O’zbekiston Respublikasida davlat shaklining o’ziga xos xususiyatlari - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	39.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

O’zbekiston Respublikasida davlat shaklining o’ziga xos xususiyatlari

Купить

O’zbekiston Respublikasida davlat shaklining o’ziga xos xususiyatlari Reja: 1. O’zbekiston tuzilish shaklining o’ziga xos xususiyatlari. 2. O’zbekistonda boshqaruv shakli. 3. O’zbekiston Respublikasi siyosiy rejimi demokratik siyosiy rejim sifatida.

O’zbekiston tuzilish shaklining o’ziga xos xususiyatlari. Har bir davlat o’zining muayyan ma’muriy-hududiy tuzilishiga ega bo’ladi. Chunki davlat hududining ma’lum ma’muriy-hududiy bo’laklarga bo’linishi davlatning asosiy vazifa va funksiyalarini amalga oshirish uchun zarur tadbir hisoblanadi. O’zbekiston Respublikasining davlat tuzilishi jamiyatimizning siyosiy tashkillashtirilishida muhim o’rin tutadi. Bu davlatning ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati bilan belgilangan hududiy tashkillashtirilishidir. Ushbu masala davlatning tarkibiy qismlarga bo’linishi, bir butun davlat bilan uning tarkibiy qismlari o’rtasidagi munosabatini, bu qismlar har birining huquqiy holatini qamrab oladi. Unitar (yagona) davlatga tarkibida ma’muriy-hududiy birliklar, shuningdek, suveren davlat huquqiga ega bo’lgan milli

viloyatning tarkibiy qismilari, ichki bo’g’inlari bo’lib, shu tariqa u muhim tashkiliy funksiyani bajaradi. Chunki u orqali O’zbekiston Respublikasi davlat vakillik hokimiyat organi va boshqaruv idoralari bilan aloqa bog’lashning butun tizimi amalga oshadi. Bunday holat viloyat quyi hokimiyat vakillik va ijroiya organlari faoliyatiga nafaqat rashbarlik qilishni, balki ularni umumdavlat va mahalliy manfaatlaridan kelib chiqib birlashtirilishini anglatadi. Viloyat yirik ma’muriy-hududiy bo’linma sifatida barqaror bo’lmog’i lozim. Uning tuzilishi, mustashkamlanishi, yiriklashuvi yoki bo’linishi iqtisodiy jihatdan asoslantirilishi lozim, bu mazkur ma’muriy-hududiy birlikda xalq xo’jaligining barcha tarmoqlarining kompleks rivojlanishiga olib kelmog’i lozim va bu viloyat barcha tarkibiy bo’g’in

ming kishidan kam bo’lmagan iqtisodiy, madaniy markazi bo’lgan shaharlar kiradi. Tuman itoatidagi shaharlar toifasiga sanoat korxonalari, kommunal xo’jaligi, davlat uy-joy fondi, rivojlangan ijtimoiy-madaniy muassasalarni, savdo umumiy ovqatlanish, maishiy xizmat ko’rsatish korxonalari mavjud bo’lgan hamda aholisi 7 ming kishidan kam bo’lmagan va uning uchdan ikki qismini ishchi, xizmatchilar va ularning oila a’zolari tashkil etgan shaharchalar va boshqa aholi manzillari kiritiladi. Bunda mazkur aholi manzillarining ma’muriy ahamiyati va rivojlanish istiqbollari e’tiborga olinadi. Qishloq, ovul, shaharcha – respublika ma’muriy-hududiy tizimidagi eng quyi bo’g’inlar. Viloyatlarni tuzish, tugatish yoki ularining chegarasini o’zgartirish tegishli viloyat vakillik idoralarining tavsiyasi asosi

qonunida O’zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishi shakllari va ularni hal qilish tartibi ko’rsatilgan. Shunday qilib, O’zbekiston Respublikasi ma’muriy-hududiy jihatdan Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar, shaharchalar, qishloqlar, ovullardan tashkil topadi. O’zbekiston Respublikasi davlat tuzilishi jihatidan unitar respublikadir. Lekin O’zbekistonda davlat tuzilishining o’ziga xos xususiyatlari bor. Chunki O’zbekiston Respublikasi tarkibiga kiruvchi Qoraqalpog’iston Respublikasi mustaqildir. Har bir millatning o’z taqdirini o’ozi belgilash prinsipi asosida Qoraqalpoq millati O’zbekiston hududida o’z davlatini muhtor respublika shaklida tashkil etgan edi. O’zbekiston Respublikasi mustaqillikni qo’lga kiritgandan so’ng, Qoraqalpog’iston Respublikasi mustaqil deb

Beshinchidan, O’zbekistonda tashqi siyosatni butun O’zbekiston xalqining manfaatini ko’zlab va uning nomidan faqat u saylab qo’ygan Oliy Majlis va O’zbekiston Respublikasining Prezidenti amalga oshirishi mumkin; Oltinchidan, O’zbekistonda moliya, soliq, bojxona tuzilishi va respublika qurolli Kuchlari, milliy xavfsizlik va ichki ishlar organlari xizmati markazlashtirilgan; Yettinchidan, butun O’zbekiston hududida yagona fuqarolik joriy qilingan. O’zbekistonning yagona davlat ekanligini ko’rsatish bilan birga, O’zbekistonning davlat tuzilishidagi o’ziga xos ayrim federativ belgilar, federativ davlatga xos xususiyatlarini ham ko’rsatish lozim: 1) O’zbekiston Respublikasi tarkibida suveren Qoraqalpog’iston Respublikasining mavjudligi va uning suvereniteti O’zbekiston Respublikasi tomonidan qo

Shunga qaramay, O’zbekistonni federativ shakldagi davlat deyishga asos yo’q. Chunki federativ davlat tuzilishida federatsiyaga kiruvchi har bir subyektning o’z davlat organlari bilan bir qatorda umumfederativ davlat organlari bo’lishi kerak. Shu nuqtai nazardan qaraganda, O’zbekiston bilan Qoraqalpog’iston Respublikasining bunday umumiy federativ organlari yo’q. Shunga asoslanib, O’zbekiston Respublikasini, davlat tuzilishi biyicha, federativ davlatning ba’zi bir belgilari, xususiyatlariga ega bilgan unitar davlat deb shisoblash mumkin. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 17 bobi Qoraqalpog’iston Respublikasining konstitutsiyaviy-huquqiy maqomini belgilab bergan. Ular quyidagilardan iborat. Birinchidan, suveren Qoraqalpog’iston Respublikasi O’zbekiston Respublikasi tarkibiga kirad

manfaatlariga xizmat qilishi, davlat organlari va mansabdor shaxslarning jamiyat va fuqarolar oldida javobgar ekanligi qayd etilgan. Binobarin, O’zbekiston Qoraqalpog’istonning iqtisodiy va siyosiy mustaqilligini mushofaza etadi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, Qoraqalpog’iston davlat suverenitetining ta’minlanishi Prezidentimiz I.A. Karimovning bildirgan fikr va mulohazalarida, farmonlarida o’z ifodasini topgan. 1993 yilda qabul qilingan Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyasining «Davlat suvereniteti» deb nomlangan birinchi bobining 1-moddasida ham Qoraqalpog’iston O’zbekiston Respublikasining tarkibiga kiruvchi suveren demokratik respublikadir, deyiladi. «Asosiy qonunimiz, -deydi Islom Karimov, O’zbekiston tarkibidagi Qoraqalpog’iston Respublikasining maqomini tan oladi va uning

Respublikasi xalqlarining abadiy birligi va qon-qardoshligini Qoraqalpog’istonning yangi qabul qilingan Asosiy qonuni ham tasdiqladi va Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyasi boshdan-oyoq ana shunday olijanob manfaatlar ruhi bilan sug’orilgandir. Uchinchidan, O’zbekiston Respublikasi qonunlari Qoraqalpog’iston Respublikasi hududida ham majburiydir. O’zbekiston uchun majburiy bo’lgan ayrim qonunlar uning tarkibiga kiruvchi Qoraqalpog’iston hududida ham majburiydir. Bu holatni ijobiy anglamoq darkor va u mutlaqo Qoraqalpog’istonning manfaatlariga qaratilgandir. Masalan, O’zbekiston Respublikasining jinoyat, jinoyat-protsessual, fuqarolik, fuqarolik-protsessual, oila, meshnat, siloq va hokazo kodekslari, harbiy xizmatga oid qonunlar atrof-muhitni mushofaza qilish, Orol muammosini hal e

Beshinchidan, «Qoraqalpog’iston Respublikasining hududi va chegaralari uning roziligisiz o’zgartirilishi mumkin emas. Qoraqalpog’iston Respublikasi o’z ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini mustaqil hal qiladi». Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyasining 67-moddasida unda tumanlar, shaharlar tashkil qilish va ularni tugatish, shuningdek, ularning chegaralarini o’zgartirish Qoraqalpog’iston Respublikasi Jiqorg’i Kengesi tomonidan amalga oshiriladi, deyilgan. Bu qoida asosan Qoraqalpog’iston Respublikasi chegarasi doirasida uning ichki ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini nazarda tutadi. Qoraqalpog’iston Respublikasining O’zbekiston bilan tutash hududlar chegarasini o’zgartirish zarurati kelib chiqsa, u holda bu masala, tabiiyki, O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining roziligi

har ikki respublikaning manfaatlarini hisobga olib hal etiladi.

O‘zbekiston Respublikasida davlat shaklining o‘ziga xos xususiyatlari. O‘zbekistonda boshqaruv shakli. Davlat qurilishi borasida tanqidiy nuqtai nazarsiz qabul qilinadigan tayyor qolip va andozalar yo’q. Dunyoda bir-biriga aynan o’xshagan ikkita inson bilmaganidek, bir-biriga aynan o’xshagan ikkita davlat ham yo’q. Bunday bo’lishi mumkin ham emas. H ar bir davlat —betakror ijtimoiy hodisadir. U har qaysi xalq tarixiy va ma’naviy taraqqiyotinig hosilidir, uning o’ziga xos, o’ziga mos madaniyati rivojining natijasidir. Islom KARIMOV Tarixdan ma’lumki, muayyan ijtimoiy-iqtisodiy tuzumdan yangisiga o’tish xech qachon oson kechmagan. Bu jarayon tarixiy zaruratning taqozosi bo’lib, bir jamiyatdan ikkinchisiga o’tish davri muayyan tarixiy shart-sharoitlar talabiga ko’ra turli mamlakatlarda turlic

tomondan tahlil va talqin etish mumkin. Demokratiya bosh yo’limiz bo’lsa, davlat bosh isloshotchi, deb e’tirof etildi. Demak, musta q il milliy davlatchilikni q aror toptirish biz tanlagan y o’ lning ustuvor y o’ nalishlaridai biri ekan. Biz tanlagan ijtimoiy taraqqiyot jarayonining asosiy belgi, xususiyatlaridan biri davlat boshqaruvi shakliga bog’liqdir. Bugun biz q anday davlat q urayapmiz? Uning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy- ma’naviy va huquqiy negizlari nimalardan iborat? Biz bunyod etayotgan davlatning mazmun-mohiyati, qiyofasi, shakl-shamoyili qanday bo’ladi, degan savollar tug’ilishi tabiiy hol. Ma’lumki, davlatni boshqarish shakllari va darajalari turli davrlar va xalqlarda turlicha bo’lgan. Muayyan tarixiy davrda bir xalq uchun ma’qul kelgan boshqaruv shakli boshqa bir davr va xal

ya’ni prezidentlik va parlament respublikasi mavjudligi tilga olinadi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, Prezidentning davlat markaziy organlari tizimida tutgan o’rni ko’p jihatdan davlat boshqaruvining shakliga bog’liq. Davlat boshqaruvining respublika k o’ rinishida davlat hokimiyati bevosita xal q saylagan organlar tomonidan bosh q ariladi. Prezidentlik respublikasida prezident ham davlat, ham ijro etuvchi hokimiyat boshli g’ i hisoblanadi. U davlat organlari tizimida markaziy o’rinni egallaydi. Prezidentlik respublikasining o’ziga xos tomoni shundaki, mamlakat Prezidenti to’g;ridan-to’g’ri yoki bilvosita saylov yo’li bilan saylanadi va hukumat parlament ishtirokisiz shakllantiriladi. Bosh q acha aytganda, tom ma’nodagi prezident respublikalarida prezident xal q tomonidan saylanadi. Prez

topganligi sababli u davlatda muhim ahamiyatga ega bo’ladi. Agar hukumatni parlament shakllantirsa va hukumat tarkibi parlament oldida hisob berib, parlament huzurida vakolatlarni o’zidan soqit etsa, odatda, bunday boshqaruv shakli parlamentlik respublikasi deb yuritiladi. Jahon tajribasidan ma’lumki, parlamentning mav q yei ustun b o’ lgan davlatlarda prezidentni ham parlament saylaydi. Davlat bosh q aruvi respublika k o’ rinishining q uyidagi jihatlari mavjud: — avvalo, davlat hokimiyatini haddan ziyod muddat yakka tartibda egallab turishdan xoli bilish; - mustabid tuzumga olib boruvchi ideal maqsadlardan tiyilish, aksincha, jahon tajribasiga tayangan holda o’zini o’zi rivojlantirib borish; - davlat boshqaruvini bevosita amalga oshiradigan idoralarni tuzishda jamiyat va shaxs manfaatlari

hokimiyatining tizimi hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo’linishi prinsipiga asoslanadi. Konstitutsiyamizning 76-moddasiga muvofiq, qonun chiqaruvchi hokimiyat oliy davlat vakillik organi — Oliy Majlis tomonidan amalga oshiriladi. O’ zbekiston Respublikasining Prezidenti O’ zbekiston Respublikasida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshli g’ idir. Mamlakatimiz Prezidenti ayni vaqtda Vazirlar Mashkamasining Raisi hisoblanadi. Davlatimiz rashbari mamlakatimiz fuqarolari tomonidan umumiy, teng va to’g’ridan-to’g’ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo’li bilan saylanadi. O’zbekiston Respublikasi hukumati — Vazirlar Mashkamasi tarkibini Prezidentimiz tuzadi va bu boradagi farmonni Oliy Majlis tasdiklaydi. Hukumat Prezident oldida hisob beradi. Shuni alo

- va nihoyat, vaziyatni barqarorlashtirish, tinchlik-osoyishtalikni ta’minlash va murakkab muammolarni zudlik bilan hal etish ehtiyoji tug’ildi. Amaldagi davlat strukturasi bu kabi keng ko’lamli masalalarni hal etishga qodir emasdi. Mamlakatimizda Prezidentlik institutini joriy etish mustaqil davlatchilikni mustahkamlash, boshqaruvning xalqaro shakliga o’tish, tinchlik, millatlararo totuvlik, siyosiy barqarorlikni ta’minlash yo’lida muhim tarixiy qadam bo’ldiki, bunday demokratik boshqaruv tizimini joriy etishda Yurtboshimizning tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Demak, mamlakatimizda prezidentlik institutining joriy etilishi boshqaruvning xalqaro shakl va andozalariga o’tish, boshqacha aytganda, tarixiy zarurat. Endi jahon amaliyotida keng qo’ llanib kelinayotgan prezidentlik institutiga q is

qiladi. Oltinchidan, Prezident ijro hokimiyati tizimida oliy lavozimga tayinlash vakolatini amalga oshiradi, fuqarolik masalalarini hal qiladi, fuqarolarni davlat nishonlari bilan mukofotlaydi va avf etadi, inson huquq va erkinliklarini ta’minlashning hamda mamlakatda konstitutsiya va qonunlarga rioya etilishining kafolati hisoblanadi. Y uq orida sanab o’ tilgan holatlar prezidentlik respublikasining umumiy xususiyatlari h isoblanadi. Ular har bir mamlakatda o’ziga xos ravishda qo’llanishi mumkin. Shuni alohida ta’kidlash joizki, mamlakatimizda Prezidentlik institutini joriy etishda yuqorida tilga olingan jihatlar, shuningdek, milliy davlatchiligimizning tarixiy tajribalari hamda muayyan davrning o’ziga xos xususiyatlari hisobga olingan. Jashon amaliyotida prezidentlikning q uyidagi modell

tasdi q lash uchun ta q dim etadi. T o’ rtinchi model. Prezident —davlatning ha q i q iy boshlig ’ i, hukumatning ha q i q iy rahbari hisoblanadi. O’zbekistonda prezidentlik tizimini joriy etishda jahon tajribalari chuqur o’rganib chiqildi. Prezidentlikning t o’ rtinchi modeli ma’ q ul deb topildi va ushbu model mamlakatimizda prezidentlik institutini joriy etish uchun asos q ilib olindi. Yurtboshimiz ta’kidlaganidek, bizning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’limiz respublikaning o’ziga xos turmush tarzini, shart-sharoitlari va xususiyatlarini, xalq an’analari va urf-odatlarini har tomonlama hisobga olishga asoslangan. Ayni paytda bizning yo’l jahon amaliyoti to’plagan, iqtisodiy jihatdan rivojlangan davlatlar qatoriga o’tgan mamlakatlar orttirgan ijobiy tajribalarni ham hisobga oladi. O’zbeki

Mamlakatimiz Prezidentining Oliy Majlis bilan kelishgan holda ish olib borishi, bu institutning demokratik jamiyat qurish borasida nechog’li ahamiyatga ega ekanligidan dalolat beradi. Masalan, davlat hokimiyatining markaziy organlarini tuzishga ham Prezident, ham Oliy Majlis jalb q ilingan. Bunga ikki yo’l bilan erishiladi: yoki Prezident muayyan mansabdor shaxslarni tayinlaydi, Oliy Majlis esa ma’qullaydi, yoki Oliy Majlis tayinlaydi, nomzodni esa Prezident taklif qiladi. Respublikamiz Prezidenti mamlakatning butun hududida majburiy kuchga ega b o’ lgan farmonlar, q arorlar va farmoyishlar chi q aradi. Bu hujjatlar qonun osti hujjatlari hisoblanadi. Prezident davlat boshlig’i sifatida parlamentga ta’sir etishga imkon beruvchi tegishli vakolatlarga ega. Avvalo u qonun chiqaruvchi va ijro

hokimlarning qabul qilgan hujjatlarini to’xtatadi va bekor qiladi. Biror masalani q onun y o’ li bilan tartibga solish imkoniyati b o’ lmagan hollarda, Prezident ushbu masala yuzasidan tegishli farmon chi q arishi mumkin. O’zbekiston Respublikasida demokratik siyosiy rejim. Hozirgi kunda rivojlangan mamlakatlarda davlat shakllaridan biri hisoblanib, davlatning siyosiy rejimini izga solishda eng maqbul usul sifatida demokratiyani tanlashadi. Demokratik rejim orqali davlat boshqaruvi vujudga keladigan munosabatlarni izga solish mukammal kechadi. Demokratik rejimning asosida demokratiya yotadi, ya’ni xalq boshqaruvidir. Demokratik rejimning eng muhim tartibga solish metodi qonun ustuvorligi hisoblanadi. Demokratik davlatda qonun hukmronlik qiladi barcha xatti-sharakatlar qonun me’yorlari asos

O’zbekiston Respublikasi mamlakatning demokratik taraqqiyotinig strategik yo’nalishlarini, insonning siyosiy huquqlarini xalqaro andozalar miqyosida belgilab beradi, xalqaro huquq ustunligini, hokimiyatlar taqsimlanishini, davlatning asosiy muassasalari va mashalliy o’zini o’zi boshqarish idoralarining saylanishini, ko’ppartiyaviylikni, mafkuraviy plyuralizmni o’zida aks ettiradi. Demokratik tuzumda davlat vazifalari bilan jamiyat vazifalari o’zaro chegaralanadi, ya’ni taqsimlanadi. Sho’ro davlati jamiyatning barcha vazifalarini o’z bo’yniga olgan, shuning uchun tuzumda jamiyatning o’rni ham, jamiyatda fuqarolarning faolligi ham cheklab tashlangan edi. Odamlarimiz tasavvurida mavjud davlat haqidagi eski qarashlar hamon taraqqiyotimizga xalal berib kelmoqda. holbuki, hayotning bir qism mua

bilan anglamoq, millat, vatan, mas’uliyatli tarixiy davrlar talab va imkoniyatlarini hisobga olib foydalanmoq maqsadga muvofiq. Demokratiya, ba’zi bir siyosiy kaltabin kishilar o’ylayotganlaridek mansabparastlik yo’lidagi bir qurol ham, har kim bilgan ishini qiladi, og’ziga siqqanini aytadi, degan gap emas. Siyosiy madaniyati past odamlar demokratiya va oshkoralikni o’z fikrlarini ochiq aytishga imkon beradigan huquq va imkoniyat, deb tushunadilar. Har kim o’z aytganini qilaman desa, bu demokratiya emas, demagogiya, anarxiya biladi. Demokratiya qandaydir quruq huquqiy qoidalar, davrada qolib ketadigan g’oyalar emas, balki yuksak madaniyat, ma’naviyat, ma’rifatdir. Demokratiya har doim hayot bilan hamnafas rivojlanib, takomillashib, o’zgarib turuvchi ijtimoiy – siyosiy jarayondir. Haqiqiy d

zaminida shakllanadi. «Sharqda demokratik jarayonlarning qadimdan shakllangan o’ziga xos va o’ziga mos xususiyatlari bor. Buni aslo nazardan qochirib bo’lmaydi. Ya’ni Sharqda demokratik jarayonlar uzviy ravishda va asta – sekin taraqqiy topadi. Bu sohada inqilobiy o’zgarishlar yasashga o’rinishlar g’oyat noxush, hatto fojiyali natijalarga olib keladi. Inqilobni g’arb olimlari ham «ijtimoiy taraqqiyotning ibtidoiy va yovvoyi shakli» deb ataganlar. Tabiiyki, bunday yo’l bizga aslo to’g’ri kelmaydi». G’arb tajribasini O’zbekistonga ko’r-ko’rona tadbiq qilib bo’lmaydi. Demokratiya har bir mamlakatning tarixiy an’analari, milliy xususiyatlarini, milliy qadriyatlarini o’ziga singdirgandagina haqiqiy ijtimoiy kuchga aylanadi. O’zbeklarning milliy axloqi, uzoqni ko’ra bilib ish qilishi va andishas

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov asarlari 2. .I.A.Karimov «O‘zbekiston: milliy istiqlol, iqtisodiyot,siyosat,mafkura» T.1.- Toshkent. “O‘zbekiston”, 1993yil.-364 b. 3. I.A.Karimov «Bizdan ozod va obod vatan qolsin» T.2-.Toshkent, “O‘zbekiston”, 1996yil.-380 b. 4. A.T. To‘laganov: «Davlat hokimiyatining vakillik va o‘zini o‘zi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etish». O‘quv qo‘llanma. T., «Universitet». 1996 y. 5. A.T. To‘laganov: «Davlat hokimiyatining vakillik va o‘zini o‘zi boshqarish organlarining faoliyatini tashkil etish». Darslik T., 2002 y. 194-bet. 6. U Tojixonov, X. Odilqoriyev, A. Saidov: «O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy huquqi». Darslik. T., «Sharq» 2001 y. 750-bet. 7. « O’ zbekiston Respublikasining ko

Купить