Oqsil biosintezi (translyatsiya). Genlar almashinuvini boshqarilishi - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	312.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	15 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Oqsil biosintezi (translyatsiya). Genlar almashinuvini boshqarilishi

Купить

MAVZU: Oqsil biosintezi (translyatsiya). Genlar almashinuvini boshqarilishi

Oqsil biosintezi (translatsiya) Translatsiya – RNK dan olingan ma'lumot asosida oqsil molekulalarining sintezlanishi jarayonidir. Bu jarayon ribosomalarda amalga oshadi va mRNK, tRNK hamda rRNK ishtirok etadi. Translatsiya bosqichlari 1. Initsiatsiya (boshlanish bosqichi): mRNK ribosomaning kichik subbirligiga birikadi. tRNK o‘ziga mos aminokislotani olib kelib, mRNK ning start kodoni (AUG) bilan juftlashadi. Ribosomaning katta subbirligi qo‘shilib, oqsil sintezi boshlanadi.

2. Elongatsiya (uzayish bosqichi): Ribosoma mRNK bo‘ylab 5' 3' yo‘nalishda harakat qiladi.→ tRNK ribosomaga antikodon orqali mRNK kodoni bilan bog‘lanib, aminokislotalarni keltiradi. Peptid bog‘lari hosil bo‘ladi va aminokislotalar ketma-ket ulanib, polipeptid zanjiri hosil bo‘ladi. 3. Terminatsiya (tugash bosqichi): Ribosoma stop kodon (UAA, UAG, UGA) ga yetib borganda translatsiya to‘xtaydi. Oqsil sintezi tugaydi, polipeptid zanjiri ajralib chiqadi va ribosoma mRNK dan ajraladi.

Gen ekspressiyasining boshqarilishi Gen ekspressiyasining boshqarilishi – genlarning faoliyati, ya'ni transkripsiya va translatsiya jarayonlari qachon va qanday amalga oshishini nazorat qilish mexanizmlaridir. Bu jarayon tirik organizmlarning o‘sishi, rivojlanishi va tashqi muhitga moslashishida muhim rol o‘ynaydi. Gen ekspressiyasini boshqarish darajalari:

1. Transkripsiya darajasida boshqarish: Gen ekspressiyasi asosan transkripsiya bosqichida boshqariladi. Transkripsiya faktorlarining ishtiroki – ular DNK ning promotor yoki operator sohalariga bog‘lanib, transkripsiyani faollashtiradi yoki bostiradi. Induktorlar – transkripsiyani faollashtiradi . Represorlar – transkripsiyani to‘xtatadi. Masalan, Laktaza operoni bakteriyalarda laktaza fermentining sintezini boshqaradi.

2. Posttranskripsion boshqarish: Eukariotlarda splicing jarayoni orqali intronlar kesilib, faqat ekzonlar birikadi. mRNK ning barqarorligi va yashash davomiyligi nazorat qilinadi. 3. Translatsiya darajasida boshqarish: mRNK ning ribosomaga bog‘lanishi va oqsil sintezlanish jarayoni nazorat qilinadi. tRNK va ribosomalar faolligi boshqariladi.

Klinik ahamiyati 1. Gen ekspressiyasi buzilishi – ko‘plab kasalliklarning asosiy sabablaridan biridir : Saraton: transkripsiya faktorlarining ortiqcha yoki yetishmovchiligi hujayra o‘sishini boshqaruvdan chiqaradi. Irsiy kasalliklar: genlar faoliyatining to‘g‘ri boshqarilmasligi oqibatida metabolik buzilishlar yuzaga keladi.

2. Antibiotiklar: Translatsiyani to‘xtatuvchi dorilar bakteriyalarning oqsil sintezini bostiradi. Masalan, tetrasiklin va eritromitsin. 3 . Viruslarga qarshi dorilar : Viruslar translatsiya jarayonini egallab oladi. Bunday viruslarni bostirish uchun translatsiya mexanizmlari nishonga olinadi. 4. Gen terapiyasi: Noto‘g‘ri ishlayotgan genlarni almashtirish yoki faollashtirish orqali kasalliklarni davolash mumkin. 5. Oqsil sintezining buzilishi: Cistik fibroz, Duchenne mushak distrofiyasi kabi kasalliklar gen ekspressiyasining noto‘g‘ri boshqarilishi bilan bog‘liq.

Xulosa Oqsil biosintezi va gen ekspressiyasining boshqarilishi organizm hayoti uchun muhim jarayonlardir. Bu jarayonlarning buzilishi ko‘plab kasalliklarga olib keladi, shuning uchun molekulyar biologiyada ularning o‘rganilishi diagnostika, terapiya va kasalliklarning oldini olishda katta ahamiyatga ega.

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami