Noan’anaviy energiya manbalari - Энергетика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	783.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	08 Август 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Энергетика

Noan’anaviy energiya manbalari

Купить

Mavzu: Noan’anaviy energiya manbalari Reja: I.Kirish: Energiya turlari va zaxiralari II.Asosiy qism: 1.Elektr energiyasini olishning an’anaviy va noan’anaviy usullari haqida ma’lumot 2.Elektr energiyasida ishlab chiqarish bilanbog’liq ekologik muammolar 3.Quyosh energiyasidan foydalanish 4.Shamol energiyasidan foydalanish 5. Nanotexnologiyalar taraqqiyot omili III.Xulosa:

1. Kirish. Energiya turlari va zaxiralari Energetika jamiyat hayotida muhim o’rin tutadi. U turli-tuman ehtiyojlarni qondirish imkoniyatlarini bir necha barobar orttirishga imkon beradi. Insoniyat sivilizatsiyasining rivoji doimo ishlatilayotgan energiyaning hajmi va turlari bilan chambarchas bog’liqdir. Biroq, milliy va jahon iqtisodiyotining bugungi kundagi rivoji tabora energiya resurslarining haddan ortiq ko’p ishlatilishi va unga bog’liq holda ular hajmining kamayib borishiga sabab bo’lmoqda. Bu o’z navbatida resurslar taqchilligi va ekologiya muommolarini keltirib chiqarmoqda. Bunday sharoitda insonlarda, jumladan maktab o’quvchilarida energiyadan oqilona foydalanish haqidagi tushunchalarni hosil qilish dolzarb ahamiyatga ega. Ushbu jarayonda umumta’lim fanlari orasida fizika fani a

Deagrammada keltirilgan usullarning har biri o’ziga xos afzalliklar va kamchiliklarga ega bo’lib u yoki bu usulning ishlatilishi tabiiy resurslarning joylashuvi, energiyaga bo’lgan ehtiyoj va boshqa sabablarga ko’ra aniqlanadi . Energiya olishning an’anaviy usullarini o’quvchilarga tushuntirishda eng ko’p ishlatilayotgani issiqlik elektr stansiyalaridir (I.E.S.). Issiqlik elektr stansiyalari o’z tarkibiga ko’ra gaz, ko’mir va neft mahsulotlari bilan ishlovchi elektr stansiyalarini hamda uran yadrosi bo’lishida ajraladigan issiqlik hisobiga ishlovchi atom elektr stansiyalari (AES)ni o’z ichiga oladi. Birinchi tur elektr stansiyalarining ishlashi yoqilg’i zahiralarining kamayishi va yonish mahsulotlarining ekologiyaga ta’siri bilan chegaralangan. Atom elektr stansiyalarining ishlashida xomas

3. Yadro reaktorlarida mukammal xavfsizlik tizimini yaratish qiyinligi. 4. Hozirgi kunda ko’p ishlatilayotgan tez neytronlarda ishlovchi briderlarda ko’p miqdorda plutoniy yig’ilishi va atom bombasi uchun asosiy xomoshyo bo’lgan plutonning yomon niyatli kishilar qo’liga tushish ehtimoli mavjudligi. Bugungi kunda AQSHning Texas universitetida Mayk Kotschenreyter boshchiligidagi tadqiqotchilar guruhi gibrid ko’rinishidagi sintez – parchalanish qurilmasini yaratdilar. Markazida neytron manbai mavjud bo’lgan va sintez reaksiyasiga asoslanib ishlovchi CFNC (Compakt Fusion Neutron Source) reaktori yengil suv bilan faoliyat yurituvchi odatiy AES lardan ajralib chiqadigan transuran chiqindilar yordamida ishlaydi. Elektr energiyasi olishning noan’anaviy usullarini o’quvchilarga tushuntirganda energ

Geotermal, vulqon energiyasidan foydalanishda turli xildagi gazlar ajralishi bilan bog’liq bo’lgan ayrim ekologik masalalarni ham hal etish lozim bo’ladi. Dengiz suvini ko’tarilishi va to’lqinlar energiyasida n foydalanishning effektiv qurilmalari ishlab chiqilgan va kichik quvvatli iste’molchilarni ta’minlash uchun muvaffaqiyatli ishlatilmoqda. Noan’anavuy energiya olish usullari qanchalik tabiiy va ekologik jihatdan maqsadga muvofiq bo’lmasin ular energiyaga bo’lgan ehtiyojni to’la qanoatlantirmasligi mumkin. Shuning uchun ham kelajakning asosiy energiyasi sifatida atom energiyasi qaralmoqda. Atom energiyasidan foydalanishning birinchi usuli uran yadrosi bo’linishi energiyasi va uning muammolari haqida yuqorida aytib o’tildi. Yadro energiyasidan foydalanishning ikkinchi usuli – termoyadr

energiyasi va toza suv olishga imkon bergan edi. Lekin bu yerda kimyoviy jarayonlar sust ketganligidan katalizator sifatida platina ishlatilgan. Bu esa yonilg’i qurilmasi tannarxi juda baland bo’lishiga olib keladi. Hozirgi kunda nanotexnologiyalar yordamida bunday katalizatorlar laboratoriyalarda ishlab chiqarilgan. Bu ishni sanoat miqyosida yo’lga qo’yish vodorod energetikasi dan keng miqyosda foydalanish imkoniyatlarini yaratadi. Kimyoviy energiyani to’g’ridan- to’g’ri mexanik energiyaga aylantirish bo’yicha inson tabiatdan ancha orqada qolmoqda. Bunga misol tariqasida muskul energiyasini keltirish mumkin. Tahlillar muskul dvigateli hozirgacha yaratilgan mashinalardan ancha katta foydali ish koeffitsiyentiga ega ekan. Lekin hozirgacha olimlar tomonidan muskul tolalarining qisqarish mexa

Yuqorida keltirilgan energetika muommolarini o ’ quvchilarga tushuntirish nafaqat ularning fizika faniga bo ’ lgan qiziqishlarini oshiradi , balki , ularni atrof muhitga nisbatan ongli munosabatlarini tarbiyalaydi , energiya resurslaridan oqilona foydalanishga oid bilim , kunikma va malakalarini shakllantiradi . ASOSIY ENERGIYA TURLARI . ELEKTR ENERGIYASINI OLISHNING AN ’ ANAVIY VA NOANA ’ NAVIY USULLARI HAQIDA UMUMIY MA ’ LUMOTLAR . Dunyoda energetika muammosi dolzarb masalalardan biri bo ’ lib , bugungi kunda energetika sohasi bo ’ yicha shug ’ ullanayotgan olimlarning kun tartibida turibdi . XXI asr fan taraqqiyoti yuksalib texnik - texnologiyalarning rivojlanishi bilan birga insonni normal yashash imkoniyatini yaratish , uni yetarli energiya , oziq - ovqat bilan ta ’ minlash asosiy mas

Lekin keyingi 10-20 yil ichida yangilanadigan resurslarning ham ulushi ortib borayotganligini ko’rishimiz mumkin. Yaqin kunlargacha xavfsiz deb kelingan energiya turlaridan biri bu atom elektrostansiyalaridir. Xalqaro agentlikning ma’lumotlariga ko’ra, 1982-yil boshida dunyo bo’yicha 272 ta atom elektrostansiyasi ishga tushirilgan bo’lgan va ular umumiy elektr energiyasining atigi 3 foizini ishlab chiqargan. 1990-yillarda kelib atom elektr stansiyalari (AES) soni 423 taga yetdi. 2000-yilda atom elektr stansiyalari (AES) dunyoda ishlab chiqariladigan umumiy elektr energiyaning chorak qismini ishlab chiqarishi taxmin qilingan. Atom elektr stansiyalari (AES) lardan foydalanish dunyoda har yiliga 400 million tonna neftni tejash imkonini beradi. Bu Saudiya Arabistonida har yiliga qazib olinadig

