, tafakkurning ixchamligi, tafakkurning tezligi, tafakkurning turlari, shakliga ko’ra tafakkur turlari, topshiriq xarakterga ko’ra tafakkur turlari, fikr yoyiqligiga ko’ra tafakkur turlari, fikrning or i gina l lik darajasiga ko’ra tafakkur turlari, tafakkur borasidagi psixologik nazariyalar . 2 1 4 . H issiyot . Hissiyot haqida tushuncha, his-tuyg`ularning vazifalari, hissiy holatlarning nerv-fiziologik

metodlari. Psixologiya fanining tarmo q lari. 3 . Psixika va ongning taraqqiyoti . Psixikaning filogenetik taraqqiyoti . Seskanuvchanlikni paydo bo’lishi haqidagi ilmiy farazlar. Psixikaning taraqqiyot bosqichlari.Hayvonlarning instinktiv, individual va intellektual xatti-harakatlari. Odam psixikasining paydo bo’lishi va uning taraqqiyoti. Ongning paydo bo’lishi va uning taraqqiyoti. 2 4 Faoliyat . F aoliyat h a q ida tushuncha. Ehtiyojlar , ularning turlari . Faoliyatning tuzilishi. Faoliyatning interioriza t siyasi va eksterioriza t siyasi. Faoliyatning asosiy turlari. K o’ nikma va malakalarning shakllanishi . 2 5. Motiv va motivatsiya . Motiv va motivatsiya tushunchasining mazmuni . Motivlarning turlari. Motivatsiya haqida ilmiy nazariyalar. Motivlarning inson faoliyatidagi o’rni. 2 6

15 Hissiyot . Hissiyot haqida tushuncha . H is-tuyg`ularning vazifalari . H issiy holatlarning nerv-fiziologik asoslari . H issiy holatlarning ifodalanishi, hislarni kechirish shakllari, yuksak hislar . 2 16 Iroda Iroda haqida tushuncha . I rodaviy faoliyatning umumiy xususiyatlari . I roda borasidagi nazariyalar . I rodaviy akt va uning tuzilishi . S haxsning irodaviy sifatlari . 2 17 Temperament . Temperament haqida tushuncha . O liy nerv faoliyati tipi va temperament . T emperament xususiyatlari . T emperament tiplari . 2 18 Xarakter . Xarakter haqida tushuncha . X arakterning nerv-fiziologik asoslari . X arakter tipologiyasi . X arakter aktsentuatsiyasi . X arakter tarkibi . X arakterning shakllanishi . 2 19 Qobiliyat . Qobiliyatlar haqida tushuncha . Q obiliyatlarning sifati va miqdor

3 Psixik rivojlanish va uni davrlashtirish muammosi. Psixik rivojlanish haqida tushuncha, uning o’ziga xos xususiyatlari. Psixik rivojlanishning asosiy qonuniyatlari. Psixik rivojlanishning asosiy omillari. Yosh tushunchasi. Psixik rivojlanishni davrlashtirish muammosi (qadimiy va zamonaviy tasniflar). Yosh davrlarining genetik epistimologiya nazariyasidagi tasnifi haqida. (J.Piaje). Sotsiogenetik yondashuvda yosh davrlari tasnifi haqida (E.Erikson). Yosh davrlarining etakchi faoliyat nuqtai nazaridan tasniflanishi haqida (D.B.Elkonin). Psixik rivojlanishda yosh davri inqirozi muammosi. 2 4 Ontogenezning ilk bosqichlarida insonning psixik rivojlanishiga xos xususiyatlar . Perinatal va chaqaloqlik davrida psixofiziologik rivojlanishga xos xususiyatlar haqida umumiy tushuncha. Tug`ilish davr

muammosi. 10 Ilk o’spirinlik yoshi davrida psixik rivojlanish xususiyatlari Ilk o’spirinlik davri psixologiyasiga umumiy tavsif (psixofiziologik rivojlanish xususiyatlari, o’quv faoliyati xususiyatlari, ijtimoiy xulq-atvordagi umumiy o’zgarishlar). Ilk o’spirinlik davrida intellektual va emotsional rivojlanish xususiyatlari. Ilk o’spirinlik davrida do’stlashish muammosining psixologik xususiyatlari. Ilk o’spirinlik davrida muhabbat . 2 11 Ilk o’spirinlik davrida o’zini-o’zi anglashning rivojlanishi . O ’zini-o’zi baholash, hurmat qilish, shaxsiy va ijtimoiy identifikatsiya muammolari. Ilk o’spirinlik davrida o’quv-kasbiy faoliyatning etakchi faoliyatga aylanishi va kasb tanlash muammosi. Ilk o’spirinlikda kasbga yo’naltirishning psixologik muammolari. 2 12 Yoshlarni o i laviy h a yotga psi

Maktabgacha yosh davrida psixofiziologik taraqqiyotning umumiy tavsifi. O`yin maktabgacha yoshdagi bolaning etakchi faoliyati sifatida (o`yin faoliyatining mohiyati, turlari, bilish jarayonlari va shaxs taraqqiyotiga ta`sir ko`rsatish mexanizmlari, o`yinchoqning bola psixik rivojlanishiga ta`siri muammosi). Maktabgacha yosh davrida bilish jarayonlari va nutqning rivojlanishiga xos xususiyatlar. J.Piaje fenomenlari haqida tushuncha. Maktabgacha yosh davrida emotsional-irodaviy sifatlarning rivojlanish xususiyatlari.. Maktabgacha yosh davrida motivatsion sohadagi o`zgarishlar va shaxsning «birinchi tug`ilishi» (A.N.Leontev). 7 yosh inqirozi, uning sabablari va alomatlari. 6 . Maktabga psixologik tayyorlik muammosi. Maktabga psixologik tayyorlik muammosi yuzasidan nazariy hamda amaliy bilimla

muammosining psixologik xususiyatlari. Ilk o`spirinlik davrida muhabbat 12 Ilk o`spirinlik davrida o`zini-o`zi anglashning rivojlanishi . O `zini-o`zi baholash, hurmat qilish, shaxsiy va ijtimoiy identifikatsiya muammolari. Ilk o`spirinlik davrida o`quv-kasbiy faoliyatning etakchi faoliyatga aylanishi va kasb tanlash muammosi. Ilk o`spirinlikda kasbga yo`naltirishning psixologik muammolari yuzasidan nazariy bilimlarni mustaxkamlab, amaliyotga yo`naltirish. Ilk o`spirinlik davrining ijtimoiy- psixologik muammolari. Shaxslararo munosabatlar. Ilk o`spirinlikda ota- ona bilan munosabat xususiatlari. Ilk o`spirinlik davrida o’quvchi–pedagog munosabatlari xususiatlari. Ilk o`spirinlik davrida tengdoshlar bilan munosabat muammosi. 2 13 O’ spirinlarni oilaviy hayotga psixologik tayyorlash . Oylavi

jami 34 s 2-semestr Mustaqil ta`lim topshiriqlari . № Mavzular Toshshiriq shakli Ajratilgan soat 1. Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti fanining predmeti Referat yozish; 2 2. Hozirgi zamon psixologiyasining tadqiqot metodlari. Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 3. Psixologiyaning tabiiy - ilmiy asoslari Amaliy topshiriq 2 4. Hozirgi zamon psixologiyasining tarmoqlari. Test tuzish 2 5. Faoliyatning umumiy psixologik tavsifi Referat yozish; 2 6. Fao liyatning interi ori zatsiyasi va ekst e r i orizatsiyasi Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 7. Ko’nikma, malaka va odatlarning shakllanishi Amaliy topshiriq 2 8. Motivatsiyani o’rganishga oid asosiy yondashishlar Test tuzish 2 9. M ulo q ot shaxslararo o’ zaro ta ’ sir etish sifatida Referat yozish; 2 10. Inson psixik taraqq

25. Xayol haqida tushuncha, xayol jarayonlari, xayol turlari Referat yozish; 2 26. Bolalarning o’yin va kattalarning ijodiy hayoliyatida fantaziyaning ahamiyati. Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 27. Tafakkur xaqida tushuncha, tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, Amaliy topshiriq 2 28. Emotsiya haqidagi psixologik nazariyalar. Test tuzish 2 29. H issiy holatlarning nervfiziologik asoslari, Referat yozish; 2 30. Shaxsning irodaviy xususiyatlari va ularning tuzilishi Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 31 T emperamentning psixologik tavsifi Amaliy topshiriq 2 32 Xarakter tuzilishi va xususiyatlari - Test tuzish 2 33 Qobiliyatlarning rivojlanishi. Referat yozish; 2 JAMI 66 soat 5-semestr Mustaqil ta`lim topshiriqlari . № Mavzular Toshshiriq shakli Ajratilgan soat 1. Shar

