Oshqozon ichak kasallilari rivojlanishi, kechishi va davolanishi - Психология - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	20000UZS
Размер	103.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Июнь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Психология

Продавец

ISROILJONOVLAR

Дата регистрации 31 Май 2024

24 Продаж

Oshqozon ichak kasallilari rivojlanishi, kechishi va davolanishi

Купить

Oshqozon ichak kasallilari rivojlanishi , kechishi va davolanishi
M U N D A R I J A
KIRISH
I BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI VA ULARNING KELIB
CHIQISHI
1.1. Oshqozon ichak kasalligining yuzaga keltiruvchi omillar
1.2. Oshqozon ichak kasalligi-Penkreatin va uning klinik belgilari
1 Bob yuzasidan xulosa
II BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI UNING KECHISHI VA
DAVOLANILISHI
2.1. Ichak kasaliklarini kechishi , uni oldini olish usullari
2.2. Oshqozon ichak kasalliklari va ularni davolash
2 Bob yuzasidan xulosa
XULOSA VA TAVSIYALAR
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
ILOVALAR
1

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. Hozirgi paytda oshqozon ichak kasalliklari
tushunchasi keng tarqalgan atama bo’lib u tibbiyot, meditsina va klinik
psixologiya soxasida qo’llaniladi. Qanday muammolar oshqozonga ta'sir qilishi
mumkin? Kasalliklar ko'pincha onkologiya sohasiga yo'naltiriladi. Bu holatda,
oshqozon saratoni haqida gapirish odatiy holdir, bu esa barcha saraton
kasalliklarining taxminan 40% ni tashkil etadi. Kasallik sababi hali fanga ma'lum
emas. Biroq, shifokorlarning taxminiga ko'ra, taxminan 15% erkaklar, shuningdek,
keksalar va spirtli ichimliklardagi oshqozon saratoni ehtimoli ko'proq. Yana bir
sabab merosxo'r omil bo'lishi mumkin. Asosiy simptomatologiya:
1. Birinchi bosqich. Bemorda zaiflik, befarqlik, charchoq kuchayadi.
Oshqozonda og'irlik va vazn yo'qotishi ham paydo bo'lishi mumkin.
2. Ikkinchi bosqich. Hozir allaqachon og'riq, ko'ngil aynishi va qusish
bor. Qushqanda qonning aralashuvi bo'lishi mumkin. Ushbu bosqichda gastrik qon
ketish ham xarakterlidir. Ko'p vazn yo'qotish, ko'p isitma bo'lishi mumkin.
3. Uchinchi bosqich. Og'riq dosh berolmaydi va oziq-ovqat uchun nafrat
ham paydo bo'lishi mumkin.
Tibbiyotda oshqozon ichak kasalliklari uning kishilar hayoti bilan
bog’liqligi borasidagi tushunchalar respublikamizda global muammo sifatida
e’tirof etilgani mavzuimizning dolzarbligini yaqqol isbotlab beradi. Statistik
ma’lumotlarga ko’ra, bu kasallikdan dunyo aholisining 14 foizi aziyat
chekadi. Ko’pincha, oshqozon yarasi 20 yoshdan 40 yoshgacha bo’lgan erkaklarda
tashxis qilinadi — 70% ga yaqin hollarda. Katta yoshlilarda kasallik biroz kamroq
aniqlanadi — taxminan 20% hollarda. So’nggi vaqtlarda ayollar orasida
kasallikning ko’payishi tendentsiyasi kuzatilmoqda. Kasallikning kuzatilishi
chastotasi yosh va jinsgagina emas, balki shaxsning kasbiy faoliyatiga ham
bog’liq. Shunday qilib, oshqozon shikastlanishi xavfi bilan ishlaydiganlar,
masalan, kosiblar, shuningdek muntazam ravishda suyuq oziq-ovqatlarni iste’mol
2

qilish imkoniga ega bo’lmaganlar, masalan temir yo’lchilar bu kassallikdan
ko’proq aziyat chekishadi. Bundan tashqari, bir mamlakatning turli hududlarida
oshqozon yarasi turli xil chastotalarda uchraydi, bu mahalliy aholi ovqatlanishining
o’ziga xos xususiyatlari bilan bog’liq. Bu kabi statistic ma’lumotlarning
mavjudligining o’zi mavzuning naqadar dolzarbligini bildiradi.
Kurs ishining o’rganilganlik darajasi: Oshqozon-ichak sistemasining
psixogen buzilishlari Ruhiy siqilishlarda oshqozon-ichak faoliyatining buzilishi
(ko‘ngil aynish, qayt qilish, ich ketish, qorindaog‘riqlar) Gippokrat davridan buyon
m a’lum. Tanada kechadigan har qanday jarayon miya ishtirokisiz bo‘lmasligi
Gippokrat, Galen va Dekart asarlaridaqayd qilingan. Galen va Ibn Sino «qora
o‘tning» o‘t pufagida ko‘payib ketishi ipoxondriyagaolib kelishini aytib o'tishgan.
Ibn Sino «Tib qonunlari» asarida oshqozon-ichak sohasida asab buzilishlari sababli
uchraydigan turli belgilar va ularni davolash usullari haqida yozib qoldirgan.
«Vujud ruh amriga voojibdir» degan edi Ibn Sino. Hozirgi davrda o‘tkir va
surunkali asab buzilishlaridan keyin rivojlanadigan oshqozon-ichak sohasidagi
buzilishlarga ta’rif berish uchun turli atamalar taklif qilingan: «abdominal
ipoxondriya», «abdominal depressiya», «psixogen gastrointestinal sindrom»,
«somatogen depressiya» va hokazo.
Kurs ishining maqsadi: Oshqozon ichak kasalliklari , kechishi va
davolanilishi nazariy o’rganish.
Kurs ishining vazifalari :
1. Muammoning o‘rganilganlik darajasini aniqlash.
2. Mavzuga oid tibbiy va psixologik adabiyotlarni tahlil qilish.
3. Natijalarni miqdoriy va sifat tahlil qilish asosida xulosa va tavsiyalar
ishlab chiqish.
Kurs ishining predmeti: oshqozon ichak kasalliklarini klinikasi.
3

Kurs ishining ob’ekti: Farg’ona shahar shoshilinch tez tibbiy xizmat
markazida davolanayotgan bemorlar .
Kurs ishining metodlari:
- kuzatish;
- suhbat;
Kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyati. Kurs ishida keltirilgan
ma’lumotlar tibbiyot psixologiyasi va meditsina soxalarini nazariy bo’yishiga
xizmat qiladi . Kurs ishida oshqozon ichak kasalliklari haqida keltirilgan
ma’lumotlar insonlarning umri davomida sihat – salomatligini muxofaza
qilish va mustahkamlashda, yaxshi samara bo’lib xizmat qiladi bu uning amaliy
ahamiyatini belgilaydi.
Kurs ishning tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, 2 ta bob, 4 bo’lim bob
yuzasidan xulosa , xulosa va tavfsiyalar, adabiyotlar ro’yxatidan iborat.
4

I BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI VA ULARNING KELIB
CHIQISHI
1.1. Oshqozon ichak kasalligining yuzaga keltiruvchi omillar
Oshqozon ichak kasalliklari bu qorinda og‘riqlar kuzatiladigan, y о ‘g‘on ichakning
funksional buzilishidir.Shu bilan birga ichak devorlarining tuzilishida hech qanday
о ‘zgarishlar sodir b о ‘lmaydi. Bemorlarning о ‘rtacha yoshi 20-40 yoshni tashkil
qiladi,ayollarda bu patologiya 2 marta k о ‘proq uchraydi. TIS bu nima Ta’sirlangan
ichak sindromi (TIS) quyidagi turdagi og‘riqlar bilan, namoyon b о ‘ladi:
 ich kelgandan s о ‘ng kamayadi
 ich kelishi sonining о ‘zgarishi bilan uyg‘unlashadi;
 suyuq ich kelishi yoki qabziyat bilan uyg‘unlashadi.
Shuning uchun kasallikning xos raqami KXT (K 58) b о ‘yicha ichburug‘li (K58.0)
va ichburug‘siz (K58.9) TISni о ‘z ichiga oladi.Dunyoda bu patologiya bilan
xastalanish holatlarini uchratish darajasi 23% ni tashkil qiladi. Yiliga aholining
taxminan 1% ta’sirlangan ichak sindromi bilan kasallanadi. Ich buzilishi bilan
bog‘liq b о ‘lgan, qorindagi har qanday og‘riq ham,bu patologiyaning namoyon
b о ‘lishi deb hisoblanmaydi. Shikoyatlar bemorni olti oydan k о ‘p vaqt bezovta
qilishi, hamda qorindagi «og‘riq-ich kelishi-og‘riq bosilishi» о ‘zaro bog‘liqligining
alomatlari, oxirgi 3 oyning har bir oyida,uch kundan kam b о ‘lmagan muddat
davomida kuzatilishi kerak. Bu kasal bilan og‘rigan bemorlarning 2/3 qismidan
ortig‘i,tibbiy yordam k о ‘rsatilishi uchun murojat qilishmaydi va muammoni о ‘z
kuchlari bilan hal qilishga harakat qilishadi.Bu harakatlar nafaqat surunkali ichak
kasalligining kech aniqlanishiga, biroq davolanmagan TIS sharoitida hayot
faoliyati sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin. Bu patologiyani
rivojlantiruvchi bevosita sabablar no’malum. Lekin kasallika chalinish ehtimolini
oshiruvchi,xavfli omillar mavjud:
 20-39 yoshdagi odamlar;
5

 Ayol larda , shuni ta’kidlab о‘tish kerakki odatda ayollarda tis ichburug‘ bilan
kechadi, erkaklarga esa kо‘proq qabziyat xosdir; uzoq muddat kechish
holatlarida,50 yosh va undan katta bо‘lgan erkak va ayollarda kasallik bilan
zararlanish holatlarining soni bir hil bо‘ladi;
 yomon va sifatsiz oziqlanish;
 yaqin qarindoshlardan biri,bu kasal bilan og‘rigan b о ‘lsa, bu tis bilan kasallanish
ehtimolini 3 baravarga oshiradi;
 siqilish,bezovtalanish, tushkunlik holati, о ‘tmishdagi psixologik jarohatlar;
 boshdan kechirilgan z о ‘ravonlik, bir hisobda “oilaviy” z о ‘ravonlik ham;
 boshdan kechirilgan gastroentrit. 45 yoshgacha b о ‘lgan, ichaklarning jiddiy
kasalliklaridan,masalan xavfli о ‘simta borligidan, shubhalanishga sabablar
b о ‘lmagan odamlarda, tashhis faqat alomatlarga asoslangan holda q о ‘yiladi.TIS
bilan kasallanganda ich kelishi oralig‘ining о ‘zgarishi, qorindagi og‘riqlar,ich
ketishi yoki qabziyatdan tashqari yana boshqa alomatlar ham kuzatiladi:
 ichaklarning shishishi;
 haftasiga 3 martadan kam yoki kun davomida 3 martadan k о ‘p ich kelishi;
 kuchanishga ehtiyoj borligi;
 zudlik bilan Defekatsiyaga (ich kelishi) qistovlar;
 ichak y о ‘llarining oxirigacha b о ‘shanmaganlik hissi;
 alomatlarning siqilish va ovqatlangandan keyin kuchayishi;
 bezovtalik,tushkunlik.
Bu kasallik bilan og‘rigan bemorlar uchun kо‘p sonli shikoyatlar, kasallikning
uzoq kechishi va umumiy holatning ijobiy bо‘lishiga qaramay, uzun kо‘riklar
tarixi odatiy holdir. Hayot faoliyatining sifati ish tartibi va uyquning
buzilishi,hamda о ‘z sog‘lig‘idan havotirlanish tufayli zarar k о ‘radi. K о ‘pincha
6

bunday bemorlarda, TISning k о ‘rinishlarini og‘irlashtiruvchi, hamroh holatlar
paydo b о ‘ladi:
 fibromialgiya- kelib chiqish tabiati aniq b о ‘lmagan,mushaklarda tarqalgan
muntazam og‘riq bilan namoyon b о ‘ladigan kasallik;
 surunkali toliqish sindromi;
 chakka-pastki jag‘ b о ‘g‘imidagi artroz;
 kichik tos suyagi sohasidagi uzoq muddatli og‘riqlar.
Ta’sirlangan ichak sindromi yosh bolalarda kam qayd etiladi.Bunday yoshda
k о ‘proq funksional dispepsiya, seliakiya, laktaza yetishmovchiligi, ichakning
anatomik tuzilishidagi g‘ayritabiyliklar kabi kasalliklar uchraydi. Kasallikni
aniqlash usullari Bir tomondan, ta’sirlangan ichak sindromi yosh kishilarda,hazm
qilish a’zolaridagi kasallik belgilarisiz uchraydi.Boshqa tomondan,bu istisno qilish
y о ‘li bilan aniqlanadigan kasalliklir.Shu sababli aniq bir vaziyatdan kelib chiqqan
holda, tashhisni aniqlashtiruvchi tekshiruvlar quyidagi testlardan ba’zilarini о ‘z
ichiga olishi mumkin:
 qorin b о ‘shlig‘ining uttdan о ‘tkazish;
 axlatning yashirin qon, gijja tuxumlari va boshqa parazitlarni aniqlash uchun
tahlili;
 laktoza bilan murosasizlikka test (yosh bolalarda).
50 yoshdan oshgan bemorlarning barchasida,50 dan yoshroq b о ‘lgan bemorlarda
esa bezovtalanish kuzatilganda kolonoskopiya о ‘tkaziladi.Shuningdek y о ‘g‘on
ichakni chuqur tekshirish ishlari, yaqinda shikoyatlari paydo b о ‘lgan keksa
odamlarda,hamda ichak saratonining urug‘li hollarida tayinlanadi. Ichburug‘ uzoq
davom etgan holatlarda k о ‘pincha,quyidagilarni о ‘z ichiga oluvchi kompleks
tekshiruv о ‘tkazish kerak b о ‘ladi:
 qon tarkibidagi sianakobalamin, ferritin, foliy kislotasi, albumin,kalsiyning
miqdorini aniqlash;
7

 TTG va qalqonsimon bezning gormonlarini tekshirish;
 axlatni mikroskop yordamida tekshirish;
 t о ‘g‘ri ichak devorlarining biopsiyasi;
 ichakni bariy moddasi yordamida ranglash (farqlantirish) y о ‘li bilan, rentgenologik
tekshirish va y о ‘g‘on ichak yallig‘lannishini istisno qilish uchun kolonoskopiyani
о ‘tkazish.
Davolashning muvvafaqiyati k о ‘p jihatdan bemorning,shifokor bergan tavsiyalarga
qanchalik amal qilishiga bog‘liqdir.
Barcha bemorlarga parhez tavsiya qilinadi:
 muntazam tarzda, shoshilmasdan,televizor va ishga chalg‘imasdan ovqatlanish;
 kun davomida orasida uzoq tanaffuslarsiz 5-6 marta ovqatlanish;
 chekishni chegaralash,spirtli va gazlangan ichimliklardan voz kechish;
 qorin shishgan paytda eriydigan tolalar(b о ‘tqalar), qabziyat paytida esa-t о ‘qimali
va kepak mahsulotlarini iste’mol qilish;
 suyuq ich ketishi vaqtida, ichakga ta’sir qilayotgan mahsulotlar,masalan yangi
meva va sabzavotlar iste’molini chegaralab,gaz va suyuqliklarni bog‘lovchi
“filtrum” preparatini ichish tayinlanadi;
 meteorizm paytida hayvon yog‘lari, karam,sut,pishiriqlarni iste’mol qilishni
chegaralash.
Muhim: qabul qilishdan oldin q о ‘llanma bilan tanishib chiqing yoki
davolovchi shifokor bilan maslahatlashing. Ichak faoliyati buzilishini
z о ‘raytiruvchi mahsulotlarni aniqlash uchun,ozuqaviy kundalik yozib borish
yaxshi fikrdir. TIS bilan og‘rigan bemorlar kuniga bir mahal,30 daqiqadan
m о ‘tadil jismoniy faoliyat bilan shug‘ullanishlari kerak (tez yurish, suzish).Ozgina
dam olish maqsadga muvofiqdir,kun davomida q о ‘l-oyoqning chigilini yozish
kerak.
8

Davolash protokolida dori-darmon vositalaridan quyidagilar ishlatiladi:
 spazmolitiklar;
 ichburug‘ga qarshi vositalar;
 ich yurgizadigan vositalar;
 birikmalashtirilgan vositalar;
 probiotiklar;
 antidepressantlar;
 bosh miyadagi qayt qilish markazining faoliyatini susaytiruvchi preparatlar;
 asab t о ‘qimalaridagi moddalar almashinuviga ta’sir qiluvchi, ba’zi bir migren
(bosh og‘rig‘i)ga qarshi vositalar;
 ichak shirasi ishlab chiqarilishini jaddalashtiruvchi va axlat moddalarining ichak
y о ‘lidan yurishini tezlashtiruvchi vositalar. Bemorlarga psixoterapiya yaxshi
yordam beradi. Ta’sirlangan ichak sindromi rivojlanishini oldini olish b о ‘yicha
choralar,patologiya xavfini tug‘diruvchi omillarni y о ‘qotish asosida
shakllanadi.Shu sababli hazm qilish tizimidagi buzilishlarni oldini olish b о ‘yicha
profilaktika, q о ‘yidagi choralarni о ‘z ichiga oladi:
 k о ‘proq suv ichish (kuniga 1,8-2 litrgacha);
 parhez tarkibiga ichak faoliyati uchun foydali tirik mikroorganizmlar(probiotiklar),
hamda bu mikroblarning rivojlanishi uchun ijobiy muhitni yaratib beruvchi
prebiotiklarni q о ‘shish;
 gazlarni keltirib chiqaruvchi mahsulotlar iste’molini kamaytirish (karam,qora non,
uzum, gazlangan ichimliklar);
 yog‘liq mahsulotlarni kamroq iste’mol qilish;
 tarkibida kofein, alkogol mavjud b о ‘lgan ichimliklar,hamda kolani iste’mol
qilmaslik;
9

 k о ‘p ovqat yeb q о ‘ymaslik, oziqlanish miqdorini kun davomida bir meyorda
taqsimlash;
 ovqatni yaxshilab chaynab, shoshilmay tannovul qilish;
 tarkibida sorbitol va fruktoza bor mahsulotlarni iste’mol qilmaslik;
 hayajonli holatlaridan saqlanish.
Kо‘pchilik bemorlarda, о‘tkazilayotgan davolash ishlariga qaramay,patologiya
alomatlari saqlanib qoladi,lekin ularning shiddatliligi о‘smaydi.Ularning 1-2 yil
ichida yо‘q bо‘lish ehtimoli 38% ni tashkil qiladi.
Qorindagi noqulayliklarni yо‘qotish ehtimolini pasaytiruvchi, omillar:
 suyuq ich kelishining ustunligi;
 tо‘liqligicha davolanish uchun xohish yoki imkoniyatning yо‘qligi;
 ichakning jiddiy kasalliklaridan q о ‘rqish;
 uzoq muddat kechayotgan kasallik;
 patologiyaning bemorning kundalik faoliyatiga sezilarli ta’siri;
 muntazam siqilish, hayajolnlanish;
 psixik og‘ishlarning mavjudligi.
10

