Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 3.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 28 Март 2026
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Алгебра

Продавец

Rajabov Yorbek

Дата регистрации 19 Март 2026

0 Продаж

Normallangan fazolarda chiziqli operatorlarni

Купить
 Mundarija 
Kirish., ..…………………………………………………………………………
 
I Bob.    Monoton uzluksiz funksiyalar . 	
………………………………………
1§  Monoton funksiyalar .  	
………………………………………………………
2 §  Monoton funksiyaning hosilasi	
……………………………………………
II Bob.       O zgarishi chegaralangan funksiyalar va monoton funksiyalar 	
’
orasidgi bog lanish
’ ……………………………………………………………
3 §   O zgarishi chegaralangan funksiyalarning strukturasi	
’ …………………
4 §  O zgarishi chegaralangan funksiyaarning asosiy xossalari ...
’ ……………
Xulosa
Foydalanilgan adbiyotlar  KIRISH 
      Mavzuning dolzarbligi.  
          Ma lumki   muhim   va   ko pgina   tadbiqlarga   ega   bo lgan   funksialar   orasida’ ’ ’
o zgarishi   chegaraangan   funksiyalar   sinfi   ktta   ahamiyatga   ega.O zgarishi	
’ ’
chegaralangan   funksiyalar   nazarysifunksianal   analizning   chuqur   va   keng
o rganilgan   bo imi   bo lib,uning   amaliliy   masalalrni   hal   qilishdgi   roli   kattadir.
’ ’ ’
Shu sababli ularni urganish ham nazariy,ham amaliy ahamyatga egadir. 
    BMIning maqsadi va vazifasi. 
    O zgarishi  chegaralangan   funksiyalar  va   unga  misollar   mavzusidagi  ushbu
“ ’ ”
ish uzluksiz funksiyar monoton funksiyaar va uning hosilasi xossalarini urganishga
bag ishlangan.Ular   haqidagi   teorimalarni   isbotlash   va   ularni   misollar   echishga	
’
tatbiqlarini urganishdan iborat.
     BMI ning ilmiyligi va ahamyati.
        Mavzuga   oid   barcha   adabiyotlar   to plandi.SHu   adabiyotardan   foydalanib	
’
monoton   funksiyalar   monoton   funksiyalar   xossalafi   kabi   tushunchalar   chuqur
urganiladi va o rganilganlar asosida BMI yoziladi.	
’
          BMI   o,zgarishi   chegaralangan   funksiyalarning   tuzilishi   va   asosiy   xossalarni
o rganishga bag ishlangan.Shu sababli ushbu mavzu juda amaliy ahamyatga 	
’ ’
adir.Ushbu BMI ikkita bob va to rtta paragrifdan iborat.	
’
      §1 da monoton funksiyalar va ularning asasiy xossalari urganiladi.
Ta rif.01[a,b]   segmentda   aniqlangan   f(x)   funksiya   berilgan   bo lsin.Agarda   har	
’ ’
qanday       uchun     bo lganda  	
’   tengsizlik   o rinli	’
bo lsa,f(x) funksiya monoton kamaymaydigan funksiya deyiladi.	
’
Teorima0.1       segmentd   monoton   kamaymaydigan   har   qanday   f(x)   funksiya
shu segmentd o lchovli,chegaralangan hamda jamlanuvchi funksiyadir.	
’
           §2 da monoton funksiyaninig hosilsi haqidagi Lebeg, Riss, Fubini teorimalari
isbot qilinadi.
              §3   da   esa   o zgarishi   chegaralangan   funksiyalarning   strukturasi(tuzilishi)	
’
haqidagi teorimalar isbot qilinadi.               §4   da   esa   o zgarishi   chegaralangan   funksiyalarning   asosiy   xossalari’
o rgniladi. 	
’
I bob Monoton fuksiyalar
Ta rif   1|  	
’ [a,   b]   segmentda   aniqlangan   f   (x)   funksiya   berilgan   bo lsin.	’
Agarda har qanday  x
1 , 
  x
2 , € [a, b]   uchun    bo’lganda 
tensizlik o’rinli bo’lsa,  f (x)  funksiya monoton kamayadigan kamayadigan funksiya
deyiladi.
Monoton o’smaydigan funksiyaning ta’rifi ham shu singari beriladi. Barcha
haqiqiy sonlar to plamida berilgan har qanday funksiya uchun 	
’
  va  
limitlar mavjud bo lsa, bu limitlar mos ravishda 	
’ f(x)  funksiya   x
0    nuqtadagi o ng	’
va   chap   limitlar   deyiladi   hamda,   mos   ravishda       va     orqali
belgilanadi. Agar     bo lsa, 	
’ f(x)  funksiya     x
0       nuqtada    uzluksiz
deyiladi.   Mabodo,     va     lar   ham   mavjud   bo lib,   bir-biriga   teng	
’
bo lmasa,   u   holda  	
’ f(x)   f(x)     funksiya     x
0     nuqtada   birinchi   tur   uzulishga   ega
deyiladi   va       ayirmaning   qiymati     f(x)     funksiyaning   shu   x
0
nuqtadagi   sakrashi   deyiladi.   Monoton   kamaymaydigan   funksiyaning   ba zi   bir	
’
xossalarini quyida keltiramiz. 
Teorema   1.1   [a,   b]   segmentda   monoton   kamaymaydigan   har   qanday   f(x)
funksiya shu segmentda o lchovli chegaralangan hamda jamlanuvchi funksiyadir.	
’
Isbot:   Haqiqatan,   f(x)   funksiyaning     [a,   b]   segmentda   monotonligidan   har
qanday   x €  [a, b] uchun 
Tengsizlik   o’rinli.   Bundan   f(x)   funksiyaning     [a,   b]     segmentda
chegaralanganligi   kelib   chiqadi.   Endi   uning   o’lchovli   ekanini   ko’rsatamiz.   Shu
maqsadda ixtiyoriy haqiqiy son uchun ushbu  Tenglamani   qaraymiz.   f(x)   funksiyaning     monotonligidan    
tengsizlikni   qanoatlantiruvchi   nuqtalar   mavjud   bo lsa,  ’   to plam	’   yoki  
segmentni     yarim   segment   ko rinishidagi   to plam   ekani   kelib   chiqadi.   Bu	
’ ’
esa     to plamning   o lchovli   ekanligini   ko rsatadi.   Bunda  	
’ ’ ’ f(x)   funksiyaning
o lchovli ekanligi kelib chiqadi.	
’
Teorema   1.2       Monoton   fuksiyaning   uzilishi   nuqtalari   faqat   1-turdagi
bo lishi mumkin.
’
Isbot:   Haqiqatan,   x
0   €   [a,   b]   ixtiyoriy   nuqta   bo’lib  
  ketma-ketlik     nuqtaga   chapdan   yaqinlashsin,   ya’ni
      45.1   teoremaga   asosan     ketma-ketlik   quyidan   va   yuqoridan
mos   ravishda     va   sonlar   bilan   chegaralangandir.   Matematik   analizdagi
monoton   ketma-ketlikning   limiti   haqidagi   teoremaga   asosan   bunday   ketma-ketlik
limitga ega.  f(x)  funksiyaning  monotonligiga asosan bu limit nuqta yagonadir. Shu
bilan birga   ning mavjudligi isbotlandi.     ning   mavjudligi shunga
o xshash isbotlanadi.
’
Teorema  1.3     Monoton fuksiyaning uzilish nuqtalari to plami ko pi bilan	
’ ’
sanoqlidir.
Isbot:   Haqiqatan,     [a,   b]   segmentda   monoton   bo lgan  	
’ f(x)   funksiyaning
chekli   sondagi   sakrashlarining   yig indisi  	
’   ayirmadan   katta   bo la	’
olmaydi. Bundan quyidagi muhim natija kelib chiqadi: han bir  n  natural son uchun
qiymati         dan   katta   bo lgan   sakrashlar   soni   cheklidir	
’ .   Bulardan,
n       bo yicha   qoshib   chiqib,   sakrash   natijalardan   iborat   to plam	
’ ’
chekli yoki sanoqli degan xulosani olamiz.
2     ta rif   :    	
– ’ agar   [a,   b]   segmentda   aniqlangan     f ( x )     monoton   funksiya
uchun           nuqtada     ning           nuqtada    
tenglik   bajarilsa,         nuqtada   chapdan   uzluksiz,   agarda    
tenglik bajarilsa,    nuqtada o ngdan uzluksiz funksiya deyiladi.	
’
Kelajakda ishlatiladigan monoton funksiyalarga misollar keltiramiz. 1.   Aytaylik,     segmentdan   olingan   soni   chekli   yoki   sanoqli
  nuqtalarga       musbat   sonlar   mos   qo yilgan’
bo lib  	
’   bo lsin. 	’   segmentda
                                              (1.1)
Tenglik bilan aniqlangan       funksiya      sakrash     unksiyasi  deyiladi. Bu
funksiya     nuqtada   chapdan   uzluksiz   monoton   funksiyadir.   Haqiqatan,   n
natural sonni shunday katta tanlashimiz mumkinki,       bo lganda   	
’
tengsizlik   ham   o rinli   bo ladi.   Bundan    	
’ ’     funksiyaning   ta riflanishiga	’
asosan:
           