Eng istiqbolli energiya manbalariga mutaxassislar vodorodni energiyasini kiritishdi, uning zahiralari bizning sayyoramizda amalda cheklanmagan. Vodoroddan energiya manbai sifatida keng foydalanish atrof-muhit tozaligini saqlashga imkon beradi, chunki uni yoqish jarayonida faqat distillangan suv hosil bo’ladi. Odatdagi suvdan sanoat miqyosida vodorod olishning bir necha usullari allaqachon izlab topilgan. Vodorodni sanoatda olish uchun atom elektr stansiyalari, Quyosh va dengiz suvlarining ko’tarilish energiyalaridan foydalanish taklif etilgan. Hozirda issiqlik nasoslari deb ataluvchi prinsipial yangi energiya manbaidan foydalanish amalga oshirilmoqda. Issiqlik nasoslaridan freon gazi yordamida atrof-muhitga tarqalgan issiqlik amalda foydalanish uchun to’plab olinadi. Atrof- muhitdan to’pla

ELEKTR ENERGIYASINI ISHLAB CHIQARISH BILAN BO’G’LIQ EKOLOGIK MUAMMOLAR. Tabiat bilan jamiyat o’rtasidagi munosabatlarning buzilishi har xil ekologik ziddiyatlarni keltirib chiqardi. Xususan, Amudaryo quyi qismida hosil qilingan ekologik fojia, ya’ni har xil o’ta zaharli moddalarning dehqonchilikda ishlatilishi, daryo suvlaridan to’g’ri foydalanmaslik, mineral o’g’itlardan foydalanishning buzilishi, yerlarning ko’plab o’zlashtirilishi, to’qayzorlarning yo’qolishi, ko’llarning quritilishi mintaqada ekologik muvozanat buzilishiga olib keldi. Ha, tabiat bitmas- tuganmas xazina, undagi jonsiz va jonli tabiatni, turli-tuman o’simliklar dunyosi, hayvonot olami yosh avlodning tabiatdagi xilma-xillikni, ular o’rtasidagi o’zaro munosabatlarni to’g’ri tushunishida muhim manba bo’lib xizmat qiladi. Am

O’zbekiston Respublikasi dunyodagi barcha mamlakatlar, jumladan Markaziy Osiyo mintaqasidagi davlatlar bilan hamkorlik va hamjihatlikda tabiatni, atrof muhitni himoya qilish, tabiiy zahiralardan oqilona foydalanish masalalariga katta e’tibor va ahamiyat berib kelinmoqda. Buning natijasi o’laroq, atrof-muhitni muhofaza qilishni ta’minlashga qaratilgan qonun hujjatlari Respublikamizda ko’plab qabul qilingi. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 50-moddasida belgilab qo’yilganidek “Fuqarolar atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilishga majbo’rdirlar”. QUYOSH ENERGIYASIDAN FOYDALANISH . Saxovatli Quyosh milliard yillardan buyon o’z nurini Yerga sochib turadi. Quyosh nuri ham energiya. Odamlar uni elektr tokiga aylantirishni o’rganib oldilar. Buning uchun maxsus yarimo’tkazgichli asboblar — fo

Yerga uzatiladigan Quyosh energiyasining miqdori, hozirda dunyoda ishlab chiqarilayotgan energiya miqdoridan taxminan, 20 marta ko’pdir. Ammo, Quyosh nurlari oqimining zichligi kam bo’ladi, shu sababli bu energiya juda qimmat turadi. Hozirgi vaqtda Quyosh energiyasi quyi potensialli (harorati 100 gradusga qadar bo’lgan) issiqlikkka aylantirladi va undan kommunal xo’jalik issiq suv ta’minotida, qishloq xo’jalik mahsulotlarini (mevalar) quritishda foydalaniladi. Yoz oylarida suv ta’minoti uchun mo’ljallangan quyoshli qurilmalar ayniqsa, asqotadi. Ulardan qishloq joylarida foydalanish katta samara beradi. Chunki maishiy qulaylikni shahar sharoitiga yaqinlashtiradi. Ma'lumotlarga ko’ra, dunyoda 2 milliondan ortiq quyosh issiqlik tizimi ishlab turibdi. AQShda quyosh kollektorlarining umumiy

Hozirgi kunda mamlakatimizda energiya resurslarining asosini uglevodorodlar: tabiiy gaz va neft tashkil qiladi. Umumiy energiya quvvatlari 11000 MVt dan ortiqroq bo’lib, Markaziy Osiyo birlashgan energiya tizimi quvvatlarining 50% i mamlakatimiz hissasiga to’g’ri keladi. Respublikamizning yalpi quyosh energiyasi salohiyati 50973 mln.t.n.e., texnikaviy salohiyati esa 176,8 mln.t.n.e. Lekin, hozirgi kunda quyosh energiyasining faqatgina 3% i o’zlashtirilgan xolos. Fotoelektrik stansiyalarni ishlab chiqarishni tashkil qilish bo’yicha amaliy qadamlar yurtimizda 2003 yilning aprelida "Foton" OAJ tomonidan O’zbekiston Respublikasi Fan va texnika davlat qo’mitasi huzuridagi Texnologiyalar transferasi agentligi tashabbusi bilan boshlandi. Hozirgi kunda quvvati 100 dan 12000W gacha bo’lgan

Quyosh energiyasi yordamida hozirgi vaqtda Yer ostidan suvlar chiqarib olinadi. Buning natijasida ishlab chiqarish va turar joylarda maishiy qulayliklar ta’minlanadi. Meva-sabzavotlar yetishtirilib, yem- xashaklar o’stiriladi. Respublikamiz poytaxti Toshkentga yaqin joyda Tyan-Shan tog’ining janubiy g’arbiy etagida ajoyib ilmiy ishlab chiqarish metallurgiya kompleksi barpo etilgan. Unda har biri taxminan 50 metr kvadrat maydonni egallovchi qaytargich oynadan iborat 62 dona geliostat qurilma kompleksi o’rnatilgan. Bu oynalar elektr uzatkichlar yordamida, avtomatik ravishda Quyoshdan qolmay harakatlanadi. Shu tufayli o’rnatilgan pechlar har kuni 8 soatdan, yozda esa 10 soatdan ishlaydi. Quyoshli pechlar o’ta toza, yuqori haroratga bardoshli materiallarni eritishga imkon beradi. Ular hozirga

oynalar bilan yopilgan. Ularning yuzasida o’ta sezgir fotoelementlar o’rnatilgan. Ular har qanday ob-havo sharoitida tok ishlab chiqaradi. Masalan, iyul va avgust oylarida bitta ‘tom’ 60 kilovatt soatdan ziyod elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Boshqa oylarda Quyosh elektr stansiyasi (QES) ning quvvati birmuncha pasayib, 10 kilovatt soatgacha yetadi. Shunga qaramasdan, ancha miqdor energiya qoladi, uni tumanning umumiy energiya tarmoqlariga beradi. Turkmaniston poytaxti Ashxobod shahrida Respublikada yagona bo’lgan geliobug’qozon ishlaydi. Bu qurilma shaharning sharqiy qismida joylashgan uy-joylarni va maktablarning issiq suv ta’minoti bilan ta’minlaydi. Amerika Qo’shma shtatlarining “Arko solar” firmasi muhandislari Yerga tushayotgan Quyosh umumiy nurining 11,2 foizini elektr energiyasig

Birlashgan Millatlar Tashkilotining atrof muhit muhofazasi va taraqqiyot xalqaro komissiyasining hisobotida "Kelajak rivojlanishi, ravnaqi shunday energiyalardan foydalanish formasi, ya'ni, atrof muhit xolatiga zarar yetkazmaydigan, xavfsiz, tiklanadigan, kafolatlangan, doimiy o’sib, tiklanib boruvchi va foydalanish imkoniyati mavjud bo’lgan energiyalarga bog’liq bo’lib qoladi", deya qayd etilganligini e'tirof etish joiz deb hisoblaymiz. Tiklanadigan energiya manbalaridan biri quyosh energiyasi hisoblanib, yilning asosiy qismi ochih va issiq kelishi tufayli O’zbekiston quyosh energiyasidan foydalanishning barcha iqtisodiy yo’nalishlari bo’yicha afzalliklarga ega. Yuqorida qayd etilganlardan va hozirgi iqtisodiy sharoitlardan kelib chiqib bugungi kunda asosiy energiya manba

- atrof muhitni muhofazasi, tabiiy resurslarni iqtisod qilish, ulardan samarali foydalanish, tiklanadigan energiya manbalarini o’rganish va amaliyotga tadbiq qilish yo’llarini izlash; - tiklanadigan va ekologik toza energiya manbalarini tadqiqot qilish va ularni keng ko’lamda amaliyotga qo’llash; - tiklanadigan energiya manbalarini qo’llashda ilg’or tajribalarni o’rganish va optimal variantlarni qo’llash bo’yicha Eko-energiya texnologiyalarini amaliyotga tadbiq qilish siyosatini yuritish; - quyosh energiyasidan foydalanish bo’yicha iqtisodiy topshiriqlar asosida mahalliy resurslarni hisobga olgan holda loyihalash, qurish va hokazolar. Quyosh energiyasidan foydalanish tizimlari yaratilishining afzalliklari asosan elektr va boshqa energiya manbalari bo’lmagan hududlarda tiklanadigan energiya

qo’llaniladigan energiya manbalariga nisbatan 50-70 foiz arzonga tushadi. Aniqlik kiritish uchun quyosh energiyasida ishlaydigan fotoelektrik sistema - FES 100/12 modelining qisqacha xarakteristikasi quyidagicha: - ish prinsipi - quyosh energiyasini to’g’ridan to’g’ri elektr energiyasiga aylantirish va akkumulyator batareyasida to’plash, keyinchalik avtonom iste'molchi orqali elektr uskunalari va boshqa elektr qurilmalarida foydalanish; - to’rttagacha 11 vt.li lyuminisens lampalari, oq-qora tasvirli 16 sm.li televizor va boshqa variantlarida rangli 25 sm.li televizor, radiopriemnik, magnitofon va ultratovushli kir yuvish mashinalaridan, maxsus kichik kuchlanishda ishlaydigan nasos agregatlarida ham foydalanish. Bundan tashqari qish paytlarida va yil davomida iste'molchilarning issi

Bu nurlanish qisqa to’lqinli hisoblanadi va ko’rinadigan spektrni o’z ichiga oladi. Aholi yashaydigan joylar uchun joyga, kunning vaqtiga va ob-havoga bog’liq ravishda yerga tushadigan quyosh energiyasi oqimlari kun davomida 3 dan 10 MJ/m 2 gacha o’zgaradi. Quyosh nurlanishi quyosh sirtida 6000 0 K harorat bo’lganida aniqlanadigan tarqalish maksimumida fotonlar energiyasi (taxminan 2 eV) orqali xarakterlanadi. SHAMOL ENERGIYASIDAN FOYDALANISH. Shamolning katta kuchi hisobiga ekoligik toza texnologiyali elektr energiya ishlab chiqarish hozirgi vaqtda katta ahamiyatga ega. Kosmosdan olingan rasmlarning ko’rsatishicha, mustaqil hamdo’stlik davlatlari territoriyasining havo okeani doimiy shamol ta’sirida turadi. Undan energiya manbai sifatida foydalanib, turli shamol elektr stansiyalari yarat

eng rivojlangan davlatni energiya ta’minoti me’yoridan 8 marta ko’p ta’minlash uchun yetgan bo’lar edi. Shamol energetikasini, avvalambor, qayerda doimiy shamol bo’lsa, o’sha joyda rivojlantirish maqbul. Jumladan, bizning Respublikamizda Farg’ona viloyatining O’zbekiston tumanidagi Yaypan va Bekobod shaharlari yaqinida shamol elektr stansiyalarini joylashytirish mumkin va hokazo. Shamol energiyasidan foydalanib elektr energiya ishlab chiqarishda Daniya mamlakatining tajribasi ayniqsa, diqqatga sazovordir. Bu mamlakatga birgina 1990-yilda shamol elektr stansiyalari hisobiga 4 millliard kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqarilgan edi. Hozirda hatto o’zining ixtiyorida yetarlicha organik yoqilg’i resurslari bo’lgan va elektr stansiyalari ancha zahira quvvatiga ega mamlakatlar (Amerika

Shamol energiyasi bitmas-tuganmasdir. Shuning uchun bugungi kunda u dunyo energetikasining bir qismi bo’lib, uning ahamiyati kelgusida shubhasiz, o’sadi. Hammamiz bolalikdan o’rgangan sodda bir topishmoq bor: "Qo’lsiz, oyoqsiz eshik ochar". Bu nima deb jajjigina qizaloqdan so’rasangiz ham darhol shamol deydi. Darhaqiqat, issiq-sovuq va boshqa ta’sirlar natijasida havo harakatining turli tezlik va holatlarda namoyon bo’lishini ana shu umumiy nom bilan ataymiz. YAxshi bilasizki, shamol kuchli va kuchsiz, yoqimli va yoqimsiz, zararli va bezarar bo’ladi. SHunday xususiyatlariga ko’ra nomlanishi ham turlicha: shabada, shabboda, yel, nasim, sabo, shamol, dovul, bo’ron, quyun, garmsel, izg’irin... SHabboda, nasim, sabo she’riy nutqqa xos bo’lib, yengil, huzurbaxsh shamol ma’nosini anglat

yuborilgan bo’lsa ham dunyoda shamol elektr stansiyalari qurilishiga endi e’tibor kuchaymoqda. Hozir 55 mamlakatda shamol elektr energiyasi ishlab chiqarilayapti. Bu borada ayniqsa, yevropa mamlakatlarida amalga oshirilayotgan ishlar e’tiborga loyiq. SHamol energiyasidan foydalanish allaqachon energetika sohasining muhim tarmog’iga aylangan. MDH davlatlari orasida Belarus respublikasida ham shamol quvvatidan elektr energiyasi ishlab chiqarishni ko’paytirish choralari ko’rilmoqda. Turli hududlarda shamolning yo’nalishi va kuchi yer sirtidan balandlikka bog’liq ravishda turlicha o’zgaradi. Masalan, shimoliy yarim sharda yer sirtiga yaqin (10....50 m) joylarda o’rtacha tezlik 7-9 m/s ni tashkil qiladi. 25-30 m/s tezlikdan ortiq shamol tezligi xalq xo’jaligiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin, s

bu yerda p – havoning zichligi, normal sharoitlarda 1,23 kg/m 3 ga teng bo’ladi. SHunday qilib, shamol energiyasi uning tezligining kubiga proporsional o’zgaradi. SHamol g’ildiragi faqat shamol energiyasi foydalanish koeffitsiyenti orqali baholanadigan energiyani ma’lum qismini foydali ishga o’zgartirishi mumkin. Zamonaviy shamol dvigatellari (SHD) normal ish rejimida shamol orqali kinetik energiyasining 45-48% dan ortiq bo’lmagan qismini mexanik energiyaga o’zgartiradi. SHAMOL ENERGIYASI QURILMALARI Havo oqimi ham, istalgan harakatlanuvchi jism ham harakat energiyasiga ega bo’ladi. Bu kinetik energiya shamol g’ildiragi yoki boshqa ishchi organ yordamida mexanik energiyaga o’zgartiriladi. SHamol qurilmalarining vazifasiga ko’ra mexanik energiya ijrochi mexanizmlar (generatorlar, kompresso

ortganida mexanizmni shikastlanishlardan saqlash uchun ular avtomatik ravishda to’xtaydi. SHamol agregatlarining ba’zi bir modellari shamol kuchiga bog’liq bo’lmagan holda o’zgarmas tezlik bilan aylanadi. Ba’zi bir yangi modellarning tezligi shamol bilan aylanadi. Ba’zi bir yangi modellarning tezligi shamol tezligi bilan birga o’zgaradi, bu ularni samaraliroq bo’lishini ta’minlaydi. SHamol agregatlarida asosan 2 yoki 3 ta parraklar bo’ladi. Katta bo’lmagan turbinalar 100 kVt gacha elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Ularni fotoelektr panellar bilan ishlatish mumkin. Bunday “uy shamol agregati” ning parraklari 2-8 m o’lchamga ega hamda 40 m lar atrofidagi balandlikka joylashtiriladi va u kichik korxonani elektr energiyasi bilan ta’minlashi mumkin. Katta shamol agregatlaridan 750 kVt dan 2 M

Купить