“Оила психологиясининг бугунги истиқболлари” мавзусини ўқитиш технологияси - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Июль 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

“Оила психологиясининг бугунги истиқболлари” мавзусини ўқитиш технологияси

Купить

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ ҚАРШИ ДАВЛАТ УНИВЕРСИТЕТИ МАЛАКА ОШИРИШ ВА ҚАЙТА ТАЙЁРЛАШ МАРКАЗИ УМУМТАЪЛИМ ФАНЛАРИ КАФЕДРАСИ “ Амалий психология ” йўналиши малака ошириш курси тингловчиси “Оила психологиясининг бугунги истиқболлари” мавзусини ўқитиш технологияси МАЛАКАВИЙ ИШИ 1

Mavzu: Оила психологиясининг бугунги истиқболлари мавзусини ўқитиш технологияси МУНДАРИЖА I-БОБ “ ОИЛА ПСИХОЛОГИЯСИНИНГ БУГУНГИ ИСТИҚБОЛЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИНГ ДОЛЗАРБ МУАММОЛАРИ 1.1. “ Оилада психологиясининг бугунги истиқболлари” мавзусини ўқитишнинг назарий ва амалий аҳамияти. 1.2. Оилавий муносабатларни мустаҳкамлашнинг ижтимоий- психологик жиҳатлари II-БОБ. ОИЛА ПСИХОЛОГИЯСИНИНГ ИСТИҚБОЛИГА ДОИР ИННОВАЦИОН ПЕДАГОГИК ТЕХНОЛОГИЯЛАР 2.1. Оилада эр-хотин муносабати, оиланинг истиқболли бўлиш асосидир 2.2. Оила психологиясининг бугунги истиқболлари мавзусини ёритишдаги интерфаол усуллар тўплами Хулосалар Фойдаланилган адабиётлар КИРИШ 2

Малакавий ишнинг долзарблиги. Ўзбекистонда оила юксак қадрият ҳисобланиб, доимо эъзозланиб келинган. Айниқса м устақиллик йилларида оила муаммолари ва оила тарбиясини ташкил этишда самарадорликка эришиш масалаларининг тадқиқ этилишига давлат сиёсати даражасида аҳамият бериб келинмоқда . Бу аввало оила институтининг жамиятимизда юксак даражада қадрланиши билан изоҳланади. Оилага доир масалалар ҳукуматнинг бир қатор меъёрий ҳужжатлари ва қабул қилинган Давлат Дастурлари мазмунида ўз аксини топган. Оила - ҳар бир шахсда илк ёшлигидан бошлаб шаклланадиган инсоний фазилатлар, эзгу-истаклар, қадриятлар такомил топадиган ва халқнинг маънавий мероси равнағини таъминловчи тарбия масканидир. Шахсдаги ҳалоллик, ростгўйлик, ор-номус, шарму-ҳаё, меҳру-оқибат, меҳнатсеварлик каби барча инсоний фазилатла

ўчоғи оила бўлиб, айнан унинг муҳити эр-хотинлик муносабатларининг характери оилада шаклланаётган болада ўзлаштириладиган ижтимоий тажрибанинг асоси ҳисобланади. Шундай экан, бўлажак психологларни оилада эр-хотинлик муносабатлари ҳақидаги маълумотлар, эр-хотинлар ўртасидаги ижтимоий-психологик муаммоларни ҳал этишга доир билимлар билан қуроллантириш нафақат илмий-амалий, балки маънавий ва мафкуравий аҳамият касб этади. Малакавий ишнинг мақсади. “Оила психологиясининг бугунги истиқболлари мавзусини ўқитиш технологиясининг назарий ва амалий масалаларини тадқиқ этиш, мавзу юзасидан инновацион педагогик технологиялардан фойдаланишнинг имкониятларини ёритиб бериш Малакавий ишнинг вазифаси: Оила психологиясининг истиқболлари ҳақида маълумотлари ижтимоий-психологик жиҳатлари ни ёритиш, педагогик

I-БОБ. “ ОИЛА ПСИХОЛОГИЯСИНИНГ БУГУНГИ ИСТИҚБОЛЛАРИ МАВЗУСИНИ ЎҚИТИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИНГ ДОЛЗАРБ МУАММОЛАРИ 1.1. “ Оилада психологиясининг бугунги истиқболлари” мавзусини ўқитишнинг назарий ва амалий аҳамияти. Оила - ижтимоий институтларнинг энг қадимгисидир. Инсоният бошидан кечирган тарихий даврларнинг қанчалик турфа ва мураккаб бўлишига қарамай, айниқса, ХIХ ва ХХ асрларда рўй берган буюк ўзгаришлар ва ислоҳотларга дош бера олган ушбу маскан ўз тизими, таркиби ва жамият олдида турган мажбуриятларини бажариши нуқтаи назаридан соғ - омон сақланиб қолган тузилмадир. 3 . 1960 йилларнинг охири ва 1970 йилларни бошларидан бошлаб никоҳ ва оила кўпгина фанлар қатори психологиянинг ҳам тадқиқот предмети бўла бошлади. Бошида никоҳ ва оила муаммоси асаб ва психик касалликлар профилактикаси масалалари

мақсадли тадқиқотлар, илмий-амалий тадбирларни амалга ошириш лозимлигини уқтирмоқда. Оила психологияси фан сифатида оиланинг ижтимоий институт мақомидаги фаолиятининг объектив қонуниятларини, оила-никоҳ ҳамда қариндош-уруғчилик муносабатларининг механизмлари ва турмуш тарзига оид конкрет вазиятларда оила аъзолари ижтимоий хулқининг намоён бўлишини ўрганади. Ижтимоий психологиянинг амалий тармоғи сифатида у никоҳга оид установкаларни, оила аъзолари ўртасидаги муносабатларнинг – меҳрибонлик, ғамхўрлик, ҳамдардлик, ҳамжиҳатлик, тобелик, бўйсуниш, етакчилик каби ўзига хос қирраларини, оилавий роллар тақсиомти ва ва ўзаро таъсирнинг жинсга оид қонуниятларини, ота- она ва фарзандлар, яқин қариндош уруғлар ўртасидаги ҳиссий-эмоционал боғлиқликни, оилавий рўзғор юритиш ва турмуш тарзини ташкил эти

эмоционал ҳиссиётларга асосланганга ўхшаса-да, аслида бир инсоннинг иккинчисига кўнгил қўйиши, танлаши, биргаликда умр кечириши жараёни ижтимоий-психологик қонуниятларга тўла бўйсунади. Айрим олимлар, масалан, француз тадқиқотчиси Ле Пле ўз вақтида оилада соф психологик қонуниятлардан ташқари, рўзғорни бошқариш, фарзандлар сони ва таркибига кўра оила бюджетининг ўзгаришларини инобатга олиб, уни ижтимоий иқтисодий қонуниятлар маскани деб аташни ҳам таклиф этган. Унинг фикрича, оилавий ўзаро муносабатлар ниҳоятда ўзгарувчан бўлиб, улар замон ва давр таъсирида, оила аъзоларининг сони ва сифатига боғлиқ тарзда тинимсиз сифат ўзгаришларини бошдан кечиришини, ҳаттоки, эр- хотин ўртасидаги одатий муносабатлар йиллар тазйиқи, жамият нормалари, саноатнинг ривожи ёки маънавиятнинг таназзули таъсири

психологиясига доир энг муҳим билимларни бериш билан уларда тегишли малакаларни, кўникмаларни шакллантириб ёшларни оилавий ҳаётга ҳамда мустақил фаолиятга тайёрлашдир. Оилага психологик хизмат кўрсатиш, амалий кўмак бериш бугунги куннинг долзарб муаммоларидан биридир. Шундай экан, оила психологиясининг бўлажак мутахассислар томонидан ўзлаштирилиши уларнинг профессионал маҳоратларини ўстириши, оилани муқаддас билиш орқали мустақил оилавий ҳаётга тайёр бўлишлари ҳамда оилавий консультацияларни ташкил этишга доир малакаларини шакллантиришларида муҳим аҳамият касб этади. Шу боис ҳам, “Оила психологияси” фанини ўқитишда республикамизда амалга оширилган оила муаммоларига доир илмий тадқиқот ишлари мунтазам равишда олиб борилмоқда Оила аъзолари ўртасида содир бўладиган мураккаб ва серқиррали ўзар

муносабатлари муаммолари чуқур ўрганилиб борилмоқда. Ўзбекистон аҳолисининг 64 фоизидан ортиғини ёшлар ташкил этади. Демак юртимиз равнақи бевосита ёшларга боғлиқ экан, аҳолининг шу қатламига асосий вазифаларни қаратиш давр талаби ҳисобланади. Юқорида келтирилган фикрлардан талабаларга “Оила психологияси” курсини ўқитишнинг, жумладан, “Оилада эр-хотинлик муносабатлари” каби мавзуларни интерфаол педагогик технологиялар орқали ўқитиш долзарблигини ифодалайди . Бунда талабаларга ҳаётий реал воқеаларни мисол келтириш орқали уларнинг мазкур муаммоларни мустақил ечишга ўрганишлари, келажакдаги амалиёт жараёнида берилган билимлардан фойдалана олишлари амалий аҳамият касб этади. 9

1.2. Оилавий муносабатларни мустаҳкамлашнинг ижтимоий- психологик жиҳатлари Оилани инсонлар ташкил этгани ва ундаги ҳаёт-мамотни улар ўртасидаги ўзаро муносабатлар ташкил қилишини ҳисобга оладиган бўлсак, уни соф психологик жараёнлар маскани ҳам деб аташ мумкин 5 . Агар оилада шахслараро муносабатлар етарли даражада шаклланмаган бўлса, у ҳолда оилада турли муаммолар ва низолар пайдо бўлади. Оилада тотувлик йўқолади ва унда нохуш психологик муҳит ҳосил бўлади. Оила аъзолари жамиятда ҳам ўз ўринларини топа олмайдилар. Энг муҳими шуки, бундай ҳолат фарзандлар камолотига ҳам салбий таъсир кўрсатади. Зеро, оилада шахслараро муносабатлар маданиятининг шаклланганлиги оила аъзоларининг жамиятда ўз ўрнини, қадрини топишга ўз истак ва қобилиятларини рўёбга чиқаришга имконият яратади. Оилавий муносаб

кишиларнинг диққат марказида бўлган. Буюк мутафаккирларимиздан Абу Али Ибн Сино (980-1037) “Донишнома”, “Рисолаи ишқ”, “Тиб қонунлари”, “Уй хўжалиги” каби қатор асарларида оилавий муносабатларнинг турли ва муҳим томонларини ёритар экан, аввало оила бошлиғи эрнинг олдидаги масъулиятли вазифаларга эътиборини қаратади. Унинг фикрича, биринчи навбатда эр оиладаги тарбиявий ишларга доир ҳам назарий, ҳам амалий маълумотларга эга бўлиши шарт. Шундагина, у ҳақиқий оила бошлиғи бўла олади. Эр-хотин муносабати тенглик ҳамжиҳатлик ва ўзаро ҳурмат асосида қурилиши ҳақида тўхталиб, “Эркак киши оила бошлиғидир, у оиланинг барча эҳтиёжларини қондирмоғи лозим, чунки бу унинг бирламчи вазифасидир. Аёл эса эркакни яхши, муносиб йўлдоши ва бола тарбияси борасида энг яхши ворис ва ёрдамчисидир” деб ёзади Ибн

маълумотларни ёзиб қолдирган. Жумладан, Алишер Навоий “ Маҳбуб ул қулуб ” асарининг 37 фасл “ уйланганлик ва хотинлар тўғрисида ” аёлнинг фазилатлари ва унинг оиладаги ўрни ҳақида қуйидагиларни ёзади; “ эр билан хотин бир-бирига мос тушса, ўртада бойлик ва саранжомлик бўлур, уй безаги ундан ва уйланганнинг (эрнинг) тинчлиги ундан ” . Алишер Навоийнинг фикрларини психологик нуқтаи назардан таҳлил қиладиган бўлсак, ўша замонларда ҳам, ҳозир ҳам йигит ва қизларнинг ўзларига ҳар томонлама мос турмуш ўртоқ танлаши, уларда зарур сифат ва фазилатлар мужассамлиги оиланинг бахти ва фаровонлигидир. Бир-бирига номуносиб эр ёки хотин оиланинг таназзули эканлиги таъкидланади. Шарқ мутафаккирларининг маънавий меросидан бундай мисолларни адоқсиз давом эттириш мумкин. Кўриниб турибдики, оила барқарорлигиг

нисбатан ўзаро ҳурмати, меҳр-муҳаббати ва иффати асосида қурилсагина унда мусаффо маънавий муҳит юзага келади, шахслараро муносабатлар барқарорлиги янада мустаҳкамланади. Эрнинг хотинга, хотиннинг эрга бетакаллуфлиги, бир-бирига қўпол муомаласи, оилавий турмуш билан боғлиқ иқтисодий, ташкилий, тарбиявий ва маънавий қийинчиликларни енгишдаги турли фикрлилик, келиша олмаслик ҳолатлари аста-секин ундаги шахслараро муносабатларнинг бузилишига, яъни оиланинг инқирозига олиб келади. Оилавий муносабатларда катта ўрин тутадиган омиллардан бири эр- хотиннинг ўзаро ишончидир. Му ҳ аббат бор жойда ишонч ҳам бўлади. Бугунги кунда оилаларда меҳр-муҳаббатга асосланган муносабатларни ўрнатиш муҳим аҳамият касб этмоқда. II-БОБ. ОИЛА ПСИХОЛОГИЯСИНИНГ ИСТИҚБОЛИГА ДОИР ИННОВАЦИОН ПЕДАГОГИК ТЕХНОЛОГИЯЛАР 2.1.

ҳаракати, хулқ-атвори дастлаб оилавий муносабат маданиятида шаклланади. Мамлакатимизда ижтимоий ҳаётни ислоҳ қилиш борасидаги барча саъй-ҳаракатлар, энг аввало, ёшларда оила институтига нисбатан тўғри муносабатни шакллантириш, тўғри ҳаётий фалсафа асосида маънавий жиҳатдан соғлом оилани барпо этишга руҳий ҳозирликни қарор топтиришдан иборатдир. Бунда ёшларни оилавий ҳаётга ҳар томонлама тайёрлаш, жумладан эр-хотинлик муносабатлари ва муомала билан боғлиқ масалаларга оид илмий асосланган билимларини ўз вақтида ва юқори савияда беришни тақозо этади. Муcтаҳкам ва бахтли оила қуришга йигит-қизларни илк ёшликдан тайёрлаш, оила муҳитида ва узлуксиз таълимнинг барча бўғинларида бу ишларни босқичма-босқич, изчил давом эттириш мамлакатимиз сиёсатининг оилани қадрият сифатида улуғлашга қаратилганлиг

психологик ҳодисаларнинг характерини билган ҳолда уни мустахкамлаш йулларини белгилаш учун ҳам аҳамиятлидир. Оила- ўзига хос ижтимоий бирлик бўлиб, унинг асосида эр-хотин иттифоқи, қариндошлик муносабатлари, маиший ҳаёт бирлиги, ахлоқий ва ҳуқуқий масъулият ҳамда жамият томонидан ўрнатилган ота-оналарнинг болаларини тарбиялаши бўйича ва фарзандларнинг ўз ота-оналари учун муайян мажбуриятлари туради. Мазкур муносабатларининг асосини эр- хотинлик муносабатлари ташкил этади. Шунинг учун ҳам жаҳоннинг барча ривожланган мамлакатларида никоҳ-оила муаммоларини ҳал этиш, тадқиқ этиш масалаларига оид ишларда бевосита никоҳ-оила муносабатлари тизимининг асосий бўғини бўлган эр-хотин муносабатлари хусусиятларини, ҳолатини ўрганишга алоҳида эътибор берилади. Чунки оиланинг айнан шу икки аъзоси ўртасид

2.2. Оила психологиясининг бугунги истиқболлари мавзусини ёритишда интерфаол усуллар тўплами Мамлакатимизда таълим мазмуни ва сифати масалаларига устувор йўналиш сифатида эътибор берилмоқда. Дунёнинг ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлари қаторида Ўзбекистонда ҳам таълимни технологиялаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Таълим самарадорлигини ошириш мақсадида таълимда педагогик технологияларини жорий этиш бу соҳадаги ислоҳотларнинг диққат марказидан ўрин олган. Оила психологиясининг бугунги истиқболлари мавзусини ёритишда ҳам бир қанча интерфаол усуллар усуллардан фойдаланилади: КЛАСТЕР Кластер - ахборот харитасини тузиш йўли - барча тузилманинг моҳиятини марказлаштириш ва аниқлаш учун қандайдир бирор асосий омил атрофида ғояларни йиғиш Билимларни фаоллаштиришни тезлаштиради, фикрла

Б/Б/Б чизмаси Б/Б/Б чизмаси – Биламан/ Билишни ҳоҳлайман/ Билиб олдим. Мавзу, матн, бўлим бўйича изланувчиликни олиб бориш имконини беради. Тизимли фикрлаш, тузилмага келтириш, таҳлил қилиш кўникмаларини ривожлантиради. Талабалар: 1. Жадвални тузиш қоидаси билан танишадилар. Алоҳида /кичик гуруҳларда жадвални расмийлаштирадилар. 2. “Мавзу бўйича нималарни биласиз” ва “Нимани билишни хоҳлайсиз” деган саволларга жавоб берадилар (олдиндаги иш учун йўналтирувчи асос яратилади). Жадвалнинг 1 ва 2 бўлимларини тўлдирадилар. 3. Маърузани тинглайдилар, мустақил ўқийдилар. 4. Мустақил/кичик гуруҳларда жадвалнинг 3 бўлимни тўлдирадилар Б/БХ/Б ЖАДВАЛИ Биламан Билишни хоҳлайман Билиб олдим Баҳс-мунозара методи 17

(Эр-хотинлар муносабатларида тез учрайдиган вазиятлар ва уларнинг ечимлари) . Мана бу фикрларни давом эттиринг: – турмуш ўртоғини танқид қилиш..............................................................; – турмуш ўртоғингиз ҳақида ножуя фикр билдиришса,...........................; – эрни доимо мақтаб турилса, у ....................................................................; – хотинни қўллаб қувватлаб турилса, у...........................................................; – доимо рашк қилинса .....................................................................................; –севги изҳор қилинавермаса,............ .............................................................; – эрнинг ишлари юришмай қолса,...................................................................; – ҳоми

Малакавий ишнинг якунида қуйидаги хулоса ва таклифларга келинди: Оила психологияси замонга хос тарзда янги билимлар билан жадал ривожланиб бораётган, жамият тараққиёти ва маънавий барқарорлик учун зарур бўлган психология фанларидан биридир. Оила психологиясининг ривожланиши билан замонавий оилаларга психологик хизмат кўрсатиш кўлами ҳам ортади. Маълумки, о иланинг муҳити, айниқса эр-хотинлик муносабатларининг характери оилада шаклланаётган болада ўзлаштириладиган ижтимоий тажрибанинг асоси ҳисобланади. Мақсадимиз комил инсонни тарбиялаш экан, демак, бўлажак психологларни оила муаммолари, жумладан оилавий муносабатлар ҳақидаги маълумотлар, эр-хотинлар ўртасидаги ижтимоий-психологик муаммоларни ҳал этишга доир билимлар билан қуроллантириш нафақат илмий-амалий, балки маънавий ва мафкуравий аҳ

– талабалар ўқув амалиётини Республика “Оила” илмий амалий маркази билан ҳамкорлик қилган ҳолда “Аёллар маслаҳатхонаси”, “Оилага психологик хизмат кўрсатиш” марказларида ташкиллаштириш; – оила психологияси бўйича машғулотларга республикамизнинг етакчи оилашунос олимларини жалб этган ҳолда, бинар маърузалар ташкил этиш; – оила психологияси, психодиагностикаси билан шуғулланувчи лабораторияларни ташкил этиш; – талабалар ўқув фаолиятини ташкил этишда республикамизда олиб борилаётган оила муаммоларига доир илмий тадқиқот ишлари натижаларидан кейслар сифатида унумли фойдаланилса оила психологиясини ўқитиш самардорлиги янада ошган бўлар эди. Келажакда етук мутахассислар томонидан ёш оилаларга маълум бир даврда ўз вақтида психологик кўмак бериш имконияти кенгайган бўлар эди. Бу эса соғлом муҳитли

халқ мероси нашрёти. –1993. –224 б. 4. Алешина Ю.Е. Индивидуальное и семейное консультирование. – Изд. 2-е. М.: Независимая фирма “Класс”,2007.208с . 5. В.Я. Ляудис. Методика преподавания психологии. М., 2000 . 6. Ғозиев Э.Г. Ўзбек халқининг этнопсихологияси ва бола тарбияси //Ўзбек оилаларининг этнопсихологик муаммолари. Республика илмий- амалий анжумани ма ъ рузаларининг қисқача баёни. –Т.: 1993. - Б.8-9. 7. Голиш Л.В., Файзуллаева Д.М. Педагогик технологияларни лойиҳалаштириш ва режалаштириш: Ўқув услубий қўлланма/ Инновацион таълим технологияси серияси. – Т.: “Иқтисодиёт” 2012. 8. Давлетшин М.Г. Ёш ва педагогик психология . – Т.: 199 4 . – 65 б . 9. Давлетшин М.Г., Шоумаров Ғ.Б. Замонавий ўз6ек оиласи ва унинг психологик хусусиятлари. //Ўзбек оиласининг этнопсихологик муаммолари. Респ.

17. Педагогик маҳорат: семинар ва лаборатория машғулотлари учун ишланмалар / Ўқув-методик қўлланма. Н.Эркабоева, М.Усмонбоева, М.Иргашева, Н.Хўжаназарова.-Т.: Низомий номидаги ТДПУ, 2012. 18. Педагогика: 1000 саволга 1000 жавоб / Методик қўлланма. У.И.Иноятов, Н.А.Муслимов, М.Усмонбекова, Д.Иноғомова.- Т.: Низомий номидаги ТДПУ, 2012. 19. Салаева М.С. Ўзбек оилаларида ота-она ва фарзандлар ўзаро муносабатларининг ижтимоий-психологик хусусиятлари: Дис. психол.фан.ном. 19.00.05. – Т.: 2005. 20. Топилдиев В.Р. Таълим ва тарбия жараёнларини ташкил этишнинг меъёрий-ҳуқуқий асослари. –Т.: 2015. 250-бет. 21. Ўзбек педагогикаси антологияси: / Тузувчилар-муал. К.Ҳошимов, С.Очил/.‒Т.: Ўқитувчи, 1995. 464 б. 22. Узоқов Ҳ., Ғозиев Э., Тожиев А. “Оила этикаси ва психологияси”. Т.: “Ўқитувчи” 1992 й. 23

2.5. “Оилада эр-хотинлик муносабатлари” мавзуси юзасидан тақдимот 24

Купить