Tenglik kelib chiqadi. Bundan     da          ni olamiz. Agar
(1) tenglik bilan aniqlangan   funksiya o rniga ushbu 	
’
(1.2)
Tenglik   bilan   aniqlangan     funksiyani   olsak,   bu   funksiya   uzilish
nuqtalari     lardan   va   bu   nuqtalarga   mos   kelgan   sakrashlari
  sonlardan iborat bo lgan o ngdan uzluksiz   monoton funksiya	
’ ’
bo ladi.	
’
Haqiqatan,   agar     nuqta         nuqlarning   birortasi   masalan,     bilan
mos tushsa, u holda 
,
Tengliklardan   funksiyaning ta riflanishiga asosan	
’
Tenglikka   ega   bo lamiz.   Agar  	
’ x     nuqta     nuqtalarning   birortasi   bilan
ustma-ust   tushmasa,   u   holda     sonni   shundaytanlash   mumkinki,   tengsizlik bilan birga        tengsizlik ham o rinli bo ladi. Bundan va’ ’
  funksiyaning ta riflanishidan 	
’
Tenglik   kelib   chiqib,     funksiya   uzluksiz   bo ladi.   Endi  	
’
funksiyaning o ngdan uzluksizligi 	
’
Tenglikdan kelib chiqadi.
2.   segmentdagi   Kontor mukammal to plamini qaraymiz va 	
’
funksiyani quyidagicha aniqlaymiz:
Agar 
Bo lsa,	
’
Ikkinchi   qadamda   tushirib   qoldirilgan       intervalda     va  
intervalda       va     umuman   k -qadamda   tushirib   qoldiriladigan   chapdan
birinchi intervalda  , ikkinchi intervalda    va hakozo. Oxirgi intervalda
  kabi   aniqlaymiz.   Bu   jarayonni   cheksizgacha   davom   ettiramiz.
Natijada           funksiya       segmentdagi     Kontor   mukammal
to plamidan boshqa barcha nuqtalarida aniqlangan bo ladi   (14-shakl). 	
’ ’
Endi       to plamda  	
’       funksiyani   quyidagicha   aniqlaymiz:   agar
 bo lsa,	
’ Bundan tashqari,      nuqtada     deb olsak,     funksiyani butun
  oralig ida   aniqlagan   bo lamiz.   Bu   usul   bilan   aniqlangan    ’ ’   funksiya
monoton   kamaymaydigan   uzluksiz   funksiyadir.   Haqiqatan,     funksiyaning
monotonligi   uning   ta riflanishidan   ravshan.  	
’   funksiyaning   uzluksizligini
isbotlaymiz. Agar bu funksiya    nuqtada uzulishga ega bo lsa, u holda 	
’
Yoki
 
Segmentlardan   birortasi       funksiyaning   qiymatlarini   o z   ichiga	
’
olmaydi. Lekin   funksiyaning ta riflanishiga, asosan, uning qiymatlari 	
’
intervaldagi barcha ikkilik ratsional sonlardan iborat bo lib, unda zich joylashgan.	
’
Bu   qarama-qarshilik     funksiyaning   uzluksizligini   isbotlaydi.     funksiya
kontor  funksiyasi deyiladi.
Teorema   1.4     Chapdan   uzluksiz   monoton   funksiya   va   chapdan   uzluksiz
bo lgan sakrash funksiyasining yig indisi sifatida yozish mumkin.	
’ ’
Isbot.     Aytaylik,     chapdan   uzluksiz   monoton   funksiya   bo lsin.   Bu	
’
funksiyaning   uzilish   nuqtalarini     orqali   va   bu   nuqtalarga   mos
kelgan   funksiyaning   sakrashlarini       orqali   belgilaymiz,  
orqali quyidagi funksiyani brlgilaymiz:   tenglik   bilan   aniqlangan     funksiya   ekanligini
ko rsatsak,   teorema   isbotlangan   bo ladi.   Dastlab  ’ ’   funksiyaning
kamaymaydigan funksiya ekanligini ko rsatamiz.  Buning uchun 	
’  deb olib,
 
Ayirmani   qarasak,   u   holda   bu   tenglikning   o ng   tomonida  	
’
funksiyaning     oraliqdagi   to la   orttirmasi   bilan,   uning   shu   oraliqdagi	
’
sakrashlari   yig indisining   farqi   turganligini   ko ramiz  	
’ ’   funksiya   monoton
bo lganligi   uchun   bu   ayirmaning   manfiy   emasligi     ravshan.   Demak,  	
’
kamaymaydigan   funksiya   ekan.   Endi     ning   uzluksizligini   ko rsatamiz.	
’
Buning uchun     nuqtani  ixtiyoriy tanlab, quyidagi  tengsizliklarni yozishimiz
mumkin:
,
Bundan
Tenglikni   olamiz.   Bu   yerda     soni     funksiyaning     nuqtadagi
sakrashi.   Bu   tenglikdan,     va     funksiyalarrning  chapdan   uzluksizligidan,
hamda     nuqtaning   ixtiyoriyligidan     funksiyaning   uzluksizligi   kelib
chiqadi.
2-§  Monoton funksiyaning hosilasi
Ma lumki, 	
’  funksiyaning hosilasi 
Mavjud   bo lishi   yoki   bo lmasligi   mumkin.  Lekin  quyidagi   to rt   ifodaning   har
’ ’ ’
biri aniq bir ma noga ega bo lib yoki chekli qiymatga yoki 	
’ ’  ga yoki    ga
teng:  ,
    sonlar   f     ning     x     nuqtadagi     hosila   sonlari
deyiladi.
Agar    bo lsa, u holda ’  funksiya o ng (mos	’
ravishda chap) hosilaga ega deyiladi va bu hosilalar   (mos ravishda  )
bilan belgilanadi.
Tabiiyki,   funksiyaning   hosilasi   mavjud   bo lishi   uchun   yuqoridagi   to rtta	
’ ’
hosila sonlarning bir-biriga teng bo lishi zarur va kifoyadir.	
’
Misollar:     1)         funksiya     nuqtada   turli   o ng   va   chap	
’
hosilalarga ega.
Haqiqatan
2)   
Funksiya uchun   nuqtada:
 ,      ,      ,    
Haqiqatan   ,
Chunki   funksiyaning eng kichik qiymati  -1 ga teng.
Xuddi shuningdek,
 ;
3. 
Bu yerda   ,    
 nuqtada:
,      ,      ,   
Haqiqatan
 ,
Chunki   funksiyaning eng kichik qiymati 0 ga teng.
Xuddi shuningdek,
;
Bu   misollar,   haqiqatan   ham   hosila   sonlarning   turli   bo lishi   mumkinligini’
ko rsatadi.	
’
Teorema   2.1   (Lebeq)     segmentda   aniqlangan   ixtiyoriy   monoton
funksiya bu segmentning deyarli har bir nuqtasida chekli hosilaga ega.
Isbot:   Avval   teoremani     segmentda   uzluksiz   moton   funksiyalar
uchun   isbot   etib,   so ngra   shu   segmentda   uzluksiz   moton   funksiyalar   uchun	
’
o rinliligini ko rsatamiz.	
’ ’ Bundan teoremaning ixtiyoriy     segment uchun isbotli  
chiziqli almashtirish orqali kelib chiqadi. 
Uzluksiz  funksiyalarga  oid  quyidagi  limmani   isbot   qilamiz:   46-1    lemma–
(F.Riss).   segmentda aniqlangan uzluksiz   funksiya berilgan bo lsin. 
’ E
to plam  	
’   segmentning   shunday   ichki   x   nuqtalaridan   iborat   bo lsinki,   bu	’
nuqtalarning har biridan o ngda 	
’
            (2.1)
Munosabatni qanoatlantiradigan    nuqta mavjud bo lsin. U holda 	
’ E  ochiq
to plam bo lib, uzuvchi 	
’ ’  oaraliqlarning har birida    tengsizlik
bajariladi.
Lemonning isboti.  E ochiq to plam, chunki 	
’  va    bo lsin,	’
u holda      ning   uzluksizligiga muvofiq     ning biron atrofidan  olingan   x   ning
hamma qiymatlari uchun ham  ,        tengsizliklar  o rinlicha qoladi.	
’
Agar, masalan,   kamayishi funksiya bo lsa, u holda 	
’ E  bo sh to lam bo ladi.	’ ’ ’
Endi       oraliq   E   to plamni   tuzuvchi   oraliqdan   olingan   ixtiyoriy  	
’ x
nuqta uchun     tengsizlikning o rinliligi ko rsatilsa, u holda  	
’ ’ x   ni   ga
intiltirib, (1) tengsizlikni hosil qilamiz.
Darhaqiqat,     nuqta   x     va     nuqtalar orasida bo lib (ya ni  	
’ ’ ),
 tengsizlikni qanoatlantiradigan va  ga eng yaqin nuqta bo lsin.	
’
U   holda     tenglikning   o rinliligini   ko rastamiz.   Agar   bunday	
’ ’
bo lmasa,   E   ning   ta rifiga   ko ra   shunday  	
’ ’ ’   nuqta   mavjudki,   uning
uchun 
   (3)
Tengsizlik o rinli; ikkinchi tomondan,	
’
                 (4)
So ngra   (2),   (3)   va   (4)   tengsizlik   ziddiyat   hosil   qiladi.   Demak  	
’   va
yuqoridagi mulohazalaga ko ra 	
’   ya ni lemma hisoblanadi. 	’
46.3     izoh   (1)   shartlarni   qanoatlantiruvchi  	
– x     nuqtani,   qisqalik   uchun,
o ngga ko tarilish nuqtasi deyiladi.	
’ ’ Chapga   ko tarish   nuqtasi   ta rifi   ham   shunga   o xshash   beriladi:   agar  ’ ’ ’ x
nuqta uchun 
Shartlarni   qanoatlantiruvchi     nuqta   topilsa,   x   chapga   ko tarilish   nuqtani	
’
deyiladi. Yuqoridagiga o xshash, chapga ko tarilish nuqtalari to plami ochiqligi	
’ ’ ’
hamda   bu   to plamni   tuzuvchi  	
’     oraliqlarida  
munosabatlarning o rinliligi ko rsatiladi.	
’ ’
Endi   monoton     funksiyani       segmentda   uzluksiz   deb
teoremaning isbotiga o tamiz. Masalan, 	
’  kamaymaydigan bo lsin.	’
Ushbu a)               b)  
Tengsizliklarning   deyarli   o rinliligini   faraz   qilgan   holda   teoremani	
’
isbotlaymiz.
Darhaqiqat,   kamaymaydigan funksiya bo lgani sababli 	
’
Funksiya ham kamaymaydigan funksiyadir hamda:
Va
Demak,     va   yuqoridagi   mulohazaga   ko ra  	
’ ,   ya ni	’
lemma isbotlandi.
46.3     izoh   (1)   shartlarni   qanoatlantiruvchi  	
– x   nuqtani,   qisqalik   uchun
o ngga   ko tarilish   nuqtasi  	
’ ’ deyiladi.   Chapga   ko tarilish   nuqtasi   ta rifi   ham	’ ’
shunga o xshash beriladi: agar 	
’ x  nuqta uchun 
,                            Shartlarni qanoatlantiruvchi     nuqta topilsa,   x   chapga ko tarilish nuqtasi’
deyiladi. Yuqoridagiga o xshash, chapga ko tarilish nuqtalari to plami ochiqligi	
’ ’ ’
hamda bu to plamni tuzuvchi 	
’  oraliqda 
Munosabatlarning o rinliligi ko rsatiladi.	
’ ’
Endi   monoton     funksiyani       segmentda   uzluksiz   deb,   teoremaning
isbotiga o tamiz. Masalan 	
’  kamaymaydigan bo lsin. Ushbu 	’
a)  ,    
b)    
tengsizliklarning   deyarli   o rinliligini   faraz   qilgan   holda   teoremani	
’
isbotlaymiz.
Darhaqiqat,   kamaymaydigan funksiya bo lgani sababli 	
’
Funksiya ham kamaymaydigan funksiyadir hamda
va 
.
Endi,   b)   tengsizlikni     funksiyaga   tatbiq   qilinsa,   quyidagi
tengsizlikning deyarli bajarilishi kelib chuiqadi:
,
Ya ni	
’
.
,     ,       va     sonlarning ta riflanishidan ushbu 	
’
  va  
Tengsizliklar bevosita kelib chiqadi. Bulardan hamda  a) va  b)  tengsizliklardan
Tengsizliklarning   deyarli   bajarilishi   kelib   chiqadi,   bulardan   esa   chekli
hosilaning deyarli mavjudligi aniq ko rinib turibdi.’
Teoremani to la isbotlash uchun a)  va   b)  tengsizliklarni isbotlash qoldi.	
’
a) va b) tengsizliklarni isbotlash qoldi.
a) tengsizlikni isbot etmoq uchun 
 
va 
To plamlarni kiritamiz;  	
’  ekani ravshan. Agar   bo lsa, u	’
holda shunday   nuqta mavjudki, uning uchun 
.
Bundan,   agar     deb   olsak,   u   holda:   .   Demak,  
to plam 	
’  funksiya uchun yuqoridagi lemmada aniqlangan   oraliqlarda
joylashgan. Shu bilan birga, o sha lemmaga asosan,	
’
  
yoki
Tengsizliklar bajariladi. Bundan: Bu   tengsizliklardan   ko rinadiki,  ’ c   yetarli   katta   bo lganda  	’
oraliqlarning   uzunliklari   yig indisi   istagancha   kichik   qilinishi   mumkin.   Demak,	
’
 to plamning o lchobi nolga teng, ya ni a) munosabat deyarli o rinli.	
’ ’ ’ ’
b)   tengsizlik   ham   yuqoridagi   mulohazalarni   ketma-ket   tadbiq   qilish   bilan
isbot etiladi. Bu tensizlikka teskari bo lgan 	
’
Tengsizlikni qanoatlantiruvchi nuqtalar to plami 	
’  ushbu 
Tengsizliklarni   qanoatlantiruvchi   nuqtalar   to plami  	
’   larning
yig indisiga teng; bunda 	
’ c  va  C  sonlar,   munosabatni qanoatlantirgan holda,
barcha ratsional qiymatlarni qabul qiladi, ya ni 	
’
(2.5)
Bu   yerda   Q     ratsional   sonlar   to plami.   Ammo  	
– ’
to plam sanoqli bo lgani uchun (2.5) yig indi hadlarining soni sanoqli. Demak,	
’ ’ ’
agar     lar   har   birining   o lchovi   nol   ekanligi   ko rsatilsa,  	
’ ’   to plamning	’
o lchovi ham nolligi kelib chiqadi.	
’
Shunday   qilib,   teoremani   isbotlash   uchun     to plamning   o lchovi   nol	
’ ’
ekanligini ko rsatish kifoya.	
’
  bo lsin. U holda  	
’   bolganligi uchun   x   dan chapda yotuvchi
hamda
(2.6)
Tengsizlikni  qanoatlantiruvchi       nuqta mavjud.     bo lgani  uchun	
’
(2.6) tengsizlikdan  Tengsizlikni   hosil   qilamiz.   Shunday   qilib,   x   nuqta  
funksiyaning chapga ko tarilish nuqtasi. Bu funksiyaga Riss lemmasini va uning’
tatbiq   qilib,   chapga   ko tarilish   nuqtalaridan   iborat   bo lgan   ochiq   to plamning
’ ’ ’
tuzuvchi oraliqlari uchun 
Tengsizlikni, bundan esa 
(2.7)
Tengsizlikni, hosil qilamiz.
Yuqorida  olingan   x   nuqta topilgan      oraliqlarning birida  yetadi. Bu
nuqtada
Bo lgani uchun 	
’  oraliqda
(2.8)
Tengsizliklarni   qanoatlantiruvchi   nuqtani   toppish   mumkin.   Keyingi
yasashlarimizni    oraliqlarningichida bajaramiz.
(2.8)   tengsizliklar   x   nuqtaning       funksiya   uchun   o ngga	
’
ko tarilish   nuqtasi   ekanligini   ko rsatadi.   Bu   funksiyaning  	
’ ’   oraliqdagi
barcha   o ngga   ko tarilish   nuqtalari   to plami   ochiq   bo ladi.   Bu   to plam	
’ ’ ’ ’ ’
  ( j =1,2  )     tuzuvchi  oraliqlarning yig indisiga  teng,  shu  bilan  birga bu	
… ’
oraliqlar chegarasida  Yoki 
Buni   j  indeks bo yicha yig ib ’ ’
Munosbatlarga,  k  bo yich yig ib esa	
’ ’
(9)
Munosabatlarga ega bo lamiz.	
’
Ko rinadiki,   	
’  oraliqlar sistemasi    oraliqlar sistemasi kabi,
  to plamni   qoplaydi,   ammo  
’   oraliqlarning   uzunliklari   yig indisi	’
lar uzunliklarining yig indisidan kichik.	
’
  to plamning   har   bir  	
’ x   nuqtasi   uchun     oraliqlarning   ichida
yuqoridagi  yasashlarni  qaytarish mumkin. Natijada yangi uchinchi xil  
 sistemani va to rtinchi xil 	
’    sistemani hosil
qilamiz va bular uchun:
.
Bu ifodani  k  va  j  bo yicha yig ib va 	
’ ’ (a)  dan foydalanib
Tengsizlikni yoza olamiz.
Bu   ifoda   ko rsatadiki,   to rtinchi   qadamda   olingan  	
’ ’
oraliqlarning   (   to plamni   qoplagan   holda)   uzunliklari   yig indisi   ilgarigi
’ ’
qadamda  olingan oraliqlarning  uzunliklari   yig indisidan  kichik. Agar   yuqoridagi	
’ yasashlarni   davom   ettirsak,   u   holda   p     raqamdagi   oraliqlar   sistemasi   ham  –
to plamni   qoplaydi.   Va   bu   sistemadagi   oraliqlarning   uzunliklari   yig indisi	
’ ’
  dan katta bo lmaydi va demak,  	
’ p   yetarli katta bo lganda, uni ixtiyoriy	’
sondan   kichik   qilinishi   mumkin.   Bundan     to plamning   o lchovi   nolga	
’ ’
tengligi kelib chiqdi.
Shu bilan teorema uzluksiz monoton funksiyalar  uchun isbot qilinadi. Endi
teoremani uzlukli monoton funksiyalar uchun isbotlaymiz.
Eslatamizki,   ixtiyoriy   monoton   funksiya   faqat   birinchi   turdagi   uzilishlarga
ega bo lishi mumkin. Shunig uchun har qanday nuqtada 	
’  funksiyaning o ng	’
va chap limitlari mavjud:
,    
Darhaqiqat,   biror   tomondan   bir   uchta   turli   limit   qiymatlarining   mavjud
bo lishi   funksiyaning   monotonligiga     zid:  	
’   oraliq   uzunligi
ya ni 
’  ayirma   funksiyaning  x  nuqtadagi sakrashi bo ladi.	’
  funksiya   monoton   bo lgani   uchun   turli   uzilish   oraliqlari   kesishmaydi.	
’
(ko pi bilan umumiy uchga ega bo lishi mumkin); agar har bir orliqdan bittadan	
’ ’
ratsional   sonni   tanlab   olsak,   bunday   oraliqlarning   soni   ko pi   bilan   sanoqli	
’
bo lishini ko ramiz.	
’ ’
Demak, monoton funksiyaning uzulish nuqtalari ko pi bilan sanoqli ekan.	
’
Uzluksiz  monoton funksiyaning hosilasi mavjudligini tekshirish uchun Riss
limmasini umumlashtiramiz.     funksiya uzluksiz   bo lmasa ham ko pi bilan
’ ’
birinchi   turdagi   uzulishga   ega   bo lgan   funksiya   bo lsin.   Agar  	
’ ’ x   nuqta   uchun
  tengsizlikni   qanoatlantiradigan     mavju   bo lsa,  	
’ x
nuqta   o ngga   ko tarilish   nuqtasi   deyiladi.   Yuqorida   ko tarilgan   Riss	
’ ’ ’
lemmasidagi   mulohazalarni   takrorlab,   barcha   o ngga   ko tarilish   nuqtalaridan	
’ ’ iborat   bo lgan   to plamning     ochiqligini   va   bu   to plamni   tuzuvchi  ’ ’ ’
