O’zbekistonning adventiv o’simliklari - Биология - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	Биология

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

2 Продаж

O’zbekistonning adventiv o’simliklari

Купить

BUXORO DAVLAT
UNIVERSITETI TABIIY
FANLAR VA
AGROBIOTEXNOLOGIYA
FAKULTETI 1-KURS
TALABASI RO’ZIYEVA
NARGIZANING
BOTANIKA FANIDAN
TAYYORLAGAN
TAQDIMOTI

O’ZBEKISTONNING ADVENTIV
O’SIMLIKLARI

I.Kirish

1.1.Adventiv o’simlik tushunchasi va tasnifi

II. Asosiy qism

2.1.Ularning kelib chiqishi va tarqalish yo’llari

2.2.O’zbekistonning asoosiy adventiv o’simliklari

2.3.O’zbekiston florasining umumiy tasnifi

2.4. Mahalliy o’simliklari bilan raqobat va
qishloq xo’jaligiga ta’siri

III. Xulosa

IV.Foyda;anilgan adabiyotlar


Ma'lum bo'lishicha, ma'lum bir hududning biologik
xilma-xilligiga tahdid soladigan tajovuzkor turlar
mavjud. Misol uchun, quti oqsoqol (Amerika
chinor). Tabiatda u Shimoliy Amerikada (Rokki
tog'laridan Atlantika qirg'og'igacha va Kanadadan
Floridagacha) o'sadi. 17-asrda bu chinor ko'plab
Shimoliy Amerika o'simliklari bilan birga Evropaga
olib kelingan. Rossiyada 18-asrning ikkinchi
yarmidan beri ma'lum. O'simlik biologik agressiv
turlardan biridir. Tabiiy jamoalarga kiritilishi
tufayli dastlabki jamoaga xos bo'lgan o'simlik
turlari yo'q bo'lib ketadi, hayvonlarning oziq-ovqat
ta'minoti yomonlashadi va o'tlar deyarli yo'q
bo'lgan o'lik qoplamali hududlar hosil bo'ladi. U
mo'l-ko'l o'z-o'zidan ekish hosil qiladi, bu ko'pincha
ekish tartibini buzadi.


Bu o'simlikning sonini kamaytirish uchun yangi
o'simliklarning kiritilishiga yo'l qo'ymaslik, eski
daraxtlarni yirtib tashlash va, ehtimol,
gerbitsidlardan foydalanish kerak.
Shunday qilib, kutilmagan o'simliklar (lotincha
adventusdan - kelish, kelish) - odamlar
tomonidan tabiiy yashash joylaridan uzoqroq
joylarga beixtiyor olib kelingan o'simliklar.
Bugungi kunda ularning ko'pchiligi mahalliy
o'simlik turlariga va umuman tabiiy
ekotizimlarga tahdid solmoqda. Invaziv tur yoki
invaziv tur (lotincha invasio — “bosqin, hujum,
bosqin; zo ravonlik; zo ravonlik bilan tutib ʻ ʻ
olish”) inson faoliyati natijasida tarqalgan,
tarqalishi biologik xilma-xillikka tahdid
soladigan tur.


Bunday o'simliklar ekologik izda kerakmi? “Tabiat
bilan birga” – “Mening kichik Vatanim” ekologik-
ma’rifiy trekni yaratish loyihasi ishtirokchilari
tashrif buyuruvchilarni bunday o‘simliklar bilan
stendda tanishtirishga qaror qilishdi. Axborot
stendi uchun material Oltoy davlat universitetining
biologiya fakulteti tomonidan taqdim etilgan.
Loyiha ishtirokchilari taqdim etilgan ma’lumotlar
uchun fakultet dekani Marina Mixaylovna
Silantiyevaga o‘z minnatdorchiliklarini bildiradilar.


Va kelajakdagi izni
zararli begona o'tlardan
tozalash ishlari
boshlandi. Ikkita tozalash
ishlari allaqachon amalga
oshirilgan. 2018 yil may
oyida “Yuventa”
pedagogik jamoasi
bolalari, iyun oyida esa
jamoat tashkilotlari
hamkorlari va Ekomarkaz
talabalari ishtirok
etishdi.


Bu ish mavsum davomida davom etadi,
chunki yoz davomida chinor ko'chatlari asta-
sekin paydo bo'ladi. Eslatib o tamiz, tadbirlar ʻ
Oltoy o lkasi gubernatori granti hisobidan
ʻ
ijtimoiy yo naltirilgan notijorat tashkilotlari
ʻ
faoliyati yo nalishida amalga oshirilayotgan
ʻ
“Tabiat bilan birga” – “Mening kichik
Vatanim” ekologik-ma rifiy yo nalishi loyihasi
ʼ ʻ
doirasida o tkazildi.
ʻ


Adventiv o'simliklar-bu antropogen ta'sir
tufayli kelib chiqish hududiga to'g'ri
kelmaydigan joyda ildiz otgan o'simliklar va
shuning uchun ularning barchasi mahalliy
turlardan farqli o'laroq, faqat inson yordami
bilan yaratilgan yovvoyi turlardirAdventiv
o'simliklardan foydalanish noaniq, chunki bir
tomondan, ko'chma turlar xo'jalik-qimmatli
bo'lib, landshaft qurilishi va
ko'kalamzorlashtirishda keng qo'llaniladi,
chunki ular yuqori dekorativ xususiyatlarga
ega.


Boshqa tomondan, ular o'z maqomlarini
invazivlarga o'zgartirishga qodir. Qisqa vaqt
ichida adventiv turlar tezda ko'payib, katta
hududlarga tarqalishi mumkin, bu o'simlik
jamoalarini almashtirishga yordam beradi,
ya'ni kiritilgan turlar mahalliy turlarni
chiqarib yuboradi, bu esa keyinchalik
biogeotsenozlarning degradatsiyasiga olib
keladi.


Dunyoning barcha qismlarida adventiv flora
juda xilma - xildir va uning kengayishi global
xarakterga ega bo'lgan va salbiy oqibatlar
zanjirini keltirib chiqaradigan tez o'sib
borayotgan jarayondir.Adventiv
komponentning tabiatga ta'siri ko'lami uning
tarkibi, xususiyatlari va rivojlanish
tendentsiyalarini maxsus o'rganish zarurligiga
olib keladi.


Tadqiqot davomida
quyidagi shahar
ob'ektlari (Simferorol)
bo'yicha tadqiqotlar
o'tkazildi: Yuriy
Gagarin nomidagi
Park, V. I. Vernadskiy
nomidagi Qrim Federal
universitetining M. V.
Baxrov nomidagi
Botanika bog'i,
Yekaterina bog'i,
"Martyan burchagi"
qo'riqxonasi, Karadag
tabiiy qo'riqxonasi


Segetal yashash joylarining begona o'tlar
florasini o'rganish hududni o'rganish uchun
marshrut-rekognitsirovka usuli bilan amalga
oshirildi [3]Turlarning xilma-xilligi to'plangan
o'simliklarning gerbariy namunalari bo'yicha
adventiv turlarning jadvallaridan foydalangan
holda aniqlandi. Shuningdek, hayot
shakllarining tasnifi, qurg'oqchilikka
chidamliligi va kasallik va zararkunandalarga
chidamliligi baholanadi.


Tekis Qrimning tuproq va iqlim sharoiti
Janubiy qirg'oqlardan sezilarli darajada farq
qiladi, shuning uchun Qrimda nafaqat
mahalliy o'simlik turlari juda xilma-
xildir.Adventiv o'simliklar bo'limi juda keng.
Inson faoliyati bilan chambarchas bog'liq
bo'lgan turlarning tarqalishi bilan bog'liq
xavflarni baholashga imkon beradigan keng
qamrovli tadqiqotlar ularning o'zlari uchun
yangi bo'lgan hududlarga kirib borish va keng
tarqalish qobiliyatini sezilarli darajada
ta'kidladi [4].Qrimning geobotanik
rayonlashtirishga ko'ra, hudud Gornokrim
botanika-geografik okrugining bir qismidir [2]


Tahlil natijasida Qrimning barcha
qo'riqxonalari hududida 49 oiladan 162 ta
o'simlik turlari qayd etildi, bu yarim Orol
florasining barcha adventiv fraksiyalarining
43% dan ortig'ini tashkil etadi. Qrimning
alohida qo'riqlanadigan hududlari florasini
adventizatsiya qilish darajasiga kelsak, ular
boshqa qo'riqlanadigan hududlarga nisbatan
past (3,6-5,0) va o'rtacha (7,9-10,1)
ko'rsatkichlar bilan ajralib turadi, bunda
o'simliklar 7 dan 23 gacha%


Landshaft arxitekturasi
va yashil qurilishning
rivojlanishi bilan aholi
punktlari hududlarida
adventiv o'simliklar
sonining ko'payishi
kuzatilmoqda (1-
jadval). Shuni ta'kidlash
kerakki, ko'rsatkichlar
antropogen yuk tufayli
beqaror va o'zgaradi.


Adventiv floraning u joylashgan
biogeotsenozga ta'siridan qo'rqmaslik uchun
adventiv floraning aborigen floraga nisbatini
aniqlash uchun ularning yashash joylarini
muntazam ravishda kuzatib borish kerak.


Adventiv o'simliklar tarqaladigan belgilarni
muntazam ravishda tahlil qiling va tsenozlarni
begona turlarning nazoratsiz kiritilishidan
himoya qilish usulini izlang, bu hatto invaziv
holatga o'tishi mumkin. Himoya qilish noyob
o'simliklar bu diapazondan yo'q bo'lib ketishi
mumkin ular ko'chib yuruvchi o'simliklar
tufayli yashaydilar. Qulay va xavfsiz muhit
yaratish uchun ulardan foydalanish
istiqbollarini keyingi baholash zarur.