1.2. Oshqozon ichak kasalligi- Pankreatit va uning klinik belgilari
Shunday qilib, oshqozon (gastrointestinal kasalliklar - bu biroz muhokama
qilinadi) inson hazm qilish tizimining eng muhim organidirOshqozonning asosiy
ishi u erga tushadigan oziq-ovqat hazm qilishdir (me'da shirasi tufayli). Bundan
tashqari, oshqozon qobig'ining villi tufayli oziqa moddalarining qisman emishi
kuzatiladi. Bundan tashqari, birinchi navbatda qorin bo'shlig'i holatining eng xil
belgilarini ko'rib chiqishingiz kerak. Agar bemorda oshqozon yarasi mavjud
bo'lsa, gijjalar ovqatdan keyin 15 minutdan keyin boshlanishi mumkin. Agar
oshqozon kasalligi kabi muammolar haqida gapiradigan bo'lsak, nima sababdan
to'xtatilishi kerak.
Yana bir keng tarqalgan muammo - peptik yara kasalligi. Surunkali shaklga ega.
Ushbu kasallik bilan oshqozon devorlariga yaralar hosil bo'ladi, ular hech qanday
shifo bermaydi va hech qaerda yo'qolmaydi. Aniqlanish davrida va kasallikning
bosqichiga qarab, ular og'riq, qon ketishi, noqulaylikka olib kelishi mumkin. Peptik
yaraning asosiy simptomologiyasi:
1. Oshqozon ichidagi og'riqlar. Ular odatda bo'sh qoringa va ovqatlanishdan
taxminan 2-3 soat o'tgach paydo bo'ladi.
2. Kusma.
3. Bulantı.
4. Kabızlık.
5. Oshqozon yonishi.
Oshqozon yarasini qanday tashxis qila olaman? Bunday holda, shifokor bemorga
mukoza yoki endoskopiyaning rentgenogrammasini beradi. Va shuning uchun
11

mevsimlik alevlenmemesi uchun, bemor to'g'ri ovqatlansin (albatta, shifokorning
belgilangan dietine rioya qiling). Agar oshqozon og'riyapti, nima deb o'ylash
mumkin? Ushbu alomatni keltirib chiqaradigan kasalliklar o'tkir va surunkali
gastrit hisoblanadi. Muammo yuzaga keladigan simptomlar:
1. Agar bu o'tkir gastrit bo'lsa, bemor har xil og'riqlar his qiladi (bosh og'rig'i,
oshqozon chuqurida og'riq).
2. Surunkali gastritda bemorda ko'ngil aynishi, qusish, ko'ngil aynishi, og'riq,
yurakdagi og'riq va qorinning og'irligi bo'ladi.
Ushbu kasalliklarni tashxislash usullari: fibrogastroskopiya (muhim biyopsi joylar
shilliq qavatida), burg'ulash. Bunday bemorlar uchun juda muhim ahamiyatga ega.
Agar kishi qorinni tashvishga solsa, bu tanaga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan
kasalliklar ham bo'lishi mumkin:
1. Gastroptoz yoki gastrik bo'shatish. Asosiy simptomologiya: oshqozonda
ishtahani tushirish, davriy ko'ngil aynish, og'irlik.
2. Oshqozonning hiper sekretsiyasi. Faqat sokootdeleniya emas, balki uning
kislotaligini ham oshiring. Tez-tez bu kasallik aniq belgilari yo'q va u
rentgenografiya yordamida tashxislanadi.
3. Oshqozon Achiliya. Gastrik sekretsiya bu zo'ravonlik.
4. Pnevmoz. Bu oshqozonda gazning shakllanishi oshadi. Bunday holda
quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin: tez-tez og'riq, organga bosim,
oshqozon og'irligi.
Shunday qilib, oshqozon barcha asosiy kasalliklarini qisqacha ko'rib chiqdik.
Davolash - bu sizni to'xtatishingiz kerak bo'lgan narsadir. Bu erda kasallikdan
qutulish usuli har bir alohida holatda boshqacha bo'ladi deb aytish kerak. Hammasi
shifokorning tashxisiga bog'liq.
12

1. Oshqozon kasalliklarini davolashda ovqatlanish juda muhimdir. Xullas, agar
kishi bu organ bilan muayyan muammolarga duch kelsa, u butun hayotini
shifokorning qat'iy belgilangan qoidalariga muvofiq yashashi kerak.
2. Og'riqorlarni qabul qilish. Agar biror kishi oshqozon og'rig'idan azob
cheksa, bu holda siz behushlik qilishingiz mumkin. "No-shpa" yoki
"Spazmalgon" kabi dori bo'lishi mumkin.
3. Bundan tashqari, oshqozon mikroflorasining normallashishi ham muhimdir
Shilliq qavatni bezovta qiladigan barcha omillarni butunlay chiqarib tashlash
juda muhimdir . Bu chekish, spirtli ichimlik, baharatlı ziravorlar va issiq
ovqat.
4. Shifokor tomonidan tavsiya etilgan dori-darmonlarni qabul qilish. Hamma
narsa shifokorning tashxisiga bog'liq bo'ladi.
Bundan tashqari , " oshqozon kasalligi : semptom va davolash " mavzusini ko ' rib
chiqamiz . Agar bemorga oshqozon muammosi bo ' yicha shifokorning yordamiga
muhtoj bo ' lmasa yoki xohlamasa , an ' anaviy tibbiyot yordamida turli kasalliklarga
duch kelishi mumkin . Agar bemorda surunkali oshqozon kasalligi bo ' lsa , masalan ,
oshqozon yarasi bo ' lsa , siz quyidagi dorilar yordamida ularni bartaraf etishingiz
mumkin :
1. Teng bo ' linmalarda siz shifokor Valeriyani , Seynt Jonning ziravorini ,
romashka rangi va o ' lmasligini , quyuq ildizni va yalang ' och yiringni
olishingiz kerak . Har bir narsa qaynoq suv bilan to'kilgan, turib oldi.
Ovqatdan oldin kuniga uch marta yarim kubok kerak bo'lgan dori oling.
2. Oddiy zararli urug'lardan taxminan 10 gramm olinishi, bir stakan suv quyib,
past haroratda qaynatilishi kerak. Keyin har bir narsa ikki soat davomida
talab qilinadi va suziladi. Preparat kuniga 3 marta ovqatlanishdan oldin 20
gramm uchun olinadi.
13

Oshqozon yarasi (lot. Ulcus gastrica ) — oshqozon shilliq qavatida trofik
buzilishlar sodir bo’ladigan surunkali kasallik. Oshqozon yarasi ko’pincha 20-50
yoshli erkaklarda kuzatiladi. Kasallik bahor va kuz fasllarida tez-tez qaytalanishii
bilan tavsiflanadi. Oshqozon yarasi sababi, odatda, odamning asab tizimini
kuchlantiradigan stresslar bo’lib, u o’z navbatida oshqozon-ichak trakti
mushaklarining va qon tomirlarining spazmlarini keltirib chiqaradi. Natijada
oshqozonning qon bilan ta’minlanishi buziladi va oshqozon sharbati shilliq
qavatga salbiy ta’sir ko’rsata boshlaydi, bu me’da yaralari paydo bo’lishiga olib
keladi. Ammo oshqozon yarasining asosiy sababi Helicobacter pylori bakteriyalari
va oshqozonning himoya mexanizmlari va agressiv omillar o’rtasidagi muvozanat
buzilishidir, ya’ni oshqozon ajratadigan shilliq pepsin (oqsillarni hazm qilish
uchun javob beradigan ferment) va xlorid kislotaga qarshi bardosh bera olmaydi.
Rivojlanayotgan patologik jarayonning asosiy alomatlarini bilish yordam uchun
shifokorga tezroq uchrashish va natijada kasallikning erta tashxislanishini
ta’minlaydi, bu esa jarrohlik aralashuvisiz ham terapevtik ta’sirning muvaffaqiyatli
bo’lishini kafolatlaydi. Ammo, ba’zida oshqozon yarasi o’zini namoyon qilmaydi,
bu esa muntazam tekshiruvdan o’tib turish kerakligini ko’rsatadi. Odatda, me’da
yarasining asimptomatik kechishi 25-28% hollarda kuzatiladi va yara bemor
o’limidan so’ng aniqlanadi.
Oshqozon yarasini quyidagi alomatlarga ko’ra payqash mumkin:
 Qorinning yuqori qismida joylashgan og’riq hissi . Ushbu alomat 75%
hollarda namoyon bo’ladi. Bemorlarning yarmi intensiv bo’lmagan og’riq
hissidan shikoyat qiladilar, qolgan 50% da alkogolli ichimliklar yoki achchiq
oziq-ovqatlarni iste’mol qilish paytida, ovqatlanishlar oralig’i uzoq vaqt
bo’lganida va jismoniy mashqlar bajarish paytida ko’proq kuchayadigan
og’riq kuzatiladi;
 Jig’ildon qaynashi . Bu hissiyot oshqozonning agressiv muhitga ega bo’lgan
kislotali sharbati qizilo’ngachning bo’shlig’iga tushib, uning devorlarini
qo’zg’atishi sababli paydo bo’ladi. Ushbu alomat tez-tez kuzatiladi va
14

bemorlarning 80 foizida aniqlanadi. Jig’ildon qaynashi odatda
ovqatlanishdan keyin 1-2 soat davomida paydo bo’ladi;
 Ba’zan qayt qilish bilan birga kechadigan ko’ngil aynishi hissi . Ushbu
belgi oshqozon motorikasining buzilishidan kelib chiqadi. Oshqozon
yarasida qayt qilish ovqatdan keyin 1,5-2 soat o’tgach kuzatiladi va
oshqozon bo’shatilishi sayin yengillik hissi kela boshlaydi. Shuning uchun
ko’pincha bemorlar qusishni ixtiyoriy ravishda chaqirishadi;
 Ishtahaning pasayishi oshqozon yarasi kasalligida odamning
ovqatlanishdan keyin og’riqni boshdan kechirishidan xavfsirash yoki
oshqozon-ichak tizimi motorikasi buzilishi sabab kuzatilishi mumkin;
 Og’iz bo’shlig’iga me’da shirasining nazoratsiz ravishda ko’tarilishi
bilan tavsiflanadigan kekirish . Bunday holda, bemor og’zida achchiq yoki
nordon ta’mni his qiladi;
 Gaz hosil bo’lishining oshishi ;
 Ovqat qabul qilishdan keyin kuzatiladigan qorindagi og’irlik hissi ;
 Tezda to’yib qolish tuyg’usi ;
Oshqozon yarasining tashqi belgilaridan biri tilda kulrang karash borligidir, bu
alomat deyarli doimo oshqozon-ichak trakti bilan bog’liq muammolar mavjudligini
ko’rsatib turadi. Bemorda kaftlarning ortiqcha terlashi va epigastral hududga bosib
ko’rilganda og’riq hissi paydo bo’lishi ham kuzatilishi mumkin. Oshqozon
yarasida og ’ riqning tabiati asosan shikastlanishning lokalizatsiyasiga bog ’ liq .
Bemorlarning shikoyatlariga qarab , shifokor oshqozonning bu yoki boshqa
qismida yara mavjudligiga shubha qila oladi .
15

1 Bob yuzasidan xulosa
Hozirgi vaqtda oshqozon yarasi Helicobacter pylori bakteriyasi bilan
zararlanishdan kelib chiqishi isbotlangan (75% hollarda). Bu bakteriya spiralsimon
bo’lib, oshqozonning agressiv muhitiga moslashgan va xlorid kislotasini
neytrallashtirish qobiliyatiga ega. Ushbu bakteriyalar hayotiy faoliyati
mahsulotlarining ta’siri ostida oshqozon shilliq qavatining hujayralari nobud
bo’ladi, bu esa oshqozon yarasining rivojlanishiga olib keladi. Ushbu bakteriyani
yuqtirib olish qiyin emas, manbai uning tashuvchisidir, u so’lak, zararlangan ovqat
va suv, dezinfektsiya qilinmagan tibbiy asboblar, iflos idishlar orqali, shuningdek
onadan homilaga yuqadi.
Oshqozon yarasining rivojlanishiga olib keladigan boshqa sabablar orasida
quyidagilarni ajratish mumkin:
 Dori vositalarini qabul qilish . Birinchidan, kasallikning rivojlanishiga
NYQP (aspirin, indometatsin, diklofenak, butadion, ketoprofen, ibuprofen)
ta’sir ko’rsatadi. Bemorning yoshi 65 yoshdan oshganida, shuningdek,
me’da-ichak yo’lidan qon ketish hollari aniqlangan bo’lsa, agar dorilarni
katta dozalarda qabul qilish talab etilsa, agar davolash antikoagulyantlar
yoki glyukokortikoidlarni qo’llash bilan birga olib borilsa kasallanish xavfi
ortadi. Yaralar paydo bo’lishiga olib kelishi mumkin bo’lgan boshqa dorilar
orasida sitostatiklar, kaliy preparatlari va antigipertenziv dorilar mavjud;
16

 Boshqa kasalliklar natijasi, jumladan sil , qandli diabet , Kron kasalligi,
giperparatireoz, o’pka saratoni, gepatit, jigar sirrozi , pankreatit , sifilis va
boshqalar;
 Oshqozon jarohatlanishi , qonning infekstiyalanishi, har qanday shok
holatlari, tananing katta yuzalari kuyishi va muzlashi;
II BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI UNING KECHISHI VA
DAVOLANILISHI
2.1. Ichak kasaliklarini kechishi , uni oldini olish usullari
Oshqozon yarasi rivojlanishiga olib keladigan omillar juda ko’p, ammo
quyida ulardan eng keng tarqalganlari keltiriladi:
 Chekish (nafaqt sigareta, balki sigara va chilim ham);
 Alkogolli ichimliklarni suiiste’mol qilish;
 Tez-tez va yuqori dozalarda kofein saqlovchi gazlangan va boshqa
ichimliklarni ichish;
 Tartibsiz ovqatlanish;
 Oshqozon shilliq qavatiga zarar yetkazishi mumkin bo’lgan juda sovuq yoki
juda issiq ovqatlarni iste’mol qilish;
 Yallig’lanishga qarshi preparatlarni doimiy qabul qilish (masalan,
ibuprofen);
Oshqozon yarasi jiddiy asoratlarning rivojlanishi bilan xavfli bo’lib, ularning
aksariyati o’limga olib kelishi mumkin.
Yaraning eng xavfli oqibatlari orasida quyidagi patologiyalarni ajratish
mumkin:
17

 Penetratsiya . Bunday holda oshqozon devorining vayron bo’lishi
kuzatiladi, oshqozon yarasining tubi esa oshqozon ostiga joylashgan a’zo
bo’lib qoladi. Ko’pincha bundan me’da osti bezi aziyat chekadi, ammo
ba’zida bu jarayon kichik charvi, o’t pufagi, ichak yoki jigarga ham o’z
ta’sirini o’tkazishi mumkin. Oshqozon tomonidan ishlab chiqarilgan xlorid
kislota me’da osti bezini parchalay boshlaydi va o’tkir destruktiv
pankreatitning rivojlanishiga olib keladi. Bemorda penetratsiya mavjudigi
o’rab oluvchi tabiatli o’tkir og’riqlar, tana haroratining kiritik darajalargacha
ko’tarilishi va qondagi alfa-amilaza darajasining oshishi bilan namoyon
bo’ladi. Yallig’lanishning barcha belgilari kuzatiladi, ovqatlanish yoki
mavsumdan qat’iy nazar, oshoqozondagi og’riqlar muntazam ravishda
mavjud bo’ladi. Penetratsiya mavjudligini aniqlash uchun oshqozonni
rentgenologik tekshiruvi va FGS o’tkazish zarur;
 Oshqozonning perforatsiyasi , bunda oshoqozon devorlari vayron bo’lishi
oqibatida uning tarkibi qorin bo’shlig’iga tushadi. Oshqozon devorining
perforatsiyasiga turtki bo’ladigan omillarga kuchli jismoniy zo’riqishlar,
achchiq oziq-ovqat mahsulotlar, shuningdek, alkogolli ichimliklar qabul
qilishni ko’paytirilishi kiradi. Bunday holda, bemor qorin bo’shlig’idagi
kuchli og’riqlardan, umumiy zaiflik hissidan shikoyat qiladi, tananing
zaharlanishi belgilari mavjud. To’satdan yuzaga kelgan teshilish og’riqli
shokka olib kelishi mumkin, 10 soatdan keyin bemorda peritonit rivojlanadi.
Bunday holatda FGS taqiqlanadi, oshqozonni rentgen qilish kerak;
 Oshqozondan qon ketishi . Aynan ushbu asorat ko’pincha o’limga olib
keladi va oshqozon yarasi holatlarining 20 foizi ga to’g’ri keladi. Ko’pincha
penetratsiya bilan birga kuzatiladi. Bunday holatda, bemor qayt qiladi, qayt
massasi qahva quyqasiga o’xshash bo’ladi, qon yo’qotishning umumiy
belgilari mavjud.
 Malignizatsiya , bunda yara oshqozon saratoniga aylanadi, ammo bu juda
kam uchraydi va bemorlarning 3 foizida qayd qilinadi. O’n ikki barmoqli
18

ichakning yaralari deyarli hech qachon saraton o’smalariga aylanmaydi.
Agar oshqozon yarasining transformatsiyasi sodir bo’lsa, bemor tezda vazn
yo’qotadi, oziq-ovqat, ayniqsa go’shtli taomlar qabul qilishdan bosh tortadi.
O’sma jarayoni rivojlanishi bilan bemor isitmadan aziyat chekadi, qayt
qiladi, ko’pincha qon bilan. Tibbiy yordamga murojaat qilinmasa, organizm
o’limga olib kelishi mumkin bo’lgan to’liq holdan toyganlik holiga keladi.
Agar oshqozon yarasining saratonga aylanganligiga shubha qilinadigan
bo’lsa, o’z vaqtida FGS va uch nuqtali biopsiya (materiallar yaraning
devorlaridan, tubi va chetlaridan olinadi) bajarilishi kerak;
 Me’da chiqish qismining stenozi — a’zoning pilorik qismida, ya’ni
oshqozonning eng tor qismida joylashgan oshqozon yarasining xavfli
asoratidir. Oshqozon yarasi qanchalik ko’p retsidivlansa, bu asorat
rivojlanishi xavfi shunchalik yuqori bo’ladi. Pilorik bo’limning torayishi
ovqatning ichakka o’tishi bilan bog’liq qiyinchiliklar tufayli oziq-ovqatning
oshqozonda ushlanib qolishiga olib keladi.
Jiddiyligidan kelib chiqqan holda, bir necha darajali stenozni ajratish qabul
qilingan:
1. Kompensatsiyalangan bosqich , uning davomida nordon ta’mli kekirish,
oshqozonda og’irlik va to’lib ketish hissi kuzatiladi. Ammo bemor o’zini
qoniqarli his qiladi;
2. Subkompanatsiyalangan bosqichda hatto kichik hajmdagi taomlar tanovul
qilganda bemor to’yib ketish va oshqozonda og’irlikni his qila boshlaydi, bu
hol bemorning qayt qilishdan so’ng yengillashadi. Bemir ovqatlanishdan
qo’rqishni boshlaydi va shuning uchun undan bosh tortadi, natijada tez vazn
yo’qotadi;
3. Stenozning dekompensatsiyalangan bosqichi haqida quyidagi alomatlar
dalolat berishi mumkin: ovqatlanishdan so’ng darhol ko’p miqdorda qayt
qilish, suvsizlanish va vazn yo’qotish, mushaklar tortishishi. Shu bilan birga,
19

oshqozonga kiradigan oziq-ovqat endi ichakka o’ta olmaydi, chunki
oshqozonning chiqish qismi nihoyatda toraygan bo’ladi.
Oshqozon yarasini aniqlash maqsadida bemorni tashxisga jo’natish sababi
ovqatlanish jarayoni bilan bog’liq og’riqlardan shikoyat hisoblanadi. Og’riq qusish
yoki ko’ngil aynish bilan birga kechsa, shifokorga murojaatni kechiktirmaslik
kerak.
Tashxis bir necha bosqichdan iborat:
 Avvalo, bemor umumiy tahlil uchun qon, siydik va axlat (jumladan yashirin
qon uchun ham) namunasini topshirishi kerak. Umumiy qon
tahlili kamqonlik mavjudligini, ECHT`ning o’sishi fonida qizil qon
hujayralari sonining kamayishini ko’rsatadigan bo’lsa, bu yallig’lanish
jarayonining mavjudligidan dalolat beradi;
 FEGDS, bunda shifokor oxirida kamerasi bo’lgan maxsus naycha yordamida
oshqozon shilliq qavatini yaxshilab tekshiradi. Shu bilan bir vaqtning o’zida
biopsiya uchun namuna olishi ham mumkin;
 Oshqozon-ichak traktini UT tekshirish (oshqozon, o’t pufagi, jigar va
oshqozon osti bezi);
 Kun davomida me’da shirasining pH qiymati monitoringi va pH-metriya. Bu
juda og’riqlidir, chunki u invaziv usulni nazarda tutadi. Ushbu tahlil me’da
shirasining oshqozon qavatining shilliq qavatiga bo’lgan agressivligini
Bugungi kunda oshqozon yarasi bo’lgan bemorga maksimum ikkita antibakterial
terapiya kursi buyuriladi.
Ular quyidagilarni o’z ichiga olishi mumkin:
 Penitsillinlar, asosan, Amoksitsillin;
 Tetratsiklin;
 Makrolidlar, xususan Klaritromitsin;
20

 Nitromidazol unumlari.
Oshqozon yarasi bilan og’rigan bemorlarda oshqozonni qoplab turuvchi shilliq
qavat himoya qilinishi kerak.
Buning uchun shifokorlar quyidagi preparatlarni buyurishadi:
 Yaraning tubida himoya qoplamini hosil qilish uchun Sukralfat;
 Oshqozon shilliq qavatining qayta tiklanishi jarayonlarini tezlashtirish uchun
natriy karbenoksolon, xususan, Kaved-s, Biogastron, Ventroksol;
 Oshqozon devorida qobiq hosil qilish, shuningdek Helicobakteriyalarni yo’q
qilish uchun vismutning kolloid subsitrati ishatiladi, masalan De-nol
preparati;
 Shikastlangan hujayralarda tiklanish jarayonlarini rag’batlantirish va shilliq
ishlab chiqarishni ko’paytirish uchun Enprostil buyuriladi.
Yallig’lanishni kompleks davolashda antisekretor preparatlardan foydalanmasdan
bo’lmaydi.
Bunga quyidagilar kiradi:
 Antatsidlar — yallig’lanishga qarshi ta’sir bilan birgalikda oshqozonni
qoplab oluvchi xususiyatga ega va xlorid kislotaning korroziv
xususiyatlarini neytrallashtirishga yordam beradi. Antasidlarga Maaloks,
Almagel, Keal, Sukralfat, Antareyt preparatlari kiradi.
 Bemor protonli pompa blokatorlari qabul qilishi kerak (Omez,
Omeprazol, Rabelok, Rabeprazol, Neksium va boshqalar). Ular oshqozonda
xlorid kislota hosil bo’lishining ko’payishiga to’sqinlik qiladi va protonli
nasosni blokada qiladi;
 H2-gistamin retseptorlari blokatorlari — (Kvamatel, Famotidin, Erinit,
Ranitidin). Ushbu dorilar gistaminning birlashishini bartaraf qiladi va me’da
shirasining ishlab chiqarilishini oshiradi. Shuni ta’kidlash kerakki, so’nggi
21

yillarda H2-gistamin retseptorlarining blokatorlari buyurilmay qo’yilgan.
Buning sababi shundaki, ularni qabul qilish to’xtatilganidan keyin oshqozon
yarasining alomatlari to’liq qaytalanadi;
 M-xolinoretseptorlarning blokatorlari , xususan, Pirenzepin va
Gastrosepin. Ushbu preparatlar xlorid kislota ishlab chiqarishni
kamaytirishga qaratilgan bo’lib, shuningdek og’riq va og’izda quruqlikni
bartaraf etishga yordam beradi;
 Prostaglandin E1`ning sintetik analoglari , xususan Mizoprostol va
Saytotek. Ushbu preparatlar shilliq va bikarbonatlar ishlab chiqarilishni
oshiradi, shuningdek, xlorid kislota hosil bo’lishini kamaytiradi.
BOSHQA PREPARATLAR
Oshqozonning yarasi bilan og’rigan bemorlarga qo’shimcha dori-darmonlar kerak
bo’lishi mumkin, masalan:
 Og’riqni va oshqozon devorlarining spazmini bartaraf etishga yordam
beruvchi spazmolitiklar (No-shpa, Drotaverin, Mebeverin);
 Ovqat hazm qilish tizimining motor funktsiyalarini yaxshilaydigan va oziq-
ovqatlarni oshqozonda juda uzoq vaqt davomida ushlanib qolishiga
to’sqinlik qiluvchi prokinetiklar (Motilium, Itoprid, Domperidon va
boshqalar);
 Antibakterial moddalar qabul qilingan hollarda probiotiklar (Bifiform,
Lineks va boshqalar);
 Tenoten va valerian kabi tinchlantiruvchi preparatlar ;
 Antidepressantlar — Amitriptilin va trankvilizatorlar, jumladan Tazepam va
Elenium.
Patologik jarayonning og’irlik darajasi va mavjud nuqsonning o’lchamiga qarab
oshqozon yarasini davolash 2 haftadan 1,5 oygacha davom etadi.
22

2.2. Oshqozon ichak kasalliklari va ularni davolash
Ba’zida oshqozon yarasini faqat konservativ davo bilan bartaraf etib bo’lmaydi.
Bunday holatda bemorga operatsiya ko’rsatiladi. Jarrohlik aralashuvi faqat aniq
ko’rsatmalar mavjud bo’lganda amalga oshirilishi mumkin. Xususan, agar dori-
darmonlar kerakli natijalarga olib kelmasa, shuningdek dori-darmonlarni qabul
qilishda asoratlar xavfi yuqori bo’lsa.
Mutlaq ko’rsatmalar orasida quyidagilar mavjud bo’lishi mumkin:
 Oshqozon yarasining perforatsiyasi;
 Qon ketishi rivojlanishi;
 Uchinchi darajadagi stenoz;
 Yara jarayonining saratonga aylanishi.
Nisbiy ko’rsatmalarga:
 Penetratsiya jarayoni;
 Shakllangan chandiqlar bilan oshqozonning deformatsiyasi;
 Kasallikning qaytalanishi hollari ko’payishi;
 Stenozning ikkinchi darajasi;
23

 Kallyoz yara;
 Uzoq vaqt davomida yarani tuzalmasligi.
Jarrohlik aralashuvi uchun ko’rsatmalar mavjud bo’lsa, uni oldini olish yoki
kechiktirish kerak emas. Har qanday favqulodda o’tkazilgan operatsiya
rejalashtirilgan operatsiyadan ko’ra ko’proq xavfga ega ekanligini hisobga oling.
Bundan tashqari, favqulodda aralashuv har doim ham samarali emas va ehtimolli
bo’lgan asoratlar bemorning hayoti va sog’lig’iga xavf tug’diradi. Shuning uchun,
agar shifokor jarrohlik aralashuvi haqida gapirsa, konservativ vositalar bilan
davolanishni davom ettirish tavsiya etilmaydi. Oshqozon yarasi bo’lgan bemorlar
o’ziga xos ovqatlanishlari kerak. Birinchidan, parhezga ikkita asosiy talab
qo’yiladi: mahsulotlar oshqozon shilliq qavatini ta’sirlantirmasligi, lekin ayni
paytda ular organizmning ehtiyojlarini to’liq ta’minlashi kerak. Kuniga kamida
besh marta ovqatlanish kerak, lekin bemor a’zoni kengaytirib yubormaslik uchun
ovqatni qismlar bilan iste’mol qilish kerak.
Tayyorlangan ovqat juda sovuq yoki issiq bo’lmasligi kerak, taomlarni qovurish
tavsiya etilmaydi. Tayyorlashning eng afzal usuli — bug’da.
Bemorga quyidagilar ruxsat etiladi:
 Yorma, manka, guruch va sulidan suyuq sho’rvalar;
 Yog’i kam navlardagi go’sht (tovuq, kurka yoki buzoq);
 Suyuq pyuresimon kashalar;
 Omlet shaklida yoki yumshoq qaynatilgan tuxum;
 Kisel, kompotlar;
 Desert sifatida asaldan foydalanish mumkin;
 Sut mahsulotlaridan tvorog va qaymoqqa afzallik berish kerak, ammo
ularning yog’ miqdori past bo’lishi talab etiladi.
RATSIONDAN NIMANI CHIQARIB TASHLASH KERAK?
24

 Alkogol;
 Barcha qovurilgan, dudlangan va yog’li mahsulotlar;
 Un (non va non mahsulotlari);
 Cheklovlar ostida meva va sabzavotlar ham qoladi, lekin barchasi emas,
balki oshqozoni ta’sirlantiradiganlari. Ular pomidor, dukkaklilar, karam,
turp, xurmo, sitrus mevalari;
 Souslar, konservalar, achchiq ziravorlardan bosh tortish kerak;
 Qahva, kakao, kuchli go’shtli bulyon tavsiya etilmaydi.
Kasallik rivojlanishining oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlar
quyidagilardan iborat:
 Helicobacter pylori bakteriyalari bilan zararlanishdan himoyalanish. Buning
uchun shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish, shuningdek, shaxsiy jihozlar
va idishlarni ishlatish va yaqin jismoniy kontaktlarni cheklash talab etiladi.
Ayniqsa, bu qoidalar yaqin atrofda oshqozon yarasi bilan og’rigan odam
bo’lsa muhim bo’ladi;
 O’z sog’lig’ingizni kuzatib borish va oshqozon yarasiga olib kelishi mumkin
bo’lgan kasalliklarni tezda bartaraf etish muhimdir;
 Yomon odatlardan voz kechish va immunitetning pasayishiga olib keladigan
barcha odatlarni tashlash;
 To’g’ri ovqatlanish muhim profilaktik chora hisoblanadi. Termik ishlov
berilgan oziq-ovqatlarni iste’mol qilish, tez-tez va kichik qismlarda
ovqatlanish, achchiq va qovurilgan taomlarni minimallashtirish kerak;
 Barcha dori-darmonlarni, ayniqsa, oshqozon yarasining rivojlanishiga hissa
qo’shadigan vositalar, shifokor nazorati ostida va dozaga qat’iy rioya
qilingan holda qabul qilinishi kerak;
25

 O’zingizni stressli vaziyatlarga tushib qolishdan himoya qilishingiz kerak.
Agar buning iloji bo’lmasa, shifokor bilan maslahatlashgandan keyin
tinchlantiruvchi vositlarni qabul qiling;
 Minimal jismoniy mashqlarni unutmang. Organizmni ortiqcha yuklamaslik,
to’laqonli dam olish va jismoniy tayyorgarlikka mos keladigan mashqlarni
bajarish muhimdir;
 Kunning tartibiga to’liq rioya qilish va kamida 8 soat uyquga ega bo’lish —
bu ko’pchilik kasalliklarning, jumladan oshqozon yarasini oldini olish uchun
asosdir.
Bundan tashqari, kasallik aniqlanib bo’lgan bo’lsa, ikkinchi darajali profilaktika
choralari ham mavjud. Ular kasallikning takrorlanish holatlarini oldini olish va
uning asoratlanishiga yo’l qo’ymaslikka qaratilgan. Buning uchun davolovchi
shifokor bilan muntazam ravishda uchrashib turish va uning tavsiyalariga amal
qilish muhimdir. Kasallikning kuchayishida, ayniqsa bahor va kuzda terapevtik
kurslarni o’tash kerak. Bemor parhezga amal qilish va taqiqlangan ovqatlarni
iste’mol qilmasligi muhim ahamiyatga ega. Ochiq havoda uzoq sayr qilish,
sanatoriylarda davolanish ham foydali. Shifokorning tavsiyasiga ko’ra, antisekretor
dori-darmonlarning davomli kursi belgilanishi mumkin. Agar oshqozon yarasining
uch yil yoki undan ortiq vaqt davomida hech qanday kuchayishlari kuzatilmasa,
kasallikning to’liq remissiyasi haqida gapirish mumkin. Tuzalib ketish prognoziga
kelsak, bu kasallik o’z vaqtida aniqlanganida ijobiy bo’ladi. Shunigndek adekvat
terapiya va kerak bo’lganda bemorning jarrohlik aralashuviga roziligi ham muhim
o’rin tutadi. Kasallik asoratlarni keltirib chiqarganda prognoz salbiy bo’ladi.
Oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi
Oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi – surunkali, qaytalanuvchi,
q о ‘zish va remissiya davrlari almashinib keluvchi kasallik b о ‘lib, uning
morfologik asosi – shilliq qavatda yara hosil b о ‘lishi hisoblanadi.
26

Etiologiyasi va patogenezi : oshqozon va о ‘n ikki barmoq ichak yara kasalligining
kelib chiqishi polietiologik b о ‘lib, unda nasliy, ruhiy, alimentar, mexanik,
helicobacter pylori bakteriyasi, zararli odatlar va ayrim dorilarni nazoratsiz uzoq
muddat qabul qilish muhim ahamiyatga ega. Ushbu qayd etilgan etiologik sabablar
ta’sirida ?-rasmda keltirilgan agressiv va himoya omillari о ‘rtasidagi
muvozanatning buzilishi oqibatida yara kasalligi rivojlanadi. Shuningdek
asabiylashish, stress, chekish, not о ‘g‘ri ovqatlanish (shilliq qavatga salbiy,
eroziyaga olib keluvchi va oshqozon shirasi ishlab chiqarilishini kuchaytiruvchi
achchiq, dudlangan, xamirli taomlar, pishiriqlar, quruq va sovuq ovqatlar,
ovqatlanish muntazamligini b о ‘zilishi, rafinirlangan mahsulotlar, kaxva va
boshqalar), biologik tug‘ma nuqsonlar ham kasallik yuzaga kelishiga sabab
b о ‘lishi mumkin.
Lekin keyingi k о ‘zatuvlar natijasida mikrob sog‘lom insonlarda ham
piloroduodenal yarali bemorlarda ham aniqlandi. Demak uning mavjudligi
bevosita yara kasalligi yuzaga kelishiga sabab b о ‘lmaydi. Xelikobakter pilori
odatda oshqozon tanasi va tubi devorlarida juda kam va antrum qism shilliq
qavatlari hujayralari orasida esa k о ‘p miqdorida topiladi. Ular ta’sirida semiz
xujayralarda gistamin sekretsiyasi kuchayadi va oqibatda mikrotsirkulyatsiya
jarayoni buziladi. Bu о ‘z navbatida yara paydo paydo b о ‘lishiga olib keladi (?
rasm). Ammo xelikobakter pilori ta’sirida kasallik rivojlanishida yuqorida qayd
etilgan agressiv omillarni himoya omillariga nisbatan ustunligi hal qiluvchi
ahamiyatga ega va shuningdek u jarayonni surunkali kechishiga olib keladi. Yara
k о ‘proq gastritiga chalingan bemorlarda kuzatilib, odatda sog‘lom va о ‘zgargan
shilliq qavatlar chegarasida joylashadi. Uning paydo b о ‘lishida turli tashqi va
ichki omillar ta’sirida bosh miya p о ‘stloq qavati va pustloq osti tuzilmalari
о ‘rtasidagi muvofiqlashtiruvchi xususiyatlarning buzilishi ham ma’lum
ahamiyatga ega. Bunday о ‘zgarish adashgan nerv yadrolarining ikkilamchi
turg‘un q о ‘zg‘alishiga sabab b о ‘ladi. Uning tonusini oshishi oshqozonda xlorid
kislota va pepsin miqdorining shuningdek, oshqozon motorikasining oshishiga olib
27

keladi. Adashgan nervdan chiqqan kuchli impulslar ta’sirida steroid gormonlar
sintezi kuchayadi, bu esa о ‘z navbatida oshqozon bezlariga ta’sir etib uning shilliq
qavati chidamliligini pasaytiradi. Shuningdek, nasliy, konstitusional va tashqi
muxit omillari ham yara kasalligini kelib chiqishida ma’lum ahamiyatga ega
alkogolning bevosita ulserogen xususiyati isbotlanmagan, ammo u juda kuchli
sokogen ta’sirga ega.
Oshqozon yarasi diffuz pangastrit yoki oshqozon tanasi gastriti fonida rivojlanadi.
Bunda yallig‘lanish oqibatida susayib qolgan shilliq qavatga xlorid kislotaning
meyoriy sekretsiyasi ham salbiy ta’sir k о ‘rsatadi.
Tasnifi. Amaliy tibbiyotda yara kasalligini etiologiyasi, kechish xususiyatlari,
joylashishi va asoratlari inobatga olingan va quyida keltirilgan tasnifidan (? 3-
jadval) foydalanish maqsadga muvofiq.
3- jadval
Oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi tasnifi
Etiologiyasiga kо‘ra – H. pylori bilan assotsiirlangan
– H. pylori bilan assotsiirlanmagan

Joylashishiga kо‘ra
Oshqozon yarasi:
– tanasi;
– kardial qismi:
– subkardial;
– pilorik qismi;
– antral qismi.
О ‘n ikki barmoqli ichak yarasi:
28

– 12 b.ichakni piyozchasida;
– 12 b.ichakni devorida.
Yaralar turiga kо‘ra – yakka;
– kо‘p.

О‘lchamiga kо‘ra
– kichik – diametrli 0,5 sm gacha;
– о ‘rta – diametrli 0,5 dan – 1,0 sm gacha;
– katta – diametrli 1,1 dan – 2.9 sm gacha.
– gigant diametrli 3,0 sm dan katta oshqozon uchun, 2,0 sm va undan
katta 12 barmoqli ichak uchun.

Klinik kechishi buyicha
Tipik
Atipik:
– simptomsiz;
– og‘riqsiz;
– atipik og‘riq sindromi bilan.
Oshqozon sekretsiyasiga
kо‘ra
– oshgan;
– meyorida;
– kamaygan.
– ilk bor aniqlangan;
29

Kechish xususiyatiga kо‘ra
– qaytalanuvchi;
– kam avj olishlar bilan (2-3 yilda bir marotaba);
– har yilgi avj olishlar bilan;
– tez-tez avj oluvchi (1 yilda ikki va undan k о ‘p).

Kasallik bosqichlariga kо‘ra
– avj olish
– remissiyalar:
– klinik;
– anatomik – epitilizatsiya, chandiqlanish;
– funksional.

Asoratlarning mavjudligiga
kо‘ra:
– qonash;
– perforatsiya;
– penetratsiya;
– stenoz;
– malignizatsiya;
– perivisserit.
Klinikasi. Kasallikning klinik manzarasi yaraning joylashishi, о‘lchamlari,
chuqurligi, oshqozonning sekretor faoliyati, bemor yoshiga bog‘lik holda turli-
tuman bо‘ladi va asosiy belgisi og‘riq simtomi hisoblanadi.
Oshqozonning orqa devori va kardial qismi yaralarida og‘riq ovqat iste’mol
qilgandan keyin yuzaga keladi va xanjarsimon о‘siq asosida joylashadi (musbat
Mendel simptomi). Og‘riqlar simillovchi, tumtoq xarakterda bо‘lib, kо‘p hollarda
30

tо‘sh ortiga va yurak sohasiga uzatiladi. Kichik egrilik yarasi uchun ovqatdan
sо‘ng 15-60 daqiqa о‘tgach yuzaga keladigan epigastral sohadagi og‘riqlar xos.
Bemorlarda kо‘proq kо‘ngil aynishi va jig‘ildon qaynashi kuzatiladi, qayt qilish
esa nisbatan kam uchraydi. Antral yaralarda aniq davriylik va “och qoringa”
yuzaga keladigan og‘riqlar kuzatiladi. Bunda barcha bemorlarda oshqozon sekretor
faoliyatining oshishi qayd etiladi va kasallik qonashga moyillik bilan kechadi.
Oshqozonning yuqori qismi yaralarida og‘riqlar tez-tez kuzatilib, tо‘sh ortida yoki
undan chaproqda joylashadi va xarakteriga kо‘ra stenokardiya og‘riqlariga о‘xshab
ketadi.
О‘n ikki barmoqli ichak yarasi uchun asosan kechki (ovqatdan 1,5-3 soat о‘tgach),
och qoringa, tungi ovqat iste’molidan keyin paydo bо‘luvchi va antatsidlar
qabulidan keyin о‘tib ketuvchi og‘riqlar xos. Ular о‘ng yonbosh sohasida, ayrim
hollarda kindik atrofida, qorinning yuqori о‘ng kvadratida joylashadi va ba’zan
belga, tо‘sh sohasiga uzatiladi. Og‘riqlar asosan kesuvchi, sanchuvchi, ba’zan
tо‘mtoq xarakterga ega bо‘ladi. Piyozchadan tashqarida joylashgan yaralarda
(kardial va subkardial qismlar) og‘riqlar prekardial sohaga, chap kо‘krakka,
umurtqaning kо‘krak qismiga, о‘n ikki barmoqli ichak piyozchasi (ayniqsa orqa
devorida) va piyozcha orti qismi yaralarida esa og‘riq bel, о‘ng kо‘krak orti,
kuraklararo oraliq va ayrim hollarda о‘ng yonbosh sohaga uzatilishi mumkin.
Ayrim bemorlarda (24-28 %) yara kasalligi atipik kechadi va og‘riqsiz yoki
boshqa kasalliklarni eslatuvchi og‘riqlar bilan namoyon bо‘ladi.
Yara kasalligining boshqa bir muhim belgisi uning avj olish chuqqisida qayt
qilishning kuzatilishidir. Odatda qayt qilgandan s о ‘ng bemorlar о ‘zlarida yengillik
sezadilar. Dispeptik buzilishlardan eng k о ‘p uchraydigani jig‘ildon qaynashi
hisoblanib, ayrim hollarda u kasallikning yagona belgisi b о ‘lishi mumkin.
Shuningdek taom iste’mol qilgandan keyingi kekirish ham ushbu kasallikka xos
b о ‘lgan belgilardan biri hisoblanadi. Odatda bemorlarda ishtaha buzilmagan,
qabziyatga moyillik va kasallikning mavsumiy avj olishlari (bahor va kuz)
kuzatiladi. Xurujlar uzoq davom etganda bemorlarda kup hollarda tana vazni
31

kamayishi kuzatiladi. Bu taom qabul qilganda qilganda og‘riq yuzaga kelishidan
q о ‘rkib (sitofobiya fenomeni) ovqatni kam miqdorda va uzoq muddat ba’zan esa
umuman iste’mol qilmaslik bilan bog‘lik. Qorindagi kuchli og‘riq vaqtida
bemorlar quyidagi majburiy xolatni egallaydilar. Osmonga qarab yoki yonbosh
yotgan holda q о ‘llari bilan og‘riq sohasini ushlab bukilgan tizzalarini qoringa
yaqinlashtirgan holda yotadilar. Bunday holat qorin ichi bosimini kamaytirib
bemor ahvolini yengillashtiradi.
Ayrim bemorlarda, oshqozon va о ‘n ikki barmoq ichak yara kasalligi birga
q о ‘shilib keladi. Bunda og‘riq xususiyati ikki t о ‘lqinli b о ‘lib 40- 60 daqiqa davom
etadi va ular 1,5 – 2,0 soatdan keyin yana kuchayib uzoq muddat saqlanadi. Ayrim
ma’lumotlarga k о ‘ra erkaklarda q о ‘shimcha sut bezining mavjudligi yara
kasalligining genetik markeri hisoblanadi. Yuqorida ta’kidlanganidek
oshqozondagi dispeptik buzilishlar va ichak faoliyatidagi о ‘zgarishlar yara
kasalligiga xos muhim belgilardan xisoblanib u quyida keltirilgan ayrim
xulosalarni chiqarish imkonini beradi.
Oshqozondagi dispeptik buzilishlar:
 taom iste’mol qilgandan keyin tezda yoki 2 – 3 soat о‘tgach jig‘ildon
qaynashi og‘riq simptomining ekvivlenti bulishi mumkin;
 kekirish ( kо‘p xollarda xavo bilan) oshqozon yarasiga hos bо‘lib, uning
qо‘lansa xidli bо‘lishi stenoz belgisi hisoblanadi;
 k о ‘ngil aynashi – antral yaralar uchun, qayt qilish – funksional yoki organik
privratnik stenozi uchun xos belgi;
 ishtaxaning saqlanishi yoki yuqori b о ‘lishi о ‘n ikki barmoqli ichak yara
kasalligi uchun xos, ammo, ularda «sitofobiya» kuzatiladi.
Ichak faoliyatidagi о‘zgarishlar:
 о‘n ikki barmoq ichakning piyozcha qismidagi yarada 3 – 5 kun davom
etuvchi kabziyatlar kuzatiladi;
32

 axlatni “q о ‘y qumalogi” k о ‘rinishida b о ‘lishi va yug‘on ichakning spastik
diskineziyalari aniqlanadi;
Ba’zi bemorlardagi markaziy asab tizimidagi о ‘zgarishlar, xususan uyquning
b о ‘zilishi, ta’sirchanlik, emotsional labillik – k о ‘proq 12 barmoq ichak
yarakasalligi uchun xos belgi hisoblanadi. Yuqoridagilardan tashqari amaliyoda
ishlayotgan shifokorlar quyida keltirilgan ayrim belgilarga e’tibor berishlari
muxim axamiyatga ega.Chunki ular oshqozon va о ‘nikki ichak yara kasalligini
erta tashhislash (yara oldi xolati) imkonini yaratadi.
Oshqozon yara kasalligi oldi xolati:
 meyoridagi yoki yukori sekretsiyali surunkali gastrit ayniksa uning 35 – 40
yoshdagi aholi orasida uchrashi;
 og‘riq sindromining yakkol namoyon b о ‘lishi va kuchayib borishi;
 nordon saqlamali qayt qilish, jig‘ildon qaynashi va undan s о ‘ng og‘riqlarni
kamayishi.
О ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi oldi xolati:
 Bemor naslida yara kasalligining mavjudligi (k о ‘pincha 35 –40 yoshdagi
ozg‘in, vegetativ asab tizimi ta’sirchan b о ‘lgan insonlar);
 Yaqqol namoyon b о ‘lgan dispeptik sindrom – jig‘ildon qaynashi (odatda
yara kasalligi boshlnishdan 1 – 2 yil oldin), yog‘li, sh о ‘r, quyuq taomlar
iste’mol qilgandan s о ‘ng 1 – 2 soat о ‘tgach paydo b о ‘luvchi og‘riqlar va
oshqozon shirasida kislota k о ‘rsatgichlarini yuqoriligi.
Oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi klinik kechishi, oqibati va
asoratlarni kuzatilishi turlicha b о ‘lganligi sababli ularni bir – biridan farqlash ya’ni
taqqoslama tashhis о ‘tkazish muxim amaliy ahamiyatga ega Simptomatik yaralar
odatda ba’zan о ‘tkir, k о ‘p hollarda yuzaki joylashib va yashirin kechib qon
ketishlar bilan asoratlanishi mumkin . Biroq oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak
33

yaralaridan farqli о ‘larok keltirib chiqargan asosiy sabab bartaraf etilishi bilan
tezda bitish jarayoni kuzatiladi.

2 Bob yuzasidan xulosa
Ezofagogastroduodenoskopiya yordamida tekshirish (k о ‘rsatmalar b о ‘lganda
biopsiya olish bilan) oshqozon va о ‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligini
tashhislashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. U yuqori axborotli usul xisoblanib
98% xollarda yara mavjudligini (uning joylashishi, о ‘lchamlari, yuzaki va
chuqurligi va asoratlari) aniqlash, biopsiya olish hamda davo samaradorligini
baxolash imkonini beradi. Ayrim hollarda bariy sulfati ichirilib о ‘tkaziladigan
rentgenoskopiya yoki rentgenografiya yordamida oshqozonning motor – evakuator
disfunksiya, pilorospazm, deformatsiya kabi yara oldi holatlari (ular atropin
yuborgandan keyin yukolishi mumkin) va yaraga xos tokcha sindromi aniqlanadi.
Rentgen yoki endoskop yordamida tekshirish yuqorida ta’kidlanganidek yaraning
aylana, oval, kemtik, chiziqli, о ‘tkir uchli va not о ‘g‘ri k о ‘rinishda b о ‘lishini
aniqlash imkonini beradi. Rentgenda kontrast suyuqlik yara ichini t о ‘ldirib
“tokcha” belgisini paydo qiladi va odatda ikki mm dan chuqur b о ‘lgan yaralar
aniqlanadi.
Davolash tamoyillarini tanlashda xelikobakter pilorini aniqlash (invaziv –
bakteriologik, gistologik va noinvaziv – serologik, nafas sinamasi usullari) muhim
amaliy ahamiyatga ega va shu sababli ushbu tekshirish usulini barcha bemorlarda
о ‘tkazish maqsadga muvofiq. Ularni aniqlash surunkali gastritga bag‘ishlangan
mavzuda batafsil yoritilgan.
34

Xulosa va tavsiyalar
Oshqozon va о ‘n ikki barmoq ichak yara kasalligida qon ketish, perforatsiya ,
penetratsiya, stenoz va malignizatsiya kabi asoratlar kuzatiladi. Ularni о ‘z vaqtida
tashhislash va boshqa mutaxassislar bilan xamkorlikda davo choralarini qullash
muxim axamiyatga ega. Shu sababli quyida yuqoridagi asoratlarni tashhislashga
qisqacha t о ‘xtalib о ‘tamiz.

1. Yaradan qon ketish . Qon ketish xolatlari bemorlarning 10 – 15% da
kuzatiladi. Aksariyat hollarda qon ketishning asosiy sababi yara tubida
joylashgan va bir muncha kutarilib turgan, anevrizma oqibatida kengaygan
hamda eroziyaga uchragan tomirlar devoridagi о ‘zgarishlar hisoblanadi
( rasm 11.3 roytbergr). Ushbu о ‘zgarishlarga yallig‘lanish jarayonlari,
tomirlardagi о ‘zgarishlar, turli ulsirogen dori vositalari ta’siri, shuningdek
spirtli ichimliklar, nosvoy va sigaret chekish sabab b о ‘ladi. Qon ketish
k о ‘proq yara oshqozonning kichik egriligida va о ‘n ikki barmoqli ichak
piyozchasi orqa devorining pastki qismida joylashganda kuzatiladi va
qaytalanishga moyil buladi. Qon ketishga shubxa b о ‘lgan bemorlarni
obyektiv k о ‘rganda odatda teri qoplamlari rangpar, q о ‘l va oyoqlari sovuq,
35

gemodinamika kursatkichlari nostabil, teri osti venalari bujmaygan, qon
bosimi pasaygan, yurak urishlari tezlashgan va ayrim hollarda aritmiya
aniqlanadi.
Qon ketishning klinik namoyon b о ‘lishi turlicha b о ‘lib, bu uning xususiyatiga,
tezligiga ( о ‘tkir yoki surunkali), yaraning joylashishiga, y о ‘qotilgan va organizmda
aylanib yurgan qon hajmiga, yondosh kasalliklarga, bemor yoshiga hamda qator
boshqa omillarga bog‘liq.
Asariyat bemorlarida qon ketishi quyidagi uchta klinik belgilar bilan namoyon
b о ‘ladi:
 Qon aralash qayt qilish;
 Melena;
 Qon ketishning umumiy belgilari (gemorragik shok sindromi).
Qon aralash qayt qilish oshqozon yarasiga xos b о ‘lgan belgi hisoblansa ham kam
hollarda о ‘n ikki barmoqli ichak yarasida ham kuzatiladi. K о ‘pincha qayd etilgan
oshqozon saqlamasi “kahva quyqasi”ni eslatib jigarrang k о ‘rinishda b о ‘ladi va
undan oldin bemorlar k о ‘ngil aynishiga shikoyat qiladilar. Quyqaning jigarrang
b о ‘lishiga sabab xlorid kislota ta’sirida gemoglobinni nordon xlorid gematinga
aylanishi hisoblanadi. Ba’zan k о ‘p miqdorda qon ketganda uning xlorid kislotasi
bilan uzoq muddat aralashmasligi oqibatida qayd etilgan saqlanma rangi alvon
yoki t о ‘q qizil rangida b о ‘lishi mumkin. “Kahva quyqasi” ni eslatuvchi massa
bilan qayt etish aksariyat hollarda qon ketgandan bir necha soat о ‘tgach kuzatiladi.
Bemordagi mavjud og‘riq sindromining y о ‘qolishi qon ketishga xos belgilardan
biri hisoblanadi.
Melena – k о ‘p hollarda yumshoq, shakllanmagan, qora rangli badbuy xidli, k о ‘mir
yaltiratishini eslatuvchi najas. U oshqozon – ichak tizimining (qizil о ‘ngach,
oshqozon, о ‘n ikki barmoqli ichak va ingichka ichakni proksimal qismi) yuqori
qismidan qon kelishiga xos belgi hisoblanadi. Ingichka ichakda qon proteolitik
36

fermentlar ta’sirida hazm b о ‘lib о ‘ziga xos qora rangga kiradi. Qon oqsil
maxsulotlarining parchalanishi ichak shilliq qavatini qitiqlab uning peristaltikasini
oshiradi va oqibatda ularda ximus xarakati tezlashadi. Bunda suv s о ‘rilishining
b о ‘zilishi oqibatida najas suyuq va b о ‘tqasimon k о ‘rinishga ega b о ‘ladi. Melena
qon ketgandan bir necha soat о ‘tgach kuzatiladi. Shu о ‘rinda haqiqiy melenani
ayrim dori vositalari (vismut, temir preparatlari va boshqalar) va mevalar (yagodq
cherniki,yejeviki, cheremuxi, qizil lavlagi va boshqalar) qabul qilganda
kuzatiladigan yolg‘on melenadan ajratish kerak.
Najasda t о ‘q qizil rangdagi qon b о ‘lishi chambar ichakning distal , alvon rangdagi
qon b о ‘lishi esa uning tug‘ri ichakdan kelayotganligidan dalolat beradi.
oshqozondan qon ketishi . Bemorlarni davolash dorilarsiz va dorilar yordamida
amalga oshiriladi. Tarkibi yaxshilab maydalangan va iliq ovqatlarni kunda 5-6
marta iste’mol qilish va yangi sog‘ilib, pasterlangan sut tavsiya etiladi.
Kasallikning quzish davrida iste’mol qilinadigan taomlar oshqozon shilliq qavatiga
mexanik, kimyoviy va termik ta’sir qilmasligi lozim. Shu maqsadda ularga
oshqozon shilliq qavatiga agressiv ta’sir k о ‘rsatuvchi tuzli, dudlangan, yog‘li,
qovurilgan, achchiq taomlar, tarkibida q о ‘pol о ‘simlik kletchatkalari saqlovchi
sabzavod va mevalar, konservalar, gazli ichimliklar, qaxva, shokoladlar iste’mol
qilish shuningdek, spirtli ichimliklarni ichish man qilinadi. Bemor axvoli
yaxshilanib dispeptik shikoyatlar kamayib borgan sari ovqat ratsionini kengaytirish
mumkin . Yara kasalligi duodenogastral reflyuks bilan birga kechganda va utkir
yaralarda yuqorida qayd etilgan davo choralari kompleksi bilan birga asosi
alyumin tuzlari va oktasulfat saxarozadan iborat b о ‘lgan sukralfatni ( alsukral,
sukrat) 1,0 g dan kunda 3 marta 30-60 daqiqa ovqatdan va uyqudan oldin 4-6
xafta davomida buyurish yaxshi samara beradi. Yara kasalligining rivojlanish
mexanizmga ta’sir etuvchi va yaqqol gastroprotektiv ta’sirga ega b о ‘lgan dori
vositalardan misoprostol hisoblanadi. Preparat bikarbonatlar va shilliq sintezini
hamda epiteliyalar proliferatsiyasini kuchaytiradi. Kasallikning birlamchi va
ikkilamchi profilaktikasiga ovqatlanish tartibiga rioya qilish, mexanik, kimyoviy,
37

termik noj о ‘ya ta’sirga ega ya’ni oshqozon shilliq qavatiga q о ‘zg‘atuvchi hamda
salbiy ta’sir k о ‘rsatuvchi taomlar va ichimliklarni (birinchi navbatda spirtli)
iste’mol qilmaslik, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, og‘iz b о ‘shlig‘i
sanatsiyasi va boshqalar kiradi. Kasb bilan bog‘liq b о ‘lgan zararli ta’sirlarni
bartaraf etish, sigareta chekishdan voz kechish ham shular jumlasidandir.
Oshqozon shilliq qavatiga salbiy ta’sir etadigan dorilarni q о ‘llash man etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Ibadullayev Z.R. Dominant va subdominant yarim sharlarning o'tkir ishemik zararlanishlarida
xotira buzilishining neyropsixologik tahlili / / «Umumiy amaliyot vrachi» jurnali. 2001. 3. 71-74
b.
2. Ибадуллаев 3.P., Асадуллаев М .М . История нейропсихологических открытий (к 100-
летию А.Р. Л ури я)// Ж урнал Неврология. 2002. 1. С.48-51.
3. Ибадуллаев З.Р. Нейропсихологический анализ расстройства памяти при
кровоизлияниях в область зрительного бугра / / Журнал «Ученые записки» им.
И .П.Павлова. 2002.2. С. 125-127.
4. Ибадуллаев З.Р. М ежполуш арная функциональная асимметрия и
нейропсихологические синдромы при церебральных инсультах, пути их коррекции. Д и
сс.... докт. мед. наук. Т. 2005.
5. Изард Е.Е. Психология эмоций. — СПб.: Питер.М. 2000.
6. Карвасарский Б.Д. Клиническая психология. М ., 1990.
7. Karimova V.M. Psixologiya. Т., 2003.
8. Лурия А.Р. Основы нейропсихологии. М., 2002.
9. Мажидов Н .М . О нервной системе в трудах Абу Али ибн Сины / Журнал Неврология.
2001. 1. С .2-3
10. Olimov Х . О ., Olimov U.X. Psixiatriya klinikasining muqaddimasi. T. 1997.
11. Дмитриева Т.Б. Клиническая психиатрия: Рук-во для врачей и студентов. М. 1999.
12. Корвасарский Б.Д. Психотерапия. СПб.: Питер. 2000.
38

13. С ах ак и ан У .С . Т е х н и к а к о н с у л ь т и р о в а н и я и психотерапия. Пер с англ.
М.: 2000. www.ziyouz.com kutubxonasi
14. Хомская Е .Д ., Ахутина Т.В. М еждународная кон ференция памяти А..Лурия:
Сборник докладов. М.: 1998.
15. Яхно Н .Н., Штульман Д.Р. Болезни нервной системы: Рук-во для врачей. М.: 2001.
16. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии: В 2 т. - Спб.: Питер, 2002.
17.. Семенович А.В. Нейропсихологическая диагностика и коррекция в детском возрасте.
М.: 2002.
18.Солсо К. Когнитивная психология. М.:2002.
19. Сукиасян С.Г. Соматизированные психические наруш ения //Ж урнал неврологии и
психиатрии. 2001. 2. С. 57-61.
20 Хомская Е.Д. Нейропсихология. СПб.: Питер 2005. — 496 с.
21. Хомская Е.Д. Батова Н.Я. Мозг и эмоции. М .: МГУ , 1998.
22. Xo‘jayeva N .I., Shoyusupova A.U. Psixiatriya. Toshkent. 0 ‘quv adabiyoti. 1995.
23. Ergashev SH.B. Abu Ali Ibn Sino buyuk merosi va zamonaviy fan yutuqlari. Т ., 2000.
24. Qodirov A.A. Tibbiyot tarixi. Т ., 1994.
25. Qosimov E.Y. Shifokoming nutq madaniyati va bemor bilan muloqot san’ati. T. 2001.
Internet saytlari:
1. http://textshare.tsx.org
2. http://www.mgimo.ru/fileserver/
3. http://www.ssu.runnet.ru/...
4. http://www.philol.msu.ru/~rlc2001/ru/sch_14.htm
5. http://www.voppsy.ru
6. http://flogiston.ru/arch
7. http://psychol.ras.ru
8. http://psyberia.ru
39

KIRISH

I BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI VA ULARNING KELIB CHIQISHI

1.1. Oshqozon ichak kasalligining yuzaga keltiruvchi omillar

1.2. Oshqozon ichak kasalligi-Penkreatin va uning klinik belgilari

1 Bob yuzasidan xulosa

II BOB OSHQOZON ICHAK KASALLIKLARI UNING KECHISHI VA DAVOLANILISHI

2.1. Ichak kasaliklarini kechishi , uni oldini olish usullari

2.2. Oshqozon ichak kasalliklari va ularni davolash

2 Bob yuzasidan xulosa

XULOSA VA TAVSIYALAR

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

ILOVALAR

Купить