12. O’smirlar va kattalar o’rtasida yuzaga keladigan nizolarning asosiy sabablari. Test tuzish 2 13. O’smirlar muloqotining psixologik xususiyatlari. Referat yozish; 2 14. O’smir shaxsining shakllanishida orzuning tutgan o’rni. Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 15. O’quvchilarda iroda sifatlarini tarbiyalash yo’llari. Amaliy topshiriq 2 16. Tarbiyasi “qiyin” bolalar psixologiyasi. Test tuzish 2 17. O’spirinlarning kasbga tayyorgarligi muammosi. Referat yozish; 2 18. O’spirinlarda ijtimoiy va aqloqiy me'yorlarning shakllanishi. Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozish 2 19. O’spirinlarda ijodiy faollikning o’sishi, dunyoqarashning shakllanishi. Amaliy topshiriq 2 20. O’spirinlarni oilaviy hayotga tayyorlash psixologiyasi Test tuzish 2 21. Yoshlarning psixologik xususiyatlari. Ref

“ UMUMIY PSIXOLOGIYA NAZARIYASI VA AMALIYOTI ” fanidan 201 5 -201 6 o`quv yili uchun reyting baxolash mezoni 2- 5- semestr Nazorat turlari JN - 1 ON JN-2 + MT YN Jami Maksimal ball 15 30 15 +10 30 100 Saralash ball 8,25 16,5 8,25+5,5 16,5 55 Nazorat va umumlashtirish h aftalari 8 9 16 18 № Variant M ash g’ulot turlarining auditoriya soatiga qarab ba h olash maksimal ballari (jami 6 marta, h ar bir 0 -5 ball, maksimal ball 30 ) Amaliy, seminar Tajriba 1 1 Fa q at ASS (38- soat) Fa q at ASS (34- soat) 3 0 0 JN baholash: JN natijalari semestr davomida 2 marta (8-chi va 16-haftalarda) umumlashtiriladi. Har bir umumlashtirish sanasiga qadar har bir talabaning bilim, malaka va ko’nikmalari 3 marta 0 – 5 gacha bo’lgan ballarda butun sonlarda ba h olanadi. Shuningdek, mustaqil ta’lim MT bahosi sem

-berilgan vazifani mustaqil ravishda bajarish qobilyatiga to`la ega bo`lmasa; -b e xato na t ijaga ega bo`lib, ulardan to`gri x u losa chiqara olsa; -nazariy ma’lumotlarni bilsa va ulardan unumli foydalanishda xatoga yo`l qo`ysa; -uyga vazifani bajarsa va ayrim juz’iy xatolarga yo`l qo`ysa, daftarni to`liq yuritmasa. 3 ball bilan baholanadi: -o`rganilgan mavzuning nazariy va amaliy ahamiyatini tushungan bo`lsa; -mashg`ulotlar paytida mashqni bajarsa, ammo unga ijodiy yondasha olish malakasiga ega bo`lmasa; -mustaqil xulosa chiqarsa va amalda qo`llashda ko`plab xatolarga yo`l qoysa; -berilgan vazifani mustaqil ravishda bajarish qobilyatiga ega bo`lmasa; -na t ijaga ega bo`lib, ulardan to`gri x u losa chiqara olishda qiynalsa; -nazariy ma’lumotlarni bilsa va ulardan unumli foydalanishda xato

 Mavzu mohiyati yoritilgan, ammo ayrim kamchiliklari bor bo`lsa-3-4 ball  Mavzu mohiyati yoritilmagan bo`lsa-1-2 ball 2.Berilgan mavzu bo`yicha konspekt yozishni baholash mezoni  -Agar mavzuning mohiyati to`la ochilgan bo`lib, mavzu bo`yicha talabaning ijodiy fikrlari va tanqidiy nuqtaiy nazari bayon qilingan bo`lsa-9-10 ball  -Mavzuning mohiyati to`la ochilgan, asosiy faktlar to`g`ri bayon qilingan bo`lsa-7-8 ball  -Mavzu to`g`ri yoritilgan bo`lsa, lekin ayrim kamchiliklari bo`lsa-5-6 ball  -Mavzu umumiy tarzda yoritilgan bo`lsa va kamchiliklar ko`proq bo`lsa-3-4 ball  -Mavzuni yo`ritmasa, mavzudan tashqari bo`lsa-1-2 ball 3. Amaliy topshiriqni baholash mezoni  Agar berilgan topshiriq to`la, aniq va to`g`ri bajarilgan bo`lsa-9-10 ball  Agar berilgan topshiriq to`la bajarilgan, am

3- tahlil : B 3 =10 ball Har bir savolga yozilgan javoblar quyidagi mezon asosida baholanadi: 9-10 ball bilan baholanadi: - savolga atroflicha, aniq va to’g’ri javoblar yozilgan bo’lsa; - o’quv rejadan tashqari (zamonaviy) materiallardan xabardorligi bilinib tursa; - qonun va qoidalar, nazariyalar, tushunchalar va tasavvurlar, keltirilgan misollar to’g’ri va aniq yozilgan bo’lsa; - bayonda ilmiy xatoliklarga yo’l qo’yilmay, material mazmunining ilmiy va mantiqiyligi saqlangan holda puxta yozilgan bo’lsa; - bayonda orfografik va grammatik kamchiliklar uchramasa. 7-8 ball bilan baholanadi: - savolga yozilgan javoblar o’quv dasturi talablari doirasi bilan cheklangan, ammo to’g’ri bo’lsa; - javobda ilmiylik buzilmagan, bayon mazmunida mantiq saqlangan bo’lsa; - qonun-qoida, nazariya, tushunch

Har bir savolga yozilgan javoblar quyidagi mezon asosida baholanadi: 9-10 ball bilan baholanadi: - savolga atroflicha, aniq va to’g’ri javoblar yozilgan bo’lsa; - o’quv rejadan tashqari (zamonaviy) materiallardan xabardorligi bilinib tursa; - qonun va qoidalar, nazariyalar, tushunchalar va tasavvurlar, keltirilgan misollar to’g’ri va aniq yozilgan bo’lsa; - bayonda ilmiy xatoliklarga yo’l qo’yilmay, material mazmunining ilmiy va mantiqiyligi saqlangan holda puxta yozilgan bo’lsa; - bayonda orfografik va grammatik kamchiliklar uchramasa. 7-8 ball bilan baholanadi: - savolga yozilgan javoblar o’quv dasturi talablari doirasi bilan cheklangan, ammo to’g’ri bo’lsa; - javobda ilmiylik buzilmagan, bayon mazmunida mantiq saqlangan bo’lsa; - qonun-qoida, nazariya, tushuncha va tasavvurlar bayonida,

1. Davletshin M. G. Umumiy psixologiya. T., TDPU, 200 2. 2. Davletshin M.G., Do’stmuxamedova SH.A., Mavlonov M.M,To’ychieva S.M., «Yosh va pedagogik psixologiya». T. TDPU, 2004 . 3. Ivanov I., Zufarova M. Umumiy psixologiya . O’z.FMJ., 2008. 4. Немов Р . С. Психология . M.: Владос , 2003. 1-2- т . 5. G`oziev E. G`. Umumiy psixologiya. 1-2 tom. T., Fan, 2002 . 6. Xaydarov F.I., Xalilova N. “Umumiy psixologiya”. T.: 2009. 7. Гамезо A. «A тлас по психологии » . Mo сква , Питер , 2001 . 8. Радугина A . A . Педагогика и психология. M ., 2007. 9. Рубинштейн С . Л. Основы общей психологии . СПб : Питер , 2007. 10. Югай А.Х. Лабораторно-практические занятия по психологии . T.: T ДПУ , 2008. 11. G`ozievE.G`.Ontogenez psixologiyasi.-T.: Noshir. 2010. 12. Nish a nova Z.T., Do’stmuxamedova SH.A., Tuly

2.2. “Muloqot psixologiya”si mavzusi bo’yicha ma’ruza matni. Ma’ruza mashg’uloti ta’lim tехnоlоgiyasining mоdеli O`quv vaqti: 80 minut Talaba sоni – 78 O`quv mashg`ulоtining tuzilishi Ma’ruza rеjasi 1. Muloqot haqida tushuncha 2.M ulo q ot vazifalari . 3. Mulo q otning verbal va noverbal vositalari. 4.M ulo q ot shaxslararo o’ zaro ta ’ sir etish sifatida. 5.M ulo q ot insonlarning bir-birini tushunishi . 6.P edagogik faoliyatda mulo q ot. 7. T il va nut q tushunchalarining mazmuni O`quv mashg`ulоtining maqsadi : Talabalarda mulоqоt, uning qirralari, mulоqоt vazifalari, kommunikasiya, nutq, pedagogik muloqotga doir bilimlarni tarkib toptirish. Pеdagоgik vazifalar: 1) mavzuni muammoli savol, masala va vaziyatlarni o’quv birligiga muvofiq ravishda taqdim etish ; 2) “ muloqot ”, “ kommunikasi

1.1 . O`quv хujjatlarini to`ldirish va talabalar davоmatini tеkshirish ( 5 min ). 1.2 O`quv mashg’ulotiga kirish (10 min) bеriladi. O`quv mashg’ulotiga kirish davоmida dastlab talabalarga mulоqоtning ahamiyati haqida ma’lumоtlar bеriladi.O`quv mashg’ulotiga kirish davоmida dastlab talabalarga B/B/B jadvali taklif etiladi va uning Bilaman, Bilishni hоhlayman grafalari to`ldiriladi. Jadvalning ikkita grafasi to`ldirilganidan so`ng ma’ruza bоshlanadi. savоllar bеradilar . Mulоqоt jarayoni bo`yicha dastlabki tushunchalarini ifоdalоvchi ma’lumоtlarni B/B/B jadvaliga tushiradilar. Bu ish jarayonida talabalarda mulоqоt sеrqirra jarayon ekanligi haqida tasavvur хоsil bo`ladi. 2 bоsqich Asоsiy bosqich ( 60 min ) 2.1. Asоsiy ta’rif kеltirilganidan so`ng mulоqоtning kоmmunikativ qirrasi va kоmmunikat

Tayanch tushunchalar : Muloqot, kommanikasiya, informasion-kommunikativ funksiya, regulyasion-kommunikativ funksiya, affektiv - kommunikativ funksiya, verbal kommunikasiya,noverbal kommunikasiya, jest, mimika, pantomimika, poza, til, nutq, monolog, dialog, aktiv nutq,passiv nutq, takt, rol, interaktiv, perseptiv, identifikasiya, refleksiya,stereotipizasiya, empatiya . Muloqot haqida tushuncha. Muloqot inson hayoti va faoliyatining muhim shartidir. Aynan muloqot yordamida insonlar tabiatini o’ziashtirish va o’z individual ehtiyojlarini qondirish uchun birgalikda harakat qilish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Muloqot jarayonida inson xulq-atvorining muayyan obraz va modellari shakllanib, keyinchalik ular insonning ichiga kiradi. Shaxsning tafakkuri, olamni va o’zining obrazini tahlil qilish ham

odamlaming o’zaro bir-biriga ta'sir etishidir. E.G`.G`oziev muallifligida chop etilgan "Sotsial psixologiya" o`quv qo`llanmasida muloqot -xamkorlik faoliyatining ehtiyojidan kelib chiquvchi,shaxslararo munosabatni rivojlanritishda yordam beruvchi jarayondir. Yuqoridagi ta'riflarga muvofiq muloqotga umumiy tarzda quyidagicha ta'rif berish mumkin: muloqot - kamida ikki kishining o’zaro ta'sir jarayoni bo’lib, bu ta'sir davomida axborot almashinadi, munosabat o’rnatiladi, rivojlantiriladi. Muloqot tushunchasini kommunikasiya tushunchasidan farqlash lozim. Kommunikasiya - tirik va o’lik tabiatdagi tizimlar o’rtasida axborot almashinuvini anglatadi. Hayvonlar o’rtasidagi signallar almashinuvi, insonnitig texnik vositalar bilan aloqa qilishi, bularning barchasi kommun

davrni quyidagi so’zlar bilan eslaydi "Bu yerdagi hayotim davomida bora-bora har bir harakatim, har bir ishim tobora mazmunsiz, mantiqsiz, maqsadsiz bo’lib borayotganday edi. Xavf - xatarlardan qo’rqmaydigan odam bo’lsam-da, negadir bu yerda tomning bosib qolishidan xavfsiray boshladim. Ovqatlanishimda muntazamlik yo’qoldi, yuvinmay qo’ydim". 2-misol. Tarixda yaponlarda "Moritao" nomli insonning o’zini-o’zi takomillashtirish tizimi mavjud bo’lgan. Vaholanki, inson hech qanday jismoniy azoblarga duchor bo’lmaydi. Faqatgina bir haftaga g’orga kirib ketib, u yerda tanho qoladi. Bu yerda u hatto o’zi bilan gaplashishi mumkin bo’lmagan. Sinovdan o’tganlar keyinchalik har qanday uchrashuv va suhbatni xursandchilik bilan qarshi oladilar. Qizig’i shundaki, ularda ko’proq gapirish e

atvoriga stimullashtiruvchi va korreksiyalovchi tarzida ta'sir ko’rsatishi mumkin. - Affektiv - kommunikativ funksiyasi inson emosional sohasining regulyasiya qilinishini ta'minlash vazifasi. Muloqot inson emosional holatiarining eng muhim determinasiyasidir. Chunki turli - tuman emosional holatlar muloqot jarayonida paydo bo’iadi va o’zgaradi. L.A.Karpenko taklif etgan tasnifga ko’ra, muloqotning quyidagi vazifalari ajratib ko’rsatiladi. - Aloqa o’rnatish vazifasi - suhbatdoshni aioqaga kirishish uchun tayyorlash; - Informasion vazifa - suhbatdosh bilan muayyan ma`lumotlar, fikrlar va rejalami almashish; - Faoliyatga undash - sufabatdoshni biror harakatni bajarishga stimullashtirish; - Koordinasion vazifa - suhbatdosh bilan hamkorlikdagi faoliyatni tashkil etish va uni amalga oshi

Zero, birinchidan muloqot jarayonida axborot bir tomondan ikkinchi tomonga shunchaki harakatlanmaydi, balki faol almashinadi (kommunikativ jarayon ishtirokchilari bir-biriga axborot yuborayotganda bir-birining motivlari, maqsadlari, ustanovkalari va boshqalarni tahlil qiladllar); - ikkinchidan muloqot jarayonida axborot almasha turib kishilar belgilar orqali bir-biriga ta'sir etishi mumkin (insonlararo axborot almashinuvida, albatta suhbatdosh xulq-atvoriga muayyan ta'sir o’tkaziladi); - uchinchidan muloqot jarayonida kommunikator (axborot yuboryotgan odam) va resipient (axborotni qabul qilayotgan odam) bir xil kodlashtirish tizimiga ega bo’lishi kerak; - to’rtinchidan muloqot jarayonida faqat insonlararo konmunikasiyaga xos to’siqlar vujudga kelishi mumkin. Kommunikativ jarayonda

jamoasining ijtimoiy-tarixiy tajribasini belgilaydi. Kichkina bola dunyoni mustaqil ravishda bilib olmaydi. U ota-onasiga savollar beradi va ular unga javob beradilar. Bu javoblardan bola o’z faoliyatini keyinchalik foydalanadigan umumiy bilimlarning faqat ozgina qismini oiadi. Umumiy bilimlarning bu ozginagina qismini bola til shaklida, til yordamida so’z belgilari tizimida hosil qila oladi. Maktabda ham xuddi shunday bo`ladi. O’quvchi olam haqida barcha bilimlarni o’qituvchining tushuntirishidan yoki darslikdan, ya'ni til yordamida o’zlashtiradi. Bu yerda til o’zining muhim vazifalaridan birini bajaradigan, ya'ni yashash vositasi, ijtimoiy-tarixiy tajribani berish va o’zlashtirish vositasi tarzida namoyon bo’ladi. Ikkinchidan , har bir alohida odamning ish-harakati va faoliyatini

faoliyati yoki nutq esa aloqa jarayonining o’zidir. Bu jarayonda nutq faoliyatining faol va passiv turlari farqlanadi. So’zlovchining nutqi faol nutq , tinglovchining nutqi passiv nutq hisoblanadi. Nutq ichki va tashqi nutqqa bo`linadi. Tashqi nutq - yozma va og’zaki nutqqa, og’zaki nutq esa monolog va dialogik nutqqa bo’linadi. Monolog - bir kishining o’ziga yoki boshqalarga qaratilgan nutqidir. Bu o’qituvchining bayoni, o’quvchining to`laroq javobi, ma'ruza va boshqalardir. Monologik nutq ma'lum qiyinchiliklarga ega. Monologda gapirayotgan kishi fikrlarning aniqligiga, grammatik qoidalarning saqlanishiga, mantiq va aytilayotgan fikrlarning izchilligiga e'tibor berishi kerak. Dialogik nutqqa nisbatan monologik nutq kechroq shakllanadi. Maktabda o’qituvchilar o’quvchilarda mono