oraliqlarda     tengsizlikning   o rinliligini   hosil   qilamiz.   Bu   esa	
’
teoremaning   isbotini   o zgarishsiz   o tkazish   uchun   kifoya.   Shu   bilan     teorema	
’ ’
to la isbotlanadi. 	
’
Teorema 1.4  (Tubini)   segmentda 
(10)
Qator berilgan bo lib, uning hadlari  kamaymaydigan (o sib bormaydigan)	
’ ’
funksiyalar bo lsin. U holda bu qatorni deyarli bir nuqtada hadlab differensiallash	
’
mumkin, ya ni	
’
Isbot.  Teoremaning umumiyligini chegaralamasdan   va hamma 
funksiyalarni kamaymaydigan deb faraz qilish mumkin.   va  lar  deyarli
har bir nuqtada mavjud, demak,  da o lchovi 	
’ ga teng bo lgan shunday	’
 to plam mavjudki, buning har bir nuqtasida ham 	
’   , ham 
lar mavjud.   va ixtiyoriy   uchun ushbu 
munosabatni yozamiz.
Chap   tomondagi   ifodaning   hadlari   manfiy   bo lmagani   sababli   bundan	
’
ixtiyoriy natural  N  uchun
Bundan  da limitlarga o tib,	
’
Tengsizlikni   va   N   ni   ga   intiltirib,   larni   manfiy   emasligini   hisobga
olinsa,  Tengsizlik kelib chiqadi.
Endi   oxirgi   (11)   munosabatda   deyarli   har   bir   nuqtada   tenglik   o rinliligini’
ko rsatamiz.  (10)  munosabat   o rinli  bo lgani  uchun  shunday  	
’ ’ ’ k   topiladiki,  (10)
qatorning   xususiy yig indisi uchun: 	
’  
Ushbu:
Ayirma kamaymaydigan funksiya ekanligidan barcha  x  uchun:
Qatorning     segmentning   har   bir   nuqtasida   yaqinlashuvchiligi   (hatto
tekis   yaqinlashuvchiligi)   kelib   chiqadi.   U   holda   (11)   munosabatni   isbotlaganimiz
kabi, ushbu
qatorning deyarli har bir nuqtada yaqinlashuvchanligi keltirib chiqaramiz.
Bu   qatorning   umumiy   hadi     deyarli   har   bir   nuqtada   nolga
intiladi, demak, deyarli har bir nuqtada   . Ikkinchi tomondan, agar (11)
munosabatda  <  ishorasi   turganda  edi,  hech qanday  xususiy   yig indilar  	
’ ga
intila   olmas   edi.   Shunday   qilib,   (11)   da   deyarli   har   bir   nuqtada   tenglik   bo lishi	
’
kerak. Bizga esa shuni isbotlash kerak edi.
Misol.   Endi   hosilasi   deyarli   har   bir   nuqtada   nol   bo lgan   hamda   hech	
’
qanday oraliqda o zgarmas songa teng bo lmagan monoton uzluksiz funksiyaga	
’ ’
misol   keltiramiz.     intervaldan   birror   t     sonni   tanlab,     segmentni
  ko rinishdagi  	
’ ta   teng   bo laklarga	’
bo lib,   induksiya   usuli   yordami   bilan  	
’   segmentda   aniqlangan,   uzluksiz
quyidagi funksiyalar ketma-ketligini tuzamiz:   da   bo lib ixtiyoriy 	
’ n
da     funksiya     segmentda   aniqlangan,   uzluksiz   hamda   har   bir   ko rinishdagi   bo lakchada   chiziqli   bo lsin.  ’ ’ ’ da
 funksiyani quyidagicha aniqlaymiz:   va   nuqtalarda 
;
 oraliqlarning o rtasida , ya ni 
’ ’  nuqtada:
Bu   yerda   t     yuqorida   tanlab   olingan   son  	
–   va  
oraliqlarida  esa  ni chiiqli deb hisoblaymiz
Ravshanki, bunday aniqlangan     funksiyalar  o suvchi  funksiyalardir	
’
va 
Buning uchin     ketma-ketlik biror kamaymaydigan     funksiyaga
yaqinlashadi. Bu   funksiyaning uzluksiz, jiddiy o sib boruvchi va deyarli har	
’
bir   nuqtada   hosilasi   nolga   teng   ekanligini   isbot   qilamiz.   Buning   uchun  
segmentdan biron  x  nuqtani olamiz va har biri bu nuqtani o z ichiga olgan va bir-	
’
birining ichiga joylashgan   oraliqlar ketma-ketligini turamiz bu yerda 
Agar   biror  
bo lakchani   olsak,   u   holda    	
’   nuqta   (xuddi   shuningdek,       nuqta)     yoki
biror     oraliqning   o rta   nuqtasi	
’
bo ladi yoki 	
’   nuqta bilan ustma-ust tushadi.
Masalan,   agar     nuqta     nuqta   bilan   ustma-ust   tushsa,   u   holda  
nuqta     oraliqning o rta nuqtasi  bo lib,  	
’ ’   funksiyaning aniqlanishiga
asosan, ushbu 
 ,
Tenglikka ega bo lamiz.	
’
Bulardan  Tenglikni olamiz.
Aksincha, agar   nuqta biror   oraliqning o rta nuqtasi bo lsa, u’ ’
holda     nuqta   bilan   ustma-ust   tushib,   yana     funksiyaning   aniqlanishiga
asosan 
Tengliklarga ega bo lamiz. Bulardan	
’
Tengliki olamiz.
Demak, umumiy holda ushbu 
Tenglikni yozishimiz mumkin. Bundan va 
Tengliklardan
Tenglikni, bundan esa
Tenglikni hosil qilamiz.   bo lgani uchun 	
’  bo lgandan 	’
Munosabat va   da
Munosabat   kelib chiqadi.  Demak,     uzluksiz,  jiddiy  o suvchi   funksiya	
’
va uning hosilasi (mavjud bo lgan nuqtalarda) quyidagi	
’ II-BOB
O ZGARISHI CHEGARALANGAN FUNKSIYALAR VA MONOTON‘
FUNKSIYALAR ORASIDAGI BOG LANISH	
‘
                      3-&     O ZGARISHI   CHEGARALANGAN   FUNKSIYALARNING	
‘
STRUKTURASI.
        Muhim va ko pgina tadbiqlarga ega bo lgan funksiyalar orasida o zgarishi	
‘ ‘ ‘
chegaralangan funksiyalar sinfi katta ahamiyatga ega.
           Ta rif	
’ .    segmentd aniqlangan   funksiya berilgan bo lsin. Agar	‘
  segmentni
                                       …
nuqtalar bilan ixtiyoriy n qismga bo lganimizda 	
‘  nuqtalarni tanlab
olishga bo liq bo lmagan ushbu	
‘ ‘
                                                       (3,1)
tengsizlikni   qanoatlantiradigan   o zgarmas   K   son   mavjud   bo lsa   u   holda  	
‘ ‘
funksiya      segmentda o zgarishi chegaralangan deyiladi.	
‘
               Har qanday o zgarishi chegaralangan funksiya chegaralangan funksiyadir.	
‘
Haqiqatan,     o zgarishi   chegaralangan   bo lgani   sababli   har   qanday    
‘ ‘
   uchu n
                                            
Bundan va 
                          
tengsizlikdan   funksiyaning chegaralanganligi kelib chiqadi.
         Odatda  (3.1) chap tamonidagi yig indining aniq yuqori chegarasini	
‘    
segmentni   qismlarga   turlicha   bo lishlar   to plamiga   nisbatan    	
‘ ’ ( )   bilan
belgilanadi va bu sonni   funksiyaning     segmentdagi to la o zgarishi	
’ ’
deyiladi.
              Misollar:   1)       segmentda   aniqlangan   va   monoton   o suvchi  
’
funksiya chegaralangan o zgarishga ega, chunki uning uchun (3.1) ko rinishdagi	
’ ’
har qanday   ga teng.             Shunga   o xshash,’     segmentda   aniqlangan   va   monoton   kamayuvchi
 funksiya ham chegaralangan o zgarishga ega.	
’
            2)   Agar   biror   musbat   va   o zgarmas     A   son   hamda   ixtiyoriy  	
’
nuqtalar   uchun     tenglik   bajarilsa,   funksiya  
segmentda   Lipishts   shartini   qanoatlantiruvchi   deyiladi.     segmentda
chegaralangan   va   Lipishts   shartini   qanoatlantiruvchi     funksiyaning
o zgarishi chegaralangan bo ladi. Darhaqiqat, Lipishts shartiga muvofiq;	
’ ’
                       
bundan:   ,   ya ni  	
’   ning   o zgarishi   chegaralangan.   Endi	’
o zgarishi   chegaralangan   funksiyalarning   tuzilishi   va   xossalarini   o rganishga	
’ ’
o tamiz.
’
            3 . 1-teorema .       segmentda   o zgarishi   chegaralangan   ikki  	
’   va
  funksiyaning   yig indisi,   ayirmasi   va   ko paytmasi   ham   o zgarishi	
’ ’ ’
chegaralangan funksiyalar bo ladi.	
’
        Isbot. Darhaqiqat,   segmentni ixtiyoriy n qismga bo lib 	
’
              
tengsizlikni yozishimiz mumkin; bu yerda  . Bundan 
                                    ,
ya ni 	
’  funksiyaning o zgarishi chegaralanganligi bevosita kelib chiqadi.	’
        Ayirma uchun ham teorema shunga o xshash isbotlanadi.	
’
        Endi    va   funksiyalarning ko paytmasini olamiz:	
’
                                             =
,     bo lsin  	
’   va       funksiyalar   o zgarishi	’
chegaralangan bo lgani sababli chegaralangandir. Shuning uchun  	
’ p    va      q     sonli
chekli. Bu holda 
.
        Bundan                          +p                                         
      (3.2)   ya ni ’     funksiyaning o zgarishi chegaralangan.	’
       3.2-teorema.  Agar    bo lsa, u holda 	
’
                     
       Isbot. Agar c nuqta bo lish nuqtalaridan biriga teng, masalan 	
’  bo lsa u	’
holda 
                               (3.3)
t englik   o rinli   bo ladi  	
’ ’     segmentni   ixtiyoriy   mayday   qismlarga   bo lish	’
hisobiga   bu   tenglikning   o ng   tamondagi   yig indisi      	
’ ’ +   songa
istagancha yaqin qilish mumkin. Shuning uchun
                                                +             (3.4)
munosabatlarni yozishimiz mumkin.
              Ikkinchi   tamondan,   ixtiyoriy   qismlarga   bo lingan    	
’   segmentni   olib,
qo shimcha   c   bo lish   nuqtasini   kiritilsa,   (1)   tengsizlikning   chap   tamoni	
’ ’
ortishigina   mumkin.   Shuning   uchun   c   bo lish   nuqtasimi   yoki   bo lish   nuqtasini	
’ ’
emasmi, baribir, (3) ga muvofiq quyidagi tengsizlik o rinli:   	
’
                             +   
Bu tengliksiz chap tamonining yuqori chegarasi olinsa
                                 +                                                   (3.5)
 tengsizlik kelib chiqadi.
(3.4)  va (3.5)  munosabatlarda (3.2) tenglik kelib chiqadi. 
3-   teorema.     segmentda   o zgarishi   chegaralangan   har   qanday    	
’
funksiya ikki monoton o suvchi funksiyaning ayirmasi sifatida yoziladi.	
’
Isbot.  = ,   =  -
Funksiyalarning   kiritib,   ularning   har   birining   monoton   o suvchiligi   ko rsatisa,	
’ ’
teorema isbot etilgan bo ladi.	
’
3.2   teoremaga muvofiq, agar 	
–  bo lsa 	’                                          - =
y     -monoton   o suvchi   funksiya.  ’ funksiya   ham   monoton   o suvchi	’
Darhaqiqat   bo lsin. U holda	
’
                 = - - + = -[ - ]
,
chunki;                               *
          So ngi   teoremaning   mohiyati   shundaki,   buning   yordami   bilan   o zgarishi	
’ ’
chegaralangan   funksiyalarning   ba zi   xossalarini   monoton   o suvchi	
’ ’
funksiyalarning   xossasidan   keltirib   chiqarish   mumkin   va   aksincha.   Masalan
o zgarishi   chegaralangan    	
’   funksiya   biror   nuqtada   o ngdan   uzluksiz	’
bo lsa,   u   holda  	
’ va   funksiyalar   ham   shu   nuqtada   o ngdan   uzluksiz	’
bo ladi. Masalan, bu jumlani F(x) funksiya uchun isbot bo ladi. 	
’ ’
            funksiyaning x
0   nuqtada o ngdan uzluksizligidan foydalanib, ixtiyoriy	
’
berilgan     uchun   shunday     sonni   topamizki,   agar     va  
bo lsa                           	
’
tengsizlikni yozishimiz mumkin.
      Endi   segmentni n ta      qismga bo lamizki, ular uchun	
’
quyidagi tengsizlik o rinli bo lsin:	
’ ’
                             ,
  nuqtani   olishda     tengsizlikka   rioya   qilishimiz   kerak.   U   holda   (6)   ga
muvofiq:
                  
yoki (3.2)- teoremaga asosan 
                                  
Bundan   esa     funksiyaning     nuqtada   o ngdan   uzluksizligi	
’
bevosita kelib chiqadi.  4-&   O ZGARISHI CHEGARALANGAN FUNKSIYANING ASOSIY‘
XOSSALARI
       4.1- natija .  Agar o zgarishi chegaralangan 	
’  funksiya   
segmentda uzluksiz bo lsa, u holda 
’  va  funksiyalar ham shu 
segmentda uzluksiz bo ladi.
’
       4.2-natija.  Biror funksiyaning    segmentda o zgarishi 	
’
chegaralangan bo lishi uchun uning ikki monoton o suvchi funksiyaning 	
’ ’
ayirmasi sifatida yozish mumkinligi zarur va kifoyadir.
      4.3-natija.  (Lebeg). O zgarishi chegaralangan har qanday funksiya 	
’
deyarli har bir nuqtada chekli hosilaga ega.
       Bu natijalar 46.1, 47.3- teoremalardan bevosita kelib chiqadi.
      Biz 3-& da chapdan va o ngdan uzluksiz bo lgan sakrash funksiyalarini	
’ ’
kiritgan edik. Endi bu paragrafda sakrash funksiyasini quyidagicha 
umumlashtiramiz: faraz qilaylik,    nuqtalar    segmentdan 
olingan soni chekli bo lsin. Har bir 	
’ , k=1,2  nuqtaga ikkita 	…  va   
sonlarni mos qo yamiz va ular uchun ushbu 	
’
                                 
munosabatning bajarilishini talab etamiz: undan tashqari,   bo lganda	
’
 va   bo lganda esa 	
’  bo lsin. Quyidagi tenglik bilan 	’
aniqlanadi,                 
funksiya sakrash funksiyasi deyiladi. Bu funksiya uchun   
ekanini bevosita tekshirib ko rish mumkin. 	
’  funksiyaning uzilish 
nuqtalari   nuqtalardan iborat bo lib, har bir k natural son 	
’
uchun    va   sonlardan birortasi noldan farqli bo lsa, uning 	
’
nuqtadagi sakrashi quyidagiga teng:
                                   
4.1- teoremaga o xshash teorema bu yerda ham o rinlidir.	
’ ’        4.2-teorema.     segmentda aniqlangan har qanday o zgarishi ’
chegaralangan  funksiya yagona usul bilan   uzluksiz funksiya va.
 sakrash funksiyalarining yig indisi sifatida ifoda etiladi.	
’
        Bu teoremaning isboti 45.4- teoremaning isbotidan farq qilmaganligi 
sababli, uning isbotiga to xtalmaymiz.	
’
       Endi uzluksiz, lekin ozgarishi chegaralanmagan funksiyaga misol 
keltiramiz.                          
                               
bo lsin. Bu funksiya x=0 nuqtaning atrofida soni cheksiz maksimum va 	
’
minimum nuqtalarga ega. Quyidagi jadvalni tuzamiz:
                           
                      
Bundan ko rinadiki:	
’
       
ya ni 	
’  funksiyaning [0, 1] segmentdagi o zgarishi 	’
      4.3-teorema.   Agar     segmentda aniqlangan va o zgarishi 	
’
chegaralanmagan    funksiya biror   ( )    nuqtada uzluksiz 
bo lsa u holda  bu nuqtada 	
’  funksiya ham uzluksiz bo ladi.	‘
      Isbot.     bo lsin; 	
’  funksiyaning   nuqtada o ngdan 	’
uzluksizligini ko rsatamiz. Buning uchun [	
’ , b] segmentni shunday     
                           
n ta qismga bo lamizki, ixtiyoriy 	
’  son uchun quyidagi munosabat 
o rinli bo lsin:	
’ ‘
                        
Chap tamondagi yig indi bo lish nuqtalari ko payganda o sishigina 	
’ ’ ’ ’
mumkin; shuning uchun   nuqtani quyidagi tengsizlik o rinli bo ladigan 	
’ ’
qilib tanlab olamiz:                        
U holda (7) dan:
                
Bundan:
                                    ya ni’
                                   
 ixtiyoriy bo lgani uchun: 	
’ ,    tenglik ham 
huddi shunga o xshash isbot etiladi, ya ni 
’ ’  funksiya (agar   
bo lsa) 	
’  nuqtada chapdan uzluksiz. Xususiy   ( ) holda   ni
 nuqtada chapdangina (  nuqtada o ngdangina) uzluksizligini 	
’
ko rsatish kifoya.	
’
     4.4-teorema .       segmentda aniqlangan o suvchi funksiaylardan 	
’
iborat cheksiz    to plam berilgan bo lib, bu funksiyalar to plami 	
’ ’ ’
biror o zgarmas M son bilan chegaralangan, ya ni	
’ ’
                                                    4.1
bo lsa, u holda  ixtiyoriy sanoqli 	
’  to plam uchun 	’   to plamdan 	’
shunday    funksiyalar  ketma-ketlikni ajratib olish mumkinki, bu 
ketma-ketlik   to plamning har bir nuqtasida yaqinlashuvchi bo ladi.	
’ ’
Isbot.    to plam sanoqli bo lganligi uchun uning elimentlarini 	
’ ’
 ketma-ketlik shaklda yozib
                                 
to plamni tuzamiz, bu yerda 	
’ ning o zi 	’  to plamda o zgaradi.	’ ’
shartga   ko ra    	
’   to plam   chegaralangan   bo ladi.   Demak,   Bolsano-	’ ’
Veyershtrass  teoremasiga muvofiq bu to plamdan yaqinlashuvchi  ketma-ketlikni	
’
ajratib olish mumkin:
                           
Endi quyidagi chegaralangan ketma-ketlikni tuzamiz.
                            Bu ketma-ketlikka ham Bolsano-Veyershtrass teoremasini tadbiq qilib, 
   nuqtada yaqinlashuvchi
                      
Ketma-ketlikni   hosil   qilamiz.   Bu   jarayonni   cheksiz   davom   ettirib,   quyidagi
yaqinlashuvchi soni sanoqli ketma-ketliklarni tuzishimiz mumkin.
                        
                                                      (4.2)
                         ..…………………………………
                      
Bu   ketma-ketliklarning   har   biri   oldingisidan   qism   ketma-ketligidir.   (4.1)   ketma-
ketliklarning diognalida joylashgan elimentlaridan
                                                                 (4.3)
k etma-ketlik   tuzilsa,   bu   ketma-ketlik   sanoqli     to plamning   har   bir   nuqtasida	
’
yaqinlashuvchi   bo lib,   biz   izlagan   ketma-ketlik   bo ladi.   (10)   ketma-ketlik  	
’ ’
to plamning har bir nuqtasida yaqinlashadi, chunki, agar  	
’   bo lsa, u holda	’
 ketma-ketlikning tuzilishiga ko ra 	
’ da   ga yaqinlashadi.
             4.5-teorema .       segmentda aniqlangan o suvchi  funksiyalardan iborat	
’
cheksiz     to plam   berilgan   bo lib,   bu   funksiyalar   to plami   biror	
’ ’ ’
o zgarmas M son bilan chegaralangan, ya ni	
’ ’
                
bo lsa,   u   holda  
’   to plamdan   [a,   b]   segmentning   har   bir   nuqtasida   biror	’
o suvchi 	
’
 funksiyaga yaqinlashuvchi ketma-ketlikni ajratib olish mumkin.
      Isbot. 4.4-teoremadagi sanoqli    to plam sifatida [a, b] segmentdagi hamma	
’
ratsional  nuqtalardan va a nuqtadan ( agar a irratsional  bo lsa) iborat  to plamni	
’ ’
olib,   berilgan     to plamga   shu   teoremani   tatbiq   qilamiz.   U   holda  	
’
to plamdan  	
’   to plamning   har   bir   nuqtasida   chekli   limitga   ega   bo lgan	’ ’
  ketma  ketlikni ajratib alishimiz mumkin, ya ni 
– ’                                                                  (11) 
       Endi    to plamninghar bir nuqtasida qiymati (4.4)  limitning qiymati o ng’ ’
tamonga   teng     funksiyani   ko ramiz,   ya ni  	
’ ’   .  
funksiya   to plamda aniqlangan bo lib o suvchi funksiya bo ladi, chunki 	
’ ’ ’ ’
sistemadan ajratib olingan     funksiyalar ketma-ketligining har bir elimenti
o suvchi funksiya (teoremaning shartiga ko ra) bo lgani uchun 	
’ ’ ’  da  
                                  
Demak, agar     va     nuqtalar   to plamga tegishli bo lib,  	
’ ’   bo lsa, u	’
holda 
                                                
Endi       funksyani   (a,   b]   yarim   oraliqning   hamma   irratsional   nuqtalarida
quyidagicha aniqlaymiz:
                                      ,
Bu   yerda     va     mod   ravishda     to plamning   ratsional   va   irratsional	
’
nuqtalari.
Ravshanki,     funksiya   tuzilishiga   ko ra   [a,   b]   segmentda   o suvchi
’ ’
funksiyadir.   Demak,   45.3-teoremaga   asosan     funksiyaning   uzilish
nuqtalaridan iborat   to plam ko pi bilan sanoqli bo ladi.	
’ ’ ’
      Agar   nuqta    ning uzluksizlik nuqtasi bo lsa, u holda	
’
                                                            (4.4)
    Darhaqiqat,   ixtiyoriy     uchun     to plamdan   shunday  	
’   va     nuqtalar
mavjudki, ular uchun   va  
m unosabatlar o rinli.	
’
                                         45-BETGA  JOY  (11) ga muvofiq,   va   nuqtalar uchun shunday natural   son son mavjudki,
 bo lganda’
     
Tengsizlik o rinli bo ladi, ya ni 	
’ ’ ’
     -       -  
  ning tuzilishiga   muvofiq, bu munosabatlarga asoslanib,      bo lganda	
’
quyidagi tengsizliklarni yozishga haqlimiz:
   
   
bulardan va   uchun
                                   
tengsizlikning o rinli ekanligidan  	
’  da 
                                   
tengsizliklar o rinli bo ladi va bundan   (
’ ’   ixtiyoriy bo lganligi uchun) (12)	’
munosabat   kelib   chiqadi.   45.3   teoremaga   asosan         funksiyaning   uzilish
nuqtalari to plami ko pi bilan sanoqli bo lganligi uchun 	
’ ’ ’
                                                             (13) 
tenglik   [a,   b]   segmentning   ko ‘ pi   bilan   sanoqli     qismidagina   bajarilmasligi
mumkin.   Shuni   nazarda   tutib   ,   4.4     teoremani    	
–     ketma-ketlikka
tadbiq   qilamiz   ;     to plam   sifatida  	
’   ning   (13)     munosabat   bajarilmagan
nuqtalarini olamiz. Buning natijasida     ketma-ketlikdan   [a,b]   segmentning har
bir   nuqtasida   yaqinlashuvchi         qism     ketma-ketlik   ajratib   olish
mumkin. Endi   sifatida 
                                               
funksiya olinsa, u o suvchi bo lib, biz izlagan funksiya bo ladi. 	
’ ’ ’
              4.5-   teorema.   ( Xelli )   [a,b]   segmentda   aniqlangan   funksiyalardan   iborat
cheksiz   to plam  	
’           berilgan   bo lib,   bu   funksiyalar   to plami   va	’ ’ ularning   [a,b]   segmentda   to la   o zgarishi   biror   o zgarmas  ’ ’ ’   son   bilan
chegaralangan,   ya ni      	
’             bo lsa,   u	’
holda       to plamdan     [a,b]	
’   segmentning   har   bir   nuqtasida   biror   o zgarishi	’
chegaralangan   
 funksiyaga yaqinlashuvchi ketma-ketlikni ajratib olish mumkin.
        Isbot   to plamning   ixtiyoriy  	
’     elementi   uchun   quyidagi   munosabatlarni
yozishimiz mumkin: 
                              .
  sistemaga   4.5-   teoremani   tatbiq   qilib,   undan   biror     funksiyaga
yaqinlashuvchi   funksiyalar ketma-ketligini ajratib olamiz, ya ni	
’
                                  
har   bir     funksiya     funksiyani   mos   keltirib  
funksiyalar   ketma-ketligiga   ham   4.5-   teoremani   tatbiq   qilamiz.   Natijada   [a,b]
segmentda   biror   funksiyaga   yaqinlashuvchi     funksiyalar   ketma-
ketligi hosil bo ladi, ya ni	
’ ’
                               
natijada       funksiyalar   ketma-ketligi     to plamdan   ajratib	
’
olingan bo lib, 	
’  funksiyaga [a, b] segmentda yaqinlashadi.
 
                                      XULOSA.
1. Monoton funksiyalarning asosiy xossalari o rganildi.	
‘ 2. Monoton xossasiga oid F. Riss, Lebeg, Fubani teoremalari isbotlandi.
3. O zgarishi   chegaralangan   funksiyalarning   asosiy   xossalari   haqidagi‘
teoremalar isbot qilindi.
4. O zgarishi   chegaralangan   funksiyalar   va   monoton   o suvchi   funksiyalar
‘ ‘
orasidagi bog lanishlar haqidagi teoremalar isbot qilindi.	
‘
5. Uzluksiz,   lekin   o zgarishi   chegaralanmagan   funksiyalarga   misollar	
‘
keltirildi.     Foydalanilgan adabiyotlar
 1.T.A.Sarimsoqov-,,Funksional analiz kursi  Toshkent.1980 y’’
2.I.V.Kontorovich, G.P.Akilov-,,Funksional analiz  M 1977 y	
’’
3.A.N.Kolmogrov, S.V.Fomin-,,Elementi teorii funksiy I funksionalnogo 
analiz  M.1968y	
’’
4.T.A.Sarimsoqov-,,Haqiqiy o zgariluvchili funksiyala 	
’
nazaryasi Toshkent1968y	
’’
5.V.Q.Qobilov-,,Funksional analiz va hisoblash matematikasi  T.1976y	
’’
6. Люстерник   исоболев -  Элементи   функсионалнага   анализаээ 1962 г
7Azralov,X,Mansurov-,,Matematik analiz’’ T 1,2-tom
8.G.Fixtingols ,,Matematik analiz asoslari’’M1977y
9.E.Eshdavlatov Ziyo NET uz. ,,Referat’’2010y
10.SH.Xushvaqtov-,,Mtematik analiz’’ T.2008y
11.E.Eshdavlatov,A.Imomov,,Matematik analizdan o quv uslubiy 	
’
majmua,Qarshi2011y
Купить
  • Похожие документы

  • Yangi axborot texnologiyalaridan foydalanib, kasb-hunar kollejlarida geometriya kursini o`qitish metodik tizimini yaratish
  • O`zgarishi chegaralangan funksiyalar va unga misollar
  • Aniq integrallar nazariyasining ba’zi tatbiqlari haqida
  • Nostandart tenglamalarni yechishning ba`zi usullari
  • Bernulli sxemasi uchun limit teoremalar muqarrarlik prinsipi va katta sonlar qonuni

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha