Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 253.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Психология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Omma va olomon psixologiyasi

Купить
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI PSIXOLOGIYA KAFEDRASI 5210203 – AMALIY PSIXOLOGIYA TA’LIM YO’NALISHI «SOTSIAL PSIXOLOGIYA» FANIDAN «OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASI» MAVZUSIDAGI Bajaruvchi Ilmiy rahbar: Kurs ishi psixologiya kafedrasida bajarildi. Kafedra mudiri:Kurs ishi himoya qilingan sana ___________ Kurs ishi bahosi ____________ Komissiya raisi: _________________________ A’zolari: _________________________ _________________________ _________________________ Buxoro 2021 1 REJA: KIRISH: I BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASI TUSHUNCHASI 1.1 OMMA VA OLOMON TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI 1.2 OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING MAQSAD VA VAZIFALARI II BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISH METADOLOGIYASI 2.1. OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING ILMIY XARAKTERISTIKASI 2.2 JAHONDA OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISHI 2 KIRISH: Jamiyat - bu insonlar majmuidir. Uning taraqqiyoti va ma’naviy salohiyati ko‘p jixatdan ana shu insonlar o‘rtasida yuzaga keladigan o‘zaro munosabatlarning tabiatiga, ular amalga oshiradigan murakkab ijtimoiy hamkorlik faoliyatining mazmuniga bog‘liq. Har bir inson jamiyatda yashar ekan, u unda o‘ziga xos o‘rin va mustaqil mavqe egallashga intiladi, shuning uchun u o‘ziga xos intilish, layoqat va faollik namunalarini namoyish etadi. Insonlar o‘rtasidaga o‘zaro munosabatlarni hamda har bir shaxsning jamiyatdagn o‘rni va uning turlicha ijtimoiy munosabatlari tabiatini o‘rganuvchi qator ijtimoiy fanlar mavjud bo‘lib, ularning orasida ijtimoiy psixologiya alohida o‘rin egallaydi. Ush bu kurs ishida biz “omma va olomon psixologiyasini” tadqiq etar ekanmiz avvalo buning metadologik asosini tuzushimiz zarur. Kurs ishining obyekti: odamlar tomonidan tashkil etilgan va vaziyat jihatdan birlashgan omma yoki olomon. Kurs ishining predmeti: Ijtimoiy psixologiyaning ilmiy-tadqiqot metodlari . Kurs ishining maqsadi: Omma va olomon psixologiyasini o’rganish va ularning xarakter-xususiyatlarini tekshirish. Kurs ishining vazifasi: Talabalarning omma hamda olomon bilan ishlash yo’llarini o’rganish. Omma va olomonni harakatlantirish va boshqarishni o’rganish. Kurs ishining ilmiyligi va ahamiyati : Jamiyat a’zolarining ongida rivojlangan yoki rivojlanadigan g’oyalarni o’rganish va ularni boshqarish usullarini ilmiy asoslangan holda tadqiq etish. Omma hamda olomonning kuchidan mazmunli va ahamiyatli foydalanish usullarini dalillash 3 I .BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASI TUSHUNCHASI 1.1.OMMA VA OLOMON TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI "Olomon" so'zi, Merriam-Vebster lug'ati ko'ra , "juda ko'p odamlarni, ayniqsa birgalikda to'planganda" (olomon savdo markazida bo'lgani kabi) va "biron bir narsaga ega bo'lgan odamlar guruhi (odat, qiziqish yoki mashg'ulot kabi)" ni ham anglatadi. Faylasuf G.A. Tawny olomonni "konkret vaziyatga duch kelgan va o'zlarining tanaviy guruhlari sifatida ozmi-ko'pmi xabardor bo'lgan ko'plab odamlar to'plami. Ularning vaziyatga birgalikda duch kelishlari umumiy manfaatlar va umumiy sharoitlarning mavjudligiga bog'liq. ularning fikrlari va harakatlariga yagona yo'nalish. "Olomonning tabiati" asarida olomonning ikkita asosiy turini muhokama qildi: Olomon bu ongning aniqligi va barqarorligi darajasiga ko'ra tasniflanishi mumkin. Agar u juda aniq va doimiy bo'lsa, olomonni bir hil, unchalik aniq va doimiy bo'lmagan holda esa heterojen deb atash mumkin. Hamma to'dalar bir hil sinfga mansub, ammo hamma bir hil olomon ham to'dalar emas. ... Muayyan olomon bir guruhga yoki boshqasiga tegishli bo'lishi munozarali savol bo'lishi mumkin va o'sha olomon sezilmasdan biridan ikkinchisiga o'tishi mumkin. 2001 yilda o'tkazilgan bir tadqiqotda Pensilvaniya shtati universiteti huzuridagi Mudofaani O'rganish Instituti olomonni aniqroq "vaqtincha yig'ilgan ko'plab odamlar va kichik guruhlarning yig'ilishi. Bu kichik guruhlar odatda do'stlar, oila a'zolaridan iborat. yoki tanishlar. " Olomon uni tuzadigan shaxslardan farq qiladigan xatti-harakatlarni namoyon qilishi mumkin. Ushbu hodisani tushuntirish uchun 19-asr va 20-asr boshlarida bir nechta nazariyalar paydo bo'ldi. Ushbu jamoaviy ishlar olomon psixologiyasining "klassik nazariyasi" ga hissa qo'shadi. Ammo 1968 yilda Liverpul universiteti sotsialshunosi doktor Karl Kuch klassik nazariya bilan ta'riflangan olomon harakati bilan bog'liq ko'plab stereotiplarni rad etdi. Uning tanqidlari psixologiya hamjamiyatida keng qo'llab-quvvatlanmoqda, ammo hanuzgacha psixologik 4 matnlarga "zamonaviy nazariya" sifatida kiritilgan. Tomonidan ishlab chiqilgan olomon xulq-atvorining "individualistik" kontseptsiyasiga asoslangan zamonaviy model Floyd Allport 1924 yilda ishlab chiqilgan ijtimoiy identifikatsiya modeli (ESIM). Frantsuz faylasufi va tarixchisi Gippolit Teyn izidan ta'minlangan Franko Prussiya urushi 1871 yilgi olomon psixologiyasining birinchi zamonaviy hisoboti. Gustav Le Bon ushbu ramkani 1895 yilgi kitobida ishlab chiqqan, Psychologie des Foules . U 19-asrdagi frantsuz olomonlari asosan qo'zg'aluvchan, zulm qiluvchilarning ta'siriga osongina ta'sir qiladigan mantiqsiz to'dalar bo'lishini taklif qildi.U olomonning bunday turini tashkil etuvchi heterojen elementlar asosan yangi mavjudotni, ya'ni olomonning xossalari o'zgarib turadigan kimyoviy reaksiyani hosil qiladi, deb ta'kidlagan. U shunday yozgan : Muayyan sharoitlarda va faqat shu sharoitda erkaklar aglomeratsiyasi uni yaratuvchi shaxslardan farq qiluvchi yangi xususiyatlarni namoyon etadi. Yig'ilishdagi barcha odamlarning his-tuyg'ulari va g'oyalari bitta yo'nalishni oladi va ularning ongli shaxsiyati yo'qoladi. Kollektiv ong shakllanadi, shubhasiz o'tkinchi, ammo juda aniq belgilangan xususiyatlarni aks ettiradi. Le Bon "uyushgan" yoki "psixologik" olomon deb atagan narsalarning bir nechta xususiyatlarini kuzatdi, jumladan: 1. botish yoki ongli shaxsning yo'q bo'lib ketishi va ongsiz shaxsning paydo bo'lishi (aka "aqliy birlik"). Bu jarayonga yengilmas kuch va noma'lumlik tuyg'ulari yordam beradi, bu esa u o'zini tutib turadigan instinktlarga berilishga imkon beradi (ya'ni individuallik zaiflashadi va ongsiz ravishda "ustunlikni qo'lga kiritadi"); 2. yuqumli kasallik ("Olomon ichida har qanday kayfiyat va xatti- harakatlar yuqumli va shu darajada yuqumli bo'lib, shaxs o'z shaxsiy manfaatlarini jamoaviy manfaatlar uchun osonlikcha qurbon qiladi."); va 5 3. taklif qilish gipnoz holati natijasida. "Barcha his-tuyg'ular va fikrlar gipnoz qiluvchi tomonidan belgilanadigan yo'nalishda egilib qoladi" va olomon bu fikrlarni harakatlarga aylantirishga intiladi. [11] Xulosa qilib aytganda, klassik nazariya quyidagilarni ta'kidlaydi:  Olomonlar birlashgan massa bo'lib, ularning xatti-harakatlari faol, ifoda etuvchi, g'ayritabiiy yoki dushmanlik deb tasniflanishi mumkin."  "Olomon ishtirokchilariga [spontanlik, mantiqsizlik, o'z-o'zini boshqarish qobiliyatini yo'qotish va noma'lumlik hissi beriladi." Zamonaviy nazariya Klassik nazariyani tanqid qiluvchilar , u olomonning xatti - harakatlarini dekontekstualizatsiya qilishi , barqaror empirik yordamga ega emasligi , xolis va politsiya choralarining olomonning xatti - harakatlariga ta ' sirini e ' tiborsiz qoldirishi bilan jiddiy nuqsonli deb da ' vo qilmoqda . 1968 yilda doktor. Karl J. Kuch o'zining "Kollektiv xatti-harakatlar: ba'zi stereotiplarni tekshirish" maqolasida ko'plab klassik nazariy stereotiplarni o'rganib chiqdi va rad etdi. O'shandan beri boshqa ijtimoiy olimlar uning tanqidining ko'p qismini tasdiqladilar. Ushbu olomon psixologiyasini o'rganish shuni ko'rsatadiki:  "Olomon bir hil emas", lekin "ozchilik shaxslar va bir-biri bilan tanish bo'lgan kichik guruhlarning ko'pchiligidan iborat".  "Olomon ishtirokchilari o'zlarining motivatsiyasida bir ovozdan emaslar" na bir-biriga. Ishtirokchilar "kamdan-kam hollarda birdamlikda harakat qilishadi va agar shunday qilsalar, bu harakat uzoq davom etmaydi."  "Olomon individual idrokni nogiron qilmaydi" va "zo'ravonlik yoki tartibsiz harakatlar bilan ajralib turmaydi".  "Shaxsiy munosabat va shaxsning o'ziga xos xususiyatlari", shuningdek "ijtimoiy-iqtisodiy, demografik va siyosiy o'zgaruvchilar tartibsizliklar intensivligi va individual ishtirok etishning yomon prognozchilari hisoblanadi." 6 Penn State University-ning o'limga qarshi mudofaa texnologiyalari instituti tomonidan 2001 yilda o'tkazilgan yuqorida aytib o'tilgan tadqiqotga ko'ra, olomon "boshlanish, o'rta va tugash bosqichi" bo'lgan jarayonni boshdan kechirmoqda. Yig'ish jarayoni  Ushbu bosqich ma'lum vaqtga shaxslarning vaqtincha yig'ilishini o'z ichiga oladi. Dalillar shuni ko'rsatadiki, yig'ilish tez-tez "uyushgan uyushganlik usuli" yordamida sodir bo'ladi, ammo rasmiy bo'lmagan tashkilotchilarning og'zaki so'zlari kabi "tezkor jarayon" bilan ham sodir bo'lishi mumkin.  Vaqtinchalik yig'ilish  Ushbu bosqichda shaxslar yig'ilib, ham individual, ham "jamoaviy harakatlar" da qatnashadilar. Kamdan-kam hollarda olomon ichidagi barcha shaxslar ishtirok etadilar va ishtirok etganlar tanlov asosida qatnashadilar. Ishtirok etish, shuningdek, yig'ilish turi va maqsadiga qarab farq qiladi, diniy xizmatlar "ko'proq ishtirok etish" ga ega (ya'ni 80-90%).  Tarqatish jarayoni  Yakuniy bosqichda olomon ishtirokchilari "umumiy joy" dan "bir yoki bir nechta muqobil joylarga" tarqaladilar. "To'polon" "bir yoki bir nechta shaxs biron bir odamga yoki mulkiga nisbatan zo'ravonlik bilan shug'ullanganda" sodir bo'ladi. AQSh va Evropaning 1830 yildan 1930 yilgacha va 1960 yildan to hozirgi kungacha o'tkazilgan tadqiqot ma'lumotlariga ko'ra "norozilik namoyishlarining 10 foizidan kamrog'i odamga yoki mol-mulkiga nisbatan zo'ravonlikni o'z ichiga olgan". Ijtimoiy identifikatsiya qilish modeli (ESIM) Tomonidan zamonaviy model ham ishlab chiqilgan Stiv Reyxer , John Drury va Klifford Stott olomon xulq-atvorining "klassik nazariyasi" dan sezilarli darajada farq qiladi. Ga binoan Klifford Stott Lids universiteti: ESIM o'z-o'zini anglash kontseptsiyasining tarkibiy qismi insonning ijtimoiy xulq-atvorini belgilovchi alohida ijtimoiy toifalarning psixologik a'zoligidan kelib 7 chiqadi (ya'ni noyob shaxsning o'ziga xosligi), degan taklifga ega, olomon ishtirokchilari ham bir qator ijtimoiy identifikatorlarga ega bo'lishlari mumkin. "o'zini" deb nomlanadigan psixologik tizimda taniqli bo'lish. Kollektiv harakatlar muayyan ijtimoiy identifikatsiya bir vaqtning o'zida ko'zga tashlanadigan va shuning uchun olomon ishtirokchilari o'rtasida taqsimlanganda mumkin bo'ladi. Stottning yakuniy nuqtasi Le Bon tomonidan taklif qilingan olomonning "suv ostida" sifatidan farq qiladi, bunda shaxsning ongi olomonning behushligiga yo'l beradi. ESIM shuningdek, politsiyaning olomonning xatti-harakatlariga ta'sirini ko'rib chiqadi. U "beg'araz kuch ishlatish politsiyaning noqonuniyligi va harakatlariga qarshi chiqish nuqtai nazaridan olomonda yangidan-yangi birlik tuyg'usini vujudga keltirishi" haqida ogohlantiradi. Bu olomon ichidagi odamlarning dastlabki ikkilanishiga qaramay, olomonni to'qnashuvga olib kelishi mumkin. 8 1.2.OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING MAQSAD VA VAZIFALARI Ijtimoiy psixologiya juda qadimiy va shuning bilan birga u o‘ta navqiron fandir. Uning qadimiyligi insoniyat tarixi, madaniyati va ma’naviyatining qadimiy ildizlari bilan belgilanadi. Ular aslini olib qaraganda, u yoki bu jamiyatda yashagan kishilar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarning va tafakkurning xosilasi ekanligi bilan e’tirof etilsa, u - o‘z uslubiyoti, predmeti va fanlar tizimida tutgan o‘rnining yangiligi insoniyat taraqqiyotining eng yangi davrida shakllanganligi va rivojiga turtki berganligi bilan tavsiflanadi. Darhaqiqat, ijtimoiy psixologiyaning fan sifatida tan olinishi xususida so‘z borar ekan, uning rasman e’tirof etilishi 1908 yil deyiladi. Chunki aynan shu yili ingliz olimi V. Makdugall o‘zining "Ijtimoiy psixologiyaga kirish" kitobini, amerikalik sotsiolog E.Ross esa "Ijtimoiy psixologiya", deb nomlangan kitobini chop ettirgan edi. Bu asarlarda birinchi marta alohida fan - ijtimoiy psixologiyaning mavjudligi tan olindi va uning predmetiga ta’rif berildi. Ikkala muallif ham - biri psixolog, ikkinchisi sotsiolog bo‘lishiga qaramay, bu fanning asosiy predmeti ijtimoiy taraqqiyot hamda psixik taraqqiyot qonuniyatlarini uyg‘unlikda o‘rganishdir, degan umumiy xulosaga kelishgan. Omma psixologiyasi nazariyasi Omma psixologiyasi nazariyasi paydo bo‘lishiga tarixiy asos ishchilar sinfining paydo bo‘lishi va Yevropada ishchilar harakatining ommaviy tus olishi bo‘ldi. Ya’ni, XIX asrning ikkinchi yarmida ishchilar harakati shunday keng tus oldiki, tartibsiz harakatlar uyushgan 9 harakat darajasiga ko‘tarildi. Shuning uchun ham shu harakatlarning qonunlarini bilish, ularni boshqarish usullarini o‘ylab topish zarur edi. Ommaviy hodisalarni o‘rganish natijasida 1890 yilda Gabriel Tardning «Taqlid qilish qonunlari» deb atalgan birinchi kitobi chiqdi. Tard Fransiyada ro‘y berayotgan ommaviy hodisalarni, shu hodisalarda ishtirok etayotganlarning xulq-atvorlarini taqlid qilish orqali tushuntiradi. Bu harakatlar irrasional (ya’ni aqlning ishtirokisiz) tabiatga ega bo‘lib, har bir individ ommaga qo‘shilgan zahoti unga taqlid qilishga tayyorlik instinkti ustun bo‘lib qoladi. Italiyalik huquqshunos S. Sigeli va fransuz olimi G. Lebon ham Tard ishlarini ma’qullab, uning nazariyasini faktik materiallar bilan, ya’ni 1895 yilda bosilib chiqqan Sigelining «Ommaning jinoyatlari» va Lebonning «Omma psixologiyasi» kitoblari orqali boyitdilar. Bu mualliflarning asarlaridagi asosiy g‘oya shundan iborat ediki, ommaviy harakatlarda shaxsning o‘z xulq- atvorlarini ongli va aql bilan boshqarish qobiliyati yo‘qoladi. Bunday holatlarda hissiyotlar ustun keladi, ayniqsa, affekt holatlar, shuning uchun ham affekt holatida ro‘y bergan jinoyatga aybni yumshatuvchi holat sabab bo‘lgan, deb qarash adolatli bo‘ladi. Bu qarashlari tufayli Sigeli Italiyaning qonuniga maxsus modda kiritishga ham erishdi. Sotsiolog Lebon esa asosan diqqatini ommani elitaga — jamiyatdan yuqori turuvchi tanlangan guruhlarga qarshi qo‘yishga qaratdi. U ommaning ayrim hollarida, ayniqsa biror hodisa ro‘y berganda «qiziqqonlik» xususiyati ustun turishi haqida yozadi. Uning fikricha, bir qancha odamlarning bir yerda to‘planishi ommani hosil qiladi va bu, odamlar kim bo‘lishidan qati nazar — olimmi yoki oddiy insonmi, shu zahotiyoq kuzatuvchanlik va ziyraklikni yo‘qotadi. Chunki bu holatda ular holatini instinktlar va hissiyotlar boshqaradi. Lebon shaxsning omma holatidagi belgilariga to‘xtalib quyidagilarni ajratadi: 1. Shaxsiy sifatlarning yo‘qolishi. Boshqa odamlar ta’sirida individ o‘ziga xos sifatlarni yo‘qotishi, buning o‘rniga impulsiv instinktiv harakatlarni amalga oshirishi mumkinligi. 2. Hissiyotlarga o‘ta beriluvchanlik . Ommada aql, tafakkur, hissiyot, 10 instinktlarga o‘z o‘rnini bo‘shatadi. Shuning uchun ham ommaning ta’sirchanligi o‘ta oshib ketadi. 3. Aqliy sifatlarning yo‘qolishi . Ommaning «aqli» uni tashkil etuvchilar aqlidan ancha past bo‘ladi. Shuning uchun ham ommaning taz’yiqiga uchramaslik uchun har bir kishi aqlan mulohaza yuritishdan bosh tortishi, munozaradan qochishi lozim. 4. Shaxsiy mas’uliyatning yo‘qolishi. Ommaga qo‘shilib qolgan shaxs shunchalik hissiyotlarga berilib ketishi mumkinki, u o‘z harakatlarini nazorat qilish, o‘z ishiga mas’uliyatni esidan chiqaradi. Yakka holda sodir qila olmaydigan ishini, u ommaga qo‘shilib qilib qo‘yishi mumkin. Bunday xolatning, ya’ni shaxsning omma orasidagi psixologiyasi to‘g‘risidagi fikrlarni ayni shunday tarzda Ortegi Gasset va Ernesto Grassilar ham ko‘rsatib bergandirlar. Shunday qilib, omma tartibsiz, u mustaqil ravishda tartib o‘rnatish qobiliyatiga ega emas. Shuning uchun ham unga doimo “dohiy” kerak, dohiylar — elita tashqaridan kelib omma o‘tasida tartib o‘rnatishi mumkin. Bu fikrlarning mafkuraviy ma’nosi tushunarli, chunki omma deganda, ular ishchilar sinfini, dohiylar deganda esa, burjuaziyani nazarda tutishgan. Demak, shaxs va jamiyat ziddiyatlari masalasi omma psixologiyasi tarafdorlari nazariyasida ayrim shaxslar — dohiylar foydasiga hal qilindi. Lekin bu nazariya, nima uchun ommaviy hodisalarda ommaning o‘zidan chiqib qoladigan liderlar, ommaning ba’zan tashqaridan hech kimni tan olmay qolishi masalalariga umuman javob topa olmadi, chunki ularning ham fikrlarida ko‘proq idealizmga moyillik sezilib turardi. Olomon tushunchasi. Uning shakllanishi va tarkibi mexanizmi Odamlarning ijtimoiy hayoti turli xil shakllar juda ko'p. Ulardan ba'zilari odatda tanish. Boshqalar esa, kundalik normalarni ko'rib chiqish odat tusiga kiradi. Xulq-atvor shakllari juda aniq, butunlay yoki ko'p jihatdan iroda, xohish yoki shaxsiy ehtiyojlarga bog'liqdir. Ammo bu erda shuningdek, aniqlik namoyon 11 bo'lishi, alohida shaxsning istaklari va ehtiyojlari jiddiy cheklangan yoki boshqa odamlarning bilvosita ta'siri. Odamlar va alohida shaxs boshqalarning ruhiy bosimini boshdan kechirmay, balki boshqalarning xatti-harakatlarini anglamasliklari uchun, ular o'zlarining xatti- harakatlari bilan va Unga ergashishlari va unga ergashishlari mumkin. Albatta, ehtimol noshiylik, ammo shaxs, odatda, o'zini tushuntiradi. Ushbu tushuntirishsiz, "erkin bo'lmagan" muqarrar ravishda insonning ichki tashvishi, ko'pincha uning shaxsiyatining boshqa bahoiga nisbatan tasavvur bilan to'ldirilgan ichki tashvishlarga olib keladi. Olomonning nuqtai nazari odatda tug'ilgan shaxsiy tajriba odamlar. Deyarli hamma odamda ham olomonda bo'lgan yoki uning xatti-harakatlarini ko'rdi. Ba'zan, oddiy odamning qiziqishi bo'yicha odamlar, odamlar ba'zi tadbirni ko'rib chiqish va muhokama qilishgan guruhga qo'shilishadi. Ommaviy kayfiyat va qiziqishlarni buzish, odamlar asta-sekin qoniqish, noturar bo'lmagan klaster yoki olomonga aylanadi. Olomon - bu maqsadlarning aniq ongli birligidan mahrum bo'lganlar, ammo o'zaro bog'liq o'xshashlik hissiy holat va diqqatning umumiy ob'ekti. "Olomon" atamasi kiritilgan ijtimoiy psixologiya XX asr boshida massaning qudratli inqilobiy ko'tarilish davrida. O'sha paytda olomon qavmlari ostida, o'sha paytda asosan ishchilarning ekspluatatorlariga qarshi ishchilarning zaif tartibli chiqishlarini tushunishdi. Olomonning juda shakllangan ta'rifi G. Lebonni berdi: "Olomon dovul tomonidan ko'tarilgan barglarga va turli yo'nalishlarda farqli barglarga o'xshaydi, keyin esa er yuziga tushadi." Ba'zi bir vaziyatda, juda katta guruhga kirgan kichik guruhlardan iborat kichik guruhlarni birlashtirishda, tabiiy xatti-harakatlar ehtimoli keskin oshadi. Ikkinchisi odamlar, baholash va fikrlar va vaziyatni harakat orqali o'zgartirish uchun 12 yuborishga yo'naltirilishi mumkin. Ko'pincha bunday o'z-o'zidan xulq-atvor mavzusi olomondir. Ko'pincha ekstraktiv ertakning massa shakli sifatida olomon:  umumiy manfaatlar asosida, ko'pincha hech qanday tashkilotsiz, ammo umumiy manfaatlarga ta'sir qiladigan va oqilona munozaraga ta'sir qiladigan ko'plab odamlar jamoat;  bilan aloqa qilish, tashqi tarbiyalanmagan jamiyat, o'ta hissiy va bir ovozdan;  ko'p sonli amorfli guruhni tashkil etuvchi shaxslarning kombinatsiyasi va o'zlari o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri aloqalarga ega emaslar, ammo har qanday umumiy yoki kam doimiy qiziqish bilan bog'liq. Bunday sevimli mashg'ulotlar, massa xisteriya, ommaviy migratsiya, ommaviy vatanparvarlik yoki yolg'onchilar yoki ganarpatriotik parstrgar. Qo'shimcha holatlarning massiv shaklida, ongsiz jarayonlar katta rol o'ynaydi. Hissiy tashabbus asosida, tabiiy harakatlar natijasida, masalan, odamlarning asosiy qadriyatlari, masalan, ularning manfaatlari va huquqlari uchun kurashiga bog'liq. Bunday "Mis" yoki "tuz" ning Rossiyaning o'rta asrlarida yoki ingliz tilidagi "ludistlar" ning limonlari yoki ingliz tilida "ludistik nutqlari", g'ayritabiiy nuqtai nazardan mahrum bo'lib, maqsadlarni aniq anglashdi harakatlar. Olomonni shakllantirish va uning o'ziga xos fazilatlarini rivojlantirishning asosiy mexanizmlari - dumaloq reaktsiya (ta'birning hissiy infektsiyasini oshirish), shuningdek g'iybat . Hatto olomonning shakllanishining asosiy bosqichlari ham aniqlanadi. Yadro olomonining shakllanishi . Olomonning paydo bo'lishi kamdan-kam hollarda ijtimoiy hodisalarning sabablari chegaralaridan tashqarida, uning xabardorligi har doim o'z-o'zidan emas. Olomonning muhim belgilaridan biri bu odamlarning tasodifiy tarkibi ekanligiga qaramay, ko'pincha olomonning 13 shakllanishi muayyan yadrodan boshlanadi, chunki indikatorlar ma'lum bir yadrodan boshlanadi. Olomonning dastlabki yadrosi ratsionalistik mulohazalar ta'sirida bo'lishi mumkin va o'zlarini juda aniq maqsadlar qo'ygan. Ammo kelajakda yadro ko'chkisi va o'z-o'zidan. Olomon ilgari bir-birimiz bilan hech qanday aloqasi bo'lmagan odamlarni yutish, yutadi. O'z-o'zidan, olomon odamlarning e'tiborini tortadigan va ularni keltirib chiqaradigan har qanday voqea natijasida hosil bo'ladi (aniq bir- biridan - qiziquvchan). Ushbu voqeadan xursand bo'lish, allaqachon yig'ilganlarga qo'shilgan shaxs odatdagi xushbo'y hidining bir qismini yo'qotishga va qiziqarli ma'lumotni qiziqtirgan ob'ektdan olishga tayyor. Xuddi shunday hissiyotlarni namoyon etish va ruhiy o'zaro munosabatlar orqali yangi hissiy ehtiyojlarni qondirishni rag'batlantiradigan dumaloq reaktsiya boshlanadi. Dumaloq reaktsiya olomonni shakllantirish va ishlashining birinchi bosqichi hisoblanadi. Aylana jarayoni . Ikkinchi bosqich bir vaqtning o'zida aylanish jarayoni bilan bir vaqtning o'zida boshlanadi, ular davomida hissiyotlar yanada og'irlashib bormoqda va hozirgi kunlardan kelgan ma'lumotlarga javob berishga tayyor. Davomli aylana realizatsiyasiga asoslangan ichki dumaloq. Hayajon o'sib bormoqda. Odamlar nafaqat qo'shma, balki zudlik bilan harakat qilish uchun. Yangi umumiy e'tiborning paydo bo'lishi. Tarmoqqa aylantirish jarayoni olomonni shakllantirishning uchinchi bosqichini tayyorlaydi. Ushbu bosqich - bu impulslar, his-tuyg'ular va tasavvurlar diqqat markazida bo'lgan yangi umumiy e'tiborning paydo bo'lishi. Agar qiziqishning boshlang'ich maqsadi atrofidagi odamlar atrofida to'plangan hayajonli voqea bo'lgan bo'lsa, unda bu bosqichda aylanish jarayonida keltirilgan rasm yangi ob'ektga aylanadi. Ushbu rasm ishtirokchilarning ishining natijasidir. U hamma tomonidan bo'linadi, jismoniy shaxslarni umumiy yo'nalish beradi va qo'shma xatti-harakatlarning ob'ekti sifatida harakat qiladi. Bunday xayoliy ob'ektning paydo bo'lishi bir butunga bo'lingan olomonning paydo bo'lish omili bo'ladi. Jismoniy shaxslarni qo'zg'alish orqali faollashtirish . 14 Yakuniy bosqich Olomonning shakllanishida shaxslar jismoniy shaxslarni qiziqarli ob'ektga mos keladigan impulslarni qo'zg'alish orqali qo'shimcha stimulyatsiya qilishdan iborat. Bu (taklif asosida) stimulyatsiyani rag'batlantirish etakchi rahbariyatining natijasi sifatida sodir bo'ladi. Bu odamlarni olomonni beton, ko'pincha tajovuzkor, harakatlarni tashkil etishni rag'batlantiradi. Odatda yig'ilganlar orasida, odatda, olomon va qabristonda faol faoliyatni joylashtirish uchun institutlar ajratiladi. Bu siyosiy va aqliy zaif va ekstremist bemor bo'lishi mumkin. Shunday qilib, olomon tarkibi aniq belgilangan. Olomon yoki qo'zg'atuvchilar - olomonni tuzish va uning zararli energiyasini tartibda belgilangan tartibda ishlatadigan mavzularning yadrosi. Olomon ishtirokchilari, ularning qiymatini olomonning harakatlari yo'nalishi bilan aniqlash tufayli unga biriktirilgan sub'ektlardir. Ular qo'zg'atuvchilar emas, balki olomonning ta'siri doirasida bo'lishadi va uning harakatlarida faol ishtirok etadilar. Maxsus xavf, ular nevrotiklariga oqilona, \u200b\u200bko'pincha sadistik, moyilliklar tufayli juda katta xavfdir. Chorshanba kuni olomon ishtirokchilari qulab tushishadi va vijdonan xato qilishdi. Ushbu mavzular vaziyatni noto'g'ri idrok etish tufayli olomon tomonidan qo'shilgan, ular, masalan, adolatli adolat tamoyilini tushunishadi. Ko'plab ko'payuvchilar olomon uchun tutashadi. Ular katta faoliyat ko'rsatmaydilar. Ular haddan tashqari qiziqarli, bu ularning zerikarli, qayg'uli mavjudligini birlashtiradi. Olomon ichida ular umumiy yuqumli kayfiyat bilan ta'minlanadigan ilohiy ilhom ostida odamlarni qiziqtirish uchun joy topadilar. Tabiiy hodisalarning kuchiga qarshilik ko'rsatmasdan ularga qarshilik ko'rsatilmaydi. Olomon ishtirokchilari va shunchaki qiziquvchan bo'lib, qarama-qarshi bo'lishadi. Ular voqealarga xalaqit bermaydilar, ammo ularning mavjudligi massani oshiradi va olomonning elementi uning ishtirokchilarining xatti- harakatlariga ta'sirini kuchaytiradi. 15 Boshqa har qanday ijtimoiy hodisalar singari, olomon turli sabablarga ko'ra tasniflanishi mumkin. Agar tasnifning asosi bunday belgisini ishlov berishda amalga oshirsa, unda quyidagilar turli xil turlari ajratilishi mumkin. O'z-o'zidan olomon . U o'ziga xos shaxsning biron bir tashkilotsiz shakllantiriladi va namoyon bo'ladi. LED, olomon . U ta'sirning ta'siri ostida hosil bo'lgan va keyinchalik uning rahbari bo'lgan ko'plab shaxsning ta'siri ostida shakllanadi va namoyon bo'ladi. Uyushgan olomon. Ushbu turni qabul qilganlar va tashkilotning yo'liga qo'shilgan va yig'ilganlar yig'ilishi va yig'ilganlar yig'ilishi bilan tanishdi. Aytish mumkinki, u ba'zan tashkillashtirilgan va tashkillashtirilgan olomon orasidagi farqni amalga oshirmaydi. Garchi bu yondashuv bilan kelishish qiyin bo'lsa-da. Agar biron bir inson hamjamiyati tashkil etilgan bo'lsa, unda u boshqaruv va taqdim etish tuzilmalariga ega. Bu endi olomon emas, balki shakllanish. Aerkariyalarning ajralishi ham, uning qo'mondoni, endi xaloyiq bo'lmaydi. Agar olomon tasnifining asosi unda bu erda xatti-harakatlarning mohiyatini oladi, keyin bir necha tur va subtypesni ajratib ko'rsatish mumkin. Okkazion olomon . Bu kutilmagan voqeaga qiziqish asosida shakllantiriladi (yo'l-transport hodisasi, yong'in, jang va boshqalar). Anjuman olomon . U har qanday oldindan e'lon qilingan har qanday ommaviy ravishda ommaviy o'yin-kulgi, ajoyib yoki boshqa ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan o'ziga xos voqealarga qiziqish asosida shakllantirilgan. Tayyor vaqtincha etarlicha tarqalgan tartibsizlik standartlariga rioya qiling. Askripsiv olomon . Shakllar - an'anaviy olomon. Bu birgalikda har qanday voqea (quvonch, g'ayrat, g'azab, protest va boshqalar) bilan birgalikda ifodalanadi. Ekstatik olomon . Bu ifodali olomonning ekstremal shakli. Bu o'zaro ritm ortib borayotgan infektsiya (ommaviy diniy marosimlar, avn analoviy marosimlar va boshqalar) asosida umumiy ekstaziya holati bilan ajralib turadi. Atrofni tutadigan olomon . Shakllantirilgan - an'anaviy; Ma'lum bir ob'ekt bilan bog'liq harakatlarni amalga oshiradi. Hozirgi olomon quyidagi kichik turlarni o'z ichiga oladi. 16 1. Tajovuzkor olomon. Ko'r nafrat bilan ma'lum ob'ektga (har qanday diniy yoki siyosiy harakat, tuzilish) bilan birlashtirilgan. Odatda urish, pogromlar, o't yoki boshqalar bilan birga keladi. 2. Vahima olomon . Haqiqiy yoki xayoliy xavf manbaidan norozi. 3. Gavjum olomon. Har qanday qiymatga ega bo'lish uchun tartibsiz to'qnashuvga kiradi. Fuqarolarning hayotiy manfaatlarini e'tiborsiz qoldirgan yoki ularga urinishlar, savdo korxonalarida, oziq-ovqat omborlarida, moliyaviy omborlar, moliyaviy (masalan, bank) institutlarining tarqalishi, Kichik miqdorda katta insoniy jabrlanuvchilar va boshqalar bo'lgan katta falokat joylarida namoyon bo'ladi). 4. isyonchi olomon. Rasmiylarning umumiy yarmarkalari asosida shakllar. Tashkilotchilikning o'z vaqtida qo'llanilishi oddiy siyosiy kurashning ongli ravishda ishlashiga olib kelishni boshladi. G. lebon olmogenlik asosida olomonning turlarini ajratib turadi:  turli xil;  anonim (ko'cha, masalan);  shaxsiy (parlament yig'ilishi);  forma:  mazhablar;  kasta;  sinflar. Olomonning tipologiyasi bo'yicha zamonaviy g'oya Labun ko'rinishi bilan bir oz farq qiladi. Ushbu olomon allaqachon yuqorida muhokama qilingan. Shuningdek, ishlab chiqarish, parlament assambleyasi, hakamlik tomirlari, masalan, faqat olomonga aylanishi mumkin bo'lgan, ammo emas, balki "Olomon" toifadagi ushbu shakllarni yig'ish juda qiyin. . Klaseslar, shuningdek, olomon toifasiga kiritish juda qiyin - ular allaqachon ular haqida yurardilar. Shunday bo'lsa-da, olomonning asosiy tuzilishi uning o'z-o'zidan. 17 I BOB XULOSASI Rus olimasi G.M.Andreeaa ta’kidlaganidek, ijtimoiy psixologiya sohasida ishlayotgan mutaxassisning aslida kim ekanligi - psixologmi, faylasufmi yoki sotsiologmi - uning ushbu fan predmetiga yondashuvida o‘z aksini topadi, chunki agar u sotsiolog bo‘lsa, ijtimoiy qonuniyatlarni avval boshdan jamiyatdagi an’analar va umumiy qoidalar tilida tushuntirishga intilsa, psixolog - konkret olingan shaxe psixologiyasining qonuniyatlarini umumjamiyat qonun- qoidalariga tadbiq etishga harakat qiladi. Shuning uchun ham G.Andreyeva ijtimoiy psixologiyaning mavzu bahsi haqidagi hozirgi zamon qarashlarini umumlashtirib, bu o‘rinda uch xil yondashish: sotsiologik, psixologik, ham sotsiologik va psixologik mavjud ekanligini asoslaydi. Nima bo‘lganda ham, shuni asosli tarzda e’tirof etish zarurki, ijtimoiy psixologiyaning alohida fan bo‘lib ajralib chiqishiga sabab bo‘lgan ilmiy manbalar ikki fan - psixologiya va sotsiologiya fanlarining erishgan yutuqlari va har qaysisining doirasida ma’lum muammolarning yechilishi uchun yana qo‘shimcha alohida fanning bo‘lishi lozimligini tan olish tufayli yuzaga keldi. Shuning uchun ham uzoq yillar mobaynida ijtimoiy psixologiya sohasida tadqiqotlar olib borayotgan shaxsning kimligiga qarab, izlanishlarning natijalarida u yoki bu yondashuv - psixologik yoki sotsiologik yondashuvning ustuvorligi yaqqol ko‘zga tashlandi 18 II BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISH METADOLOGIYASI 2.1. OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING ILMIY XARAKTERISTIKASI Ijtimoiy psixologlar olomonning bir qator psixologik xususiyatlarini nishonlashadi. Ular ushbu ta'limning butun psixologik tuzilishiga xosdir va turli sohalarda namoyon bo'ladi:  kognitiv;  hissiy-arizaviy;  tazyiq;  ahloqiy. Kognitar sohada olomon psixologiyaning turli xil g'alati narsalarni ifoda etadi. Xabardorlik qila olmaslik . Olomonning muhim psixologik xususiyatlari uning ongsizligi, instinktivligi va impulsivligi. Agar hatto bir kishi ongning va'dalariga juda yomon bo'lsa, shuning uchun butunlay ko'r, impulslar tufayli hayotdagi harakatlarning ko'pchiligini anglatadi . Nazorat qilinmaydigan eski instinka, ayniqsa vaziyat haddan tashqari bo'lsa, unda etakchi bo'lmaganida, hech kim nizolar guruhlarini baqirmaydi. Har bir kishining tomirlari - olomonning zarrachasi - bir hil-yob ichib, ongsiz fazilatlarning yuqori qismini egallab olishadi. Odatdagidek umumiy xarakterli fazilatlar, olomonda ulanadi. Ehtiyotkor shaxs ongsiz reflekslarni bostirish qobiliyatiga ega, olomon bu qobiliyatga ega emas. Xayollarning xususiyatlari . Olomon xayolga kuchli rivojlangan. Olomon taassurotlarga juda moyil. Olomonning tasavvuriga ta'sir qiluvchi rasmlar har doim sodda va ravshan. Hech kimning ongida yuzaga kelgan olomon, biron bir tadbir yoki ularning hayotiy livelizm holati haqiqiy tasvirlarga teng. Faktlar olomonning tasavvuriga ta'sir qilmaydi, balki ular unga qanday taqdim etilmoqda. Olomonning yana bir muhim ta'siri - bu kollektiv gallyutsinatsiyalar. Xalqda odamlar yig'ilgan odamlar tasavvurida voqealar buzilib chiqadi. 19 Fikrlash xususiyatlari . Olomon tasvirlarni o'ylaydi va uning tasavvurida yuzaga kelgan rasm, o'z navbatida, birinchi navbatda mantiqiy aloqasi bo'lmagan boshqalarga mantiqiy aloqasi bo'lmagan boshqalarni sabab bo'ladi. Olomon sub'ektivni maqsaddan ajratmaydi. U uning ongida yuzaga kelgan haqiqiy rasmlarni deb biladi va ko'pincha haqiqatni kuzatib borishi bilan uzoq masofadan ulanishga ega. Faqat rasmlar uchun faqat tasvirlar orqali o'ylashga qodir bo'lgan olomon. Olomon bahslashmaydi va o'ylamaydi. U g'oyalarni butunlay oladi yoki bekor qiladi. U na nizolarga yoki qarama-qarshiliklarga toqat qilmaydi. Olomonning dalillari birlashmalarga asoslangan, ammo ular o'rtasida faqat analogiyani va ketma-ketlikni izlaydilar. Olomon faqat cheklovga nisbatan soddalashtirilgan g'oyalarni qabul qilishi mumkin. Olomon hukmlari har doim unga yuklatilgan va hech qachon keng qamrovli muhokama natijasi yo'q. Olomon hech qachon haqiqatni istamaydi. U unga yoqmaydigan dalillardan yuz o'giradi va agar ular buni tanlasalar, alomatlar va xayollarga sig'inish afzal qiladi. O'zini aks ettira olmaydigan va mulohaza yuritmaydigan olomon uchun aql bovar qilmaydigan narsa yo'q, ammo aql bovar qilmaydigan narsa kuchliroq va kuchliroq. Olomonda hech qanday harakatlar yo'q. Bu doimiy ravishda omon qolishi va qarama-qarshi hissiyotlardan o'tishi mumkin, ammo har doim bir daqiqaning qo'zg'alishi ta'sir qiladi. Faqat bir-birlariga nisbatan nuqtai nazarga ega bo'lgan turli xil g'oyalar uyushmasi va alohida holatlarni tezda umumlashtirish olomon sabablarining o'ziga xos xususiyatlari hisoblanadi. Olomon doimiy ravishda xayolot ta'siri ostida qoladilar. Olomon fikrlarining ba'zi muhim xususiyatlari ta'kidlangan bo'lishi kerak. Toifaga oid . Haqiqat nima ekanligi va alomatlar borligiga shubha qilmasdan, olomon uning hukmlarida, shuningdek murosasizlikka ega bo'lishadi. 20 Konservatizm . Juda konservativning markazida bo'lish, olomon barcha yangiliklardan nafratlanadi va cheksiz urf-odatlarning cheksiz ehtiroslarini boshdan kechirmoqda. Ma'qullik . Freyd olomonning fenomenini tasvirlash uchun juda samarali g'oyani ilgari surdi. U gipnoz ostida inson massasi sifatida olomonni ko'rib chiqdi. Psixologiyada eng xavfli va eng katta olomonni taklif qilishga moyilligi. Har bir fikr, g'oya yoki e'tiqod, olomon, u butunlay oladi yoki rad etadi va ularga mutlaq haqiqat sifatida yoki mutlaqo noto'g'ri tushunchalar sifatida. Barcha holatlarda, olomonda taklif manbai bir yoki kamroq noaniq xotiralar tufayli bir shaxsdan tug'ilgan xayoldir. Inqilofli vakolatlar ongning butun hududini to'ldiradigan va har xil muhim qobiliyatlarni falaj qiladigan kristallanish uchun yadroga aylanadi. Masalan, masalan, sadaqalash hissi, masalan, ishg'oliyatni, bo'ysunish va o'z butsi uchun qurbon qilishga tayyor bo'lish juda oson. Qanday neytral olomondan qat'i nazar, u har qanday taklifni engillashtiradigan umid bilan shug'ullanmoqda. Olomonda osonlikcha tarqab, afsonalarning tug'ilishi uning vazifasi bilan belgilanadi. Xuddi shu his- tuyg'ularning yo'nalishi taklif bilan belgilanadi. Barcha mavjudotlar singari, fikr ta'siri ostida bo'lgan barcha mavjudotlar singari, aqlni o'zlashtirgan fikr. Olomon uchun imkonsiz bo'lmaydi. Oqmaslik . Psixologik infektsiya olomon orasida maxsus xususiyatlarning shakllanishiga yordam beradi va ularning yo'nalishini belgilaydi. Inson taqlid qilishga moyildir. Fikr va e'tiqodlar olomonga infektsiya orqali qo'llaniladi. Uchun hissiy-volve sohasi Ko'plab psixologik xususiyatlar ham xarakterlidir. His-tuyg'u . Olomon bunday ijtimoiy-psixologik hodisa bo'lib, hissiy rezonans sifatida amalga oshiriladi. Ortiqbada qatnashadigan odamlar, shunchaki bir-birlarini qo'shnaytirishlar. boshqalarga yuqtirish va ulardan o'zlarini yuqtirish. "Rezonance" atamasi bunday hodisaga nisbatan qo'llaniladi, chunki olomon hissiyotlar almashinuvi, asta-sekin umumiy kayfiyatni oshiradi, ular ong bilan 21 boshqariladi. Hissiy portlashning boshlanishi olomonda shaxsiyat xatti- harakatlarining ma'lum psixologik sharoitlariga yordam beradi. Yuqori sezgirlik . Bir umr keltiradigan shaxslar va butun shaxsni tashkil etadigan shaxslarning his-tuyg'ulari va g'oyalari bir xil yo'nalishni anglatadi. Kollektiv ruh tug'iladi, bu to'g'ri, vaqtinchalik. Olomon oddiy va haddan tashqari his-tuyg'ular bilan tanish. Olomon itoatsizlik xususiyatlariga, saxiy yoki yomon, qahramonlik, qahramon yoki qo'rqoq bo'lishi mumkin bo'lgan har xil impulslar bo'lishi mumkin, ammo ular har doim juda kuchli, ammo ular har doim juda kuchli, hatto o'zini o'zi saqlab qolish hissi ham juda kuchli , ularni bostirolmaydi. Olomonda hissiyotning mubolag'asi, taklif va infektsiya orqali juda tez tarqalib, universal roziligini oshirib, universal roziligini keltirib chiqaradi. Olomon his-tuyg'ularining kuchi javobgarlikka etishmasligi tufayli yanada kuchayadi. Qulaylik (kuchliroq, juda ko'p olomon) kuchga ishonish bunday his- tuyg'ularni nusxalash va alohida shaxs uchun aqlli va imkonsiz bo'lmagan harakatlarni amalga oshirish imkoniyatini beradi. Qanday bo'lmasin, yaxshi yoki yomon, ularning xususiyatlariga xos bo'lgan narsa bir tomonlama. Olomonning his-tuyg'ularini bir tomonlama va bo'rttirib, bu shubhalar yoki tebranishlarni bilmasligiga olib keladi. Uning ongga qarshi abadiy kurashida tuyg'u hech qachon mag'lubiyatga uchramagan. Ekstremizm . Olomon kuchlari faqat vayronagarchilikka qaratilgan. Zarargarchilikning instinktlari deyarli har qanday shaxsning tubida harakatsiz bo'ladi. Ehtiyotkorlik bilan ta'minlangan, yakka tartibsizlikka duchor bo'lgan, ehtimol, yakkama-yakka xalos bo'lish uchun xavfli instinktlar xavflidir, u erda u instinktlar xonasiga bemalol kuzatib borishi mumkin. Olomonda har qanday karnaydan ozgina to'siq yoki ustunlik darhol zo'ravon qichqiriq va zo'ravon la'natlarni keltirib chiqaradi. Olomonning normal holati to'siqqa g'azablangan. Olomon noroziligida o'z hayotini hech qachon qadrlamaydi. 22 Olomonning o'ziga xos xususiyati, ishtirokchilarning xatti-harakatlarining bir xilligini aniqlaydigan ijtimoiy-psixologik hodisalarning o'ziga xos xususiyatlaridan iborat. Gap shundaki, olomon asosan bu noroziliklar hamjamiyatiga qarshi kurash asosida yaratilgan. Olomon bir-birlarini aniq "ularga qarshi" degan narsa qiladi. Bu, albatta, hamma narsaning nafratini ko'r qilmasdan, odamlar o'zlarini aniqlay olmaydilar. Shunga qaramay, olomonda muxolifatda "biz" va "ular" ijtimoiy ahamiyatga ega, ko'pincha juda xavfli ahamiyatga ega. Olomon o'ziga nisbatan tanqidiy munosabatda emas va narsisizm bor - "Biz" benuqsondir "," ular "" "Ular" dushmanning suratiga tashlanmoqda. Olomon faqat kuch bilan hisoblanmoqda va u ozgina mehribon bo'lib, zaiflik shakllaridan biri. Motivatsiya . Shaxsiy qiziqish juda kamdan-kam hollarda olomonning kuchli dvigateli, birinchi navbatda birinchi navbatda. Garchi olomonning barcha istaklari juda ishtiyoqli bo'lsa-da, ular baribir uzoq davom etmaydilar va olomon, shubhasiz, qat'iy iroda va mulohazakorlikni boshqarishga qodir emas. Mas'uliyatsizlik . Bu ko'pincha demogogas va provokator tomonidan qo'zg'atadigan tajovuzkor olomonning shafqatsiz shafqatsizliklari. Mas'uliyatsizlik olomonning kuchsiz va ta'zimlarni kuchaytirishga imkon beradi. Harorat doirasida olomonning psixologik xususiyatlari jismoniy faoliyat va diffuzkorlik bilan namoyon bo'ladi. Jismoniy faoliyat . Darhol harakatlarga iltifotli g'oyalarga aylantirish istagi - xarakterli belgi olomon. Diffuz . Ularning olomonida harakat qilgan patogenlar juda xilma-xildir - bu uning g'ayrioddiy o'zgaruvchanligi bilan izohlanadi. Yuqorida barpo etilganlarning qat'iy belgilangan e'tiqodi yuqorida yuzma-yuz fikrlar, g'oyalar va fikrlarning sirt qatlamini yotadi va yo'qoladi. Olomonning fikri noqulay. Aniq maqsadlarning yo'qligi, tuzilishning yo'qligi yoki diforativligi olomonning eng muhim xususiyatini - bir turdagi (yoki pastki qismdan) boshqasiga engil konvertatsiyasini keltirib chiqaradi. Bunday o'zgarishlar ko'pincha o'z-o'zidan paydo bo'ladi. Ularning odatiy naqshlari va mexanizmlarini bilish, bu juda xavfli 23 harakatlar va ongli ravishda uning oldini olish uchun olomonning xatti- harakatlarini boshqarishga imkon beradi. Ichida axloqiy soha Ko'pincha axloq va dindorlikda bo'lgan olomonning psixologik xususiyatlari. Axloq . Ba'zida olomon juda yuqori axloqni namoyish etishlari mumkin, juda ulug'vor namoyonlar: bag'ishlanish, fidoyilik, fidoyilik, fidoyilik, adolatni his qilish va boshqalar. Dindorlik . Olomonning barcha e'tiqodi ko'r bo'ysunish, shiddatli intizorlik, eng munosib tashviqotga ehtiyoj sezadi, bu diniy tuyg'uga xosdir. Olomon dinga muhtoj, chunki barcha e'tiqodlar, agar ular diniy qobiqda kiyinsalar, ular qiyin bo'lmagan diniy qobig'iga ega bo'lsa. Olomon e'tiqodlari har doim diniy shaklga ega. Olomonda, shaxs alohida davlatda bo'lsa, unga xos bo'lmagan bir qator aniq psixologik xususiyatlarga ega bo'ladi. Ushbu xususiyatlar olomonning xatti- harakatlariga eng ko'p ta'sir qiladi. Olomondagi kishi quyidagi xususiyatlarni tavsiflaydi. Anonimlik . Olomonda kishini o'z-o'zini anglashning muhim xususiyati bu o'z anonimligi hissi. "Yuzsiz massa" da yo'qotgan "hamma narsa kabi" harakat qilish, odam o'z harakatlariga javob berishni to'xtatadi. Demak, shafqatsizlik tajovuzkor olomonning harakatlari bilan birga keladi. Olomon ishtirokchisi unday bo'lib chiqmoqda. Bu tashkilot qayerda bo'lsa ham, tashkilot jamoasi, oilaviy va boshqa ijtimoiy jamoalarga kiritilgan tashkiliy aloqalardan mustaqillikni yaratadi. Instinktivlik . Odamlar boshqa vaziyatlarda bo'lish, hech qachon bunday instinktlar kuchini beradi, bu esa iroda bermaydi. Bu olomonda anonimlik va shaxsning mas'uliyatsizligi yordam beradi. Bu qabul qilingan ma'lumotlarni oqilona ishlash qobiliyatini kamaytiradi. Ehtiyot bo'lmagan shaxslar bilan mavjud bo'lgan va tanqid qilish qobiliyati olomon ichida butunlay yo'qoladi. Ongsiz . Olomonda yo'qoladi, ongli shaxs eriydi. Ongsiz odamning shaxsiyatining ustunligi, taklif bilan belgilanadigan hislar va g'oyalarning bir xil yo'nalishi va ilohiy ilhomlangan g'oyalar olomonda shaxsga xosdir. 24 Birlik sharti (uyushma) . Olomonda, shaxs inson birlashmasining kuchini his qiladi, bu unga uning ishtirokida ta'sir qiladi. Ushbu kuchning ta'siri insonning xatti-harakatlarini qo'llab-quvvatlash va mustahkamlash yoki bostirishda ham ifodalanadi. Ma'lumki, olomon ichidagi odamlar, hozirgi paytda bo'lganlarning ruhiy bosimini his qilishlari mumkin emas (yoki aksincha, albatta amalga oshirilishi mumkin) holatlar. Masalan, odam o'z xavfsizligiga zarar etkazmasdan, jabrlanuvchidan olomonning ushbu qurboni dushmanlik bilan munosabatda bo'lishiga yordam bera olmaydi. G. Lebon olomonda eng ajoyib dalilni qayd etadi: uni tashkil etadigan odamlar, ularning turmush tarzi, sinflar, belgilar, fikrlar, ularning olomonga qanday aylanishi, ular uchun olomonga qanday munosabatda bo'lishlari etarli Ularni his qilish, o'ylash va o'ylash, fikrlardan, o'yini va har birini alohida his qilishdan ko'ra butunlay boshqacha munosabatda bo'lishadi. Turli xil va harakatlarni faqat olomonni tashkil etuvchi shaxslarda yuzaga keladigan muhim g'oyalar va his-tuyg'ular mavjud. Ma'naviy jihatdan olomon birgalikda bog'langan bir lahzaga ulangan bir lahzaga ega bo'lgan bir lahzaga bog'langan vaqtinchalik organizmni anglatadi. Gipnotik trans holati . Shaxs, hozirgi olomon orasida bir muncha vaqt o'tkazgan, gipnoz qilinadigan mavzuni ko'rsatadigan bunday holatga tushadi. U endi Uning harakatlaridan xabardor emas. U, gipnozlangan, faqat qobiliyatlari yo'qoladi, boshqalari haddan tashqari kuchlanish darajasiga etadi. Olomonga sotib olingan taklifning ta'siri ostida, shaxs nazoratsiz ro'za bilan harakatlarni amalga oshiradi, ular ham ko'payadi, chunki taklifning ta'siri barcha uchun bir xil, chunki o'zaro bog'liqlik kuchini oshiradi. Noaniq kuchning hissi . Olomondagi shaxs faqat raqamga rahmat, indeksi ongni anglaydi. Bu ong unga yashirin instinktlarga berilishga imkon beradi: olomonda u bu instinktlarni aniqlashga moyil emas, chunki anonim olomon olomon va hech narsa javob bermaydi. Javob berish hissi, jismoniy shaxslar tomonidan ushlab turganda, olomon ichida butunlay yo'qoladi - bu erda mumkin emasligi tushunchalari mavjud emas. 25 Oqmaslik . Olomonda har qanday harakat, shunchalik qiyin, shuning uchun odamlar olomonning qiziqishini o'z shaxsiy manfaatlarini qurbon qilish juda oson. Bunday xatti-harakatlar inson tabiatining o'ziga ziddir va shuning uchun odam uni olomonning bir qismi bo'lganda unga qodir. Amorfizm . Olomonda odamlarning shaxsiy xususiyatlari butunlay yo'q bo'lib ketadi, ularning o'ziga xosligi va o'ziga xos xususiyati yo'qoladi. Har bir shaxsiyatning aqliy tekisligi yo'qoladi va aniqlanadi va amorf bir xillik yuzasiga keladi. Odamlarning olomondagi xatti-harakati bir xil instalektlar, rag'batlantirish va o'zaro rag'batlantirish bilan belgilanadi. Sadlarni payqab, olomondagi kishi umuman barcha taassurotlarni sezib, hech qanday o'tishini bilmaydi. Mas'uliyatsizlik . Olomonda bir kishi mas'uliyat hissi bilan to'liq yutqazadi, deyarli har doim ham jismoniy shaxs uchun cheklov printsipiga ega. Ijtimoiy tanazzul . Olomonning zarrachasiga aylanib, uning rivojlanishida bir necha bosqichga aylanganga o'xshaydi. Izolyatsiya qilingan holatda - ichkarida oddiy hayot U katta yoshdagi, olomon ichida bu varian, yoyi-da, ya'ni Sohada instinktiv. Olomonda, shaxs o'zboshimchalik bilan, g'ashlik, paromga moyillikni topadi. Olomonda bir kishi intellektual faoliyatning pasayishi davom etmoqda. Biror kishi uchun olomon, shuningdek, o'zi ko'rgan va eshitgan narsasini idrok etishning hissiyotlari bilan ajralib turadi. Xulq-atvorda olomon muayyan harakatlar yoki ular haqidagi ma'lumotlar yoki ular haqidagi ma'lumotlarning ta'siri ostida ro'y berayotgan ruhiy holatlarning muayyan harakatlari va o'zgarishlari bilan namoyon bo'ladi. Olomonning harakatlarida bu juda yaxshi va ta'sir va mafkuraviy va mafkuraviy va mafkuraviy va mafkuraviy, ijtimoiy-psixologik, ularning odamlarning haqiqiy harakatlariga bog'liq. Qo'shma hislar, irodalar hissiyotlarga aylanadi, hissiy va mafkuraviy rangsiz bo'yalgan va mustahkamlangan. 26 Ommaviy Histera holati, ko'pincha eng fojiali harakatlar joylashtirilganligi, ko'pincha fojiali harakatlar mavjud. Yuqorida aytib o'tilganidek, olomonning xatti-harakatlaridan biri vahima. Vahima - bu qo'rqinchli yoki tushunarsiz holatlar, yoki uning haddan tashqari haddan tashqari ortiqcha va dürtüsi bilan ortiqcha ortiqcha va namoyon bo'lgan hissiy holat. Vahimaga olib keladigan omillar, rang-barang. Ularning tabiati fiziologik, psixologik va ijtimoiy-psixologik bo'lishi mumkin. Vahimada yuzaga kelgan holatlar mavjud kundalik hayot Tabiiy ofat va tabiiy ofatlar natijasida. Vahima bilan odamlar bir oz qo'rquvni o'tkazadilar. Ular xushmuomalalik, hamjihatlik, notinch, vaziyatdan chiqishini ko'rmaydilar. Xulosalar, ayniqsa, olomonning xatti-harakatlariga jiddiy ta'sir ko'rsatadi. Xurofot - Qo'rquv ta'siri ostida paydo bo'lgan doimiy yolg'on fikri odam tomonidan boshdan kechirmoqda. Biroq, xurofotning qo'rquvi bo'lishi mumkin, buning sabablari amalga oshmagan. Ko'p xurmolar har qanday narsaga ishonish bilan bog'liq. Ular o'zlariga bo'ysunadilar turli odamlar , ta'lim va madaniyat darajasidan qat'i nazar. Ko'pincha xurofot qo'rquvga asoslangan va u olomon ichida bir necha bor rivojlangan. Xayol - jamoatchilik fikrida mustahkamlangan turli xil yolg'on bilimlar. Bu hissiy organ aldashining natijasi bo'lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, biz ijtimoiy voqelikni idrok etish bilan bog'liq xayollar haqida gapiramiz. Ijtimoiy xayol - bu haqiqiy bilimga javoban inson xayolida yaratilgan erzat kabi erzat kabi erzat-ga o'xshash voqelikni qabul qilmaydi. Oxir oqibat, xayolning asosi olomon ichida namoyon bo'lganda eng kutilmagan va kiruvchi ta'sir ko'rsatadigan johildir. Xurofot - aniq e'tiqodga aylangan yolg'on bilimlar, aniqroq zarar etkazadi. Nafarlik faol, tajovuzkor, mansabdorlar, haqiqiy bilimlarga qarshi turadi. Bunday darajada bunday qarshilik ko'r bo'lib, olomon noto'g'ri nuqtai nazarga zid ravishda qabul qilmaydi. Xafagarchilikning psixologik tabiati shundaki, insonning xotira nafaqat fikrni (bilimlarni) olib, bu bilimlarni his qiladi va hissiyotga, munosabatni, hissiyotlarni 27 va munosabatni uyg'otadi. Natijada xotira juda tanlanadi. Muayyan fikrga zid bo'lgan faktlar va voqealar har doim ong darajasida tahlil qilinmaydi. Va, albatta, ular his-tuyg'ularning ta'siri ostida olib tashlanadi, ular odatda olomonga bir-biriga zid ravishda toshib ketadi. Ommaviy fikrning keng tarqalgan stereotiplari hissiyotlarga duch kelganda, ommaviy psixoz bo'lishi mumkin, ularda odamlar eng ehtiyotsiz harakatlarini amalga oshiradilar, ular o'zlarining harakatlarining barcha oqibatlaridan xabardor bo'lishadi. Olomonning fikrlari va e'tiqodlarining xususiyatlarini aniqlaydigan omillar ikki tomonlama: omillar to'g'ridan-to'g'ri va omillar uzoqdir. Olomonga ta'sir qiluvchi to'g'ridan-to'g'ri omillar allaqachon uzoq omillar tomonidan tayyorlangan tuproqda harakat qilmoqdalar - bu, ular ko'pincha aniq olomonni hayratda qoldiradigan bunday maydalash natijalarini keltirib chiqarmasdilar. Tasodifahm va olomonning o'zi har doim ongga emas, balki o'z his-tuyg'ulariga murojaat qiladi. Ko'pincha olomonning xatti-harakati unda etakchining mavjudligi yoki yo'qligi bilan belgilanadi. Olomonning etakchisi tabiiy tanlov natijasida va ko'pincha - o'z-o'zini altkazish uchun e'lon qilinishi mumkin. O'z-o'zini zaryadlangan rahbar odatda kayfiyat va odamlardagi odamlar hissiyotlari va hissiyotlari ostida va ishtirokchilarni muayyan turdagi xatti-harakatlarga rag'batlantirish juda oson. Har qanday shaxslarning to'planishi instinktiv ravishda etakchiga bo'ysunadi. Qahramon, albatta, Xudo uchun - Xudo uchun. Bir ruhda xaloyiq, xalos bo'lish erkinlikni boshdan kechirmaydi, balki bo'ysunish zarurati. Olomon, Xudovand tomonidan aytgan kishiga instinktiv ravishda itoat etishga intilishadi. Olomondagi odamlar o'z xohish-istaklarini yo'qotib, uni saqlab qolgan kishiga murojaat qilishadi. Doim kuchsiz kuchga qarshi chiqishga tayyor, olomon kuchga ta'zim kuchli. O'z-o'zidan taqdim etilgan bo'lsa, ko'plar tez orada o'z tartibsizliklari va instinktiv ravishda qullikka intilishadi. Olomon, qanday qilib hokimiyatga bo'lgan ishonish naqadar qiyin. U kuchni hurmat qiladi va mehribonlik oqibatlari, ma'nosi unga faqat zaiflik uchundir. Uning 28 kuchi va hatto zo'ravonlikni talab qiladi, uni o'ziga egalik qilishini istaydi. U xo'jayinidan qo'rqishni istaydi. Rahbarlarning rasmiylari juda mustabid, ammo bu olomonni itoat qiladi. Xalq olomonida etakchi ko'pincha rahbar bo'ladi, ammo shunga qaramay, uning roli muhim ahamiyatga ega. Uning irodasi shundaki, bu erda bu fikrlar kristallanadi va birlashadi. Rahbarlarning o'rni asosan imonni shakllantirishda, baribir imonni yaratishdir. Bu ularning olomonga katta ta'sirini tushuntiradi. Ko'pincha rahbarlar aqlsiz odamlar, jinnilik yoqasida joylashgan yarim o'rnatilgan yarim o'rnatilgan. Qanday bo'lmasin, ular e'lon qiladilar va himoya qiladilar va ular izlagan maqsadlari, ularning e'tiqodlari biron bir dalillarni silkitmaydi. Odatda olomon rahbarlarini farq qiladigan yana bir fazilat bor: ular mutafakkirlar soniga tegishli emas - bu odamlar harakatlari. Rahbarning sinfi ikki toifaga bo'linadi:  odamlar baquvvat, ammo qisqa vaqt ichida paydo bo'ladi;  kuchli va bir vaqtning o'zida chidamli bo'ladi (ko'pincha kamroq topilgan). Liderning olomonga ta'sirini belgilaydigan muhim omillardan biri bu joziba . Jozibasi - bu har qanday g'oya yoki shaxsning individual ongida hukmronlik qilish turi. Bu hayrat va qo'rquv kabi qarama-qarshi his-tuyg'ulardan va ikki xil bo'lishi mumkin: sotib olingan va shaxsiy. Shaxsiy joziba sun'iy yoki sotib olingan va sarlavhaga yoki kuchga bog'liq emas. U shaxsiy ustunlik, harbiy shon-sharafda, diniy qo'rquvga asoslangan, balki nafaqat bu. Jozibaning tabiatida turli xil omillar ishtirok etadi, ammo eng muhimlaridan biri har doim muvaffaqiyatli bo'ldi. Olomonning nazorati ikki tomonlama tabiatga ega, chunki olomon deyarli har doim - ikki kuchni boshqarish ob'ekti: bir tomondan, rahbarlar, rahbarlar; Boshqa tomondan, jamoat tartibini himoya qilish olomoni, energiya ma'muriy tuzilmalari shug'ullanadi. Olomonni boshqarish imkoniyatlari unda kimning etakchisi bo'lishni istaganligi - demagog yoki intellektual. Sharqda aytganlarida, olomonni boshqarishni istagan kishi yo'lbarsni hal qilishga harakat qilmoqda. Biroq, olomonga qaraganda shaxsiyatlarni boshqarish ancha qiyin. 29 Ommaviy harakatlar mexanizmlari har qanday nuqtai nazar va har qanday ma'naviy darajadagi siyosatlardan foydalanishi mumkin. Bunday hollarda, olomon rahbarning qo'lida o'yinchoq bo'ladi. Odatda odamlar olomonni, intuitiv ravishda o'ziga jalb qilish uchun chanqoqlik qilishadi. Ular buni bilishadi: olomonni ishontirish uchun avval ular qanday his-tuyg'ularini tushunishingiz kerak, ular siz ularni baham ko'rsangiz, shunda olomonni tasavvur qilishingizni ayting. Olomon har doim hech qanday g'oyalarni ularning kelib chiqishiga ishlamasdan qattiq tasvirlarda qilishlari kerak. Olomonni jalb qilmoqchi bo'lgan notiqlar kuchli ifodalarni suiiste'mol qilishlari kerak. Bo'rttirib, bahslashing, takrorlang va hech qachon biron bir fikrni isbotlashga urinmang - bu olomon uchun dalillar yo'llari. Bayonot faqat bir xil iboralarda takrorlanganda, olomonga ta'sir qiladi: bu g'oya shunchalik aniq tushuniladi, natijada bu haqiqatni isbotlovchi haqiqat deb qabul qilinadi va keyin ongsiz ravishda eng chuqur mintaqalarga qulab tushadi . Ushbu ziyofat, shuningdek, olomon rahbarlari yoki rahbarlari tomonidan juda muvaffaqiyatli qo'llaniladi. Konversiya mexanizmlarining nazariy tahlili yordam va ma'muriy organlar uning xatti-harakatlarini boshqarishga yordam beradi. Ulardan oldin ikki oilaning vazifasi. 1) ularning harakatlarining odamlarining odamlarini uyg'otish, yo'qolgan o'zini o'zi boshqarish hissi va ularning xatti-harakatlari uchun javobgarlik hissilarini qaytaring; 2) Olomonning paydo bo'lishining oldini olish yoki olomonni tarqatishning oldini olish.  odamlar e'tiborini olomonni tashkil etuvchi shaxslarning e'tiborini yo'naltiradi. Xalqdagi odamlarning e'tiqodlari bir necha ob'ektlar orasida tarqatilishi bilan ajralib turadi, alohida guruhlar darhol shakllanadi va shu bilan birga "dushman" yoki qo'shma harakatlarga tayyorlik bilan birlashtirgan olomon, darhol parchalanadi. Olomonning ta'siri bilan tushkunlikka tushgan shaxslarning individual tuzilmasining o'ziga xos xususiyati hayotga keladi - har bir kishi o'z 30 xatti-harakatlarini tartibga soladi. Olomon faol, faoliyat ko'rsatadigan va asta-sekin tarqalishni to'xtatadi;  dinamiklardagi odamlar olomon ishtirokchilarining video otishma orqali qilinganligini karnay bo'yicha e'lon qilish;  ushbu sohada eng keng tarqalgan maxsus familiyalar, ismlar, ismlar va patentlar nomi bilan olomon ishtirokchilariga murojaat qilish;  olomon rahbarlarining uni qo'lga olish va ajratish bo'yicha chora-tadbirlarni qo'llash. Agar biron bir tasodifiylik tufayli etakchi yo'qoladi va darhol almashtirilmadi, olomon yana hech qanday aloqa va barqarorlik bilan oddiy bahoga aylanadi. Bunday holda, ko'pchilikni tarqatish uchun voqealarni amalga oshirish osonroq. Aslida, olomon ongning ovozi bilan gapirish juda qiyin. U faqat tartib va va'dalarni sezadi. Bir necha bor odamlar odamlar uchun muhim xabarlar o'rtasida almashish jarayoni sifatida aloqa o'rnatmoqdalar. Ma'lumki, shaxs o'z-o'zidan harakatda qatnashgan yoki boshqalarning bevosita kuzatilgan xatti-harakatlarini yuqtirish yoki uni rasmiy yoki norasmiy aloqa kanallarida o'rganish. Bunday xatti-harakatlarning ayrim turlari axborot taqchilligi yoki xabarlar tizimlarining samarasizligi sharoitida yuzaga keladi. Odamlar bu harakat ularning g'oyalari va e'tiqodlariga mos kelganda, boshqalardan harakatlarni yuqtirishga tayyor. Shubhasiz, agar odamlar boshqalarning harakatlari va harakatlarini ko'rmagan bo'lsa va ular haqida eshitmasa, ruhiy infektsiya mumkin emas. Ruhiy infektsiya hissiy miqyosda hissiyotlarni keltirib chiqarishi mumkin - ijobiy, g'ayratli va salbiy, tushkunlik va ruhiy tushkunlik hissi. Biror kishi boshqalarning xatti-harakatlarining rasmini to'g'ridan-to'g'ri idrok etish imkoniyatidan mahrum bo'lgan, ommaviy axborot vositalari tobora, gazeta, radio, televidenie va filmlar aylanmoqda. Har qanday jamiyatda, rasmiy aloqa tizimlari bilan bir qatorda, norasmiy tizimlar ham parallel ravishda ishlaydi. Ular turli nuqtalarda aloqalarga kirishadi. 31 Masalan, norasmiy aloqaning mazmuni - suhbatlar, g'iybat, ma'no, mish-mishlar - sahifalar sahifasiga o'ting bosma nashrlar Yoki televizor sharhlovchi suhbatining mavzusiga aylaning, bu ularning tarqalishiga hissa qo'shadi. Va, ayniqsa, muhim xabarlar ommaviy axborot vositalari Aloqa odatda do'stlar yoki oila doirasida muhokama qilinadi. Shuning uchun, shaxsning ongida, tarjima ko'pincha uning qo'shnilariga, do'stlariga, qarindoshlariga, yo'lda sayohatchilarga bo'linadi. Aytgancha, chaqirilgan g'azab, deydi, yangi soliq yoki narxni joriy etish to'g'risidagi xabarni suhbatdoshi, chunki u bir xil tuyg'ularni boshdan kechirmoqda ... bu ommaviy xatti-harakatlarni tayyorlash uchun birinchi shart. Bu ommaviy xatti-harakatlarni tayyorlashning birinchi shartidir. 32 2.2 JAHONDA OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISHI Olomonni tasniflash Tashkilot darajasiga qarab: O'z-o'zidan olomon . Bu o'z-o'zidan, ba'zi yuzlar tomonidan tashkil qilinmagan. Ushbu turga bunday olomonni metroda yoki kinoning foyeida olomon kabi odamlar kiradi. Garchi ular bir marotaba to'planishgan bo'lsa-da, bunday odamlar bunday qo'zg'olonchilar yo'q. LED, olomon - rahbarlar tomonidan tashkil etilgan olomon. Bunday olomonni qo'zg'atuvchilar bor. Qul olomonning qiziqarli ko'rinishi - bu bir joyga to'plangan va to'satdan g'oyib bo'lgan odamlarning qiziqarli ko'rinishi. Odatda miltillaydi Internet orqali tashkil etiladi. Uyushgan olomon . Qarama-qarshi tashkilot, tartibsizlikka ega bo'lgan olomon. Lebon tomonidan kiritilgan kontseptsiya, bu armiyalar va hatto parlamentning yig'ilishi, hatto parlamentning uchrashuvi, turli xil olomon sifatida ko'rib chiqilgan. Lebo shuningdek muddatni iste'mol qildi qiyinlangan olomon Ko'pchilik o'z ruhini o'z ruhiga aylantiradi. Ko'plab tadqiqotchilar bunday kengaytirilgan talqin bilan rozi emaslar va olomon faqat xalqning inorganik massasini chaqirishiga ishonishadi. Odamlarning xatti-harakati mohiyati bilan: Okkazion olomon - Barchali qiziquvchan (hayvonot bog'i), masalan, olomon singari avtomobil avariyasi bilan shug'ullanishdi. Anjuman olomon - Olomon taniqli vaziyatda to'planishdi (festival, karnaval va boshqalar) Askripsiv olomon - umumiy his-tuyg'ularni ifodalovchi olomon (norozilik, lyanding va boshqalar). Ekstatik olomon - hayajon bilan quchoqlagan olomon. Atrofni tutadigan olomon - jismoniy harakatlarni amalga oshiradigan olomon. 33 o Tajovuzkor olomon - buzg'unchi harakatlarni keltiradigan insonning og'irligi. Vahima olomon - kimdirdan (biror narsa) qutqaradigan olomon. Gavjum olomon - qadriyatlar uchun kurashadigan olomon. Isyonchi olomon - Rasmiylarga qarshi olomon. Olomon dinamikasi Agar olomon yoki uning bir qismi biron bir tarzda harakatlansa, shundan so'ng quyidagi bo'linma berilishi mumkin: To'kilgan olomon - uning shaxsining har bir tarkibiy qismi tanlangan yo'nalishda nisbatan erkin harakatlanishi mumkin. Forsil olomon - Shaxsning harakati faqat butun olomon yo'nalishi bilan umuman olganda, barcha o'sishning barcha qarshilikka javob berishiga harakat qildi. Monolitik olomon - Har bir alohida mustaqil harakatning iloji yo'q, Olomonning bosimi inson tanasining imkoniyatlaridan oshib ketadi, hamma faqat o'z omon qolishiga, ezilishidan xavotirda. "Olomon instinkti" insoniy instinktlarning hayotiy ehtiyojlariga tatbiq etilmaydi, bu odamning yashashiga ishonish kerak. Psixologik nuqtai nazardan olomonni nima tashkil qiladi? - Olomonni shakllantirish uchun katta olomon etarli emas. - Ilhomlangan olomonning o'ziga xos xususiyati. - Bunday olomonni tashkil etadigan shaxslar orasida g'oyalar va his-tuyg'ularning o'rnatilishi va shaxsiy xususiyatlarning yo'q bo'lib ketishi. - Ko'pincha ongsiz ravishda olomon ustunlik qiladi. - Miya yarim sharlarining to'xtashi va orqa miya ustunligi. - Aqliy qobiliyatlarning pasayishi va hissiyotlarning to'liq o'zgarishi. "O'zgargan his-tuyg'ular olomonni tashkil etadigan har bir kishidan farqli o'laroq yaxshiroq yoki yomonroq bo'lishi mumkin." "Olomon osonlikcha qahramonlik qiladi, chunki bu jinoiydir." 1. Olomonning impulsivligi, o'zgaruvchanligi va bezovtalanishi. "Olomonning itoatkor kuchlari shaxsiy manfaatlaringizni yo'q qilishga qodir". "Olomon hech qachon ataylab harakat qilmaydi". 34 2. Olomonning moslashuvchanligi va xiralashishi . - olomon bilan ahmoq o'rtasidagi farqning yo'qolishi. - Olomonning dalillariga ishonmaslik. - Ko'p guvohlarning so'zlari bir ovozdan har qanday faktni tasdiqlash uchun mos emas. - Tarixiy asarlarning ahamiyati. 3. Olomonning his-tuyg'ularini mubolag'a va bir tomonlama qilish. 4. Olomonning murosasizligi, obro'si va konservatizmi. - Olomonda inqilobiy instinktlarning vaqtincha namoyon bo'lishi uning chuqur konservativ bo'lishiga to'sqinlik qilmaydi. 5. Olomonning axloqi. - Olomon kamdan-kam hollarda shaxsiy manfaatlarga tayanadi, holbuki bu shaxsiy manfaatlar ko'pincha shaxsiy shaxslar harakatlarining eksklyuziv vositasi bo'lib xizmat qiladi. - Olomonning axloqiy roli. Olomonning g'oyalari, mulohazalari va tasavvurlari. 1. Olomonning g'oyalari. - Asosiy va ortiqcha fikrlar. - Qanday qilib eng ziddiyatli fikrlar bir vaqtning o'zida mavjud bo'lishi mumkin? - Olamga kirish uchun yuqori g'oyalarni amalga oshirish kerak. 2. Olomonning fikri. - Olomon bilan bog'liq bo'lgan g'oyalar faqat tashqi ko'rinishda izchil bo'lishi mumkin. 3. Olomonning xayoloti. - Olomon tasvirlarda o'ylaydi va bu tasvirlar hech qanday aloqasiz bir-birining orqasidan boradi. "Olomon mo''jizalarga ayniqsa moyil." - Mo''jizaviy va afsonalar tsivilizatsiyaning haqiqiy ustunidir. Olomonning barcha e'tiqodlari kiyingan diniy shakllar. Diniy tuyg'u nimani anglatadi. "Bu ba'zi xudolarga sajda qilishdan mustaqil." - Uning xarakteristikasi. - diniy shaklda e'tiqodning kuchi. Turli misollar. "Xalqlarning xudolari hech qachon yo'q bo'lib ketmadi." - ular qayta tug'ilishining yangi shakllari. Dinsizlikning diniy shakllari. - Ushbu tushunchalarning tarixiy nuqtai nazardan ahamiyati. - Islohot, Bartolomey tuni, terror va shunga o'xshash voqealar, har bir odamning emas, balki olomonning diniy tuyg'ularining natijasidir. 35 Olomon fikri va e'tiqodining uzoqdagi omillari. Olomon e'tiqodining tayyorgarlik omillari. - Ushbu e'tiqodlarning rivojlanishi oldingi qayta ishlash natijasidir. 1. Irqi. - Uning ustunligi . - Bu ta'sirda ajdodlarning takliflari ifoda etiladi. 2. An'analar - An'analar irq ruhining sintezining ifodasidir. - An'analarning ijtimoiy ahamiyati. - Ularning zarari nima. - Olomon an'anaviy g'oyalarning eng qat'iy qo'riqchisidir. 3. Vaqt. - Bu izchil ravishda e'tiqodlarni birlashtirishga, so'ngra ularni yo'q qilishga tayyorlaydi. "Uning ta'siri tufayli tartibsizlikdan tartib tiklandi." 4. Siyosiy va ijtimoiy institutlar. - Ularning o'rni haqida noto'g'ri fikr. "Ular sabab emas, oqibat." - Muassasalar - bu eng o'xshash narsalarni bitta umumiy nomga ega yorliqlardan boshqa narsa emas. Konstitutsiyalar qanday yaratilgan. - Ba'zi xalqlarning taniqli, nazariy jihatdan yomon markazlarga, masalan markazlashtirishga bo'lgan ehtiyoji. 5. Ta'lim va o'qitish. - Zamonaviy noto'g'ri tushuncha ta'limning olomonga ta'siri haqida . - Statistik qo'llanma. - Lotin ta'limining axloqsizlashtiradigan o'rni. Ta'lim o'ynashi mumkin bo'lgan rol. - Turli xalqlar orasida mavjud bo'lgan misollar. Olomon fikrlarining bevosita omillari. 1. Rasmlar, so'zlar va formulalar, - So'zlar va formulalarning sehrli kuchi . - So'zlarning kuchli ta'siri ular yaratgan tasvirlar bilan bog'liq va ularning asl ma'nosiga bog'liq emas. Tasvirlar vaqt va irqga qarab o'zgaradi. - So'zlarning to'kilishi. - Irqga qarab so'zlarning ma'nosini o'zgartiring. - Evropa va Amerikada "demokratiya" so'zining turli ma'nolari. 2. Chiziqlar . - Ularning ma'nosi. - Ular barcha tsivilizatsiyalarning asosidir. - Xayollarga ijtimoiy ehtiyoj. - Olomon har doim o'zlarining haqiqatlarini Afzal ko'rishadi . 3. Tajriba. - Faqat tajriba olomon qalbida kerakli haqiqatlarni mustahkamlaydi 36 va xavfli xayollarni yo'q qiladi. Olomonni ishontirish qancha turadi? 4. Sabab. - Uning olomonga ta'sirining ahamiyatsizligi. Uning ongsiz his- tuyg'ulariga ta'sir qilish, olomonga ta'sir qilishi mumkin. - Tarixda mantiqning o'rni. - G'aroyib voqealarning yashirin sabablari. . Olomon rahbarlari va ularni ishontirish usullari. 1. Olomon rahbarlari . - Olomon ichidagi barcha shaxslarning etakchiga bo'ysunishi instinktiv ehtiyoj. - Rahbarlarning psixologiyasi. "Faqat etakchilar imonni yaratishi va olomonni tartibga solishlari mumkin." - Rahbarlarning zo'ravon istibdodi. - Ularning tasnifi. - iroda o'ynaydigan rol. 2. Rahbarlarning harakat qilish usullari . - tasdiqlash, takrorlash va yuqtirish. - barcha bu omillarning nisbiy roli. - Qanday qilib infektsiya jamiyatning pastki qatlamlaridan yuqorisiga tarqaladi. Ommaviy fikr tezda umumiy fikrga aylanadi. 3. Jozibasi . - Joziba ta'rifi va tasnifi. - O'ziga jalb qilingan va shaxsiy. - Turli misollar. - Jozibasi qanday yo'qoladi. Olomon fikrlari va e'tiqodlarining o'zgaruvchanligi chegaralari. 1. Doimiy e'tiqodlar, - ba'zi umumiy e'tiqodlarning o'zgarmasligi. Ular tsivilizatsiyalar yo'lboshchisi bo'lib xizmat qiladilar. - Ularni yo'q qilish qiyinligi. - Qaerda murosasizlik fazilatdir. - Falsafiy jihatdan biron bir e'tiqodning bema'niligi uning tarqalishiga zarar etkazmaydi. 2. Olomonning nomuvofiq fikrlari, - umumiy e'tiqodga asoslanmaydigan fikrlarning o'ta o'zgaruvchanligi. - g'oyalar va e'tiqodlarning aniq ko'rinishi. Ushbu o'zgarishlarning haqiqiy chegaralari. - Umumiy e'tiqodlarning yo'q bo'lib ketishi va matbuotning g'ayrioddiy tarqalishi bizning davrimizda g'ayrioddiy fikrlarning harakatchanligini keltirib chiqaradi. - Olomonda befarqlikka moyillik paydo bo'ladi. - Hukumatning olomonning fikrini yo'naltirishga ojizligi. - Fikrlarning hozirgi bo'linishi ularning zolimligini oldini oladi. 37 Olomonni tasniflash. Olomonning umumiy bo'linishi. - Uning tasnifi. 1. Turli xil olomon. - Bu qanday shakllangan. - Irqning ta'siri. - Olomonning joni kamroq talaffuz qilinadi, irqi ruhi qanchalik kuchli. Poyga ruhi tsivilizatsiya holatini, olomonning ruhi - vahshiylikni aks ettiradi. 2. Bir hil olomon, - bir hil olomonni ajratish. - mazhablar, kastalar va sinflar. Jinoiy olomon. Jinoyat to'dasi deb ataladigan narsa. - Olomon qonun nuqtai nazaridan jinoiy bo'lishi mumkin, ammo psixologik nuqtai nazardan bunday bo'lmaydi. - olomon harakatlarining to'liq ongsizligi. - Turli misollar. - "Sentyabr" psixologiyasi. - Ularning aqlliligi, sezgirligi, qahr-g'azabi va axloqi. Sudlar va jinoiy sudlar. Jinoyat ishlari bo'yicha sudlarning sudyalari. - hakamlar hay'atining umumiy tabiati. - Statistika shuni ko'rsatadiki, ularning qarorlari tarkibiga bog'liq emas. - Qanday qilib hakamlar hay'atini hayratda qoldiradi. - Fikrlashning zaif ta'siri. - Ishontirish usullari taniqli advokatlar tomonidan qo'llaniladi. - Jinoyat ishlari bo'yicha sudlar tayinlanmaydigan yoki qat'iy bo'lgan jinoyatlarning tabiati. "Hakamlar sudining foydasi va ularni sudyalar bilan almashtirish katta xavf tug'diradi." Saylov olomoni. Saylov olomonining umumiy xususiyatlari. - Uni qanday ishontirish kerak. - Nomzodga ega bo'lishi kerak bo'lgan fazilatlar. - Jozibaga ehtiyoj. - Nega ishchilar va dehqonlar o'zlaridan nomzodlarni kamdan kam tanlaydilar? - So'z va formulalarning saylovchiga kuchli ta'siri. - Saylov munozaralariga umumiy nuqtai nazar. Saylovchilar qanday tashkil qilinadi. - qo'mitalarning kuchi. "Ular zolimlikning eng xavfli shaklini anglatadi". Inqilob qo'mitalari. - Umumiy ovoz 38 berish, ahamiyatsiz psixologik ahamiyatiga qaramay, uni almashtirib bo'lmaydi. - Nima uchun ovoz berish huquqi faqat cheklangan fuqarolar toifasiga berilgan bo'lsa ham, ovoz berish bir xil bo'lib qoladi? - Barcha mamlakatlarda ovozning ifodasi nimada? Parlament majlislari. Parlamentdagi olomonda noma'lum olomon emas, balki turli xil odamlar uchun xos bo'lgan ko'pgina xususiyatlar mavjud. - Bir tomonlama fikrlar. - taklifning sezgirligi va uning chegaralari. - Rahbarlarning roli. - Jozibasi sabablari. "Ular assambleyaning haqiqiy ustalaridir, shuning uchun ozchilik ovoz berish orqali ovoz beradi". "Rahbarlarning kuchi mutlaq." - ularning notiqlik elementlari. So'z va tasvirlar. - Jozibasiz ma'ruzachi o'z dalillarini qabul qilishga majbur qila olmaydi . - Hisslarni bo'rttirish ham yaxshi, ham yomon. - Ma'lum daqiqalarda ifodalangan avtomatizm. - Konventsiya majlislari. - Uchrashuv olomonning o'ziga xos xususiyatlarini yo'qotadigan holatlar. - texnik masalalarda mutaxassislarning ta'siri. - Barcha mamlakatlarda parlament tuzumining afzalliklari va xavfliligi. - Bu zamonaviy ehtiyojlarga moslashtirilgan, ammo moliyaviy xarajatlarga va erkinlikni izchil cheklashga olib keladi. - xulosa. Sotsiopatolog uchun bevosita bilim sohasi - bu ko'pchilikning psixologiyasi. Bu psixologiya sohasi bo'lib, uning tadqiqot mavzusi inson jamoalarining o'ziga xos shakli sifatida olomon va massalarning paydo bo'lishi, shakllanishi, faoliyati va rivojlanishi tabiati, mohiyati. U 19-asr oxirida yaratilgan. Fransuz sotsiologi va psixologi Lebon, italiyalik psixolog va yurist S. Segele (1868-1913) va boshqalar. Ta'sischilar asosan standart va nostandart vaziyatlarda aqliy tuzilishini, turli xil olomon va massalarning xarakterini, xususiyatlarini, turlari va xatti-harakatlarini o'rganishga e'tibor qaratdilar. Ta'sischilarning ilmiy qiziqishining an'anaviy mavzulari orasida odamlarning turli yig'ilishlari, namoyishlar, mitinglar, ommaviy eyforiya, tajovuz, vahima, ommaviy psixozlar, ommaviy vandalizm va hk. Ammo 39 ular nafaqat ko'tarilgan muammolarni izohlabgina qolmay, balki ularni sezilarli darajada miflashgan va mifologizatsiyalashgan. Ommaviy psixologiya fanining ijodkorlari g'oyalar, motivlar, munosabat, kayfiyat, fikrlar, his-tuyg'ular, fikrlash stereotiplari, mexanizmlar va harakatlar, olomon ichidagi inson xatti-harakatlari, odamlar va ommaning o'zaro munosabati, odamlarning va olomonning o'zaro bog'liqligini va boshqalarni o'rganishga katta e'tibor berishgan. Ta'sischilar tadqiqot metodlari sifatida psixologiya va sotsiologiyani bilishning an'anaviy an'anaviy usullaridan foydalanishgan. Ommaviy psixologiya ijtimoiy psixologiya, sotsiologiya va ijtimoiy fikrning shakllanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi, ko'p jihatdan OHLOS (olomon) psixologiyasiga moyil bo'ldi. Bundan tashqari, ochlolarga juda ko'p xususiyatlar xos bo'lgan, aslida u umuman bo'lmagan yoki noyobdan uzoq bo'lgan, odam va boshqa psixikaning holati bilan umumiy bo'lgan. Ko'p jihatdan, ko'pchilikning psixologiyasi G. Lebon tomonidan tuzilgan "olomonning ma'naviy birligining psixologik qonuni" ga asoslanadi, unga ko'ra, uyushgan olomonni shakllantirishning keyingi bosqichida odamlarni depersonalizatsiya va de-individuallashtirishni tekislash, shu bilan ongsiz ravishda boshqariladigan umumiy fazilatlar asosida vaqtincha bo'ladi. Olomonning "kollektiv ruhi". Lebonning "jodusi" juda shubhali bo'lib tuyuladi, chunki u butun hayotini davom ettirdi va olomon ichidagi shaxsiyatni tubdan o'zgartirish, olomonga shaxsiyatni qayta dasturlash haqida mutlaqo hayoliy g'oyani taqdim etdi, bu o'z-o'zidan sodir bo'ladi. Savolning ushbu bayonoti yashirin edi, ammo aniq xristianga qarshi edi, chunki u nasroniy psixologiyasining markaziy tezisini shubha ostiga qo'ydi: INSON ERKINLIGI HAQIDA, yolg'izlikda ham, olomonda ham uning tanlash va o'zini 40 tutish erkinligi. Odamning olomon ichiga kirib borishi, SIZ O'ZINGIZ YO'Q, shaxsiy olamning o'rnini bosadigan "olomonning ruhi" ga aylanadi degan fikr frantsuzcha "ma'rifat" tezisiga, Xolbax va La Mettrining "odam mashinasi" ga o'tadi. Albatta, Lebon bu aloqani reklama qilmagan va ehtimol bu haqda hatto bilmagan ham, chunki bu ta'mga ega emas, ammo mantiqiy, zarurdir. Odamni olomon ichida "sehrli tarzda" aylantirish - odam yovuzlik uchun shaxsiy javobgarlikni o'z zimmasiga olmaydi, u "olomon tomonidan mast bo'lgan" va avtomatlashtirilgan (chunki u murakkab mashina deb tushuniladi) olomon qonunlari bilan oldindan belgilangan algoritm-sxemaga munosabat bildiradi degan tezisga olib keladi. Lebon "ommaviy davr" boshlanganini nazariy jihatdan asoslab bergan va bu madaniyatning umumiy pasayishi bilan bog'liq bo'lgan. Uning fikriga ko'ra, ko'pgina odamlarning ixtiyoriy rivojlanmaganligi va past darajadagi intellektual darajalari tufayli, ongsiz instinktlar ularni boshqaradi, ayniqsa odam olomonda bo'lganida. Bu erda aql darajasi pasayadi, mas'uliyat, mustaqillik, tanqidiylik pasayadi, shaxs yo'qoladi. U ko'pchilik psixologiyasida narsalarning holati va qonunlar o'rtasidagi umumiy narsani ko'rsatishga harakat qilgani bilan mashhur bo'ldi. Amerikalik sotsiolog Neil Smelserning yozishicha, "tanqidlarga qaramay, Lebonning fikrlari qiziqish uyg'otadi. U bizning davrimizda olomonning muhim rolini bashorat qilgan va "bundan keyin Gitler kabi rahbarlar tomonidan ishlatilgan, masalan soddalashtirilgan shiorlardan foydalangan" olomonga ta'sir qilish usullarini "tasvirlab bergan." Biroq, Lebon birinchi kitobida "Xalqlar psixologiyasi", tsivilizatsiya asosini irsiy to'planishlar natijasida hosil bo'lgan irqning ruhi ekanligini isbotlashga intiladi. Lebon, namoyishchilarga qo'shimcha ravishda, dalillarga unchalik ahamiyat bermay, poyganing "fikrlash elementi" ni tanitadi. 41 Lebonning so'zlariga ko'ra, mifologiyalangan "poyga ruhi" ham kuchli va irqning anatomik belgilari kabi o'zgarishi mumkin emas. Poyga ruhi his-tuyg'ular, e'tiqodlar qiziqishini anglatadi. U o'zi haqida shunday yozgan: “Boshqa joyda men Evropa ta'lim va quyi davlatlardagi institutlari tomonidan olib borilgan achinarli natijalarni ko'rsatdim. Xuddi shu tarzda, men ayollar uchun zamonaviy ta'limning natijalarini taqdim etdim va bu erda eski narsaga qaytishni istamayman. Ushbu asarda biz o'rganishimiz kerak bo'lgan masalalar yanada umumiyroq bo'ladi. Tafsilotlarni chetga surib qo'ymoq yoki ularga aytilgan tamoyillarni isbotlash zarur bo'lganda ularga tegib, men tarixiy irqlarning ta'limi va aqliy tuzilishini o'rganaman. Tarixiy davrlarda fath, immigratsiya va siyosiy o'zgarishlarning avariyalari natijasida hosil bo'lgan sun'iy irqlar va men ularning tarixi ushbu aqliy tizimdan kelib chiqishini isbotlashga harakat qilaman. Men irqlar qahramonlarining kuchliligi va o'zgaruvchanlik darajasini aniqlayman, shuningdek, shaxslar va xalqlar tenglikka intilayotganini yoki aksincha, bir-birlaridan iloji boricha farq qilishga intilayotganlarini aniqlashga harakat qilaman. Sivilizatsiya shakllanadigan elementlar (san'at, institutlar, e'tiqodlar) irqiy ruhning bevosita mahsuli ekanligini va shuning uchun bir odamdan boshqasiga o'tib keta olmasligini isbotlab, men tsivilizatsiyalar so'na boshlagan va keyin yo'qoladigan engib bo'lmas kuchlarni aniqlayman. " . Bunday yondashuv hatto primitivizmni ham beradi! Lebon hatto davlat idoralaridagi, dindagi barcha o'zgarishlar irq ruhiga ta'sir qilmaydi, deb o'ylardi, ammo irq ruhi ularga ta'sir qiladi. Va shuning uchun u san'at va madaniyatga ega - bu xalq tsivilizatsiyasining ko'rsatkichi emas. Qoida tariqasida, Lebon tsivilizatsiyasining boshida "kam rivojlangan, utilitar madaniyatga ega, ammo kuchli fe'l-atvori va ideallari bo'lgan xalqlar" turadi. Sivilizatsiyaning kuchi texnik va madaniy yutuqlarda emas, xarakter va ideallarda - Lebon mutlaqo asossiz deb o'yladi. 42 Lebon bilan Lotin xalqlarining qadriyatlari kuchli, zolim hokimiyatga bo'ysunadi; Anglo-sakslar - xususiy tashabbusning ustuvor yo'nalishi. Sivilizatsiyalar evolyutsiyasining tabiiy tendentsiyasi farqlanishdir. Demokratiya panasi - pastki qavatda yuqori xalqlar tomonidan madaniyatni tarbiyalash va yuklash orqali tenglikka erishish - bu xato. Odamlarga xos bo'lmagan xususiyat, hatto yuqori madaniyat ham uning axloqini buzadi va asrlar davomida shakllangan qadriyatlarni yo'q qiladi, bu esa bunday odamlarni yanada pastga tushiradi. Lebon to'g'ridan-to'g'ri shunday deb yozgan edi: "Insonning ibtidoiy tarixidan, uning aqliy tuzilishining xilma-xilligi va irsiyat qonuniyatlaridan bexabar shoir va faylasuflar dunyoga odamlar va irqlarning tengligi g'oyasini tashlaganlaridan deyarli bir yarim asr o'tdi". Va yana bir joyda: "Hech qanday psixolog, biron bir ma'rifatli davlat odami yo'q, ayniqsa odamlarning tengligi ximerik kontseptsiyasi naqadar yolg'onligini bilmaydigan biron bir sayyoh yo'q." Aytishga hojat yo'q, bunday qarashlar nafaqat nasroniylikdan oldin kelib chiqqan, butparastlikning zich mafkurasini takrorlaydigan butparastlik, balki reaktsiya tegirmoniga suv quyishdir. Lebon, aksariyat hollarda, yangi e'tiqodlar va institutlar mavjud bo'lganlarning mohiyatini o'zgartirmasdan, faqat yangi nomlarni olib keladi, deb o'yladi. Xo'sh, qanday qilib Evropa xalqlarini, xususan slavyanlarni xristianlashtirish bilan birga bo'lish kerak? Slavlarning nasroniyligi "mohiyatini o'zgartirmasdan faqat yangi nomlar olib keldi", deb da'vo qilish tarixga qarshi kurashning balandligi emasmi? Butun voqea buning teskarisini aytadi: yangi g'oya ommani egallab olgach, g'oya ba'zan tan olinmasdan va o'zgacha bo'lganidan ham farq qiladi. Va agar bu haqiqatan ham yangi g'oya bo'lsa, hech qachon omma uchun moslashmaydi. To'g'ri, Lebon ob'ektiv, ilmiy kuzatuvlarga ega. Masalan, u irsiy tuyg'ularga qo'shimcha ravishda, dogma g'oyalari xalq tarixiga ta'sir ko'rsatishini yozgan. 43 Hushsizlar dunyosiga tushib, ular juda katta kuchga ega. Imonning yagona dushmani - bu boshqa imon. Xalq o'zining barcha yutuqlarini asrlar davomida tayyorlangan voqealarni amalga oshirgan tanlangan tanlanganlarning bir qismigagina qarzdor, deb ta'kidladi Lebon, tarixdagi shaxsning rolini yaqqol isbotlab, va hatto agar ko'p odamlar tayyor bo'lmaganda, "bir hovuch saylanganlar" biror narsaga ta'sir qilishi mumkinligini tushuntirishga harakat ham qilmadi. ularning "tanlanganligini" tushunish va qabul qilish. Lebon "yolg'iz daholar" ning baxtsiz taqdiri haqida umuman o'ylamaydi - o'z vaqtidan oldinroq bo'lgan odamlar (va omma), shuning uchun atrof-muhitga kuchsiz qarab, unga qandaydir ta'sir o'tkaza olmaydilar. Ommaviy hodisalarni o`rganish natijasida 1890-yilda Gabriel Tardning «Taqlid qilish qonunlari» deb atalgan birinchi kitobi chiqdi. G.Tard Fransiyada ro`y berayotgan ommaviy hodisalarni, shu hodisalarda ishtirok etayotganlarning xulq- atvorlarini taqlid qilish orqali tushuntiradi. Bu harakatlar irratsional (ya’ni aqlning ishtirokisiz) tabiatga ega bo`lib, har bir individ ommaga qo`shilgan zahoti unga taqlid qilishga tayyorlik instinkti ustun bo`lib qoladi. Italiyalik huquqshunos S.Sigeli va fransuz olimi G. Lebon ham G.Tard ishlarini ma’qullab, uning nazariyasini faktik materiallar bilan, ya’ni 1895-yilda bosilib chiqqan S.Sigelining «Ommaning jinoyatlari» va G.Lebonning «Omma psixologiyasi» kitoblari orqali boyitdilar. Bu mualliflarning asarlaridagi asosiy g`oya shundan iborat ediki, ommaviy harakatlarda shaxsning o`z xulq-atvorlarini ongli va aql bilan boshqarish qobiliyati yo`qoladi. Bunday holatlarda hissiyotlar ustun keladi, ayniqsa, affekt holatlar, shuning uchun ham affekt holatida ro`y bergan jinoyatga aybni yumshatuvchi holat sabab bo`lgan, deb qarash adolatli bo`ladi. Bu qarashlari tufayli S.Sigeli Italiyaning qonuniga maxsus modda kiritishga ham erishdi. Sotsiolog G.Lebon esa asosan diqqatini ommani elitaga — jamiyatdan yuqori turuvchi tanlangan guruhlarga qarshi qo`yishga qaratdi. U ommaning ayrim 44 hollarida, ayniqsa biror hodisa ro`y berganda «qiziqqonlik» xususiyati ustun turishi haqida yozadi. Uning fikricha, bir qancha odamlarning bir yerda to`planishi ommani hosil qiladi va bu, odamlar kim bo`lishidan qati nazar — olimmi yoki oddiy insonmi, shu zahotiyoq kuzatuvchanlik va ziyraklikni yo`qotadi. Chunki bu holatda ular holatini instinktlar va hissiyotlar boshqaradi. 45 II BOB XULOSASI Mazkur bobda qayt etilgan ma’lumotlardan xulosa qildigan bo’lsak omma va olomon psixologiyasi murakkab va qaltis masala ekanligini tushunamiz. Ko’pgina sohalarda omma va olomon bilan ishlash muammosi haligacha o’zining maqbul yechini topmagan. Omma va olomoning psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holatda, o’zaro manfaatlar umumiyligi ostida ishlash samarali yo’ldir. Yuqorida qayt etilgan ma’lumotlarni yig’ishda men asosan kuzaish va tarixiy hujjatlar bina ishlash metodlaridan foydalandim. 46 YAKUNIY XULOSA Jamiyat hayotida ro'y berayotgan barcha o'zgarishlarning ijtimoiy psixologik mohiyatini psixologiya fanining muhim tarmog'i bo'lmish ijtimoiy psixologiyaning bugungi holati va istiqboli nuqtai nazaridan taxlil qilish orqali bu faning jamiyatdagi o'rni va imkoniyatlarga baxo berdik.Bu fan oldida turgan vazifalar ko'lami va salmog'i kattadir. Ijtimoiy psixologiyaning asosiy maqsadlaridan biri insonning jamiyat bilan bo'ladigan ko'plab murakkab munosabatlari tizimining ijtimoiy psixologik mexanizmlarini yoritib berishdir.Ijtimoiy va shaxsiy tajribada yuzaga kelgan sodda psixologik ma'lumotlar,ilmiy psixologiyagacha yaratilgan psixologik bilimlarni tashkil etadi.Ular ancha keng miqyosli bo'lishi,ma'lum darajada tevarak-atrofdagi kishilarning xulq-atvoriga qarab ish qilishga yordam berishi mumkin.Psixologiya fanining o'ziga nazar tashlar ekanmiz bu fan voqelikning alohida sohasi bo'lgan psixik ( yoki ruhiy ) hayot sohasini o'rganadi.Har kimga ma'lum hodisalar- sezgilarimiz,idrok,tasavvurlarimiz,fikr,his,intilishlarimiz va shunga o'xshashlar psixik hodisalar jumlasidandir.Psixik hayot hodisalari juda xilma-xil,ammo bir-biri bilan o'zaro bog'langan bo'ladi.Psixologiyaning vazifasi ana shu bog'lanish va munosabatlarning qonuniyatlarini ochib berishdir.Psixologiya fanining ma'lumotlaridan amaliy maqsadda va avvalo ta'lim-tarbiya ishida,shuningdek,ishlab chiqarishda,mehnatni tashkil etishda va ixchamlashtirishda,tibbiyotda,san'at va shunga o'xshash sohalarda foydalanmoq uchun bu qonuniyatlarni bilish va ularni keng ma'noda o'rganish lozim.Hozirgi davrda iqtisodiyot hamda madaniyatni tez va uyg'un rivojlantirish,sotsial munosabatlarni va psixologik bilimlarni takomillashtirish,jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchi va oliy boyligi bo'lmish insonning o'zini yanada kamol toptirish manfaatlari yosh avlodlarga ta'lim va tarbiya berishga yangicha,yana ham keng ko'lamda yondoshishni talab qiladi. 47 Adabiyotlar: 1. Amerika sotsiologik fikr. - M., 1994 yil. 2. Leboun g. Xalqlar va massalar psixologiyasi. - Sankt-Peterburg., 1996 yil. 3. Mitroxin S. olomon haqida yoki XX va dunyo haqida Sharh. - 1990 yildagi 11-son. 4. Maslahatchilar S.Xudning olomon. - M., 1996 yil. 5. Jinoiy olomon. - M., 1998 yil. 6. Domimiy va bo'ysunish psixologiyasi: o'quvchi. - Minsk, 1998 yil. 7. Massasi psixologiyasi: o'quvchi. - Samara, 1998 yil. 8. Psixologiya olomon. - M., 1998 yil. 9. Rutkevich A.M. Erkak va olomon // dialog. - 1990 yil. 10. Freyd 3. "Men" va "bu". - Tbilisi, 1991 yil. Ijtimoiy psixologiya. Qo'llanma. "Oliy ta'lim" seriyali mualliflar-kompilyatorlar: R.I. Mokshianev, A.V. Mokshantsev. Moskva-Novosibirsk, 2001. 48 Buxoro davlat unversiteti pedagogika fakulteti amaliy psixalogiya yo'nalishi 2- bosqich talabasi Xalilov Bekzodning " Omma va olomon psixologiyasi " mavzusidagi kurs ishiga TAQRIZ Mazkur kurs ishi mavzu va rejalarga mos yozilgan bo'lib,mundarija asosida berilgan barcha dolzarb masalalar atroflicha yoritilgan.Talaba tomonidan mavzuni ochib berishda keng qamrovli tushunchalardan foydalanilgan.G'arb va sharq olimlarning olib borgan tadqiqot ishlari va amaliy tajribalari haqida atroflicha ma'lumotlar berib o'tilgan. Sotsial psixologiyaning nazariy qismini yoritishda bu fanning shakllanish tarixiga,predmet va obekt tushunchalariga to'xtalib,bu fanning umumiy psixologiya bilan aloqasi va bir-biriga bog'liqligi haqidagi fikrlar ham turli asoslar yordamida keng ochib berilgan. Sotsial psixologiyada shaxs va shaxslararo munosabatlar ular o'rtasida kelib chiqadigan turli vaziyat hammda muammolarni aniqlashga qaratigan,sotsial psixologiyaning asosiy metodlariga to'xtalib,umumiy metod va metadalogiya tushunchalariga alohida urg'u berilgan va bu tushunchalar haqida to'liq ma'lumotlar berib o'tilgan.Hozirgi zamonaviy psixologiyaning turli soha va yo'nalishlari bilan bog'liqlikda bu metodlarni o'rganish va bu metdodlarning qo'llanilish samarasi va kamchiliklari to'g'ridida ham aniq ma'lumotlar berilgan.Mavzu bo'yicha tuzilgan rejalar ham to'liq yoritilgan bo'lib,ilmiy manbalar asosida atroflicha ochib berishga harakat qilingan.Olimlarning olib borgan amaliy tajribalari va tadqiqot ishlari haqida ham keng qamrovli ma'lumotlardan foydalanilgan.Mening fikrimcha mazkur kurs ishi himoya talablariga to'liq mos keladi va keyinchalik yanada kengaytirilib qo'shimcha ma'lumotlar bilan boyitilgan holda ilmiy izlanishlarni davom ettirishga asos bo'lib xizmat qiladi. 49 Taqrizchi A.Nazarov 50

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASI TUSHUNCHASI

OMMA VA OLOMON TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI

OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING MAQSAD VA VAZIFALARI

II BOB OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISH METADOLOGIYASI

2.1. OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING ILMIY XARAKTERISTIKASI

2.2 JAHONDA OMMA VA OLOMON PSIXOLOGIYASINING O’RGANILISHI

Купить