Pedagogik psixologiy predmet, tuzilma, muamolar - Психология - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	23.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Психология

Pedagogik psixologiy predmet, tuzilma, muamolar

Купить

PEDAGOGIK PSIXOLOGIY PREDMET , TUZILMA, MUAMOLAR
Reja:
1. Pedagogik-psixologiya fanining predmeti, vazifalari.
2. Fan sifatida pedagogik-psixologiyaning vujudga kelishi, uning
rivojlanish tarixi va hozirgi holati.
3.Pedagogik psixologiya tuzilmasi.
4.Pedagogik psixologiyaning asosiy muamolari.
5.Pedagogik-psixologiya fanining ilmiy tadqiqot metodlari.

Ma’lumki, qabul qilingan “Ta’lim to’g’risida” gi qonun va “Kadrlar
tayyorlash Milliy dasturi”da shaxs kamoloti eng asosiy masala qilib olingan.
Respublikamizda ularda ko’rsatib o’tilgan vazifalarni ro’yobga chiqarish bo’yicha
jiddiy ishlar amalga oshirilmoqda.
Pedagogik psixologiya psixologiya fanining muhim tarmoqlaridan biridir.
Pedagogik psixologiya murakkab tuzilishiga ega bo’lib, inson hayotining barcha
sohalarining, ayniqsa, ta’lim va tarbiyaviy tomonlarini o’z ichiga qamrab oladi.
Pedagogik psixologiya kursining maqsadi - talabalarga ta’lim va tarbiyaning
mazmuni, undagi psixologik qonuniyatlar, inson va jamiyat hayotidagi ahamiyati,
pedagogik psixologiyaning metodlari bilan tanishtirishdan iboratdir.
Pedagogik psixologiya fanining asosiy vazifalariga bakalavrlarni ijtimoiy
faoliyatining ta’lim va tarbiya kabi yo’nalishlarida o’qituvchi shaxsi mehnatini
tashkil etish, pedagogik jamoalarda ishni tashkil etish omillari, mexanizmlari va
shart-sharoitlari bilan tanishtirish, ta’lim faoliyat motivlarini mukamal
o’zlashtirish, o’quvchilarning ta’limdagi qobiliyat va iqtidorini o’stirish yo’llari
hamda ularni rivojlantirish omillariga o’rgatish, bu borada ijtimoiy-psixologik
hodisalar tabiati va mohiyatini tushunishga ko’maqlashishdan iboratdir.
Pedagogik psixologiya – psixologiya ilmining tarmog’i sifatida, ta’lim va
tarbiyaning shaxsga samarali ta’sir etuvchi omillari, qonuniyatlari va
mexanizmlarini o’rganuvchi fandir.
Ta’lim-tarbiya muassasalaridagi faoliyat va xatti-harakatlarining psixologik
qonuniyatlarini o’rganuvchi pedagogik psixologiya ikki fanni, ya’ni psixologiya va
pedagogika fanlarining tutashgan joyidan o’rin egallagandir. Pedagogik
psixologiyaning predmeti o’quv muassasalarida bilim, ko’nikma va malakalarni
egallash qonuniyatlarini, bu jarayonlarda sodir bo’ladigan individual tafovutlarni,
o’quvchilarda faol, mustaqil va ijodiy tafakkurni tarkib toptirish qonuniyatlarini
tadqiq etishdir. Shuningdek, pedagogik psixologiya - ta’lim-tarbiyaning ta’siri
okibatida o’quvchilar psixikasida sodir bo’ladigan o’zgarishlarni, o’quv
materiallarining o’quvchilarning yosh davrlariga mos kelishini, turli ta’lim
metodlarining psixologik jihatdan samaradorligini, darsliklarining tartibiga

nisbatan bo’lgan psixologik talablar kabi muamolarni ham o’rganadi.
Pedagogik psixologiya o’qitish va tarbiyaning psixologik asoslari haqidagi
fandir. Buning ma’nosi shuki, pedagogik psixologiya o’quvchilar tomonidan bilim,
iqtidor va malakalarni o’zlashtirishning psixologik qonuniyatlarini va shuningdek,
o’quv-tarbiya jarayonida o’quvchilar shaxsining tarkib topishini o’rganadigan
fandir.
Pedagogik psixologiyaning vazifasiga, shuningdek, o’quvchilar va
o’qituvchilar, tarbiyachi va tarbiyalanuvchilarning o’zaro munosabati, o’qituvchi
shaxsiga nisbatan qo’yiladigan talablarni o’rganish, o’qituvchilik qobiliyatining
mazmunini va uning tarkib topishini ochib berish va boshqa masalalarni ham
o’rganish kiradi. Pedagogik psixologiya ta’lim muassasalarida o’qitish jarayonida
o’quvchilar tomonidan bilim va malakalarni egallashning qonuniyatlarini va
tarbiya jarayonida bola shaxsining tarkib topishini o’rganadi.
O’qitish va tarbiyalashning psixologik qonuniyatlarini o’rganish pedagogik
psixologiyaning predmetini tashkil qiladi. Bu fan o’quvchilar va tarbiyalanuvchilar
tafakkurining shakllanishini tekshiradi; o’zlashtirish jarayonining idora qilish,
aqliy faoliyat usullari va malakalarining tarkib topish muamolarini o’rganadi,
o’qitish jarayonining, o’quvchi va o’qituvchi, tarbiyachi va tarbiyalanuvchi
o’rtasidagi munosabatlarning, ta’lim oluvchilar jamoasidagi o’zaro
munosabatlarning muvaffaqiyatli bo’lishiga ta’sir qiladigan psixologik omillarni
aniqlaydi; o’quvchilarning individual-psixologak tafovutini, bolalar bilan olib
boriladigan o’quv-tarbiya ishlarining psixologik xususiyatlarini o’rganadi.
Pedagogik psixologiyaning predmeti ta’lim tarbiyaning psixologik
qonuniyatlarini o’rganadi. Pedagogik psixologiya ta’lim jarayonini boshqarishning
psixologik masalalarini o’rganadi. Bilish jarayonlarining rivojlanishini tekshiradi.
Aqliy taraqqiyotning ishonchli mezonlarini izlaydi. Tarbiyachilar va
tarbiyalanuvchilar orasidagi o’zaro masalalarni o’rganadi. Bundan tashqari
pedagogik psixologiya bolalarga individual yondashuv masalalarini ham o’rganadi.

Pedagogik-psixologiya psixologiya ilmining tarmog’i sifatida, ta’lim va
tarbiyaning shaxsga samarali ta’sir etuvchi omillari, qonuniyatlari va
mexanizmlarini o’rganuvchi fandir.
Bolalarning maktabdagi hamda ta’lim-tarbiya muassasalaridagi faoliyat va
xati-harakatlarining psixologik qonuniyatlarini o’rganuvchi pedagogik-psixologiya
ikki fanni, ya’ni psixologiya va pedagogika fanlarining tutashgan joyidan o’rin
egallagandir.
Pedagogik-psixologiyaning predmeti maktabda bilim, ko’nikma,
malakalarini egallash qonuniyatlarini, bu jarayonlarda sodir bo’ladigan individual
tafovutlarni, o’quvchilarda faol, mustaqil va ijodiy tafakkurni tarkib toptirish
qonuniyatlarini tadqiq etishdir. Shuningdek, pedagogik-psixologiya ta’lim
tarbiyaning ta’siri oqibatida o’quvchilar ruhiyatida sodir bo’ladigan o’zgarishlarni,
o’quv materiallarining o’quvchilarning yosh davrlarga mos kelishni, turli ta’lim
metodlarining psixologik jihatdan samaradorligini, darsliklar, o’quv qurollari,
asbob-uskunalar, maktab ishlarining tartibiga nisbatan bo’lgan psixologik talablar
kabi muamolarni ham o’rganadi.
Pedagogik psixologiya o’quvchilarga beriladigan ta’lim va tarbiyaning
psixologik asoslarini o’rganadi. O’quvchilarda bilim, iqtidor va malakalarni
o’zlashtirish tufayli ular shaxsining tarkib topish qonuniyatlari mavzuni o’z ichiga
oladi.
Pedagogik psixologiya ta’lim va tarbiya jarayonida bola shaxsining tarkib
topish muomolarini o’rganar ekan, u bolalar psixologiyasi bilan mustahkam
aloqada ish ko’radi. Darsliklar, o’quv qo’llanmalari, qurollari, ta’lim va
tarbiyaning samarali metodlari, o’quvchilarni mehnat va ijtimoiy faoliyaiga
tayyorlash masalalarini har bir o’quvchining o’ziga xos sifatlarni bilmay turib,
amalga oshirib bo’lmaydi.
O’quvchi tafakkurining shakllanishi, aql darajasining o’sa borishi,
o’quvchilar jamoasidagi o’zoro munosabatlarning mohiyati, har bir o’quvchida
bilimlarni o’zlashtirish malaka va ko’nikmalarini bilmay turib, ta’lim va tarbiya

ishida muvaffaqiyatga erishib bo’lmaydi. Bu masalalarni amalga oshirish uchung
xizmat qiladigan tamoillar va metodlar quyidagilardan iborat:
1. Obektivlik tamoili. O’quvchm shaxsiga xos bo’lgan psixologik
xodisalarni obektiv holatda o’rgangandagina to’g’ri xulosalar aniqlanadi.
O’quvchining o’zi haqida gapirganiga qarab, unga baho beriladi.
2. Rivojlanish tamoili. Bu tamoil bola shaxsiga xos bo’lgan psixologik
xodisalarni o’sishi, o’zgarishda, hamma vaqt rivojlanishda qarashni taqozo etadi.
3. O’zoro bog’liqlik tamoili. Bu tamoil o’quvchi hayoti va faoliyatining
tashqi sabablarini tashqi ta’sirlarning har bir o’quvchiga ta’sir etish sabablarini
bilishni talab qiladi. Pedagogik psixologiyaning ilmiy – tadqiqot metodlari
yuqoridagi tamoillarga asoslanadi.
Pedagogik psixologiyaning metodlari umumiy psixologiyaning metodlaridan
iborat bo’lib, ularga mateiatik – strtistik metod qo’shiladi. Bu metodning mohiyati
shurdaki, bunda aniqlangan xulosalarni tekshirish uchun turli statistik usullardan
foydalaniladi.
Hozirgi vaqtda pedagogik psixologiya sohasidagi ilmiy tekshirish ishlarining
muvaffaqiyati uchun ta’limning quyidagi sohalariga e’tibor berish kerak.
1. Ona tili o’qitish psixologiyasi. Bu soha o’quvchilarda ona tili fanidan
bilim, iqtidor va malakalar hosil qilish usullarini topish masalalarini o’rganadi. Bu
yozishga, o’qishga, orfografiya va gramatikani o’rgatish masalalarini o’z ichiga
oladi.
2. Chet tilini o’qitish psixologiyasi. Bu bo’lim chet tilidan to’g’ri gapirish,
o’qish, yozish va tarjima qilish masalalarini o’z ichiga oladi.
3. Matematika o’qitish psixologiyasi. Bu bo’lim matematik fanlarni to’g’ri
o’zlashtirish masalalarini o’rganadi.
4. Geografiyani o’qitish psixologiyasi. Bu bo’lim geogrifik bilimni tez va
mustahkam o’rganish masalalari bilan shug’ullanadi.
5. Mehnat talimi psixologiyasi. Bu bo’lim mehnat madaniyati va
o’quvchilarda ijtimoiy mehnatga ongli munosabat hissini tarbiyalash muamolarini
o’z ichiga oladi.

