Organik va mineral o‘g‘itlar. Begona o‘tlar - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	8.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Май 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Organik va mineral o‘g‘itlar. Begona o‘tlar

Купить

Organik va mineral o‘g‘itlar. Begona o‘tlar Reja: 1. Organik o‘g‘itlar 2. Mineral o‘g‘itlarni bo‘linishi 3. Begona o‘tlar tavsifi, ularning tasnifi 4. Begona o‘tlarga qarshi kurash choralari

Organik o‘g‘itlar Yuqori va sifatli hosil olish uchun o‘simliklarda barcha ozuqa moddalari bo‘lishi zarur. Ular tuproq tarkibida organik va mineral birikmalar shaklida bo‘ladi. Ularning parchalanishi (yemirilishi) va minerallashishi natijasida o‘simliklar o‘zlashtiradigan holatga aylanadi. Azotni - o‘simliklar ammoniy (NH4) kationi, azot anioni yoki azotli kislota (NO), fosforni – fosfatlar, oltingugurtni - sulfatlar shaklida o‘zlashtiradi. Kaliy, kalsiy, magniy, kremniy o‘simlik ildiziga ion shaklida, temir - ion yoki murakkab birikma (xolatlar), marganets, mis, rux - kationlar, molibden va bor - anionlar (molibdat va borat) shaklida tuproqdan o‘tadi. Ozuqa moddalarining miqdori tuproqning suv va havo rejimi bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi. Tuproq eritmasidagi ionlarning miqdori namlikka bog‘

Bu jarayonlarning yo‘nalishi va jadalligi iqlim sharoitiga ham bog‘liq bo‘ladi. O‘g‘itlar organik va mineral holatda bo‘ladi. Organik o‘g‘itlar qadimdan qishloq xo‘jaligining dehqonchilik sohasida qo‘llaniladi. Organik o‘g‘itlarning asosi hayvonot va o‘simlik dunyosining qoldiqlari hisoblanadi. Ular tuproqqa aralashgach mikroorganizmlar ishtirokida chiriydi va o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan moddalar bilan tuproqni boyitadi. Ma’lumki, o‘simlik a’zolarida 85 dan ortiq makro va mikroelementlar mavjud. O‘simlik va hayvonot dunyosi qoldiqlari tarkibida ham mazkur moddalar ma’lum darajada bo‘ladi. Organik o‘g‘itlarga quyidagilar kiradi: go‘ng - hayvonot dunyosining chiqindilari. Uning tarkibida o‘simlik uchun zarur bo‘lgan barcha ozuqa moddalar mavjud.

Go‘ngning chirishi natijasida hosil bo‘lgan organik modda ta’sirida tuproqning suv-fizik xossalari (suv o‘tkazuvchanligi, suv sig‘imi, issiqlik sig‘imi, zichligi), biologik xususiyatlari yaxshilanadi. Organik modda parchalanganda ajralayotgan ko‘mir kislotasi ta’sirida qiyin o‘zlashtiriladigan birikmalar harakatchan holatga keladi. Undan tashqari, tuproq sathidagi havoning karbonat angidrid gazi bilan boyishi natijasida o‘simliklarda fotosintez jarayoni jadallashadi. Go‘ng bilan birga tuproqqa juda ko‘p mikroorganizmlar tushadi, ular ishtirokida ozuqa moddalarini o‘simlik o‘zlashtirishi jadallashadi. Go‘ngning yig‘ilishi, miqdori va sifati (tarkibi) mollar parvarishiga, berilayotgan yem- xashakning sifati va tarkibiga, mollarning turi va yoshiga bog‘liq bo‘ladi.

Yirik shoxli moldan bir kunda 20-30 kg, otdan 15-20 kg, qo‘ydan 1,5- 2,5 kg go‘ng yig‘iladi. Molxonalarda yig‘ilgan go‘ng tuproqqa solishdan oldin maxsus joylarda ma’lum muddatda saqlanishi lozim. Shunday qilinsa go‘ng tarkibidagi organik modda parchalanadi, yuqumli kasallik tarqatuvchi mikroblar o‘ladi, begona o‘tlar urug‘ining unish darajasi keskin pasayadi. Ma’lumotlarga qaraganda, har gektar dalaga solingan go‘ng almashlab ekish tarkibidagi o‘simliklar hosildorligini don hisobiga 1 sentnerga oshiradi. 1 gektar yerga solinadigan go‘ng miqdori 20-30 tonna bo‘lib, kuzgi shudgor oldidan maxsus moslamalar yordamida dalaga sepiladi. Ayrim xo‘jaliklarda go‘ng suvga aralashtirilib «sharbat suvi» sifatida g‘o‘zaning rivojlanish davrida beriladi.

