Mustaqillik yillarida qishloq xo’jaligi va sanoat sohasidagi o’zgarishlar - Tarix - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	25000UZS
Hajmi	2.4MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	09 Yanvar 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Tarix

Sotuvchi

Farshed Begimov

Ro'yxatga olish sanasi 06 Dekabr 2025

0 Sotish

Mustaqillik yillarida qishloq xo’jaligi va sanoat sohasidagi o’zgarishlar

Sotib olish

MUSTAQILLIK YILLARIDA QISHLOQ XO’JALIGI VA
SANOAT SOHASIDAGI O’ZGARISHLAR
MUNDARIJA
KIRISH
I BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA QISHLOQ XO JALIGI VA SANOATʻ
SOHALARIDAGI O ZGARISHLARNING NAZARIY-ASOSIY JIHATLARI
ʻ
1.1. Mustaqillik davrida iqtisodiy islohotlarning umumiy yo nalishlari va ularning
ʻ
huquqiy asoslari
1.2. Qishloq xo jaligi va sanoatni isloh qilish zaruratining ijtimoiy-iqtisodiy omillari
ʻ
1.3. Mustaqillik sharoitida tarkibiy o‘zgarishlarning ilmiy yondashuvlari
1.4. Davlatning agrar va sanoat siyosatidagi roli
1.5 Birinchi bob yuzasidan nazariy xulosa
II BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA QISHLOQ XO JALIGI SOHASIDAGI
ʻ
ASOSIY O ZGARISHLAR VA BOSQICHLAR
ʻ
2.1. Agrar sohada mulkchilik shakllarining o zgarishi va yer munosabatlari islohoti
ʻ
2.2. Fermer xo jaliklari, klaster tizimi va zamonaviy agrotexnologiyalar
ʻ
2.3. Qishloq xo jaligida ishlab chiqarish samaradorligi va eksport salohiyatining
ʻ
oshishi
2.4. Ikkinchi bob yuzasidan xulosa
III BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA SANOAT SOHASIDAGI TARKIBIY
O ZGARISHLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
ʻ
3.1. Sanoatni modernizatsiya qilish va tarkibiy diversifikatsiya jarayonlari
3.2. Yangi sanoat tarmoqlari, investitsiyalar va sanoat zonalari

3.3. Qishloq xo jaligi va sanoat integratsiyasi: qayta ishlash sanoatining rivojiʻ
3.4. Uchinchi bob yuzasidan xulosa
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATI
ʻ
ILOVA
KIRISH
O zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, mamlakat iqtisodiyotining asosiy
ʻ
tayanch tarmoqlari bo lgan qishloq xo jaligi va sanoat sohalarini tubdan isloh qilish
ʻ ʻ
davlat siyosatining eng ustuvor yo nalishlaridan biriga aylandi. Sobiq Sovet Ittifoqi
ʻ
davrida ushbu sohalar markazlashgan boshqaruv tizimiga bo ysungan, iqtisodiy
ʻ
jihatdan biryoqlama rivojlangan hamda asosan xomashyo yetkazib berishga
yo naltirilgan edi. Bunday holat mamlakatning iqtisodiy mustaqilligini ta minlash,
ʻ ʼ
ichki bozorni rivojlantirish va aholining farovonligini oshirish imkoniyatlarini cheklab
qo ygan.
ʻ
Shu sababli mustaqillikning ilk yillaridan boshlab qishloq xo jaligi va sanoat
ʻ
sohalarida bozor iqtisodiyoti tamoyillariga asoslangan islohotlarni amalga oshirish,
mulkchilik munosabatlarini takomillashtirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish
hamda iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishini diversifikatsiya qilish asosiy maqsad etib
belgilandi. Qishloq xo jaligida paxta yakkahokimligidan bosqichma-bosqich voz
ʻ
kechish, fermer xo jaliklarini rivojlantirish va agrar sohani modernizatsiya qilish
ʻ
muhim vazifa sifatida qaraldi. Sanoat sohasida esa qayta ishlash tarmoqlarini
kengaytirish, yangi sanoat yo nalishlarini shakllantirish va yuqori qo shilgan qiymatga
ʻ ʻ
ega mahsulotlar ishlab chiqarishga o tish jarayoni boshlandi.
ʻ

Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan ushbu islohotlar mamlakat iqtisodiy
salohiyatini mustahkamlash, eksport imkoniyatlarini kengaytirish va aholining
ijtimoiy-iqtisodiy ahvolini yaxshilashga xizmat qildi. Ayniqsa, so nggi yillarda agrarʻ
va sanoat sohalarida innovatsion texnologiyalarni joriy etish, investitsiyalarni jalb
qilish va hududlarni kompleks rivojlantirish masalalariga alohida e tibor qaratilmoqda.
ʼ
Bu jarayonlar bugungi kunda ham o z dolzarbligini yo qotmagan.
ʻ ʻ
Prezident Shavkat Mirziyoyev qishloq xo jaligi va sanoat sohalarini rivojlantirish
ʻ
masalasiga to xtalar ekan, shunday degan edi: “Iqtisodiyotimizning barqaror o sishini
ʻ ʻ
ta minlash uchun qishloq xo jaligi va sanoatda chuqur islohotlarni davom ettirish,
ʼ ʻ
zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish
zarur.” Ushbu fikrlar mustaqillik yillarida amalga oshirilayotgan iqtisodiy siyosatning
mazmun-mohiyatini yaqqol ifodalaydi.
MAVZUNING DOLZARBLIGI QUYIDAGI OMILLARDA NAMOYON BO’LADI:
1. Qishloq xo jaligi va sanoatni modernizatsiya qilish zaruriyati. Jahon iqtisodiyotida
ʻ
globallashuv jarayonlarining kuchayishi, raqamli texnologiyalar va innovatsion
yechimlarning keng joriy etilishi O zbekiston uchun ham ushbu sohalarni zamonaviy
ʻ
talablar asosida rivojlantirishni taqozo etmoqda.
2. Iqtisodiy mustaqillik va raqobatbardoshlikni ta minlash. Xomashyo yetkazib
ʼ
berishga asoslangan iqtisodiyotdan tayyor mahsulot ishlab chiqarishga o tish
ʻ
mamlakatning xalqaro bozordagi mavqeini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb
etadi.
3. Aholi bandligi va daromadlarini oshirish masalasi. Qishloq xo jaligi va sanoat
ʻ
sohalarining rivoji yangi ish o rinlari yaratish, aholi daromadlarini oshirish va ijtimoiy
ʻ
barqarorlikni ta minlashga xizmat qiladi.
ʼ

4. Barqaror va uzoq muddatli rivojlanish. Samarali agrar va sanoat siyosati mamlakat
iqtisodiyotining boshqa tarmoqlari bilan uzviy bog liq holda barqaror taraqqiyotningʻ
poydevorini yaratadi.
MAVZUNING MAQSADI: Mazkur referatning asosiy maqsadi mustaqillik yillarida
O zbekiston Respublikasida qishloq xo jaligi va sanoat sohalarida amalga oshirilgan
ʻ ʻ
islohotlarni ilmiy asosda tahlil qilish, ularning bosqichlari va natijalarini yoritishdan
iboratdir. Ushbu maqsad doirasida quyidagi vazifalar belgilandi:
mustaqillik yillarida qishloq xo jaligi va sanoat sohalarida amalga oshirilgan
ʻ
islohotlarning asosiy bosqichlarini o rganish;
ʻ
agrar va sanoat siyosatining ijtimoiy-iqtisodiy samaralarini tahlil qilish;
ushbu sohalarni yanada rivojlantirish uchun mavjud imkoniyatlar va istiqbollarni
aniqlash.
Mazkur mavzu tarixiy, iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatga ega bo lib, mamlakatning
ʻ
uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini belgilashda muhim o rin tutadi. Prezident
ʻ
Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Inson qadri uchun” tamoyili qishloq
xo jaligi va sanoat sohalaridagi islohotlarning ham markazida turadi. Ushbu tamoyil
ʻ
asosida aholi farovonligini oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini yuksaltirish va
milliy iqtisodiyotni mustahkamlash bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir.
Mazkur referatda mustaqillik yillarida qishloq xo jaligi va sanoat sohalarida amalga
ʻ
oshirilgan islohotlar, ularning bosqichlari, natijalari hamda kelgusidagi rivojlanish
istiqbollari batafsil tahlil qilinadi va ularning O zbekiston taraqqiyotidagi o rni ilmiy
ʻ ʻ
jihatdan yoritib beriladi.

Kalit so’zlar:
mustaqillik, iqtisodiy islohotlar, qishloq xo‘jaligi, agrar soha, fermer xo‘jaliklari,
kollektiv xo’jaliklar, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, sanoat,
modernizatsiya, diversifikatsiya, ishlab chiqarish quvvatlari, energetika, kimyo
sanoati, mashinasozlik, eksport salohiyati, iqtisodiy o‘sish, raqobatbardoshlik, bozor
mexanizmlari.
I BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA QISHLOQ XO’JALIGI VA SANOAT
SOHALARIDAGI O’ZGARISHLARNING NAZARIY-ASOSIY JIHATLARI
1.1. Qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarini isloh qilishning nazariy asoslari
Nazariy asos — bu iqtisodiy sohalarni modernizatsiya qilish va strukturaviy
o‘zgarishlarni tushuntiruvchi ilmiy - tahliliy kontseptsiya bo‘lib, mustaqil
O‘zbekistonning iqtisodiy siyosatida muhim ahamiyatga ega. Mustaqillik yillarida
O‘zbekiston iqtisodiyotni markazlashgan reja modeli asosidan bozor iqtisodiyotiga
o‘tishga qaror qildi, chunki bu yo‘l ichki resurslardan samarali foydalanish va iqtisodiy
barqarorlikka erishish strategiyasidir. Bozor iqtisodiyoti nazariyasi orqali resurslarni
erkin taqsimlash, narx mexanizmi va raqobat muhiti shakllantiriladi, bu esa
iqtisodiyotning barcha sohalarida — agrar hamda sanoat — samaradorlikni oshiradi.
O‘zbekiston sharoitida bu kontseptsiya davlatning mulkchilik shakllarini
diversifikatsiya etish, fermer va korxonalar o‘rtasida bozor mexanizmlarini tatbiq etish
orqali amalga oshirildi. Agrar va sanoat islohotlarini nazariy tahlil qilishda bozor
mexanizmlari, ijtimoiy - iqtisodiy barqarorlik tamoyillari va davlatning strategik roli
o‘rtasidagi uyg‘unlik asosiy konsepsiya hisoblanadi. Nazariy asosda strukturaviy
o‘zgarishlar iqtisodiyotning qishloq xo‘jaligidan sanoatga o‘tish darajasini oshirish

bilan birga, xizmatlar sektorining ulushini ham oshirishga xizmat qiladi. Bozor
iqtisodiyoti tamoyillari asosida ishlab chiqilgan siyosatlar milliy iqtisodiyotning
raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, O‘zbekistonning global
integratsiyasini ham qo‘llab - quvvatlaydi.
Qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarini isloh qilishning nazariy asoslari, avvalo, klassik
va zamonaviy iqtisodiy nazariyalar ga tayanadi. Jumladan, A. Smit, D. Rikardo va A.
Marshall kabi klassik iqtisodchilar tomonidan asoslab berilgan bozor mexanizmi,
mehnat taqsimoti va raqobat nazariyalari agrar hamda sanoat ishlab chiqarishini
samarali tashkil etishning nazariy poydevorini yaratadi. Ushbu nazariyalarga ko‘ra,
resurslar erkin harakat qiladigan va raqobat mavjud bo‘lgan iqtisodiy muhitda ishlab
chiqarish samaradorligi oshadi.
Zamonaviy iqtisodiy nazariyalarda esa institutsional iqtisodiyot , strukturaviy
transformatsiya va barqaror rivojlanish konsepsiyalari muhim o‘rin tutadi. Xususan, D.
Nort tomonidan ishlab chiqilgan institutsional nazariya iqtisodiy islohotlarda mulk
huquqlari, qonun ustuvorligi va davlat institutlarining rolini asoslab beradi.
O‘zbekiston tajribasida ham agrar va sanoat islohotlarining muvaffaqiyati huquqiy-
me’yoriy bazaning mustahkamlanishi va davlat institutlarining izchil faoliyati bilan
chambarchas bog‘liqdir.
Agrar sohada nazariy asos sifatida yer va mulk munosabatlarini isloh qilish , ishlab
chiqaruvchilarning iqtisodiy manfaatdorligini oshirish hamda bozor infratuzilmasini
rivojlantirish konsepsiyasi ilgari suriladi. Fermer xo‘jaliklariga tayangan ishlab
chiqarish modeli neoklassik iqtisodiy nazariyaga muvofiq bo‘lib, kichik va o‘rta
xo‘jalik subyektlarining moslashuvchanligi va samaradorligini ta’minlaydi. Bu
yondashuv qishloq xo‘jaligida raqobat muhitini kuchaytirish va ishlab chiqarish
hajmini barqaror oshirishga xizmat qiladi.
Sanoat sohasini isloh qilishning nazariy asoslari esa industrializatsiya , diversifikatsiya
va innovatsion rivojlanish konsepsiyalariga tayanadi. Iqtisodiy rivojlanish nazariyasiga
ko‘ra (U. Rostou, J. Shumpeter), sanoatning texnologik yangilanishi va innovatsiyalar

iqtisodiy o‘sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchidir. O‘zbekistonda sanoatni
modernizatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishga
o‘tish aynan ushbu nazariy yondashuvlarga mos keladi.
Shuningdek, agrar va sanoat sohalarini isloh qilishda davlatning faol, lekin bozorga
moslashgan roli nazariy jihatdan asoslab beriladi. Keynschilik va aralash iqtisodiyot
nazariyalariga muvofiq, davlat iqtisodiy jarayonlarni to‘liq nazorat qilmaydi, balki
strategik tarmoqlarni qo‘llab-quvvatlaydi, investitsiya muhitini yaxshilaydi va ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlaydi. Bu tamoyil O‘zbekistonning “bosqichma-bosqich islohotlar”
modelida yaqqol namoyon bo‘ladi.
Xulosa qilib aytganda, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarini isloh qilishning nazariy
asoslari bozor iqtisodiyoti qonuniyatlari, institutsional islohotlar va davlatning
strategik ishtiroki uyg‘unligiga tayangan holda shakllanib, milliy iqtisodiyotning
barqaror va raqobatbardosh rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi.
1.2. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida agrar va sanoat siyosati tushunchasi
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish — bu iqtisodiy tizimni markazlashgan rejalashtirishdan
bozor mexanizmlari orqali boshqarishga o‘tkazish jarayonidir. O‘zbekiston bozor
iqtisodiyotiga o‘tishda o‘zining o‘ziga xos yo‘lini (modelini) ishlab chiqdi, u yerda
davlat va bozor xususiyatlari uyg‘unlashtirildi.
Agrar siyosat o‘zida yer munosabatlarini liberallashtirish, fermer xo‘jaliklarini
qo‘llab - quvvatlash va kooperatsiya tizimini shakllantirishni jamlaydi. Mustaqil
O‘zbekistonda agrar siyosatning nazariy maqsadi fermerlar va dehqonlarning o‘z
resurslarini bozor mexanizmlari orqali erkin foydalanishidir. Paxta, g‘alla, sabzavot va
boshqa qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida shaxsiy va fermer xo‘jaliklari tizimi
mustahkamlanib, erkin bozor tamoyillari joriy etildi. O‘zbekiston agrar siyosatining
fundamental tamoyillaridan biri — qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportini

diversifikatsiya qilish va yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarishdir.
Sanoat siyosati esa ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish, infratuzilma va texnologik
modernizatsiyani ta’minlash hamda eksport salohiyatini oshirishga qaratiladi.
Sanoatning modernizatsiyasi va diversifikatsiyasi O‘zbekistonni faqat xomashyo
yetkazuvchi davlatdan yuqori texnologiyali raqobatbardosh mahsulot ishlab
chiqaruvchi mamlakatga aylantirish yo‘lidir.
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida agrar va sanoat siyosati davlatning uzoq
muddatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasining ajralmas qismi hisoblanadi.
O‘zbekiston tajribasida bu jarayon keskin “shok terapiyasi” asosida emas, balki
bosqichma-bosqich, evolyutsion islohotlar orqali amalga oshirildi. Bu yondashuv
iqtisodiy barqarorlikni saqlash, aholi bandligi va ijtimoiy himoyani ta’minlashga
xizmat qildi.
Agrar sohada bozor mexanizmlarini joriy etish bilan birga, davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash tizimi saqlab qolindi. Jumladan, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarini
imtiyozli kreditlash, subsidiyalar ajratish, qishloq infratuzilmasini rivojlantirish va
agroxizmatlar bozorini kengaytirish agrar siyosatning muhim yo‘nalishlari bo‘ldi.
Yerga egalik qilish huquqining mustahkamlanishi va uzoq muddatli ijara
mexanizmlarining joriy etilishi fermer xo‘jaliklarining iqtisodiy mustaqilligini
kuchaytirdi.
Shuningdek, bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida agrosanoat majmuasini
rivojlantirish ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilandi. Qishloq xo‘jaligi
xomashyosini qayta ishlovchi sanoat tarmoqlarining kengayishi natijasida ichki bozor
to‘ldirildi, eksportbop mahsulotlar hajmi oshdi va qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratildi.
Sanoat siyosatida esa davlat tarkibiy o‘zgarishlarni chuqurlashtirish, import o‘rnini
bosuvchi va eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarishlarni rivojlantirishga alohida
e’tibor qaratdi. Mashinasozlik, kimyo sanoati, elektrotexnika, to‘qimachilik va qurilish
materiallari sanoati kabi tarmoqlar iqtisodiyotning “drayver” sohalariga aylandi. Erkin
iqtisodiy zonalar, texnoparklar va sanoat klasterlarining tashkil etilishi sanoat
siyosatining amaliy natijalaridan biridir.

Umuman olganda, bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida agrar va sanoat siyosati o‘zaro
uzviy bog‘liq holda amalga oshirilib, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini
oshirish, iqtisodiy o‘sishni ta’minlash va aholi farovonligini yuksaltirishga xizmat
qiladi.
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida agrar va sanoat siyosatining muhim jihatlaridan
biri — institutsional islohotlarni amalga oshirish dir. Ya’ni mulkchilik shakllarini
o‘zgartirish, xo‘jalik yuritish subyektlarining huquqiy maqomini mustahkamlash
hamda bozor infratuzilmasini rivojlantirish ushbu siyosatning nazariy va amaliy
asosini tashkil etadi . O‘zbekistonda mulkchilikning xilma-xilligini ta’minlash
orqali sog‘lom raqobat muhiti shakllantirildi.
Agrar siyosatda davlat buyurtmalarini bosqichma-bosqich qisqartirish , narxlarni
erkinlashtirish va mahsulot realizatsiyasida bozor mexanizmlarini keng joriy etish
muhim ahamiyat kasb etdi. Natijada fermer va dehqon xo‘jaliklarining manfaatdorligi
oshib, ishlab chiqarish hajmlarining o‘sishi kuzatildi. Ayniqsa, meva-sabzavotchilik,
chorvachilik va bog‘dorchilik sohalarining rivojlanishi qishloq xo‘jaligining tarkibiy
jihatdan diversifikatsiyalashuviga olib keldi.
Shu bilan birga, agrar siyosatning muhim yo‘nalishlaridan biri — oziq-ovqat
xavfsizligini ta’minlash hisoblanadi. Ichki bozorni asosiy turdagi qishloq xo‘jaligi
mahsulotlari bilan barqaror ta’minlash davlat agrar siyosatining ustuvor vazifasi
sifatida qaraladi. Bu borada qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarini moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash va zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish muhim rol o‘ynaydi.
Sanoat siyosatida esa bozor iqtisodiyotiga mos ravishda strukturaviy qayta qurish
amalga oshirildi. Eskirgan, raqobatbardosh bo‘lmagan ishlab chiqarish quvvatlari
qisqartirilib, zamonaviy texnologiyalarga asoslangan yangi korxonalar tashkil etildi.
Energiya tejamkor va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish sanoat siyosatining
ustuvor yo‘nalishiga aylandi.

Bundan tashqari, sanoat siyosati doirasida mahalliylashtirish dasturlari amalga
oshirilib, ichki xomashyo va resurslardan samarali foydalanish yo‘lga qo‘yildi. Bu esa
importga qaramlikni kamaytirish, ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish va milliy
mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qildi.
Xulosa sifatida aytish mumkinki, bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida agrar va sanoat
siyosati nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki ijtimoiy barqarorlik, hududiy
rivojlanish va aholi turmush darajasini oshirish ga qaratilgan kompleks siyosat sifatida
shakllandi.
1.3 Mustaqillik sharoitida tarkibiy o‘zgarishlarning ilmiy yondashuvlari
Strukturaviy o‘zgarishlar — iqtisodiyot tarkibining vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi va
yangi sohalarning rivojlanishidir. O‘zbekiston sharoitida strukturaviy o‘zgarishlar
agrar sektor va sanoat sektorining o‘zaro uyg‘unlashuvi orqali amalga oshdi. Bu
jarayon iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, ishchi kuchi resurslarini qayta taqsimlash
va texnologik yangilanishni o‘z ichiga oladi.
Agrar sektorning samaradorligini oshirish uchun fermer xo‘jaliklari erkin bozor
mexanizmlari asosida ishlashga ruxsat berildi. Tomorqa va fermer xo‘jaliklari qishloq
xo‘jaligi mahsulotlari yetishtirishni ko‘paytirish bilan birga, oziq - ovqat xavfsizligini
ta’minlashga xizmat qildi. Xuddi shunday, sanoat sohasida texnologik modernizatsiya
va ishlab chiqarish diversifikatsiyasi eksport salohiyatini oshirdi. O‘zbekiston
kontekstida strukturaviy o‘zgarishlar nazariy asosda importni kamaytirish va ichki
ishlab chiqarishni mustahkamlashga qaratildi. Mamlakat siyosatida innovatsion
texnologiyalarni joriy etish va raqamli transformatsiya iqtisodiyotning barcha
tarmoqlarida samaradorlik va raqobatbardoshlikni oshirdi.
Mustaqillik sharoitida tarkibiy o‘zgarishlarni ilmiy asoslashda strukturaviy
transformatsiya nazariyasi muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu nazariyaga ko‘ra (A.

Fisher, K. Clark, S. Kuznets), iqtisodiy rivojlanish jarayonida ishlab chiqarishning
asosiy og‘irligi agrar sektordan sanoat va xizmatlar sohasiga bosqichma-bosqich
o‘tadi. O‘zbekiston iqtisodiyotida ham bu qonuniyat saqlanib, qishloq xo‘jaligi ulushi
qisqarib, sanoat va xizmatlar sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi ortib bordi.
Strukturaviy o‘zgarishlarning ilmiy yondashuvlaridan yana biri — diversifikatsiya
nazariyasi bo‘lib, u iqtisodiyotning bir yoki bir nechta xomashyo turlariga qaramligini
kamaytirishga qaratilgan. O‘zbekiston mustaqillikdan so‘ng aynan shu yondashuv
asosida paxtaga biryoqlama tayanishdan voz kechib, meva-sabzavotchilik,
chorvachilik, to‘qimachilik, mashinasozlik va kimyo sanoatini rivojlantirishni strategik
vazifa sifatida belgiladi. Bu esa iqtisodiy xavfsizlikni mustahkamlash va tashqi
bozorlar tebranishiga bardoshlilikni oshirishga xizmat qildi.
Ilmiy jihatdan asoslangan yana bir yondashuv — import o‘rnini bosish va eksportga
yo‘naltirilgan rivojlanish modeli dir. Dastlab ichki bozorni mahalliy mahsulotlar bilan
ta’minlash orqali sanoatni qo‘llab-quvvatlash, keyinchalik esa raqobatbardosh
mahsulotlar bilan tashqi bozorlarga chiqish O‘zbekiston strukturaviy siyosatining
muhim tarkibiy qismi bo‘ldi. Bu yondashuv sanoat tarmoqlarida texnologik
yangilanish va mahalliylashtirish dasturlarining amalga oshirilishiga turtki berdi.
Shuningdek, tarkibiy o‘zgarishlarning ilmiy asosida innovatsion rivojlanish va
texnologik taraqqiyot nazariyasi ham muhim o‘rin tutadi. J. Shumpeter
ta’kidlaganidek, innovatsiyalar iqtisodiy o‘sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchidir.
O‘zbekistonda raqamli texnologiyalarni joriy etish, sanoatda avtomatlashtirish, qishloq
xo‘jaligida zamonaviy agrotexnologiyalardan foydalanish iqtisodiyotning tarkibiy sifat
jihatdan yangilanishiga olib keldi. Bundan tashqari, mustaqillik sharoitida strukturaviy
o‘zgarishlar davlatning strategik boshqaruv roli asosida amalga oshirildi. Aralash
iqtisodiyot nazariyasiga muvofiq, davlat iqtisodiy jarayonlarga to‘liq aralashmaydi,
biroq ustuvor tarmoqlarni rivojlantirish, infratuzilmani yaratish va ijtimoiy
muvozanatni saqlash orqali tarkibiy siljishlarni yo‘naltirib boradi. O‘zbekistonning
bosqichma-bosqich islohotlar modeli aynan shu ilmiy yondashuvga asoslangan.

Xulosa qilib aytganda, mustaqillik sharoitida amalga oshirilgan tarkibiy o‘zgarishlar
klassik va zamonaviy iqtisodiy nazariyalar — strukturaviy transformatsiya,
diversifikatsiya, innovatsion rivojlanish va davlat ishtirokidagi bozor iqtisodiyoti
konsepsiyalari uyg‘unligi asosida shakllanib, milliy iqtisodiyotning barqaror va uzoq
muddatli rivojlanishini ta’minlashga xizmat qildi.
1.4. Davlatning agrar va sanoat siyosatidagi roli
Davlatning iqtisodiyotdagi roli nazariyada bozor mexanizmlarini to‘ldirish, raqobatni
himoya qilish va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashdir.
O‘zbekiston agrar va sanoat siyosatida davlat erkin bozor tamoyillarini rag‘batlantirish
bilan birga, ijtimoiy himoya mexanizmlarini ham tatbiq etdi. Agrar sohada davlat yer
siyosati, subsidiyalar, kredit mexanizmlarini ishlab chiqish va innovatsion loyihalarni
qo‘llab - quvvatlash orqali siyosat olib bordi. Fermerlarga subsidiyalar, texnika va
tomchilatib sug‘orish kabi modern usullar yordamida ishlab chiqarish samaradorligi
oshirilmoqda. Sanoat siyosatida davlat strategik investitsiyalar, soliq imtiyozlari va
ekspertizalarni moliyaviy qo‘llab - quvvatlash orqali industrial sektorni rivojlantirdi. Bu
yondashuv korxonalar raqobatbardoshligini oshirishga, innovatsiyalarni tatbiq etishga
va eksport bozorlarida o‘z o‘rnini mustahkamlashga yordam berdi.
Iqtisodiy nazariyada davlatning bozor iqtisodiyotidagi roli bozor
muvaffaqiyatsizliklarini bartaraf etish , jamoat tovarlarini yaratish va uzoq muddatli
strategik rivojlanishni ta’minlash bilan izohlanadi. Keynschilik va aralash iqtisodiyot
nazariyalariga ko‘ra, davlat iqtisodiy jarayonlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashmasdan,
lekin muhim yo‘nalishlarni rag‘batlantirish orqali barqaror o‘sishni ta’minlaydi.
O‘zbekiston tajribasida ham aynan shu yondashuv asos qilib olindi.
Agrar siyosatda davlatning roli, avvalo, yer munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga
solish va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining iqtisodiy manfaatdorligini

oshirishdan iboratdir. Yer uchastkalarining uzoq muddatli ijara asosida fermer
xo‘jaliklariga berilishi, yerga egalik huquqining kafolatlanishi va ijara shartlarining
barqarorligi agrar ishlab chiqarishda investitsiya muhitini yaxshiladi. Davlat
tomonidan ajratilayotgan subsidiyalar, imtiyozli kreditlar va sug‘urta mexanizmlari
qishloq xo‘jaligi sohasidagi tavakkalchiliklarni kamaytirishga xizmat qilmoqda.
Shuningdek, davlat agrar siyosatda innovatsion va resurs tejovchi texnologiyalarni
joriy etishni rag‘batlantirmoqda . Tomchilatib sug‘orish, intensiv bog‘dorchilik,
zamonaviy agrotexnika va raqamli monitoring tizimlarining joriy etilishi suv
resurslaridan samarali foydalanish va hosildorlikni oshirishga imkon berdi. Bu
jarayonlar davlat tomonidan qabul qilingan dasturlar va maqsadli investitsiya
loyihalari orqali amalga oshirilmoqda.
Sanoat siyosatida esa davlatning roli strategik rejalashtirish va sanoatni modernizatsiya
qilishni muvofiqlashtirish da namoyon bo‘ladi. Iqtisodiy rivojlanish nazariyasiga ko‘ra,
dastlabki bosqichlarda sanoatning ayrim tarmoqlarini davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash raqobatbardosh ishlab chiqarishlarni shakllantirishga yordam beradi.
O‘zbekistonda erkin iqtisodiy zonalar, sanoat klasterlari va texnoparklarning tashkil
etilishi ana shu yondashuvning amaliy ifodasidir.
Bundan tashqari, davlat sanoat siyosatida xorijiy investitsiyalarni jalb etish , soliq va
bojxona imtiyozlari berish hamda eksportchi korxonalarni moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash orqali ishlab chiqarish hajmi va sifatini oshirishga erishmoqda. Sanoatda
yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ulushining ortishi iqtisodiyotning tarkibiy
jihatdan sog‘lomlashuviga olib kelmoqda.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston sharoitida davlatning agrar va sanoat siyosatidagi
roli bozor mexanizmlarini to‘ldiruvchi, strategik yo‘naltiruvchi va ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlovchi omil sifatida namoyon bo‘lib, milliy iqtisodiyotning
barqaror rivojlanishiga xizmat qilmoqda.

1.5. Birinchi bob yuzasidan nazariy xulosa
Nazariy tahlil shuni ko‘rsatadiki, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarini reformalashda
bozor mexanizmlari hamda davlat roli uyg‘unligi zamonaviy O‘zbekistonning
iqtisodiy siyosati asosini tashkil qiladi. Agrar islohotlarning asosiy maqsadi —
oziq - ovqat xavfsizligini ta’minlash va fermerlarning raqobatbardoshligini oshirishdir.
Sanoat modernizatsiyasi esa texnologik yangilanishni va eksport salohiyatini
mustahkamlashni o‘z ichiga oladi. Bozor iqtisodiyoti nazariyasida raqobat, talab va
taklif tamoyillari asosiy omillar bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekiston misolida agrar va
sanoat siyosatidagi kompleks yondashuv iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat
qiladi. Davlat siyosati bozor mexanizmlari bilan uyg‘unlashib, mulkchilik
shakllarining diversifikatsiyasini qo‘llab - quvvatlaydi. Bu nazariy kontseptsiya ichki
va tashqi bozor talablariga mos iqtisodiy rivojlanishni ta’minlaydi. Agrar sektor va
sanoat sektoridagi islohotlar samaradorlik, raqobatbardoshlik va innovatsiyalarni
kuchaytiradi. Shu bilan birga, davlat bozor jarayonlarini tartibga solishda ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonning
iqtisodiy siyosati ilmiy - nazariy asoslarda shakllantirildi va bu siyosat iqtisodiy
samaradorlikni oshirishga qaratilgan. Bu nazariy asoslar agrar va sanoat sohalaridagi
o‘zgarishlarning texnologik, institutsional va ijtimoiy jihatlarini birlashtiradi.
Natijada, agrar va sanoat sektorlari bozor mexanizmlari bilan birga davlat tomonidan
qo‘llab - quvvatlanib, raqobatbardosh iqtisodiyotga aylanish yo‘lida muhim qadamlar
qo‘yildi. Shu nuqtai nazar O‘zbekistonning mustaqillik davridagi agrar va sanoat
siyosati nafaqat amaliy, balki ilmiy - nazariy asosga ham tayanadi. O‘zbekiston qishloq
xo‘jaligi sektorida amalga oshirilgan islohotlar yer bozorini liberallashtirish va
fermerlarning o‘z faoliyatini erkin olib borish imkoniyatini yaratdi. Davlat tomonidan
joriy etilgan kredit va subsidiyalar tizimi fermerlarning investitsiya imkoniyatlarini
kengaytirdi va hosildorlikni oshirdi. Sanoat sohasida modernizatsiya loyihalari
texnologik yangilanish va ishlab chiqarish jarayonlarining raqamlashtirilishini
ta’minladi. Energetika va neft-gaz tarmoqlariga kiritilgan investitsiyalar ichki ishlab
chiqarish hajmini oshirish bilan birga, eksport salohiyatini kuchaytirdi. Fermer va

korxonalarda zamonaviy boshqaruv tizimlari joriy etilishi ishchi kuchi samaradorligini
oshirishga xizmat qildi. Qishloq xo‘jaligi va sanoat sektoridagi islohotlar orqali
O‘zbekiston ichki bozorni barqarorlashtirdi va oziq - ovqat xavfsizligini ta’minladi.
Davlatning strategik yondashuvi ishlab chiqarish tarmoqlarini diversifikatsiya qilish va
yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarishni rag‘batlantirishga qaratildi.
Nazariy tahlil shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonning iqtisodiy siyosati bozor
mexanizmlari bilan davlat tartibga solishini uyg‘unlashtirib, raqobatbardosh iqtisodiy
model yaratdi. Shu bilan birga, agrar va sanoat sohalaridagi modernizatsiya jarayoni
ijtimoiy barqarorlik va ishchi kuchi resurslarini optimal taqsimlashni ham ta’minlaydi.
O‘zbekiston tajribasi ko‘rsatadiki, mustaqillik yillarida amalga oshirilgan iqtisodiy
islohotlar nafaqat amaliy natija berdi, balki ilmiy-nazariy asoslarni mustahkamlashga
xizmat qildi.
II BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGI SOHASIDAGI
ASOSIY O‘ZGARISHLAR VA BOSQICHLAR
2.1. A GRAR SOHADA MULKCHILIK SHAKLLARINING O ‘ ZGARISHI VA YER
MUNOSABATLARI ISLOHOTI
Mustaqillik yillarida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida amalga oshirilgan eng muhim
islohotlardan biri — mulkchilik shakllarining tubdan o‘zgarishi va yer
munosabatlarining qayta tartibga solinishi bo‘ldi. Sovet davrida qishloq xo‘jaligi
kolxoz va sovxozlarga asoslangan markazlashgan tizimda faoliyat yuritgan bo‘lsa,
mustaqillikdan so‘ng bozor iqtisodiyotiga mos keluvchi yangi xo‘jalik yuritish
shakllariga o‘tish zarurati tug‘ildi.

Islohotlarning dastlabki bosqichida jamoa xo‘jaliklari tugatilib, ularning o‘rnida
shirkat xo‘jaliklari , keyinchalik esa fermer va dehqon xo‘jaliklari tashkil etildi. Yer
davlat mulki sifatida saqlanib qolgan holda, fermerlarga uzoq muddatli ijara asosida
berildi. Bu yondashuv yerning strategik resurs sifatida davlat nazoratida qolishini
ta’minlash bilan birga, ishlab chiqaruvchilarning manfaatdorligini oshirdi.
Yer munosabatlari islohotining huquqiy asosi O‘zbekiston Respublikasining Yer
kodeksi , “Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida”gi Qonun va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar
orqali mustahkamlandi. Ushbu hujjatlar yerga egalik qilish, undan foydalanish va
meros qilib qoldirish huquqlarini kafolatlab, qishloq xo‘jaligida investitsiya muhitini
yaxshilashga xizmat qildi. 1991–1994-yillar O‘zbekistonda agrar islohotlarning
boshlang‘ich (o‘tish) bosqichi sifatida tarixga kirdi. Bu davrda sobiq kolxoz va
sovxozlar negizida ijara jamoalari va shirkat xo‘jaliklari tashkil etildi. Mazkur xo‘jalik
yuritish shakllari bozor iqtisodiyoti tamoyillariga moslashish uchun oraliq model
vazifasini bajardi. Shirkat xo‘jaliklarida mulk jamoaviy hisoblangan bo‘lib, yer va
asosiy ishlab chiqarish vositalari davlat tasarrufida qolgan.
1998-yil agrar islohotlar tarixida muhim burilish nuqtasi bo‘ldi. Ushbu yilda
O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi qabul qilinib, yer munosabatlarining
huquqiy asoslari tizimli ravishda belgilandi. Yer kodeksiga muvofiq, yer oldi-sotdi
obyekti bo‘lishi mumkin emasligi, balki davlat mulki ekanligi qat’iy mustahkamlab
qo‘yildi. Shu bilan birga, yer uchastkalaridan umrbod meros qilib qoldiriladigan egalik
va uzoq muddatli ijara huquqi joriy etildi.
1998–2003-yillarda agrar sohada fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish bosqichi
boshlandi. 1998-yilda qabul qilingan “Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida”gi Qonun fermer
xo‘jaligini qishloq xo‘jaligidagi asosiy subyekt sifatida belgiladi. Fermer xo‘jaligi —
yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lgan, mustaqil xo‘jalik yurituvchi subyekt bo‘lib, yer
maydonini 30–50 yilgacha bo‘lgan ijara shartnomasi asosida tasarruf etdi. Bu holat
ishlab chiqarish barqarorligini va uzoq muddatli rejalashtirish imkoniyatini ta’minladi.

2003–2007-yillarda amalga oshirilgan islohotlar tarkibiy optimallashtirish bosqichi
sifatida baholanadi. Bu davrda iqtisodiy jihatdan samarasiz shirkat xo‘jaliklari
bosqichma-bosqich tugatilib, ularning o‘rnida yirik fermer xo‘jaliklari tashkil etildi.
Yer maydonlari optimallashtirilib, fermer xo‘jaliklarining ixtisoslashuvi kuchaytirildi
(paxtachilik, g‘allachilik, bog‘dorchilik, chorvachilik). Natijada agrar ishlab
chiqarishda yer unumdorligi, mehnat samaradorligi va bozor mexanizmlariga
moslashuv darajasi oshdi.
2010-yillardan boshlab yer munosabatlarida institutsional islohotlar bosqichi
boshlandi. Yer ajratish, ijara huquqini berish va nazorat qilish jarayonlari elektron
tizimlar orqali amalga oshirila boshladi. 2019-yilda qabul qilingan Prezident
farmonlari asosida yer munosabatlarida shaffoflik, raqobat va ochiq tanlov tamoyillari
joriy etildi. Ayniqsa, yer uchastkalarini elektron auksion orqali ajratish mexanizmi
agrar sohada korrupsiyaviy holatlarni kamaytirishga xizmat qildi.
Shunday qilib, mustaqillik yillarida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida mulkchilik
shakllari va yer munosabatlari ma’muriy-buyruqbozlik tizimidan bozor iqtisodiyotiga
asoslangan modelga izchil o‘tkazildi. Ushbu islohotlar qishloq xo‘jaligida iqtisodiy
mustaqillikni ta’minlash, ishlab chiqaruvchining manfaatdorligini oshirish va agrar
sektorni milliy iqtisodiyotning barqaror tarmog‘iga aylantirishda muhim omil bo‘ldi.
2.2. F ERMER XO ‘ JALIKLARI , KLASTER TIZIMI VA ZAMONAVIY
AGROTEXNOLOGIYALAR
Agrar islohotlarning keyingi bosqichi fermer xo‘jaliklarini qishloq xo‘jaligining asosiy
ishlab chiqaruvchi subyekti sifatida shakllantirish bilan bog‘liq bo‘ldi. Fermer
xo‘jaliklari bozor talablariga tez moslashish, ishlab chiqarish hajmini oshirish va
mahsulot tannarxini pasaytirish imkoniyatiga ega bo‘ldi.
So‘nggi yillarda qishloq xo‘jaligida agroklaster tizimi joriy etildi. Klasterlar
“yetishtirish – qayta ishlash – saqlash – eksport” zanjirini birlashtirgan holda, qishloq

xo‘jaligi mahsulotlarining qo‘shilgan qiymatini oshirishga xizmat qilmoqda. Ayniqsa,
paxta-to‘qimachilik, meva-sabzavot va chorvachilik klasterlari agrar sohaning
samaradorligini sezilarli darajada oshirdi.
Zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish ham agrar siyosatning muhim yo‘nalishiga
aylandi. Tomchilatib sug‘orish , intensiv bog‘dorchilik, yuqori hosilli urug‘lar,
agrotexnika va raqamli monitoring tizimlari suv va yer resurslaridan samarali
foydalanish imkonini berdi. Davlat tomonidan ushbu texnologiyalarni joriy etishga
subsidiya va imtiyozli kreditlar ajratilishi fermerlarning innovatsiyalarga bo‘lgan
qiziqishini kuchaytirdi. Mustaqillik yillarida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida agrar
islohotlar yangi bosqichga o‘tdi va bunda fermer xo‘jaliklari asosiy ishlab chiqaruvchi
subyekt sifatida mustahkamlandi. Davlat siyosati fermerlarni qo‘llab - quvvatlash,
ularni bozor mexanizmlariga moslashtirish va raqobatbardoshlikni oshirishga qaratildi.
Bugungi kunda qishloq xo‘jaligida ko‘plab imtiyozli subsidiyalar, kreditlar va
moliyaviy yordam mexanizmlari mavjud bo‘lib, agrotexnologiyalarni joriy etish
ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
Fermer xo‘jaliklarining roli va qo‘llab - quvvatlash:
O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra,
fermerlar va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilari davlat
tomonidan bir qator subsidiyalar bilan qo‘llab - quvvatlanadi. Buning uchun yaratilgan
“Agrosubsidiya” axborot tizimi orqali fermerlar traktor, sug‘orish texnologiyalari,
urug‘lik, mineral o‘g‘itlar, sug‘urta va boshqa xarajatlar bo‘yicha subsidiya olishlari
mumkin
2025-yilning dekabr oyida O‘zbekiston Prezidentining qaroriga ko‘ra, 29 trillion
so‘mdan ortiq mablag‘ paxta va g‘alla yetishtirish, qishloq xo‘jaligi texnikasi sotib
olish hamda suvni tejovchi texnologiyalarni joriy etishga yo‘naltirilgan. Shu bilan
birga, 2026-yilda yana 34,2 trillion so‘m ajratilishi rejalashtirilgan.
Agroklasterlar tizimi:

O‘zbekiston agrar salohiyatini oshirish uchun klaster tizimini faol joriy etmoqda.
Klaster – bu mahsulot yetishtirish, uni qayta ishlash, saqlash va eksportga tayyorlash
zanjirini birlashtiruvchi ishlab chiqaruvchilar va korxonalar guruhi bo‘lib, u fermerlar,
qayta ishlovchi korxonalar, logistika subyektlari va eksportchilarni o‘zida jamlaydi.
Rasmiy hukumat yangiliklariga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistonda 800 dan ortiq
agroklasterlar tashkil etilgan va paxta hamda g‘alla yetishtirishning muhim qismini
aynan klasterlar orqali amalga oshirilmoqda. Shu jumladan paxta yetishtirishning 100
%i klaster tizimi asosida amalga oshiriladi, meva - sabzavot mahsulotlari bo‘yicha ham
sezilarli ulush klasterlar hissasiga to‘g‘ri keladi.

Zamonaviy agrotexnologiyalar:
Zamonaviy agrotexnologiyalar – bugungi agrar ishlab chiqarishning muhim
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u suv va yer resurslaridan samarali foydalanishni,
mahsulot hosildorligini oshirishni va ishlab chiqarish tannarxini kamaytirishni
ta’minlaydi. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida quyidagi texnologiyalar keng joriy
etilmoqda:
Tomchilatib sug‘orish tizimlari va boshqa suvni tejovchi texnologiyalar – fermerlar
uchun subsidiya tizimi orqali joriy etilmoqda (masalan, sug‘orish tizimlariga
ajratiladigan subsidiya mexanizmlari Intensiv bog‘dorchilik va yuqori hosilli navlar –
davlat sanoat strategiyalarida e’tibor qaratilmoqda Raqamli agrar platformalar va
monitoring tizimlari – “Agro - Subsidy” tizimi orqali fermerlar uchun ariza topshirish
va resurslarni kuzatish jarayonlari raqamlashtirilgan.
Shuningdek, xalqaro tashkilotlar
bilan hamkorlikda “Smart Farming for the Next Generation” kabi loyihalar amalga
oshirilib, tomchilar sug‘orish, yopiq issiqxonalar va boshqa tizimlar fermerlarga
amaliy yordamini yo‘naltirmoqda .
2.3. Q ISHLOQ XO ‘ JALIGIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGI VA EKSPORT
SALOHIYATINING OSHISHI

Agrar islohotlar natijasida qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish samaradorligi barqaror
o‘sib bordi . Paxta va g‘alla yetishtirish bilan bir qatorda meva-sabzavotchilik,
uzumchilik va chorvachilik sohalarining rivojlanishi qishloq xo‘jaligi mahsulotlari
tarkibini diversifikatsiya qildi.
Ishlab chiqarish samaradorligining oshishi eksport salohiyatining kengayishiga olib
keldi. O‘zbekiston meva-sabzavot mahsulotlari Markaziy Osiyo, Rossiya, Xitoy va
Yevropa bozorlarida raqobatbardosh mahsulot sifatida tanila boshladi. Qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash hajmining oshishi eksport tarkibida
yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ulushini ko‘paytirdi.
Shuningdek, logistika infratuzilmasining rivojlanishi, sovutkich omborlari va
eksportga yo‘naltirilgan korxonalarning tashkil etilishi agrar eksportning barqaror
o‘sishiga xizmat qildi. Bu jarayonlar O‘zbekistonning oziq-ovqat xavfsizligini
ta’minlash bilan birga, qishloq aholisi daromadlarining oshishiga ham ijobiy ta’sir
ko‘rsatdi. Mustaqillik yillarida O‘zbekiston agrar sektorida amalga oshirilgan izchil
islohotlar qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish samaradorligini barqaror ravishda
oshirish ga olib keldi. 1990 - yillar oxiridan boshlab agrar tarmoqdagi mexanizmlar
bozor talablariga mos ravishda transformatsiya qilindi, paxta va g‘alla yetishtirish
bilan bir qatorda meva - sabzavotchilik, uzumchilik va chorvachilik tarmoqlari ham
sifatli va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishga yo‘naltirildi. Bu esa
mahsulotlar tarkibini diversifikatsiya qilishga va resurslardan samarali foydalanishga
xizmat qildi.
Ishlab chiqarish samaradorligining oshishi:
So‘nggi yillarda agrar sektorda ishlab chiqarish samaradorligi o‘sib bormoqda.
2025 - yilning yanvar–sentyabr oylarida jami agrar mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi
4 % ga o‘sdi, shu jumladan g‘alla va sabzavotchilik, meva yetishtirish ko‘rsatkichlari
sezilarli darajada yaxshilandi.
Bu o‘sish natijasida:

 8,4 million tonna g‘alla yetishtirildi,
 9,85 million tonna sabzavotlar ishlab chiqarildi,
 2,56 million tonna meva va berrylar hosil qilindi.
Shuningdek, chorvachilik va sut mahsulotlari ishlab chiqarishida ham ijobiy
dinamikalar kuzatilmoqda, bu ichki bozor talabi bilan birga eksport salohiyatini ham
mustahkamlashga xizmat qiladi.
E KSPORT SALOHIYATINING KENGAYISHI
Fermerlar va agrar korxonalar samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va
qayta ishlash imkoniyatlarini kengaytirish eksportni kengaytirishga bevosita ta’sir
ko‘rsatdi. Meva - sabzavot mahsulotlari, ayniqsa, xorij bozorlarida O‘zbekiston
mahsulotlariga bo‘lgan talab sezilarli darajada oshmoqda.
2025 - yilda O‘zbekistonning meva va sabzavot eksporti 83 ta davlatga yetib, umumiy
oziq - ovqat eksporti $3 mlrd atrofida bo‘ldi va yil yakunida $3,2 mlrddan oshishi
kutilmoqda. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 37
% ga ko‘paydi.
Shu bilan birga, 2025 - yilning birinchi yarmida qariyb 311
000 tonna meva eksport
qilinganligi, shundan chet el bozori uchun ayniqsa zarur bo‘lgan gilos, olma, o‘rik kabi
mahsulotlar katta ulush egallaganligi qayd etildi.
Boshqa manbalarga ko‘ra, 2025 - yilda meva - sabzavot mahsulotlari eksportidan tushgan
daromad 1,2
mlrd dollarga yetdi, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 29,8 % ga
oshgan.
Shuningdek, 2024 - yilda O‘zbekiston 180 dan ortiq qishloq xo‘jaligi mahsulot turlarini
80 dan ortiq mamlakatga eksport qilgani ma’lum bo‘ldi — bu agrar mahsulotlar
eksportining geografik diversifikatsiyasi ijobiy tendensiyasini ko‘rsatadi.

L OGISTIKA VA QAYTA ISHLASH INFRATUZILMASI

Eksport hajmi va sifatini oshirishda logistika infratuzilmasini rivojlantirish muhim rol
o‘ynaydi. Oxirgi yillarda O‘zbekiston bo‘ylab sovutkich omborlar, agro logistika
markazlari va muzlatish komplekslari qurilib, eksportga yo‘naltirilgan mahsulotlar
saqlanishi va yetkazib berilishi samaradorligi oshdi. Ushbu infratuzilma, ayniqsa,
meva - sabzavot va chorvachilik mahsulotlarining xalqaro standartlarga mos eksporti
uchun zarur sharoitlarni yaratadi.
Eng muhimi, yuqori sifatli, ekologik toza va standartlarga javob beruvchi mahsulotlar
eksporti O‘zbekistonning jahon bozorlaridagi raqobatbardoshligini kuchaytirib, agrar
sektor orqali valyuta tushumlarini oshirishga xizmat qilmoqda.
2.4. I KKINCHI BOB YUZASIDAN XULOSA
Xulosa qilib aytganda, mustaqillik yillarida qishloq xo‘jaligi sohasida amalga
oshirilgan islohotlar mulkchilik shakllarini o‘zgartirish, yer munosabatlarini
takomillashtirish, fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish va zamonaviy
agrotexnologiyalarni joriy etish orqali izchil amalga oshirildi. Ushbu islohotlar
natijasida qishloq xo‘jaligi bozor iqtisodiyotiga moslashib, ishlab chiqarish
samaradorligi va eksport salohiyati sezilarli darajada oshdi. Agrar sektor bugungi
kunda milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi muhim tarmoqlardan
biriga aylandi. Zamonaviy agrotexnologiyalar va innovatsiyalarni joriy etish mahsulot
sifatini va hosildorligini sezilarli darajada yaxshiladi, shuningdek, qishloq xo‘jaligi
bozor iqtisodiyotiga moslashib, ichki va tashqi bozorlarda eksport salohiyatini
kengaytirdi. Natijada agrar sektor milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini
ta’minlovchi strategik tarmoqqa aylandi va kelajakda ham innovatsion rivojlanish,
iqtisodiy samaradorlik va ekologik barqarorlikni ta’minlash orqali o‘sishda davom
etadi.

III BOB. MUSTAQILLIK YILLARIDA SANOAT SOHASIDAGI TARKIBIY
O‘ZGARISHLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
3.1. S ANOATNI MODERNIZATSIYA QILISH VA TARKIBIY DIVERSIFIKATSIYA
JARAYONLARI
Mustaqillik yillarida O‘zbekiston sanoat siyosati tubdan qayta shakllantirildi, unda
sanoatni modernizatsiya qilish va ishlab chiqarishni tarkibiy diversifikatsiyalash asosiy
maqsadga aylandi. 2015–2019 yillarda Prezident farmoni bilan ishlab chiqarishni
modernizatsiya qilish, texnologik yangilanishlar va diversifikatsiya loyihalari bo‘yicha
maxsus chora - tadbirlar dasturi qabul qilindi. Bu dastur joriy etilishi bilan an’anaviy
xomashyo yo‘nalishidan yuqori texnologiyali, qo‘shimcha qiymati yuqori tayyor
mahsulotlar ishlab chiqarishga o‘tish yo‘lga qo‘yildi, bu esa sanoat salohiyatini
oshirdi.
Shuningdek, ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish natijasida sanoat mahsulotlarini
xomashyo eksportidan tayyor tovar eksportiga yo‘naltirish bosqichma - bosqich amalga
oshirilmoqda. Yosh investitsiya dasturlari voqea - joyi sifatida sanoat korxonalarida
qo‘shimcha ish o‘rinlari yaratilib, ishlab chiqarish texnologiyalari zamonaviy
talablarga moslashtirilmoqda. Bu jarayonlar iqtisodiyotning real sektori barqarorligini
mustahkamlab, sanoatning yalpi ichki mahsulotdagi ulushini oshirmoqda.
Prezidentning 2015-yil 4-martdagi farmoni bu dasturga ko‘ra qiymati milliardlab
dollar bo‘lgan 846 investitsiya loyihalarini amalga oshirishni nazarda tutgan, jumladan
qiymati 19,6 milliard dollar bo‘lgan 711 yangi loyiha va 21,1 milliard dollarlik xorijiy
investor sarmoyalari jalb etilishi ko‘zda tutilgan. Bu chora-tadbirlar sanoatning
texnologik yangilanishi, investitsiya faolligini oshirish hamda qo‘shimcha qiymati
yuqori tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishga o‘tishni rag‘batlantirdi. Ushbu islohotlar
natijasida sanoatning struktura jihatidan diversifikatsiyasi ham amalga oshdi:
mamlakat ichida mashinasozlik, kimyo, elektrotexnika kabi yuqori texnologiyali
tarmoqlar kengayib, an’anaviy xomashyo yo‘nalishidan yuqori qo‘shimcha qiymatli
tayyor mahsulotlarga qaratilgan ishlab chiqarish ustuvor bo‘ldi. Bu esa ishlab chiqarish

hajmi va eksport salohiyati o‘sishiga olib keldi hamda milliy sanoat tarmog‘ining yalpi
ichki mahsulotdagi ulushi sezilarli darajada oshdi. Iqtisodiy statistik ma’lumotlar ham
bu jarayonlarning samaradorligini tasdiqlaydi: 2015-yilda sanoat mahsulotlari ishlab
chiqarish hajmi oldingi yilga nisbatan o‘sish ko‘rsatgan bo‘lsa, zamonaviy
infratuzilma va yuqori texnologiyali investitsiyalar asosida yangi ishlab chiqarish
quvvatlari ishga tushirilgan. Bu holat iqtisodiy modernizatsiya siyosatining
makroiqtisodiy barqarorlik va yuqori o‘sish sur’ati bilan uyg‘unlashganini ko‘rsatadi.
Shu tarzda, sanoatni modernizatsiya qilish va tarkibiy diversifikatsiya jarayonlari
O‘zbekiston iqtisodiyotining investitsion jozibadorligini oshirish, ishlab chiqarishning
raqobatbardoshligini kuchaytirish hamda ichki va tashqi bozorlarda eksport
salohiyatini kengaytirishga xizmat qildi. Bu islohotlar mamlakat sanoatining uzoq
muddatli barqaror rivojlanishi uchun mustahkam poydevor yaratdi.
3.2. Y ANGI SANOAT TARMOQLARI , INVESTITSIYALAR VA SANOAT ZONALARI
Mustaqillik yillarida yangi sanoat tarmoqlari shakllanishi va rivojlanishi ham iqtisodiy
strategiyaning ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Xususan:
 Avtomobilsozlik — UzAuto Motors kabi xalqaro hamkorlikda tashkil
etilgan yirik korxonalar faoliyati yo‘lga qo‘yilib, mahalliy komponentlar ishlab
chiqarishni jalb qilish orqali eksport salohiyati oshirildi.
 Texnologik va kimyo sanoati — gaz kimyo majmualari, polimerlar va
boshqa yuqori texnologik mahsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmoqlar yaratildi.
 Tibbiyot va farmatsevtika kabi yuqori qo‘shimcha qiymatli yo‘nalishlar ham
sanoat tarkibiga kiritildi.
Shuningdek, sanoat zonalari va maxsus iqtisodiy zonalar orqali chet el
investitsiyalarini jalb qilish, infratuzilmalarni yaxshilash va raqobatbardosh ishlab
chiqarishni shakllantirish bo‘yicha chora - tadbirlar amalga oshirilmoqda. Masalan,

zamonaviy IT Park Uzbekistan kabi innovatsion zonalar ham o‘z faoliyatini yo‘lga
qo‘ygan. O‘zbekiston 2024 yilda xorijiy investorlar uchun investitsiya muhitini
yaxshilash orqali $190 milliard atrofida investitsiyalarni to‘plagan va bu pulning katta
qismi sanoat sohasiga yo‘naltirilgan. Bu esa yangi tarmoqlarni yaratish va mavjud
ishlab chiqarishni kengaytirishga xizmat qilmoqda. Mustaqillikdan keyin O‘zbekiston
sanoat siyosatida yuqori texnologiyali va qo‘shimcha qiymati katta bo‘lgan yangi
tarmoqlarni shakllantirish ustuvor yo‘nalishga aylandi. Jumladan, avtomobilsozlik
sohasi mamlakat iqtisodiyotining yetakchi tarmoqlaridan biriga aylandi. “UzAuto
Motors” va uning tarkibidagi korxonalar, xususan “UzAuto Motors Powertrain”,
“BYD Uzbekistan Factory” kabi yangi ishlab chiqarish quvvatlari avtomobil ishlab
chiqarishni kengaytirib, minglab yangi ish o‘rinlari yaratmoqda va komponentlarni
mahalliylashtirish orqali eksport salohiyatini oshirmoqda. Bu sektorda tobe
tarmoqlarda logistika, savdo va xizmat ko‘rsatish sohalarida ham ishchi kuchi keng
jalb etilmoqda, bu esa avtomobil sanoatining iqtisodiy integratsiyasini yanada
mustahkamladi.
Shuningdek, O‘zbekiston texnologik va kimyo sanoati tarmoqlarini ham
kengaytirmoqda. Gaz-kimyo majmualari, polimerlar va boshqa yuqori texnologik
mahsulotlar ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyat ko‘rsatmoqda, bu esa sanoatning
import o‘rnini bosuvchi va eksport yo‘nalishida ishlab chiqariladigan mahsulotlar
hajmini oshirishga xizmat qilmoqda.
Yuqori qo‘shimcha qiymatli yo‘nalishlardan biri sifatida farmatsevtika va IT
sektorlarini ham ajratib o‘tish mumkin. Masalan, IT Park Uzbekistan platformasi
orqali 200 dan ortiq chet el kapitaliga ega kompaniyalar faoliyat ko‘rsatib, ularning
mahsulotlari 78 dan ortiq davlatga eksport qilinmoqda hamda minglab yangi ishchi
o‘rinlar yaratilmoqda.
Sanoat zonalari va maxsus iqtisodiy zonalar orqali investitsiyalarni jalb etish ham faol
amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston bo‘ylab maxsus iqtisodiy zonalar, kichik sanoat
zonalari, texnoparklar va klasterlar tashkil etilib, ularning samaradorligi bangi darajada

oshdi. 2024 yilda hududlarda faoliyat ko‘rsatayotgan sanoat zonalarida asosiy
kapitalga katta hajmdagi investitsiyalar yo‘naltirilmoqda, bu esa yangi ishlab chiqarish
quvvatlarini yaratish va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirishga
xizmat qilmoqda.
Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2025 yilning birinchi yarmida asosiy kapitalga
investitsiyalar hajmi 273,4 trillion so‘mni tashkil etdi, bu o‘tgan yilning mos davriga
nisbatan sezilarli darajada oshdi. Investitsiyalarning katta qismi sanoat sohasiga
yo‘naltirilgan bo‘lib, bu sektorning uzoq muddatli iqtisodiy barqarorligiga ijobiy ta’sir
qilmoqda.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, sanoat zonalarining o‘sishi ham aniq natija
bermoqda: 2025 yilning 1 oktabr holatiga ko‘ra maxsus iqtisodiy zonalar bo‘yicha
ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi o‘tgan yilga nisbatan 42,7% ga oshdi, bu esa zonalar
orqali yuqori texnologiyali ishlab chiqarishning kengayayotganini ko‘rsatadi.
3.3. Q ISHLOQ XO ‘ JALIGI VA SANOAT INTEGRATSIYASI : QAYTA ISHLASH
SANOATINING RIVOJI
Mustaqillik yillarida qishloq xo‘jaligi va sanoatni integratsiya qilish, ya’ni
agrar - industrial kompleksni rivojlantirish ga alohida e’tibor qaratildi. Bu yo‘nalish
davlat siyosatining strategik ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, xomashyoning chuqur
qayta ishlanishi va sanoat bilan samarali bog‘lanish maqsadida kompleks dasturlar
ishlab chiqildi va amalga oshirildi.
Qayta ishlash sanoati orqali paxta, g‘alla, meva - sabzavot kabi agrar mahsulotlar yuqori
qo‘shimcha qiymatga ega sanoat mahsulotlariga aylantirildi, bu esa ichki bozorni
to‘ldirish bilan birga eksport salohiyatini ham oshirdi. Sanoat korxonalari qishloq
xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilari bilan hamkorlikda yetishtirilgan xomashyoni qayta

ishlashni kengaytirib, yangi produktlar ishlab chiqarish va eksport yo‘nalishlarini
kengaytirdi. Mustaqillik yillarida O‘zbekiston iqtisodiy siyosatida qishloq xo‘jaligi va
sanoat integratsiyasi — ya’ni agrar-industrial kompleksni rivojlantirish — strategik
ustuvor yo‘nalish bo‘lib xizmat qildi. Agrar-industrial kompleks tushunchasi qishloq
xo‘jaligi ishlab chiqarishidan tortib, xomashyoni qayta ishlovchi sanoat
tarmoqlarigacha bo‘lgan butun tizimni ifodalaydi, shu jumladan oziq-ovqat sanoati,
logistika va savdo xizmatlari ham kiradi. Bu yondashuv sanoat bilan qishloq xo‘jaligi
o‘rtasidagi uzluksiz zanjirni yaratishga xizmat qiladi va iqtisodiyotning qo‘shimcha
qiymat yaratish salohiyatini oshiradi.
Integratsiyaning aniq amaliy ifodasi — bu qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini chuqur
qayta ishlashdir. Masalan, paxta, g‘alla, meva va sabzavot kabi asosiy agrar xomashyo
resurslarining qayta ishlash tarmoqlarida qo‘shimcha qiymat hosil qilinmoqda. Qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirishdan tashqari, respublikada ko‘plab klasterlar tashkil
etilib, ular orqali xomashyodan tayyor mahsulotgacha bo‘lgan ishlab chiqarish zanjiri
yo‘lga qo‘yildi. Bu tizim mahsulot sifatini oshirish, innovatsion texnologiyalarni joriy
etish va eksport bozorlarida raqobatbardoshlikni kuchaytirishga xizmat qilmoqda.
Klaster usuli orqali yetishtirilgan qishloq xo‘jaligi xomashyosi qayta ishlash
zavodlarida yuqori darajadagi sanoat mahsulotlariga aylantiriladi, bu esa ichki bozorni
to‘ldirish bilan birga eksport salohiyatini ham kengaytiradi. 2024-yilda O‘zbekiston
yetishtirgan 80 dan ortiq qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, jumladan meva-sabzavotlar, 66
dan ortiq davlatga eksport qilingan. Bu eksportning diversifikatsiyasi va qayta
ishlangan mahsulotlarning ulushi oshganini ko‘rsatadi.
Misol uchun meva va sabzavot mahsulotlari eksporti 2024-yilda sezilarli darajada
oshdi: birinchi chorakda 500 ming tonnadan ortiq meva-sabzavot eksport qilindi va bu
2023-yilga nisbatan 43,3% ko‘p bo‘ldi. Asosiy eksport bozorlariga Rossiya, Pokiston,
Qozog‘iston va Xitoy kiradi, bu esa qayta ishlangan agrar mahsulotlar bo‘yicha global
raqobatbardoshlikni kuchaytiradi.

Klaster tizimi, xomashyo yetishtiruvchilardan to qayta ishlangan mahsulot ishlab
chiqarishga qadar uzluksiz integratsiyalashgan model, agrar sektor bilan sanoat
o‘rtasidagi bog‘lanishni mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Bu yondashuv orqali
mahsulotlar yuqori qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lib, eksport yo‘nalishlarida ham
samarali vositaga aylanmoqda.
Umuman olganda, qishloq xo‘jaligi va sanoat integratsiyasi orqali O‘zbekiston agrar-
industrial kompleksining samaradorligi oshmoqda, bu esa ichki bozorni
diversifikatsiya qilish, eksport salohiyatini kengaytirish hamda milliy iqtisodiyotning
barqaror rivojlanishiga katta hissa qo‘shmoqda.
3.4. U CHINCHI BOB YUZASIDAN XULOSA
Umuman olganda, mustaqillik yillarida O‘zbekiston sanoat sohasida chuqur tarkibiy
o‘zgarishlar, modernizatsiya va diversifikatsiyani amalga oshirdi . Sanoat siyosati
ishlab chiqarishni yuqori texnologiyali, yuqori qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar tomon
yo‘naltirdi, yangi tarmoqlar — masalan, avtomobilsozlik, kimyo va IT — jadal
rivojlantirildi. Chet el investitsiyalari jalb etilib, ularning katta qismi sanoat
tarmoqlariga yo‘naltirildi, bu esa korxonalar samaradorligini oshirdi. Qishloq xo‘jaligi
bilan sanoat integratsiyasi natijasida esa xomashyodan tayyor mahsulot ishlab
chiqarishga o‘tish bosqichma - bosqich yo‘lga qo‘yildi, bu ham ichki bozorni ta’minlash
va eksportni oshirishga xizmat qildi. Natijada, sanoat sektori milliy iqtisodiyotning
barqaror rivojlanishida strategik rolga ega bo‘lib, kelajakda ham innovatsion,
investitsiyaviy va eksport yo‘nalishlarida jadal o‘sishda davom etadi.

UMUMIY XULOSA
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda amalga oshirilgan keng ko‘lamli iqtisodiy
islohotlar mamlakat iqtisodiyotini markazlashgan reja tizimidan bozor iqtisodiyotiga

bosqichma-bosqich o‘tkazishga qaratildi. Ushbu jarayonda qishloq xo‘jaligi va sanoat
sohalari yetakchi tarmoqlar sifatida tanlanib, ularni isloh qilishning huquqiy,
institutsional va iqtisodiy asoslari shakllantirildi. Iqtisodiy islohotlar doirasida
mulkchilik shakllarining xilma-xilligi, raqobat muhitini rivojlantirish hamda
davlatning tartibga soluvchi va rag‘batlantiruvchi roli mustahkamlandi.
Qishloq xo‘jaligi sohasida amalga oshirilgan islohotlar yer munosabatlarini
takomillashtirish, fermer xo‘jaliklari va klaster tizimini rivojlantirish hamda
zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini
oshirishga xizmat qildi. Agrar sektor xomashyo yetkazib beruvchi soha bo‘lib
qolmasdan, qayta ishlash va eksportga yo‘naltirilgan yuqori qo‘shimcha qiymatli
mahsulotlar ishlab chiqarishga moslashtirildi. Natijada qishloq xo‘jaligi mamlakat
oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bilan birga, eksport salohiyatini oshiruvchi muhim
tarmoqqa aylandi.
Sanoat sohasida esa modernizatsiya va tarkibiy diversifikatsiya jarayonlari izchil
amalga oshirilib, yangi sanoat tarmoqlari shakllantirildi. Avtomobilsozlik, kimyo,
elektrotexnika, farmatsevtika va IT kabi yuqori texnologiyali yo‘nalishlar sanoat
tarkibida muhim o‘rin egallay boshladi. Maxsus iqtisodiy zonalar va sanoat zonalari
orqali investitsiyalarni jalb qilish, ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish hamda
raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish uchun qulay sharoitlar yaratildi.
Qishloq xo‘jaligi va sanoat integratsiyasi asosida qayta ishlash sanoatining rivojlanishi
agrar-industrial kompleksni shakllantirishga imkon berdi. Xomashyodan tayyor
mahsulotgacha bo‘lgan uzluksiz ishlab chiqarish zanjirining yo‘lga qo‘yilishi
qo‘shimcha qiymat yaratish, yangi ish o‘rinlarini tashkil etish va eksport
geografiyasini kengaytirishga xizmat qildi. Bu integratsiya iqtisodiyotning real
sektorini mustahkamlab, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatdi.
Umuman olganda, mustaqillik yillarida qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalarida amalga
oshirilgan tarkibiy islohotlar O‘zbekiston milliy iqtisodiyotining barqaror va

innovatsion rivojlanishi uchun mustahkam poydevor yaratdi. Mazkur islohotlar
mamlakatning ichki imkoniyatlarini to‘liq safarbar etish, xalqaro iqtisodiy
munosabatlarda raqobatbardoshligini oshirish hamda uzoq muddatli taraqqiyot
strategiyasini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi . Tarixiy ahamiyati : Bu davr
O ‘ zbekistonning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamladi , agrar va sanoat sohalarida
barqarorlik yaratdi , xalqaro bozorga integratsiya yo ‘ lini ochdi .
Tarixiy voqeaga mukammal nom : “Transformatsiya”
XRONOLOGIYA :
1992 yil – UzDaewoo (Asaka Avtomobil Zavodi)
Koreya kompaniyasi Daewoo bilan qo‘shma korxona tashkil etildi.
Maqsad: O‘zbekistonda avtomobil ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish.
Zavod Toshkent viloyatida joylashgan va GM Uzbekistan nomi bilan keyinchalik
rivojlandi.
1994 yil – Toshkentdagi Nestle zavodi
Shveysariyaning Nestle kompaniyasi bilan qo‘shma korxona tashkil etildi.
Maqsad: sut va oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish.
1996 yil – Angren Elektrotexnika Zavodi
Germaniya kompaniyalari bilan qo‘shma loyiha.
Maqsad: elektr uskunalari ishlab chiqarish.
1997 yil – Toshkentdagi Coca-Cola zavodi
AQSh kompaniyasi Coca-Cola bilan qo‘shma korxona.

Mahalliy mevalar va ichimliklar ishlab chiqarish uchun asos bo‘ldi.
2001 yil – Xitoy bilan paxta klasterlari
Xitoy kompaniyalari bilan qo‘shma korxonalar orqali paxta ishlab chiqarish va
texnologiyalarni modernizatsiya qilish.
2006 yil – Navoi EIZdagi Turkiya investitsiyasi
Turkiya kompaniyalari bilan qo‘shma korxonalar tashkil qilindi, tekstil va
metallurgiya tarmoqlari rivojlantirildi.
2010 yil – Jizzax EIZdagi Koreya va Yaponiya investitsiyalari
Kimyo va elektrotexnika tarmoqlari uchun qo‘shma korxonalar.
2015 yil – Samarqanddagi Shveysariya va Germaniya korxonalari
Oziq-ovqat va farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘shma korxonalar.
2018 yil – Agrotexnologiya sohasida Isroil investitsiyalari
Tomchilatib sug‘orish va zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnologiyalari.
2020 yil – Raqamli iqtisodiyot va IT tarmoqlari
Chet el IT kompaniyalari bilan qo‘shma korxonalar tashkil etildi, innovatsion
xizmatlar va dasturiy mahsulotlar ishlab chiqarildi.
MAVZU YUZASIDAN MUHIM ATAMALAR:

1. Transformatsiya – Iqtisodiy va ijtimoiy tizimlarda tub o‘zgarish va modernizatsiya
2. Fermerlik – Shaxsiy yoki oilaviy qishloq xo‘jaligi faoliyati
3. Diversifikatsiya – Bir sohada qaramlikni kamaytirib, turli tarmoqlarni rivojlantirish
4. Modernizatsiya – Texnologiya va ishlab chiqarish usullarini yangilash
5. Klasterlash – Korxonalar va ishlab chiqarish jarayonlarini hududiy tizimga
birlashtirish
6. Sanoatlashtirish – Hudud yoki mamlakat sanoatining rivojlanishi
7. Investitsiya – Moliyaviy resurslarni ishlab chiqarishga yo‘naltirish
8. Innovatsiya – Yangi texnologiya yoki metodlarni joriy qilish
9. Liberalizatsiya – Bozor mexanizmlari va erkin iqtisodiy tizimni yo‘lga qo‘yish
10. Industrializatsiya – Sanoatni kengaytirish va yangi tarmoqlarni yaratish
11. EIZ – Erkin industrial zona, investitsiyalar va ishlab chiqarish uchun maxsus
hudud
12. Sug‘orish – Qishloq xo‘jaligida suv yetkazish va hosilni oshirish tizimi
13. Paxta – O‘zbekistonning asosiy agrar mahsuloti va eksport tarmog‘i
14. Eksport – Mahsulotlarni chet elga sotish
15. Majburiylik – Ishchi yoki dehqonlarni majburiy ishlash tizimi
16. Barqarorlik – Qishloq xo‘jaligi va sanoatning uzoq muddat davomida
samaradorligi
17. Texnologiya – Ishlab chiqarish jarayonini soddalashtiradigan yoki samarador
qiladigan vosita
18. Integratsiya – Xalqaro bozor va hamkorlik tizimlariga kirish
19. Innovatsiya – Ishlab chiqarish va boshqaruv usullarini zamonaviylashtirish
20. Mustaqillik – Siyosiy va iqtisodiy mustaqil holat, o‘z qarorlarini qabul qilish
imkoniyati

FOYDALANILGAN ASOSIY MANBALAR :
1. Karimov I.A.
O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari
va taraqqiyot kafolatlari.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1997
2. Karimov I.A.
Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyatini barpo
etish — ustuvor maqsadimizdir.
— Toshkent: O‘zbekiston, 2010.
3. “Iqtisodiy nazariya” (oliy o‘quv yurtlari uchun darslik)
— Toshkent: Iqtisodiyot, 2018.
4. “Agrosanoat majmuasi iqtisodiyoti” darsligi
— Toshkent: Fan va texnologiya, 2019.
5. Karimov I.A.
O‘zbekiston — bozor munosabatlariga o‘tishning o‘ziga xos yo‘li.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1993.
6. Karimov I.A.
Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish — taraqqiyot yo‘limiz.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1995.
7. Samuelson P., Nordhaus W.
Economics.
— McGraw-Hill Education, 2010.
8. North D.C.
Institutions, Institutional Change and Economic Performance.
— Cambridge University Press, 1990.

9. Shumpeter J.
The Theory of Economic Development.
— Harvard University Press, 1934.
10. “Iqtisodiy nazariya” (oliy ta’lim muassasalari uchun darslik)
— Toshkent: Iqtisodiyot, 2019.
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy hujjatlari va farmonlari
(agrar va sanoat islohotlariga oid)
12. Karimov I.A.
O‘zbekiston — bozor munosabatlariga o‘tishning o‘ziga xos yo‘li.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1993.
13. Karimov I.A.
Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish — taraqqiyot yo‘limiz.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1995.
14. Kuznets S.
Economic Growth of Nations.
— Harvard University Press, 1971.
15. Fisher A.
The Clash of Progress and Security.
— London, 1935.
16. Clark C.
The Conditions of Economic Progress.
— Macmillan, 1940.
17. Shumpeter J.
The Theory of Economic Development.
— Harvard University Press, 1934.
18. Samuelson P. Nordhaus W.
Economics.
— McGraw-Hill Education, 2010 .
19. “Milliy iqtisodiyot” (oliy ta’lim muassasalari uchun darslik)
— Toshkent: Iqtisodiyot, 2020.

20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari
(iqtisodiy modernizatsiya va tarkibiy islohotlarga oid).
21. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi . — Toshkent, 1998.
22. O‘zbekiston Respublikasining “ Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida ”gi Qonuni. — 1998,
yangi tahrir 2004.
23. Karimov I.A . O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida . —
Toshkent: O‘zbekiston, 1995.
24. Abdug‘aniyev A., Tolipov F. Agrar islohotlar nazariyasi va amaliyoti . —
Toshkent, 2008.
25. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining agrar sohaga oid farmon va qarorlari
(2003–2019).
26. Karimov I.A.
O‘zbekiston — bozor munosabatlariga o‘tishning o‘ziga xos yo‘li.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1993
27. Karimov I.A.
Iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish — taraqqiyot yo‘limiz.
— Toshkent: O‘zbekiston, 1995
28. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi
— Toshkent, 1998 (keyingi tahrirlar bilan)
29. “Fermer xo‘jaligi to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasi Qonuni
30. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining agrar islohotlarga oid farmon va qarorlari
31. “Agrosanoat majmuasi iqtisodiyoti” darsligi
— Toshkent: Fan va texnologiya, 2019.
ILOVALAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — www.lex.uz

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti
— https://www.president.uz
3. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi
— stat.uz
4. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi rasmiy ma’lumotlari
— agro.uz
5. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi
— stat.uz
6. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi rasmiy sayti — www.agro.uz
7. “Agrosubsidiya” — O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini
ishlab chiqaruvchilarga subsidiyalar berish axborot tizimi. agrosubsidiya.uz
8. Kun.uz: Farmers to receive expanded support as Uzbekistan reforms
agrarian sector .
Kun.uz
9. Prezident.uz: Financing and subsidy plans for the agricultural
sector .
Prezidentuz
10. Agro.uz: Klasterlar va kooperatsiyalar .
Agro
11. Gov.uz: O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi hamda agroklasterlar
statistikasi .
Davlat Portali
12. UzDaily.com: Smart Farming for the Next Generation Project .
UzDaily.uz
13. Akis Agro
14. Davlat Portali
15. uzbekistan.org.ua
16. centralasianlight.org
17. Uza.uz
18. BMT +1
19. scientific-jl.org
20. BMT
21. uzavtosanoat.uz
22. Vaqt
23. Global Finance Magazine

24. it-park.uz
25. Statistika Agentligi
26. Vikipediya
27. agro.uz
28. AGROWORLD.UZ

Mustaqillik yillarida qishloq xo’jaligi va sanoat sohasidagi o’zgarishlar

Sotib olish