Buning bir nechta sabablari bor: turlarni kiritish
paytida "qochish" (yozgi kottejlardan, botanika
bog'lari, bolalar bog'chalari, eski uy-joylar
kollektsiyalaridan); tasodifiy Drift (bagaj, tuproq,
qishloq xo'jaligi mahsulotlari, boshqa o'simlik
turlari bilan); iqlim o'zgarishi munosabati bilan
tabiiy harakatlar natijasida; harbiy mojarolar
paytida; transport. Ushbu o'simlik turlarining
aksariyati tez vegetativ va / yoki urug '
ko'payishiga moyil, yangi hududda ularning sonini
boshqaradigan tabiiy dushmanlari yo'q, yangi
yashash sharoitlariga osongina moslashadi (ular
keng reaktsiya tezligiga ega, shu bilan birga yangi
hududlarni osongina o'zlashtiradilar, mahalliy
turlarni almashtiradilar).


Mahalliy flora turlari ko'pincha adventiv
turlarning hujumiga qarshi tura olmaydi,
biotsenozdan butunlay chiqib ketadi, ba'zida
chet elliklar bilan duragaylar hosil bo'ladi.
Mahalliy biotsenozlarda invaziv
o'simliklarning paydo bo'lishi global halokatli
oqibatlarga olib kelishi mumkin: ekologik,
iqtisodiy va ijtimoiy. Faqatgina Evropa
Rossiyasida Ekumenik o'simliklarning 100 ga
yaqin turi mavjud.


Ammo yozgi uylardan qochib,
avval begona o'tlar va aholi
punktlarining chekkalarini
egallab oldi, keyin yovvoyi
tabiatning yovuz bosqinchisiga
aylandi. Urug'larning intensiv
ko'payishi va urug'larning
yuqori unib chiqishi tufayli u
o'tib bo'lmaydigan
chakalakzorlarni hosil qiladi,
qirg'oq o'simliklarini kurtaklar
bilan zich bog'laydi. Tikanli
o'simlik mahalliy flora
turlarini tabiiy jamoalardan
faol ravishda siqib chiqaradi
va zich soya hosil qiladi.


XVII asr o'rtalarida Shimoliy Amerikadan
Yevropaga dekorativ o'simlik sifatida Kanada
oltin daraxti (Solidago canadensis) olib kelingan.
XIX asrning o'rtalariga kelib, u Rossiyadagi uy-
joylarni obodonlashtirishda keng qo'llanilgan.
O'simlik keng tuproqlarda o'sadi, urug'lar va
ildizpoyalarning bo'laklari bilan osongina
ko'payadi, baland bo'yli (ikki metrgacha), boshqa
turlar bilan osongina raqobatlashadi.


Kanadalik Goldenrod buzilgan yashash joylarini
— yo'l chetlarini, tashlandiq dalalarni,
kuyishlarni va tabiiy biotsenozlarni egallab
oladi, qirg'oq jamoalarida, o'rmon chetlarida
dominant turga aylanadi. Erdan noto'g'ri
foydalanish natijasida tashlab ketilgan
haydaladigan erlar o'tib bo'lmaydigan oltin
novda chakalakzoriga aylanadi, u erdan boshqa
o'simlik turlari butunlay ko'chiriladi.

XULOSA

Floraning adventiv fraktsiyasi florani o'rganish uchun
eng qiziqarli mavzulardan biridir. Ajablanarli darajada
keng mavzu, agar siz sho'ng'ib ketsangiz, ko'p yillar
davomida sirpanib ketgan o'simlik turlarini
o'rganishingiz mumkin. Noma'lum o'simliklarning
urug'lari yoki so'qmoqlari transport, import
qilinadigan meva yoki sabzavotlardan konteynerlar
yoki import qilinadigan tovarlarga, ayniqsa donga
aralashma sifatida kiradi; ularni vatandoshlarimiz
ham sayyohlik safarlaridan olib kelishadi. Shunday
qilib, ushbu turdagi florani o'rganish uchun ularning
yashash joylarini (temir yo'l qirg'oqlari, poligonlar,
gulzorlar, maydonlar va boshqalar) ko'rib chiqish
kerak.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1. Шеляг-Сосонко Ю.Р., Дидух Я.П. Ялтинский горно-
лесной государственный заповедник. Ботанико-
географический очерк. – Киев : Наукова думка, 1980. –
184 с.

2. Крайнюк Е.С. Научные записки природного заповедника
«Мыс Мартьян». 2020. № 11. С. 83-99.

3. Лунева, Н.Н. К вопросу о засоренности посевов
сельскохозяйственных культур на территории России в
начале третьего тысячелетия / Н. Н. Лунева //
Фитосанитарное оздоровление экосистем. - 2006 - Т.1 - С.
332-334.

4. Миркин, Б.М. Синантропные растительные сообщества:
модели организации и особенности классификации / Б.М.
Миркин, С.М. Ямалов, Л.Г. Наумова// Журнал общей
биологии. – 2007. – Т. 68. - N 6. - C. 435-443.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT

O’zbekistonning adventiv o’simliklari

Купить