O’qitish o’quvchining bilim faoliyatini o’stirish bo’lib, ikki tomonlama
jarayondir. Bu jarayon o’qituvchi va o’quvchi tomonidan amalga oshiriladi. Bu
jarayonda o’qituvchi tomonidan o’quvchilarga ularning yoshi va individual
hususiyatlari hisobga olingan holda fanlar asoslari singdiriladi. O’qituvchining faol
faoliyati tufayli o’quvchilarning bilimlarni o’zlashtirish maqsadi amalga oshiriladi.
Bilimlarni o’zlashtirish o’quvchining bilish faoliyatidir. Bu faoliyat tufayli
o’quvchilarga bilim, iqtidor, malakalar singdiriladi, ular shaxsi shakllantiriladi.
O’qish faoliyati tufayli o’quvchilar tabiat va jamiyatga doir bilim asoslari bilan
qurollanadilar.
Hozirga vaqtda ta’limning bir qancha shakllari bor. Bular o’quvchining
obektiv olamga faol munosabatida nomoyon bo’ladi va uning oyin, mehnat va
o’qish faoliyatida aks etadi.
Shuni ta’kidlash lozimki, o’quvchining faoliyati davomida bilim o’zgarib.
Aniqlashib boradi. O’quvchining bilim zonasi uning og’zaki va yozma nutqi orqali
yuzaga chiqadi. Bu jihatdan o’quvchilarning bilimi quyidagi sifatlarga ega bo’ladi.
A ) qat’iyan ilmiy;
B ) tizimli;
C) tushunarli;
D ) har tomonlama chuqur;
E) hayot tajribasi bilan bog’langan;
F) harakatchan – operativ ( hamma sohlarda foydalanishga imkon
beradi).
O’qish faoliyati bilish jarayoni bo’lib, o’quvchi psixologik holatlarining
barcha tomonlarini o’z ichiga oladi.
O’quvchilarning ilmiy bilimlarni egallashlariga yordam beradigan omillar
quyidagilardan iborat:
1. Hissiy bilish. Hissiy bilish sezish, anglash, tushunishdan boshlanadi.
2. Ilmiy bilimlarni idrok qilish. Idrok qilish narsa va hodisalarning ichki
hususiyatlarini, muhim xossalarini bilishga imkon beradi.

3. Ko’rsatmalilik. Ko’rsatmalilik materiolini muvaffaqiyatlari
o’zlashtirishning zarur shartidir. Pedagogik psixologiyada ko’rsatmalilikning bir
qancha turlari bor.
A) Predmetli ko’rsatmalilik . bunga tabiy obektlar tevvarak atrofdagi
predmet va hodisalar kiradi. tabiatdan olingan narsalardan foydalaniladi. m:
tabiatshunoslik, botanika darslarida o’simliklar, zoologiyada hayvonlar, geografiya
darslarida minerallar ko’rsatiladi, ma’lum obektlarga sayohatlar uyushtiriladi.
B) Tasviriy ko’rsatmalilik . tasviriy ko’rsatmalilik simvollik, ko’rsatmalilik
bo’lib, rasm, jadval, maket,chertyot kabilar orqali amalga oshiriladi.
C) Texnik ko’rsatmalilik. bunda ia’limning texnik vositalari – kinofilm,
diopazitiv, teleeshitirish, gramafon, magnitafon yozuvlari, radio eshitirish
kabilardan foydalaniladi.
D) So’z ko’rsatmaliligi. Maktab amaliyotida yetakchi o’rin tutuvchi
ko’rsatmalilik o’z ko’rsatmaliligi bo’lib, u o’qituvchining jonli nutqidir. Bu nutq
o’quvchilar tushunchasiga kuchli ta’sir orqali ularda turli emosional kechinmalarni
vujudga keltiradi.
Ta’lim materialini mustahkam va chuqur o’zlashtirishning bir qancha
muhim faktorlari bor. O’quvchining ta’lim materialini o’zlashtirishini quyidagi
shartlarga asoslanadi:
4. Diqqatlilik. O’quvchining bilim olish faoliyati diqqatsiz amalga
oshmaydi. Diqqat tufayligina o’quvchilar ta’lim materialini to’la anglab va
mustahkamlab, o’zlashtirib oladilar. Shuning uchun o’qituvchi xilma – xil usullar
yordamida o’quvchilarning ixtiyoriy diqqatini butun bir dars davomida darsda
bayon qilinishi zarur bo’lgan materialga jalb qilinishi shart.
5. Faol o’qish faoliyati. O’quvchining dars davomidagi faol faoliyati bilimni
ongli, tushunib o’zlashtirishga yordam beradi. Faol faoliyat tufayli o’rganilgan
bilimdan o’quvchilar amaliy faoliyatda to’g’ri foydalanadilar.
6. Qiziqtirish. Ta’lim materialga qiziqish o’quvchilarning o’qish jarayoniga
faol munosabatida ifodalanadi. O’rganilayotgan bilimning amaliy ahamiyatini to’la

tushunish o’quvchinin qiziqtirishning muhim shartidir. Buni o’qituvchi turli
usullar, qiziqarli amaliy mashg’ulotlar yordamida amalga oshiradi.
7. Xotira. Bilimlarni o’zlashtirishning muhim shartlaridan biri o’quvchining
xotira faoliyatidar. Bu faoliyat esga olish, esda saqlash, qaytadan esga tushurish
kabi fazalarni o’z ichiga oladi. Xotira faoli yati o’quvchi bilimining to’laligi,
aniqligi va mustaqilligini ta’minlaydi.
O’quvchi bilimni logik tarzda esga olishi shart. Olingan ta’lim materialini
esda saqlab turish va undan amaliy faoliyatda sunumlm foydalanishning yagona
sharti takrorlashdir. Takrorlash faol, unumli va maqsadli bo’lishi kerak.
Ko’nikma va malakalar. O’quvchining bilimlarni o’zlashtirishda ko’nikma
va malakalarning ahamiyati kattadir. Maqsadga muvofiq ravishda bilim olshga
qaratilgan xarakat usullari ko’nikmalardir. Ko’nikma o’quvchining amaliy
xarakatlarida nomolyon bo’ladi. Bilimlarni egallash jarayonida o’quvchilarda
amaliy faoliyat ko’nikmasi tarbiyalanadi.
O’quvchining bilimi ko’nikmasiz bo’lishi mumkin, lekin ko’nikma bilmsiz
bo’lmaydi. M: daraxtni o’tqazish tufayli ko’kartirib o’stirishni o’quvchi biladi,
ignaga ip o’tkazish oddiy ko’nikma, o’sha orqali buyumtikish murakkab, qog’oz
va qalam bo’lsa, istagan rasmini chizish mumkin, lekin chiza olmaydi.
Ko’nikmalar o’quvchining malakasiga aylanadi va uning ongli irodaviy
harakatlarini ifodalaydi. Malakalilik o’quvchining og’zaki, yozma nutqida,
hisoblash, chizish faoliyatida aks etadi. O’quvchidagi bilimning biror sohasiga
nisbatan bo’lgan malaka uning faoliyatinig boshqa sohalariga ham ijobiy ta’sir
ko’rsatadi.

A DABIYOTLAR RO’YXATI
1. Айсмонтас Б.Б. Педагогическая психология: Схемы и тесты. – М.:
Изд-во ВЛАДОС-ПРЕСС, 20 1 2. – 208 с.
2. Бадмаев Б.С. Методика преподавания психологии. – М., 20 14 .
3.Бадалев А.А. Общая психодиагностика. Санкт-Петербург 2000 й
4.Зимняя И.А. Педагогическая психология: Учеб. пособие. - Ростов
Н/Д, 2007.
5.Ismoilova N., Abdullayeva D. Ijtimoiy psixologiya.T,2013
O'zb.fay.mil.jam.nashr.
6. Карандашев В.Н. Методика преподавания психологии. - СПб, 20 1 5.
7. Ляудис В.Я. Методика преподавания психологии. - М., 2012 .
8.Марсинковская Т.Д.. История психология. М. 2001
10.Otajonov M. Psixoanaliz asoslari. T,2004 O’zbekiston
11.Педагогическая психология: Хрестоматия/Сост. В.Н.Карандашев,
Н.В.Носова, О.Н.Щепелина. – СПб.:Питер, 2016. – 412 с.
12. Rasulov A.I. Psixodiagnostika. T. 2010 Mumtoz so`z
13. Столяренко Л.Д. Педагогическая психология. – 2-е изд., перераб.и
доп. – Ростов н/Д: «Феникс», 2003. – 544 с.

Pedagogik psixologiy predmet, tuzilma, muamolar

Купить