Kompostlarni (har xil organik qoldiqlar aralashmasi) tayyorlashda fosfor o‘g‘iti ham qo‘shiladi va alohida joyga (chuqur bo‘lmagan o‘ra, katta hajmdagi maxsus moslamalar) yig‘ilib ustidan suyuq go‘ng yoki suv quyilib bostirib qo‘yiladi. Torfni (to‘liq chirimagan, botqoqlikda o‘sadigan o‘simliklar qoldig‘i) odatda go‘ngga qo‘shib dalaga sepish (shudgordan oldin) foydalidir. Qushlar axlati tarkibida ozuqa moddalar go‘ngga nisbatan ko‘p. Ammo tarkibidagi azot tez uchib ketadi. Shuning uchun uni quruq joyda ustiga tuproq yoki torf yopib saqlash kerak. Dalaga har bir gektarga 2-4 tonna solish mumkin. Ko‘k o‘tlar (sideratlar) yetishtirilayotgan dala o‘simlik (no‘xot, shabdar va boshqalar) yaxshi rivojlangandan so‘ng haydaladi. Natijada tuproq organik moddaga boyiydi. Tashlandiq suvlar qoldig‘ida

Mineral o‘g‘itlarni bo‘linishi Tarkibidagi ozuqa moddalarning turiga qarab mineral o‘g‘itlar oddiy va murakkab o‘g‘itlarga bo‘linadi. Oddiy o‘g‘itlar azotli, fosforli, kaliy va mikroelementlilarga bo‘linadi. Azotli o‘g‘itlar: Ammiak selitrasi tarkibida 34–35% azot nitrat yoki ammiak shaklida bo‘ladi. Suvda yaxshi eriydi, nam tortadi. Quruq yerda (binoda) saqlash kerak. Ammoniy sulfati tarkibida 21- 22% azot bo‘ladi. Donador karbamid (mochevina) tarkibida 45-46% azot bo‘ladi. Nitrofos – murakkab azotli-fosforli o‘g‘it, tarkibida 23-24% azot va 14-17% fosfor bo‘ladi. Ammiakli suv tarkibida 16-20% azot mavjud.

Fosforli o‘g‘itlarga ammofos, murakkab fosforli-azotli, ammoniyli superfosfat, oddiy superfosfat va boshqalar kiradi. Ammofos va murakkab fosforli-azotli o‘g‘itlar donador bo‘lib, tarkibida 43-46% fosfor va 11% azot mavjud. Ammoniyli superfosfat donador, tarkibida 14-16% fosfor va 1,5-2,0% azot bo‘ladi, oddiy superfosfat – kukunsimon va donador, tarkibida 14-20% o‘zlashtiriladigan fosfor bo‘ladi. 2-hissali superfosfat donador, uning tarkibida 45% gacha o‘zlashtiriladigan fosfor bo‘ladi. Kaliyli o‘g‘itlar: xlorli kaliy - mayda kristall, kukunsimon shaklida, tarkibida 58-60% kaliy bo‘ladi. Asosiy kaliyli o‘g‘it hisoblanadi. Kaliy tuzi – mayda kristall ko‘rinishda, tarkibida 40% kaliy bo‘ladi.

Nitrofos – tarkibida asosiy ozuqa moddalari (azot – 12%, fosfor - 12%, kaliy - 12%) mavjud. Ammofos - tarkibida 50% fosfor, 10-12% azot, 1,2-1,4% mis va ruh bo‘ladi. Nitroammofos – tarkibida 16-17% dan azot, fosfor va kaliy bo‘ladi. Ammoniy polifosfati – donador shaklda, tarkibida 10-12% azot va 62-64% fosfor bo‘ladi. Suyuq aralashmali o‘g‘it tarkibida 10% azot, 34% fosfor bo‘lib samaradorligi kukunsimon yoki donador quruq holatdagi o‘g‘itlardan qolishmaydi. Mineral o‘g‘itlar samaradorligi ularni maqbul muddatda, meyorda va vaqtida ishlatishga bog‘liq. Ular odatda ekinlarni ekishdan oldin, urug‘ tuproqqa qadalayotganda va o‘sib rivojlanish davrida dalaga solinadi. Ko‘p yillik tajribalarga ko‘ra, kuzgi shudgordan oldin dalaga 20-30 tonna/ga go‘ng, fosforli o‘g‘itlar yillik meyorining 70-80

Azotli o‘g‘itlar – maqbul meyorining 25-30% urug‘ni ekishdan oldin, 5- 10% urug‘ ekilayotganda, qolgan qismi 2-3 marotaba o‘simliklarning o‘sib rivojlanish davrida (oxirgi oziqlantirish 10-15 iyuldan kechga qolmasligi ma’qul). Fosforli o‘g‘itlar - maqbul meyorning 70-80% kuzgi shudgordan oldin (sho‘rlangan yerlarda urug‘ ekishdan oldin tuproqqa ishlov berilganda), qolgan qismi urug‘ ekish vaqtida va g‘o‘zaning gullash davrida (azotli o‘g‘itga qo‘shib beriladi). Kaliyli o‘g‘itlar maqbul meyorining 50% dalani shudgor qilishdan oldin, 50% g‘o‘zaning shonalash-g‘unchalash davrida (azotli o‘g‘itga qo‘shib beriladi). Boshoqli ekinlar ekilgan dalalarga maqbul meyorning fosforli va kaliyli o‘g‘itlarning 100%, azot o‘g‘itlarning 30% ini yerni haydashdan oldin, qolgan qismini teng miqdorda erta baho

Begona o‘tlar tavsifi, ularning tasnifi Begona o‘tlar deganda inson yetishtirmaydigan, lekin madaniy o‘simliklar orasida tarqalgan va ularning yaxshi o‘sib- rivojlanishiga halaqit beradigan o‘simliklar tushuniladi. Ular madaniy o‘simliklarning yashash sharoitlari hisobiga yashaydi, hosildorligini kamaytiradi, sifatini pasaytiradi, quritadi. Dalalarga begona o‘tlarning tarqalishi va ko‘payishining asosiy sabablari quyidagilar: a) ko‘pchilik begona o‘tlar tez ko‘payadigan, urug‘lari keng tarqaladigan bo‘ladi; b) atrof-muhitga tez moslashib ketadi; v) urug‘dan va o‘sish a’zolaridan ko‘payadi;

g) urug‘larning unib chiqish qobiliyati nisbatan yuqori va uzoq muddat saqlanadi; d) ekiladigan madaniy o‘simlik urug‘ining yaxshi tozalanmasligi; j) ekinlarni almashlab ekishni qo‘llamaslik; z) agrotexnik tadbirlarni o‘z vaqtida va sifatli qo‘llamaslik; s) begona o‘tlar urug‘ining shamol va suv bilan oson tarqalishi; l) urug‘larning hayvonlar va tuproqqa ishlov beriladigan mexanizmlar yordamida tarqalishi; m) dalaga muntazam ravishda go‘ng solinishi. MDH davlatlari hududida 1500 turdagi begona o‘tlar mavjud. Begona o‘tlarga qarshi kurashish choralarining meyori va usullarini tanlashda ularning biologik xususiyatlarini bilish zarur. Begona o‘tlar oziqlanish tarkibiga ko‘ra yashil (mustaqil yashovchi) va parazit o‘simliklarga bo‘linadi.

Begona o‘tlar: 1-g‘umay; 2- ajiriq; 3-kurmak; 4-pechak. Ikki yillik begona o‘tlar ikkinchi yili hosil beradi. Bularga qashqarbeda, qushqo‘nmas, mingdevona, qizil burganlar kiradi. Ko‘p yillik begona o‘tlar hayoti davrida juda ko‘p hosil qiladi. Ular asosan ildizpoyadan, ildizdan va urug‘idan ko‘payadi (qoqio‘t, izen, sho‘rak, g‘umay, ajriq, salomalaykum, qamish, kakra, bo‘ztikon, qo‘ypechak, qizilmiya, yantoq va boshqalar). Parazit begona o‘tlar haqiqiy va yarim parazitlarga bo‘linadi. Haqiqiy parazitlar bir yillik, bargsiz va poyasiz bo‘lib mustaqil hayot kechira olmaydilar. Ular poya (zarpechak, devpechak) va ildiz (sho‘ng‘iya) parazitlarga bo‘linadi. Yarim parazit begona o‘tlar O‘zbekistonda tarqalmagan.

Begona o‘tlarga qarshi kurash choralari Begona o‘tlarga qarshi kurash choralari quyidagilarga bo‘linadi: 1. Agrotexnik choralar – tuproqqa har xil ishlov berish, ekinlarni parvarish qilish, band bo‘lgan va toza shudgor tashkil etish, almashlab ekishni qo‘llash, barcha agrotexnik jarayonlarni meyorida, o‘z vaqtida va sifatli o‘tkazish. Agrotexnik choralar oldini oluvchi va qiruvchilarga bo‘linadi. Oldini oluvchi choralar: ekiladigan urug‘ni begona o‘tlar urug‘idan tozalash (1 klass darajasiga keltirish), yirik va unuvchanligi yuqori urug‘larni ekish, go‘ng bilan dalaga begona o‘tlar urug‘ini kelishiga yo‘l qo‘ymaslik, dala atrofida, yo‘llar chekkasi va sug‘orish shahobchalari qirg‘og‘ida o‘sgan begona o‘tlarni urug‘laguncha o‘rib tashlash, kombaynlar bilan hosil yig‘ilganda pastdan o‘rish,

2. Biologik kurash - ayrim zamburug‘ va hashoratlardan foydalanib begona o‘tlarning rivojlanishiga yo‘l qo‘ymaslik. 3. Kimyoviy kurash. Begona o‘tlarni yo‘qotish uchun maxsus kimyoviy birikmalar - gerbitsidlar qo‘llaniladi. Gerbitsid lotincha «gerba» o‘simlik, «sido» o‘ldirish demakdir. Gerbitsidlar kimyoviy tarkibiga ko‘ra organik va neorganik bo‘ladi. O‘simlikka ta’sir etishiga qarab gerbitsidlar yoppasiga qiruvchi va tanlab ta’sir qiluvchilarga bo‘linadi. Yoppasiga qiruvchi gerbitsidlar (fenorun, monuron, diuron va boshqalar) madaniy va yovvoyi o‘simliklarni baravariga o‘ldiradi. Bunday gerbitsidlar madaniy ekinlar bilan band bo‘lmagan shudgorlarda, yo‘l va ariq bo‘ylarida qo‘llaniladi.

Tanlab ta’sir qiluvchi gerbitsidlar (2,4-D, 2M-4x, dnok, kotoran, prometrin, atrozin, simazin) ayrim o‘simliklarni o‘ldirib, boshqalarga ta’sir qilmaydi. Sug‘oriladigan dehqonchilik mintaqasi tajribalariga muvofiq 1 gektar yerga gerbitsidlarni sepish meyori - 1,5-2 kg sof modda. Gerbitsidlarning ko‘pchiligi zaharli. Shuni nazarda tutgan holda ular bilan ishlaganda albatta ehtiyotlik choralarini ko‘rish zarur. Bularga quyidagilar kiradi:  gerbitsid bilan ishlayotgan odam o‘zini zaharlamasligi uchun maxsus himoya kiyimlari va moslamalar (kombinezon, qo‘lqop, respirator, ko‘zoynak va hokazo) bilan ta’minlanishi shart;

 o‘smirlar, homilador va bola emizuvchi ayollarning gerbitsidlar bilan ishlashi qat’iyan man etiladi;  gerbitsidlar bilan ishlayotganda chekish, suv ichish, ovqatlanish, mevalarni iste’mol qilish mumkin emas;  gerbitsid ishlatib bo‘lingach, eritma tayyorlangan joyning ustini tuproq bilan yaxshilab ko‘mib qo‘yish kerak;  gerbitsid ishlatilgan joyda yoki uning yaqin atrofida mollarni bog‘lash, begona o‘tlarni yig‘ib ularga berish mumkin emas;  gerbitsid va uning eritmasini dalada qoldirish mumkin emas. Yuqorida qayd qilingan tadbirlarni amalga oshirilmasa, ularga rioya qilinmasa, gerbitsid bilan ishlagan odam, mazkur dala atrofida boqilgan mollar zaharlanishi mumkin.

4. Maxsus kurash choralari. Bunga maxsus olov yoki issiqlik ta’sirida o‘tlarni kuydirish kiradi. Bu tadbir maxsus mexanizm (olovli kultivator) yoki moslamalar bilan amalga oshiriladi. Shuni alohida qayd qilish lozimki, begona o‘tlarga yuqorida ko‘rsatilgan choralarni bir-biri bilan o‘zaro bog‘langan holda amalga oshirish zarur. Aks holda ular mo‘ljallangan natijani bermaydi.

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami