Oltiqirra shakldagi profilni prokatlash texnologiyasini ishlab chiqish

 «____» _____________2024
y.
KURS
LOY IHA SI
Fan
« _________
__________
__________
__________
__________
_____ »
Guruh:  109-20 MT (o’z)
T
OPSHIRI Q 
1. Bajariladigan 
kurs loyihasining
mavzusi: 
Oltiqirra 
shakldagi 
profilni 
prokatlash  
texnologiyasini 
ishlab chiqish
2. Boshlang‘ich 
ma’lumotlar: 
prokat ishlab 
chiqarishning 
umumiy 
ma’lumotlari 3. 
Foydalaniladigan 
adabiyotlar, 
qo‘llanmalar va 
so‘rovnomalar 
1.  B.M. 
Saydumarov.  
Prokat ishlab 
chiqarish 
texnologiyalari. 
Darslik. Toshkent 
2022. 302 b. M
u
n
d
a
r
i
j
a
Kirish .....................
................................
................................
................................
.... 4 1 Prokat
ishlab chiqarish
texnologiyalari .....
................................
............................. 5
1.1. Prokatlash
umumiy
sxemasi .................
................................
.......................... 5
1.2. Prokatlash
stanlari sinflanishi
................................
................................
......... 6 2. Oltiqirra
navli prokat
mahsuloti
xususiyatlari .........
................................
............. 9 2.1.
Oltiburchak K
i
r
i
s
h
Hozirgi
kunda
metallurgiya
sanoati
rivojlanishining
asosiy   yo‘nalishi
metall
mahsulotlarining
ishlab   chiqarish
turlari   sifatini
oshirish va ishlab
chiqarish   hajmini
kengaytirish
dolzarb
masalalardan biri
bo‘lib qolmoqda.
Prokatlash
yo’li   bilan   temir
mahsulotlarni
ishlab   chiqarish
usuli   tayyor
metal
mahsulotlarini
olishda   keng
tarqalgan
jarayon 1 Prok at
ishlab
chiqarish
t exnologi
y alari
1.1. 
Prok at lash 
umumiy  
sxemasi
Prokatlash
deb   zagotovkaga
talab   etilgan
shakl   va
o’lchamlar   berish
maqsadida
aylanuvchi
jo‘valar   orasida
siqib   o‘tish
jarayoniga
aytiladi.
Prokatlash
jarayoni   quyidagi
tarzda   amalga
oshiriladi   (1   -
rasm). orasidagi masofa 
hisoblanadi va 
bunda 
materialning 
mustahkamlik 
tavsifnomalari 
hisobga olinadi.
2-rasm.
Prokatlas
h kleti
ko’rinishi
va
jihozlari Prokatlash stanlarida
mo’ljallanishiga 
bog’liq ravishda 
turlicha bo'ladi. 2 
- (duo), 3 - (trio), 4
- (kvarto) va ko'p 
jo'vali, 
shuningdek 
reversiv va 
noreversiv stanlar
mavjud.
3-
ras
m.
Pro
katl
ash
da
ishl
atil
adi
ga prokatlash bir 
tomonga yuqorigi
va o‘rtadagi 
jo‘valar 
yordamida, 
boshqa tomonga 
esa o‘rta va pastki
jo‘valar 
yordamida 
amalga oshiriladi.
4-rasm.
Prokatlash
va prokat
mahsulotla
ri turlari 2. 
Olt iqir
ra 
nav li 
prok at
mahsu
lot i 
xususi
y at lari
Po’lat   olti
burchakli   profil
prokat turi bo'lib,
u   oddiy   olti
burchakli
kesimga   ega.
ГОСТ   2879-88   va
8560-78   bo'yicha
ishlab chiqariladi.
U   avtomobil
qismlari,
dastgohlar,
asboblar,
metallga   ishlov
berish
dastgohlari   va
avtomatlarda
mahkamlagichlar
(gaykalar, boltlar,
vintlar)   ishlab
chiqarish,   metall
tayanchlar,
panjaralar,
mebellar   va
bezak 5-
rasm.
Po’lat
oltib
urch
aklar
Po’lat 
oltiburchak 
ГОСТ 1435-
99 bo'yicha 
ham ishlab 
chiqariladi.
Olti
burchakli   yuqori
texnologiyali
uskunalar
yordamida   ishlab
chiqariladi.   Uni
tayyorlashning
ikki   yo'li   mavjud:
zagotovkani
kalibrlash va issiq
holda prokatlash.
Issiq   holda
prokatlash   bilan
8   dan   100
millimetrgacha 1-jadval.  1 m 