Maqsad Nima uchun uzatilmoqda Aioqa kanali Ovoz, xat, efir orqati aloqa Natija Nimaga erishildi. Shuningdek, amerikalik jurnalist C. Lassuel besh unsurdan iborat bo’lgan kommunikativ jarayonning modelini taklif etadi.  Kim (axborot kim tomonidan uzatilmoqda)  Nima (qanday axborot uzatilmoqda)  Qanday (axborot qanday yo’l bilan uzatilmoqda)  Kimga (axborot kimga yo’naltirilmoqda)  Qanchalik samarali (axborot qanchalik samarador uzatildi) Kommunikativ jarayon aksial (bunda axborot ayrim aniq odamlarga yo’naltiriladi) yoki retial (bunda axborot bir qancha ehtimol qilinayotgan resipientlarga yo’naltiriladi) xarakterda bo’lishi mumkin. Kommunikativ jarayonda o’zaro tnunosabatga kirishuvchilarni bir-birlarini tushunishlari juda muhimdir. Bunda nutqning quyidagi muhum xususiyatlari paydo bo’

madaniyatining bir turidir. Noverbal kommunikasiyaga belgilarning optik-kinetik tizimi kirib, ularga jestlar (qo'1 harakatlari), mimika (yuz harakatlari) va pantomimika (qo'1, oyoq, tana harakatiari) kiradi. Jestlar - insonning qo’l harakatlari bolib, u orqali insonning ichki holati, biror bir ob'ektga munosabati va tashqi olamga yo’nalganligi ifodalanadi. U yoki bu xalqlarda jestlar turlicha qabul qilinadi. Italyan va fransuzlar o’z muloqotlarini jestlarsiz tavsavvur eta olmaydilar. O’zbek xalqida nutqda jestlardan foydalanish yaxshi odat sifatida qabul qilinmaydi. Lekin shuni ham ta'kidlash lozimki, noverbal kommunikasiya og’zakl nutqda aytilmay qolgan fikrlarni ifoda etish imkonini beradi. Mimika - inson yuz harakatlarining bir qismi bo’lib, u orqali insonning o’ylari, x

pedagoglar, rahbarlar ish faoliyatida muhim ahamiyatga egadir. Muloqot kishilar o’rtasidagi o’zaro ta'sir etish. Kishilar muloqotga kirishar ekan, savol berish, buyruq, iltimos qilish, biror narsani tushuntirish bilan birga o’z oldiga boshqalarga ta'sir etish, shu narsani ularga tushuntirish maqsadini qo’yadi. Muloqotning maqsadi kishilarning birgalikdagi faoliyatiga ehtiyojini aks ettiradi. Bunda muloqot shaxslararo o’zaro ta'siri sifatida namoyon bo’ladi, ya'ni kishilarning birgalikdagi faoliyati jarayonida paydo bo’luvchi aloqa va o’zaro ta'sirlar yig’indisidir. Birgalikdagi faoliyat va muloqot ijtimoiy nazorat sharoitida ro’y beradi. Jamiyat ijtimoiy normalar sifatida maxsus xulq-atvor namunalari tuzilishini ishlab chiqqan. Ijtimoiy normalar ko’lami nihoyat keng - m

nimani eshitishga va unda nimani ko’rishga tayyor ekanligini to’g’ri, aniq, xatosiz ko’chira olish qobiliyati takt deb ataladi. Ma'lumki, takt pedagogik faoliyatda muhim komponent hisoblanadi. Ayniqsa, pedagogik jarayon o’qituvchi va o’quvchilarning uyushgan faoliyatlari asosida tuzilgan. Shu bois o’qituvchi pedagogik jarayonni o’quvchilar jamoasidan tashkil topganligini unutmasligi, har bir o’quvchi shaxsini e'tibordan chetda qoldirmasligi kerak. O’quvchilar bilan psixologik aloqaning qisqa muddatga bo’lsada yo’qolishi, og’ir oqibatlarnt vujudga keltiradi. Muloqotning interaktiv tomoni deganda, birgalikdagi faoliyatni tashkil etish va amalga oshirishda muloqot ishtirokchilarining bir-biriga ta'sir o’tkazishi tushuniladi. Kommunikasiya orqali odamlar birgalikdagi faoliyatni tas

 koorperasiya- birgalikdagi faoliyatning zaruriy elementi. 2) Raqobatga asoslangan o’zaro ta'sir - kommunikativ jarayon ishtirokchilarining shaxsiy yoki guruhiy maqsadlarga erishish uchun o’zaro kurash sharoitida bir-biriga ta'sir ko’rsatishdan iborat. Bunday o’zaro ta'sirda tomonlarning shaxsiy faolligi odatda yuqori bo’ladi. Shunday bo’isa-da, u koopersiya bilan nia'lum darajada bog’liqdir. Chunki raqobat davomida ham muayyan qoidalar o’rnatilishi talab etiladi. Aks holda o’zaro kurash urashga aylanib ketishi mumkin. Raqobatning eng yorqin shakli nizodir. Nizo - muloqot ishtirokchilarining har biri muhim bo’lgan muammoni hal etish vaqtida ular o’rtasida vujudga kelgan qarama-qarshitik va kurashning keskin kuchayib ketish jarayonidir. Muloqot jarayonida nizoning odatda ik

muloqotning perseptiv tomonmi tashkii etadi. Insoning inson tomonidan idrok etilishi "ijtimoiy persepsiya" deyiladi. Dastlab bu atama Dj.Bruner tomonidan 1947 yil ishlatilgan bo’lib, u perseptiv jarayonlarning ijtimoiy determinasiyasini anglatgan. Keyinchalik bu atama boshqacharoq ma'noga ega bo’lib, u ijtimoiy ob'ektlanii, ya'ni odamlar ijtimoiy guruhlar, katta ijtimoiy tuzilmalarni idrok etish jarayonini anglata boshlagan. Ijtimoiy perseptiv jarayonlarda individ quyidagilarni idrok etishi mumkin :  o’z guruhiga munosib individni;  boshqa guruhga mansub individni;  o’zining guruhini;  o’zga guruhni. Ijtimoiy perseptiv jarayonlarda guruh quyidagilarni idrok etishi mumkin :  o’z individini;  o’zga guruh individini;  o’zini;  o’zga guruhni. Rus psixologi A.A.Bodal

 identifikasiya;  refleksiya;  stereotipizasiya,  empatiya Identifikasiya (lotincha tenglashtirish) -u kishiga tenglashtirish, baravarlash ma'nosini anglatib, insonning o’zini xayolan suhbatdoshi o’rniga qo’yish orqali uning fikrlari va tasavvurlarini tushunishga intilishi. Refleksiya (lotincha aks ettirish) - insonning suhbatdoshi tomonidan qanday idrok etilayotgani va tushunilayotganini anglashga intilishi. Kishini kishi tomonidan idrok qilinishini ikkilangan oynadagi aks ettirishga o’xshatish mumkin. Odam boshqa kishini aks ettirar ekan, shu bilan birga o’zini ham aks ettiradi, agar kishi o’zi muloqotga kirishadigan kishilar haqida to’liq, ilmiy asoslangan axborotlarga ega bo’lsa, ular bilan bexato aniqlikda o’zaro ta'sir o’rnatishi mumkin. Biroq sub'ekt hamma vaqt bunda

past kishilar boshqalar ustidan hukmronlik qilishga, buyruq berishga intiluvchi kishilar, 5 kishi chiroyli kishilar yo ahmoq, yoki o’zini yaxshi ko’radigan kishilar bo’ladi deb tasdiqlagan. Begona kishini idrok qilishda birinchi axborot, dastlabki tasavvur katta aharniyatga ega. Kishilar tashqi qiyofasi ham muhim o’rin tutadi. Amerikalik psixologlar tomonidan o’tkazilgan tadqiqot bunga yaqqol misol bo’la oladi. 400 ta o’qituvchilarni baholash uchun tarqatilgan ishlarni ular 200 tasi ijobiy, chiroyii, 200 tasi salbiy xunuk, yoqimsiz deb berganlar. Ekspertlardan tashqi qiyofasini emas, balki xarakterini ta'riflash so’ralgan edi. Afsuski baholarning sub'ektivligi kishining tashqi qiyofasini baholash bilan bog’liqdir. Empatiya - insonning o’zini xayolan suhbatdoshi o’rniga qo’yish orqa

Muloqotning qonuniyatlarlai, malaka va qobiliyatlarining shakllanishini bilish pedagog uchun g’oyat muhimdir. Bu to’laqonli pedagogik muloqotni yoki muomalani yo’lga qo’yishni ta'minlaydi. Pedagogik muloqot pedagog va o’quvchilarning o’zaro ta'sir etish usullari yig’indisidir. Muloqotning mazmuni axborot almashish, o’qituvchi tomonidan turli kommunikativ vositalar yordamida o’quvchilar bilan o’zaro tushinish va o’zaro munosabatlarni tashkil etishdir. Pedagoglarning tarbiyaviy va didaktik vazifalami o’qituvchilar hamda o’quvchilar jamoasi o’rtasida munosabatlami ta'minlamay turib amalga oshirib bo’lmaydi. Pedagogik faoliyatdagi muloqat - o’quv vazifalarni bajarish vositasi; - tarbiyaviy jarayonni ta'minlashning ijtimoiy-psixologik tizimi; - ta`lim-tarbiya jarayoni muvaffaqi

1. Muloqot tushunchasining mohiyatini izohlang ? 2. Muloqot turlariga ta'rif bering ? 3. Muloqot vazifalari nimalardan iboratligini ko’rsating ? 4. Muloqotning verbal vositalariga nimalar kiradi? 5. Muloqotning noverbal vositalariga nimalar kiradi? 6. Muloqot - shaxslararo o’zaro tasir etish, asosiy funksiyalari nimalardan iborat? 7. Muloqot texnikasi va usullari mohiyatini izohlang ? 8. Pedagogik faoliyatda muloqot qanday vazifalarni bajaradi ? 9. Til va nutq tushunchalarining mohiyatini izohlang ? 10. Identifikasiya tushunchasining mazmuni ? 11.Refleksiya tushunchasining mazmuni ? 12. Sterotipizasiya tushunchasining mazmuni ? 2.3. “ Muloqot ” mavzusi dan loyiha asosida o’qitish texnologiyasi Pedagogik annotatsiya O’quv fani: Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti O’quv fani mavzu

3.Muloqotning verbal va noverbal vositalari mazmuniga baho beradilar, ularni qiyoslab,tahlil qilib, fikrlarini asoslashni o’rganadilar. 4. Pedagogik faoliyatda muloqot qanday vazifalarni bajarishini baholaydilar. Loyihani muvaffaqiyatli bajarish uchun talabalar quyidagi tayanch bilim va ko’nikmalar zarur : Biladilar: muloqot, kommunikasiya, nutq tushunchalari va ularning shaxs taraqqiyotidagi ahamiyatini, muloqotning asosiy vazifalari tasnifini; mustaqil tadqiqot ishini tashkil qilish, maqsadni, vazifalar izchilligini belgilash, axbortlar bilan ishlash, ularni tahlil qilish, umumlashtirish, xamkorlikda ishlash ko’nikma va malaklariga ega bo’lishlari zarur. Loyiha turi : axborotli loyiha. Mavzu-mazmunli sohasi : fanlararo loyiha (pedagogika va psixologiya). Ishtirokchilar soni : kichik guru

Tadqiqot mavzusi bo’yicha ilmiy faraz taklif qilinadi. Tadqiqot metodlari aniqlanadi va faoliyat ketma-ketligi belgilanadi. 2-loyihani bajarish bosqichi .Auditoriyadan tashqarida bajariladi. Talabalar tomonidan axborot manbalari bilan ish tashkil qilinadi. Adabiyotlar, internet veb- sahifalari o’rganiladi, statistik va boshqa tegishli ma’lumotlar yig’iladi, tadqiqot olib boriladi. To’plangan ma’lumotlar atroflicha tahlil qilinadi. Ma’lumotlarga asoslanib, talabalar qo’yilgan muammoni yechish bo’yicha muayyan xulosalarga keladilar.Talabalar qo’lga kiritilgan natijalari bo’yicha prezentatsiya shaklida ma’ruza, hisobot, ilmiy maqola tayyorlaydilar. 3-bosqich. Taqdimot. Auditoriya ishi. Tadqiqot natijalarini aniq shakllantiradilar(doklad, hisobot, prezentatsiya, publitsistik yoki ilmiy maqola

Loyiha doirasida o’z yechimini topishi lozim bo’lgan muammo: Muloqot usullari va vosita turlaridan kelib chiqib, unga ta`sir qiluvchi omillarni o’rganish. O’quv loyihasi mavzulari (muammo osti muammolar): 1 . Shaxsning muloqatchanlik layoqati. 2.M uloqot uslublari. 3. Pedagog ning muloqot uslublari. 4. Pedagogik jarayonda muloqotga qo`yiladigan talablar . 5. Muloqatchanlikni shakllantirishning ahamiyati. Loyiha maqsadi : Muloqot jarayonining ahamiyati va uni to`g`ri yo`lga qo`ya bilish xususiyatlarini o’rganish, muayyan xulosalarni umumlashtirish, yutuq va kamchiliklarni aniqlash va vaziyat yechimi bo’yicha aniq takliflarni shakllantirish. Yakuniy natija : “Muloqot jarayonining ahamiyati va uni to`g`ri tashkil qilish xususiyatlari” mavzusida mutaxassislar ishtirokida taqdimot o’tkaziladi v

6. Loyiha faoliyati natijalari bo’yicha taqdimot o’tkazish. 7. Ilmiy yoki publitsistik maqola tayyorlash. 2.Loyiha topshirig’ini bajarish bo’yicha talabalarga uslubiy ko’rsatmalar 1-bosqich.Tayyorlov 1.Loyiha faoliyati jarayonida yechimini topish talab etiladigan muammo, maqsad va loyiha natijalari, vazifalar, ishtirokchilarning loyiha faoliyati turlarini aniqlang. 2.Loyihani bajarish davomida yechimini topish lozim bo’lgan muammoni, loyiha maqsadi va natijalarini, ishtirokchilar vazifalarini aniqlang. 3.Axborot manbalarini aniqlang. 2-bosqich. Loyiha faoliyatini rejalashtirish . 1. M aqsadga erishish usullarini belgilang. 2.Ish rejasini tuzing. 3.Bajarish vaqtini hamda taqdimot shaklini aniqlang. Loyihani bajarish bo’yicha ish rejasi Ishtirokchilar Ismi-sharifi vazifasi Ish mazmuni Taqdim

Ilovalar 1-ilova Blits-so’rov savollari 1. Muloqot tushunchasining mohiyatini izohlang ? 2. Muloqot vazifalari nimalardan iborat ? 3. Muloqot - shaxslararo o’zaro tasir etish funksiyasi nimalardan iborat ? 4. Muloqotning noverbal vositalariga nimalar kiradi? 5. Muloqotning verbal vositalariga nimalar kiradi? 6. Pedagogik faoliyatda muloqot qanday vazifalarni bajaradi ? 2- ilova Munozara 1- VAZIY A T Talaba o’zining muvaffaqiyatli o’qishidan xavotirda. U o’z qobiliyatlariga, shuningdek, qachondir o’quv materialini tushunib, yaxshi o’zlashtirib olishi mumkinligiga ishonmaydi va o’qituvchiga shunday deydi: «Siz nima deb o’ylaysiz, men ham “a’lo” baholarda o’qiy olishimga va boshqa o’rtoqlarimdan orqada qolmasligimga ishonasizmi?» O’qituvchi unga qanday javob berishi lozim? 1. « Agar to’g’risi

qatori siz o’qitayotgan fanni ham o’zlashtirish men uchun hech qanday qiyinchilik tug’dirmaydi». O’qituvchining javob replikasi qanday bo’lishi kerak? 1. «Sen o’zing haqingda ortiq darajada yaxshi fikrda ekansan». 2. « Sendagi layoqatlar bilanmi ? Bunga shubham bor !» 3. « Bu gapingdan, demak Sen o’zingga juda ishonasan, shekilli ». 4. « Bunga shubham yo’q, chunki ishonamanki, agar sen xohlasang va harakat qilsang, buni uddasidan chiqa olasan ». 5. « Bu balki sendan juda katta g’ayrat-shijoatni talab etsa kerak-a ». 6. « Ortiq darajada o’ziga ishonganlik ishga xalaqit berishi mumkin ». 3- VAZIY A T Talaba o’qituvchi bilan gaplashib turib, unga shunday murojaat qiladi : « Men xohlardimki, Siz menga boshqalarga nisbatan yaxshiroq munosabatda bo’lsangiz ». Talabaning bu taklifiga o’qituvchi q

5- VAZIY A T Siz darsingizni boshladingiz, auditoriyada tinchlik. Shu payt birdaniga bir talaba kulib yubordi. Siz unga hayrat va so’roq nigohi bilan qaraganingizda, u Sizga shunday dedi: “Siz menga juda kulguli ko’rinasiz, qachon Sizga qarasam kulgim keladi”. Siz unga qanday munosabat bildirasiz? Javob variantlaridan birini tanlang . 1. « Ana xolos !» 2. « Nima, seni kulging kelyaptimi ?» 3. « Bemalol, kulsang kulaver ». 4. « Nima, axmoqmisan ?» 5. « Quvnoq odamlarni yoqtiraman ». 6. « Senda quvnoq kayfiyat uyg’ota olganimdan xursandman ». 6 – VAZIY A T Mazkur guruhda bir necha soat dars o’tganingizdan keyin, talaba Sizga shunday dedi: «Pedagog sifatida Siz bizga biror narsani o’rgata olasiz deb o’ylamayman». Sizning munosabatingiz: 1. «Sening vazifang – o’qish, o’qituvchiga aql berish em

1.Loyihani tatbiq etishni isbotlovchi xulosalarni (1-2 betdan ko’p bo’lmagan) ifodalang. 2.Muammoni aniq asoslang.(5-6 so’z). 3.Loyihangizning maqsadini ko’rsating. 4.Loyiha vaziqalarini bayon qiling(qisqa va aniq). 5.Loyiha ish rejasini jadval ko’rishinida bayon qiling. 6.Vazifa yechimining natijalarini bayon qiling. 7.Tasdiqlovchi hujjatlarni keltiring. 8.Fikringizni aniq umumlashtiring. 4-ilova 2.Mitsrosoft Power Point dasturida taqdimot tayyorlash uchun yo’riqnoma 1.Taqdimot turining tanlang. 2.Slaydlarni tayyorlang. 4.Slaydlarda keltirilgan matn o’lchoviga e’tibor qarating. 5.Slaydlarni namoyish etish vaqtida turli ovovzli animatsiyalardan foydalaning. 6. Slaydlar miqdori 8-12 dan ko’p bo’lmasligi lozim. 7.Slayd materiallari o’zaro mantiqiy bog’liq bo’lishi kerak. 8.Slaydlarda rasmlar

vazifalarini ifodalash, uni bajarish usullari va vositalarini aniqlash Ishni rejalashtirish - - Alohida (individual) vazifani bajarish Mahsulotni rasmiylashtirish - - Hisobot tayyorlash - - Taqdimot tayyorlash - - Taqdimot va himoya - - Jami ---ball Yakuniy --- ball Reyting baholash - Loyihadagi yutuqlarni talaba o’zini o`zi baholashi uchun anketa F.I.Sh.__________________________________________________________ O’quv guruhi____________________________________________________ 1.Quyidagi baholash mezonlaridan foydalanib, o’zingizning loyihadagi yutuqlaringizni baholang : 2 ball – to’liq egallaganman; 1 ball – qisman egallaganman; 0 ball – bilmayman. Bilimlar , malakalar , ko’nikmalar , qobiliyatlar Loyihaning boshlanishi Loyihaning tugallanishi 1 2 3 1. Loyihalashtirishning umumlashtirilgan

e’tiborga olish; o’z fikrini bildirish va uni dalillab, himoya qilish. 4.Zamonaviy texnika vositalarini egallaganlik: kompyuterni; faksni; printerni; modemni; kseroksni. 5. Axborot va kommunikatsiyaning zamonaviy texnika vositalarini egallaganlik: - elektron pochtani, Internetni. 6. Axborotlarni izlash, ular bilan ishlash, qabul qilish, joriy etish, o’zgartirish, saqlash,etkazish va taqdim qilishning texnik va dasturiy vositalarini egallaganlik. 7.Axborot bilan ishlash: - axborotlarni kataloglar bo’yicha topish, - axborotlarni kontekstiga qarab izlash, gipermatnni va Internetda izlash; - axborotlarni tuzilmalash, asosiysini ajratish. - axborotlarni grafik shaklda taqdim etish. 8 . Quyidagilarga tayyorlik qobiliyati: - o’z qarorlarini qabul qilish va o’z zimmasiga mas’uliyat olish; - turli

2-Semestr 1. Psixologiya predmetining ta’rifi. 2. Psixologiya tarixining asosiy bosqichlari. 3. Psixika tushunchasining tahlili. 4. Miya va psixika muammosi. 5. Psixika va ong. 6. Psixologiyaning asosiy vazifalari. 7. Psixologiya fanida shaxs tushunchasi. 8. Odamda biologik va ijtimoiy omillar. 9. SHaxsning tuzilishi. 10. SHaxs faoliyati va uning yo`nalishi. 11. Faoliyatning tuzilishi. 12. Ko`nikma va malakalarning shakllanishi. 13. Faoliyat xaqida tushuncha. 14. Faoliyatning tuzilishi 15. Faoliyatning turlari. 16. Yetakchi faoliyat haqida tushuncha 17. Muloqot haqida tushuncha. 18. Muloqot turlari, funktsiyalari va tuzilishi. 19. Miya, muloqot, nutq faoliyati. 20. Muloqot va shaxslararo bilimlar. 21. Muloqot shaxsning shakllanishi omili sifatida 22. Mul o q o t a x b o r o t almashish tar

30. Diqqat turlari. 31. Diqqatning asosiy xususiyatlari. 32. Diqqat va faoliyat. 33. Sezgi haqida tushuncha. 34. Sezgilarning tasnifi. 35. Sezgi jarayonidagi qonuniyatlar. 36. Idrok va uning turlari. 37. Idrokning individual xususiyatlari 38. Xotira nazariyalari. 39. Xotira haqida tushuncha . 40. Xotiraning nerv-fiziologik asosi. 41. Xotira turlari . 42. Xotira jarayonlari. 43. Xotira tiplari. 44. Hayol haqida tushuncha, xayol jarayonlari, 45. Hayol turlari, 46. Hayol sifatlari, 47. Hayolning rivojlanishi. 48. Tafakkur haqida tushuncha. 49. Tafakkur operatsiyalari. 50. Tafakkurning mantiqiy shakllari. 51. Tafakkur va masala yechish. 52. Tafakkur turlari va individual xususiyatlari. 53. Tafakkur va nutq. 54. Hissiyot haqida tushuncha . 55. H is-tuyg`ularning vazifalari. 56. H issiy holatlar

60. Iroda psixologiyasi. 61. SHaxsning irodaviy xususiyatlari. 62. Temperament haqida tushuncha. 63. Temperament tiplari va ularning tavsifi. 64. Psi xo l o giyada x arakt e r muamm o si. 65. Xarakterning tuzilishi. 66. Qobiliyatlar haqida tushuncha. 5-Semestr 1. Yosh davrlari psixologiyasi fanining tadqiqot sohasi va muammolari 2. Yosh davrlari psixologiya fanining predmeti, maqsad va vazifalari. 3. Yosh davrlari psixologiyasi faniga oid ilmiy bilimlarning vujudga kelish tarixi. 4. Yosh davrlari psixologiyasi fanining asosiy sohalari. 5. Yosh davrlari psixologiyasi fanining boshqa fanlar bilan aloqasi. 6.Yosh davrlari psixologiyasi fanining tadqiqot metodlari. 7.Yosh davrlari psixologiyasining metodologik tamoyillari. 8.Psixik rivojlanish va uni davrlashtirish muammosi. 9.Psixik rivojlani

19.Perinatal va chaqaloqlik davrida psixofiziologik rivojlanishga xos xususiyatlar haqida umumiy tushuncha. 20.Tug`ilish davri inqirozi. 21.«Tirilish kompleksi» haqida. 22.Go`daklik davrida psixik rivojlanishda kattalar bilan emotsional muloqotning ahamiyati 23.Ilk bolalik davri psixologiyasi. 24.Bir yosh inqirozi haqida. 25.Ilk bolalik davrida psixik rivojlanish xususiyatlari. 26.Ilk bolalik davrida nutqning rivojlanish xususiyatlari. 27.Ilk bolalik davrida o’z-o’zini anglashning rivojlanishi va 3 yosh inqirozi. 28. Maktabgacha yosh davrida psixik rivojlanish xususiyatlari 29.Maktabgacha yosh davrida psixofiziologik taraqqiyotning umumiy tavsifi. 30. O’yin maktabgacha yoshdagi bolaning etakchi faoliyati sifatida 31. Maktabgacha yosh davrida bilish jarayonlari va nutqning rivojlanishiga xo

43. Kichik maktab yoshi davrida motivatsion sohadagi rivojlanish xususiyatlari 44. Kichik maktab yoshi davrida bolaning o’zi haqidagi tasavvurlari va xulq- atvori. 45. Pedagogik baho va kichik maktab yoshi davrida psixik rivojlanish aloqasining psixologik mexanizmlari. 46. Kichik maktab yoshida bola shaxsining rivojlanish xususiyatlari . 47. O’smirlik davrida psixik rivojlanish xususiyatlari 48. O’smirlik davridagi psixik rivojlanishning umumiy tavsifi . 49. O’smirlik davri inqirozi va uning psixologik, psixofiziologik sabablari. 50. O’smirlik davrida intellektual va emotsional rivojlanish xususiyatlari. 51. O’smirlik davrida motivatsion sohadagi rivojlanish xususiyatlari . 52.T engdoshlar bilan muloqot qilish motivatsiyasi, o’quv faoliyati motivatsiyasi, jinoiy xulq-atvor motivlari. 53. O

67. Yoshlarni o i laviy hayotga psixologik ta y yorlashda psixologik bilimning ahamiyati. 68. O i laviy hayotga psixologik tay y orlikning me`zonlari va ko`rsatk i chlari. 69. Yoshlarni o i laviy hayotga psixologik ta y yorlash sohasidagi amaliy ishning samaradorligini oshirish omillari. 70. Guruh o`qituvchi va fan o`qituvchisining o i laviy hayotga psixologik ta y yorlashdagi faoliyati mazmuni. Test topshiriqlari. 1. Ikki yoki undan ortiq kishilar o’rtasidagi axborot ayriboshlash o’zaro ta'sir va bir-birini tushunishdan iborat jarayon bu ............ A) afaziya B) muloqot V) refleksiya G) kommunikasiya 2.Til yoki bashqa belgilar vositasida axborot berish bu ........... . A) kommunikasiya B) identifikasiya V) muloqot G) refleksiya 3.Sub'ektning u bilan munosabatga kirishgan sherigi

A) kommunikasiya B) identifikasiya V) refleksiya G) steriotiplashtirish 5.O'zini boshqa kishi o’rniga qo’yish orqali unga o’zini tenglashtirish bu....... A) muloqot B) identifikasiya V) refleksiya G) steriotiplashtirish 6............ bu muloqotdagi individlarni o’zaro ma`lumot almashinishidir . A) intraktiv B) perseptiv V) refleksiya G) steriotipiashtirish 7............ bu individlar muloqotda nafaqat bilish va g’oyalar, balki harakatlar bo’yicha ham o’zaro ta'sirini tashkil etishdan iborat. A) kommunikativ B) intraktiv V) perseptiv G) refleksiya 8.Pedagog va o’quvchilarning o’zaro ta'sir etish usallari yig`indisi............ A) hamkorlik B) faollikka kirishish V) pedagogik muloqot G) o’zaro tushunish 9. Pedagogik faoliyatda muloqot qanday funksiyani boshqaradi ? A) o’quv vazif

G) barcha javoblar to’g’ri 10. Boshqa kishiga axborot berisvchi kishi bu ............. A) respint B) axborot uzatuvchi V) konununikator G) affereat 11. Berilgan axborotni qabul qiluvchi inson........ A) resepient B) axborot uzatuvchi V) kommunikator G) affererrt 12. So’zlovchining nutqi qanday natq hisoblanadi ? A) faol nutq B) passiv nutq V) monologik nutq G) tashqi nutq 13.Tinglovchining nutqi esa ........ hisoblanadi. A) faol B) passiv V) monolog G) ichki 14. Muloqotning maqsadi bu ............ A) shaxslararo o’zaro ta'sir sifatida namoyon bo’ladi B) jamiyatning ijtimoiy formulasini aks ettiradi V) aloqa va o’zaro ta'sirlar yig’indisidir G) kishilarning birgalikdagi faoliyatida ehtiyojini aks ettiradi 15.............ijtimoiy mavqeini egallab turuvchi har bir kishidan atrofdagila

B) rol V) refleksiya G) stereotipizasiya 16.Kishining boshqalar undan nimani kutayotganini nimani eshitishga va undan nimani ko’rishga tayyor ekanligini to’g’ri, aniq, xatosiz ko’chira olish qobiliyati ............deb ataladi . A) indentifikasiya B) rol V) refleksiya G) takt 17........... so’z belgilari tizimi bo’lib, u muloqot jarayonida psixik faoliyat mahsuli sifatida yuzaga keladi? A) verbal B) nutq V) so’z G) Til 18. "Ovoz bilan gapiramiz, tana bilan suhbatlashamiz" mazkur fikr muallifini aniqlang? A) Abu Nasr Farobiy B) Egzipyure V) L. S. Vigotskiy G) Publisiy 19."Muloqot- bu shunday ne'matki, u orqali inson iazzatlanadi" mazkur fikr muallifini aniqlang? A) Abu Nasr Farobiy B) Ekzyuperi V) Vigotskiy G) Rubinshteyn 20.Shaxslararo shaxsiy guruhiy ommaviy kommunikas

A) funksiyalari B) turlari V) operasiyalari G) tomonlari 21.Insonni boshqa tomonidan tushunilishining o’ziga xos xususiyati bu............ A) identifikasiya B) steriotipizasiya V) refleksiya G) apatiya 22.O’zaro birgalikdagi harakatning turlari qaysi qatorni to’g’ri ko’rsatilgan? A) kopkurensiya nizo B) faoliyatga kirishish va undan chiqish V) refleksiya va steriotipizasiya G) kooperasiya va konkurensiya 24............. faoliyatni tashkil etish shakli bo’lib, ma'lum kishilar guruhi birgalikda bitta va turli bir-biri bilan bog’liq faoliyat jarayonida ishtirok etishi. A) kooperasiya B) konkurensiya V) empatiya G) nizo 24."Biz insonni tashqi xulq-atvoriga qarab o’qiymiz" mazkur fikrning muallifi? A) A.A Bodalev B) Rubinshteyn V) Vigotskiy G) Suxomlinskiy 25."Boshqa odamni bila

B) Rubinshteyn V) Vigotskiy G) Suxomlinskiy 26............. odamlar o’rtasida birgalikdagi faoliyat ehtiyojlaridan kelib chiqadigan bog’lanishlar rivojlanishning ko’p qirrali jarayonidir. A) muloqot B) munosabat V) hamkorlik G) raqobat 27. So ` z belgilari sistemasi sifatida tildan nimada foydalaniladi ? A)faoliyatda o`rganiladi B)Nutq faoliyatida V)Idrokda G)Tafakkurda 28. So`z belgilari sistemasi nima ? A) Nutq B) Tafakkur V) Diqqat G)Til 29. Tilni o ` rganuvchi asosiy fan ? A) Lingivistika B) Fonetika V) Adabiyot G) Psixologiya 30. Nutq bilan bog`lik psixik kasallik ? A) Afaziya B) Skleroz V) Gripp G) Anemiya 31.Til qaysi psixik jarayon bilan ma h kam bog`langan ? 81

A) Diqqat B) Idrok V) Tafakkur G) Sezgi 32. SHaxsning rivojlanishi qayerdagi muloqat va faoliyatda ro`y beradi. A) Guruhda B) Jamoada V) Faoliyatda G) Muloqatda 33.O`quv tarbiya jarayonida o`qituvchining o`quvchi bilan muloqati nima deb ataladi? A) SHaxslar yo’nalishi B) Bir – birini bilish V) Bir - birini o`rganish G) Pedagogik muloqot 34. Nutqni o`zlashtirishgacha bo`lgan davrni qaysi davrlarga bo`lish mumkin ? A) Gapirish B) Gu-gulash V) So`zlash G) Anglash 35.Bola nutqi s emantikasi taraqqiyoti kim tomonidan o`rganilgan ? A) L. S. VIgotskiy B) A.V.Petrovskiy V) Slavina G) A.N. Leontyev 2.5. “ Muloqot psixologiya ” si mavzusi yuzasidan taqdimot 82

GLOSSARIY Avtonom nutq (yunon, autos - o’zi - nomos - qonun) - bolaning o’z nutqi ko’p ma'no va noaniq so’zlar bilan xarakterlanadigan, ichki nutq, bunda turli narsalarning bir-biri bilan beqaror va uzviy bog’iiqligt tufayli so’zlarning ma'nosi ham vaziyatga qarab o’zgaradi. Bolalarning avtonom nutqi kattalar nutqiga o’tish davri bo’lib hisoblanadi. Agrafiya (yunon. A - inkor yuklamasi, grapho - yozaman) nutqdagi turli buzilishlar natijasida yozuvning izdan chiqishi. Afaziya (yunon. A - irikor yuklamasi. phasia - nutq) - bosh miya qobig'ining ayrim qismlarini zararlanishi natijasida nutqining izdan chiqishidan iborat psixopatologik nuqson. Affekt ( l o tincha affectus – ruhiy hayajonlanish, qiziqish) qisqa muddatda va shiddat bilan sodir bo`ladigan hissiy, hayajonli jarayon: hu

Ijtimoiy norma – shaxs xaytida shunday kategoriyaki, u jamiyatning o`z a’zolari xulq – atvoriga nasbatan ishlab chiqqan va ko`pchilik tomonidan e’tirof etilgan xarakatlar talabi. Ijtimoiy sanktsiya – normalarning shaxs xulqida nomoyon bo`lishni nazorat qiluvchi jazo va rag`batlantirish mexanizmi. Kommunkasiya (lot, communio - aioqa, fikr olishuv, ma'lumot berish) - til va boshqa belgilar vositasida axborot berish. Me’yor – ob’ektning sifat va miqdoriy jixatlari o`zaro bog`liqligini anglatadigan, mazmukn va shakl imkoniyat va voqeilik o`rtasidagi zaruriy uyg`unlik ta’minlanishini ifodalaydigan falsafiy tushuncha. Moslik – kishilardan harakat qilish kelishuvini va yaxshi o`zaro bir-birini tushunishini talab qiladigan birgalikda ishlash, vazifalarni muvaffaqiyatli hal etish qobiliyati . M

Pedagogik muloqot - o’qituvchining o’quvchi bilan muloqotda bo’lishi. Refleksiya (lot. Reflexus - aks ettirish) - odam bilimlarining o’z - o’ziga, o’zining ichki olamiga, psixik slfatlari va psixik holatlariga qaratilishi. Resipient ( lot. Recipientis - qabul qiluvchi kishi) - o’ziga yo’llangan xabarni qabul qilib oluvchi kishi. Empatiya (yunon. empatheia - birgalikda dardlashmoq) - boshqa odamlarning psixik holatlarini tushunish va ularga hamdardlik qilish qobiliyati. SHaxs – inson aktivligiga xos psixik boshqaruvchilarning maxsus insoniy tizimi, psixikadagi shunday barqaror funktsional tizimki, uning yordamida inson o`zi istiqomat qiladigan muhitda tashabbuskor, maqsad sari intiluvchan bo`libgina qolmasdan, balki yaxshilashga ham qodir bo`ladi. 98

Xulosa va takliflar Bitiruv loyiha ishini yakunida quyidagi xulosa va takliflarga kelindi: 1. Amaldagi “ Oliy ta’limning bakalavriat ta’lim yo’nalishlari o’quv rejalaridagi gumanitar va ijtimoiy-iqtisodiy fanlar bloki mazmuniga qo’yilgan davlat talablari”ni hozirgi kun talabidan kelib chiqqan xolda tanqidiy o’rganib chiqish, hamda ilg’or xorijiy tajribalar, sohaga oid innovatsiyalardan kelib chiqan holda unga qo’shimcha va o’zgartirishlar kiritish lozim. 2. Tayanch oliy ta’lim muassasasining professor-o’qituvchilari tomonidan “Umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti” fani bo’yicha tuzilgan va 2011 yilda Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan tavsiya etilgan namunaviy fan dasturli bugungi kunning talabidan kelib chiqqan xolda ya’ni, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasinin

vazifa “Muloqot” mavzusini pedagogik texnologiyalar bilan o`qitish orqali amalga oshiriladi. 5. Oliy ta`lim muassasasida tahsil olayotgan talabalarga samarali muloqotni ataylab o’rgatish uchun ijtimoiy psixologik trening (IPT)lar tashkil qilishi lozim. IPT kishilarni muloqot jarayoniga psixologik jihatdan hozirlash, ularda zarur kommunikativ malakalarni maxsus dasturlar doirasida qisqa fursatda shakllantirishdir. Eng muhimi IPT mobaynida bo`lg`usi pedagoglarning muloqot borasidagi bilimdonligi ortadi. 100

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI I Rahbariy adabiyotlar. 1. Karimov I.A. O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari – T.: O’zbekiston, 1997 - 252 b. 2. Karimov I.A. Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. –T.: Sharq, 1998 . -384 b. 3. Karimov I.A. Jamiyatimiz mafkurasi xalqni –xalq, millatni – millat qilishga xizmat etsin. –T.: Sharq. 1998. 4. Karimov I. Biz kelajagimizni o’z qo’limiz bilan quramiz. T.7. –Toshkent.: O’zbekiston, 1999. -139 b. 5. Karimov I.A. Ozod va obod vatan, erkin va farovon hayot – pirovard maqsadimiz. – Toshkent.: O’zbekiston, 2000. T.8. -528 b. 6. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas’ulmiz. – Toshkent.: O’zbekiston, 2001. T.9. -439 b. 7. Karimov I.A. Jamiyatni erkinlashtirish, i

3. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997 yil. 11-12-son, 295-modda. 4. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2012 yil 28 dekabrdagi “ Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim xamda oliy malakali ilmiy va ilmiy pedagogik kadrlarni attestatsiyadan o’tkazish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi № 365 sonli Qarori. 5. O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 2009 yil 11 iyundagi 204-son buyrug’i bilan tasdiqlangan “Oliy ta’lim muassasalarida talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning reyting tizimi to’g’risida”gi Nizom. Ushbu Nizomga O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 2010 yil 25 avgustdagi 333-son va 2013 yil 13 dekabrdagi 470-sonli buyrug’lari

5. Maxsudova M.A. Muloqot psixologiyasi. T., 2006 6. Немов Р . С. Психология . M.: Владос , 2003. 1-2- т . 7. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. Q.: Nasaf , 2000. 8. Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. T. : Moliya , 2003 9. Tolipov O‘.,Usmonboeva M. Pedagogik texnologiya: nazariya va amaliyot. T.: Fan , 2005. 10. Xaydarov F.I., Xalilova N. “Umumiy psixologiya”.T.: Fan va texnologiya, 2010. 11. Yo’ldoshev J., Hasanov S. Pedagogik texnologiyalar. T.: Moliya, 2009 12. G`oziev E.G`. Muomala psixologiyasi. T.: O’zMU, 2001. 13. G`oziev E. G`. Umumiy psixologiya. T.: Noshir, 2010 14. G`oziev E.G`.Ontogenez psixologiyasi.-T.: Noshir , 2010 15. G`oziev E.G`. Sotsial psixologiya. T.: Noshir , 201 2 103

Купить