po'lat olti 
burchak 
o'lchamlari 
va og'irliklari 2.2. 
Olt iburchak l
arning po'lat
t urlari
Qo'llash 
sohasiga 
qarab, olti 
burchak 
yasash uchun
material 
o'zining 
xususiyatlari
bo’yicha 
farqlanadi. 
Quyidagi turlari 
mavjud:
o  
o  
o  
o  
o  
o  
o  
o
6
-
r
a
s
m
.
O tayyorlanadi: 
08Х18Н10, 
08Х18Н10Т, 
12Х18Н10Т, 
20Х13, 40Х13, 
14Х17Н2 (ЭИ 
268), 
45Х14Н14В2М 
(ЭИ 69), 
13Х11Н2В2МФ 
(ЭИ-961-Ш), 316L.
Zanglamaydi
gan po'latdan
yasalgan olti 
burchak 
o'ziga xos 
xususiyatlarg
a ega:
•
•
•
•
•
Zanglamay
digan   po'latdan
yasalgan
oltiburchak
korroziyaga   juda
chidamli,
shuning   uchun   u
kimyo   va   oziq-
ovqat   sanoatida,
shuningdek,
kemasozlik   va 3. N av li
prok at las
hda
jo’v alar
k alibrov k a
si
3.1. 
Kalibrlash 
t ushunchasi
Kalibrlash 
tushunchasi 
profilni 
kalibrlash va 
jo’vani 
kalibrlashga 
bo'linadi.
Profilni 
kalibrlash 
belgilangan 
o'lchamdagi 
tayyor prokat 
mahsulotlarini 
ishlab chiqarishni 
ta'minlaydigan 
kalibrlarni ketma-
ket joylashtirishni
anglatadi.
K alibr  - 
jo’valarning jo’va 
kletidagi ish 
holatida hosil 
bo'lgan ma'lum 
bir shakldagi 
bo'shliq. 8-rasm.Kalibrlangan
jo’valar: а va б
— jo’valar va
kalibrlar
turlari; в —
ochiq kalibr; г
— yopiq
kalibr; д —
qo’shtavr
prokatlash
uchun
kalibrlar.
3.2 
Kalibrlarnin
g t asnifi
Kalibrlarning 
barcha turlarini  Ko'rib 
turganingizdek 
(9-rasm), kalibrlar
ikkita jo’vaning 
oqimlari bilan 
hosil bo'ladi va 
shuning uchun 
har bir kalibrda 
ulagich (sortli) 
mavjud.
Kalibrli
sortli   (ulagich)   -
kalibrli   profilning
bir   oqimdan
ikkinchisiga
o'tadigan
maydoni.
Ulagichning
tabiatiga   qarab
ochiq , yopiq yoki
yarim   yopiq
kalibrlar
farqlanadi.
Ishchi
jo’valardagi
joylashuvi
bo'yicha
kalibrlarni
tasniflash   :   a   -
profil
konturining
ichida   (o'rtada) 9-	
rasm.Kalibrlarning
shakli bo'yicha
tasnifi: ( a–е ) –
ikkita simmetriya
o‘qi bo‘lgan oddiy
kesma shakli:  a  –
kvadrat yoki
to‘rtburchaklar
quti;  б  – kvadrat
diagonali;  в  -
rombsimon;  г  - olti
burchakli;  д  - oval;
е  - dumaloq. (  ж -и
) – bir simmetriya
oʻqi boʻlgan shaklli,
murakkab kesma ishonchli va 
barqaror ishlab 
chiqarishni 
ta'minlash 
masalasini hal 
qiladilar. aylanish 
nazariyasi.
Kalibrlashni
ng   ikkinchi
vazifasi   -   tayyor
profilni   olish
mumkin   bo'lgan
minimal   o'tish
sonini   aniqlash.
Ammo
kalibrlashni
hisoblashda,
prokat
mashinalarining
asosiy   liniyalari
har   bir   o'tishda
qabul   qilingan
tortishishlarning
o'rtacha
qiymatlari   yoki
deformatsiya
koeffitsientlari
bilan
belgilanadigan
optimal   yuklarga
ega   bo'lishini
ta'minlashga 3.5. Olt iqirra
profi l 
prok at lash 
k alibrlari
Chozib olish
kalibrlarining
quyidagi   tizimlari
mavjud:   "romb   -
kvadrat",   "oval   -
kvadrat",   "oval   -
qovurg'a   oval",
"olti   burchak   -
kvadrat"   va
boshqalar,   shu
jumladan   sanab
o'tilganlarning
turlari.   Ushbu
tizimlarning   har
biri   o'zining
afzalliklari,
kamchiliklari   va
qo'llanilishi
sohalariga ega.
Tugatish
kalibr   tizimlari
kerakli   aniqlik   va
minimal
nuqsonlar   bilan
tayyor   profilni
ishlab   chiqarish
uchun
mo'ljallangan. 11-	
rasm.
Oval-	
kvadra	
t	
kalibrl	
ar	
tizimi
12-rasm.
Oltiqirra	
prokatlash
da yakuniy	
kalibrlar 4. Olt iqirra 
nav li prok at  
mahsulot ini 
prok at lash 
t exnologiy as
i
4.1. 350 nav li
prok at lash 
st anining 
ishlash 
k et ma-
k et ligi
Oltiburchak
larni   o'rta   navli
350   stanida
prokatlab   olish
mumkin.   O'rta
navli   stan   -
tayyor   vali   (sortli)
metallni
prokatlash uchun
mo'ljallangan
stan.   Zamonaviy
o'rta navli stanlar
ketma-ket
joylashtirilgan,
jo’valar   diametric
300   dan   450   mm
gacha   bo'lgan
ketma-ket
joylashgan   ishchi
kletlardan   iborat
stanlardir.   Bu vertikal va ikkita 
gorizontal klet, 
alohida yuritma 
dvigatellardan 
boshqariladi 
(ishchi kletlarning
xususiyatlari 2-
jadvalda 
keltirilgan).
rasm.  Kvadrat 
kalibrlash 
sxemasi: 
1-
jo’va bochkasi; 2-
jo’va bo'yin qismi;
3-jo’va yuritma 
uchi 
2-jadval.  
Yarim uzluksiz 
350 stanning 
ishchi kletlari va 
dvigatellarining 
xususiyatlari 15-
rasm.
350
navli
prok
atlas
h
stani
Kesimi   100
× 100   dan   170
× 170   mm   gacha,
uzunligi   6   m   va
og'irligi   1350   kg
gacha   bo'lgan
zagotovka   pech
rolgangida
o'rnatilgan
avtomatik
tarozida   tortiladi
va uchta metodik
rekuperativ
isitish   pechlarida Zagotovkala
r o'lchamlarini 
aniqlashda, isitish
pechlarining 
kengligini, ushbu 
zagotovkani 
ishlatishda stan 
mahsuldorligini, 
profillarning 
o'ziga xos 
kalibrlashini,
ishchi kletlarning
muzlatgichning 
uzunligini, tayyor 
mahsulotlar va 
seksiyali stanning
bir qator boshqa 
texnologik va 
konstruktiv 
xususiyatlari ham
hisobga olinadi.
Zagotovkalar 
o'lchamlari va 
og'irligi ГОСТ yoki
ТУ tomonidan 
belgilangan 
ruxsat etilgan 
og'ishlar 
chegarasida 
bo'lishi kerak.
Birinchi   klet
oldida   600 ×   10 3 ketma-ketligi 
prokat ishlab 
chiqarishning 
texnologik 
sxemasini 
belgilaydi. Olti
burchakni 
prokatlashda 
quyidagi sxema 
eng maqbuldir:
↓
↓
↓
↓
↓
17-rasm.  
Oltiburchakni 
prokatlab 
ishlab 
chiqarishning 
texnologik 
sxemasi. X
u
l
o
s
a
Ushbu   kurs
loyihasi
olt iburchak
profilidagi   navli
prokat
mahsulotini   navli
stanlarda
prokatlash
jarayonini
o’rganishga   va
loyihalashga
yo‘naltirilgan.
ГОСТ   8560-78   va
ГОСТ   2879-2006
bo’yicha
oltiburchaklarni
prokatlangan   va
kalibrlangan
turlari   o’rganib
chiqildi.   Issiq
holda   prokatlash
jarayonida   katta
aniqlikga   ega
hisob   ishlari   olib
borish   zarur   va
bu   to‘g‘ridan
to‘g‘ri   metal Foy
dal
ani
lga
n
ad
abi
y ot
lar
1. B.M. 
Saydumarov.  
Prokat ishlab 
chiqarish 
texnologiyalari. 
Darslik. Toshkent 
2022. 302 b.
2. Рудской 
А.И., Лунев В.А. 
Теория и 
технология 
прокатного 
производства. 
Учебное 
пособие.  −  СПб.: 
Наука, 2005.  −  
540 с.
3. Грудев 
А.П., Машкин 
Л.Ф., Ханин М.И. 
Технология 
прокатного 
производства.

MUNDARIJA

Kirish

1. Prokat ishlab chiqarish texnologiyalari

1.1. Prokatlash umumiy sxemasi

1.2. Prokatlash stanlari sinflanishi

2. Oltiqirra navli prokat mahsuloti xususiyatlari

2.1. Oltiburchak profillarning tasnifi

2.2. Oltiburchaklarning po‘lat turlari

3. Navli prokatlashda jo‘valar kalibrovkasi

3.1. Kalibrlash tushunchasi

3.2. Kalibrlarning tasnifi

3.3. Kalibrlash vazifalari

3.4. Kalibrlash elementlari

3.5. Oltiqirra profil prokatlash kalibrlari

4. Oltiqirra navli prokat mahsulotini prokatlash texnologiyasi

4.1. 350 navli prokatlash stanining ishlash ketma-ketligi

4.2. Ishlab chiqarish jarayonining sxemasi

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar