Professional pedagogik faoliyatning psixologik asoslari - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	78.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Professional pedagogik faoliyatning psixologik asoslari

Купить

“ Professional pedagogik faoliyatning psixologik asoslari ”

M U N D A R I J A Kirish .................................................................................................. .................... .. 3 I Bob. Professional pedagogik faolliyatining ilmiy - nazariy asoslari 1.1. Davlat ta’lim standartida boshlang’ich ta’limning mazmuni va o’qituvchiga qo’yilgan talablar....................................................................................................... 6 1.2. Boshlang’ich sinf o’qituvchisining kasbiy pedagogik faoliyati va professiogramasi tavsifi ...........................................................................................12 II Bob. P edagogik faoliyatning mazmun mohiyati, shakl-usullari. 2.1. O’qituvchi faoliyatining axloqiy xarakteri.....................................................27 2.2. Pedagogik faoli

KIRISH. Mavzuning dolzarbligi: Davlatimiz istiqboli, bozor iqtisodiyoti qonunlariga asoslangan, jamiyat qurilish sohasidagi ishlarining samaradorligi yuqori malakali, yuksak ma’naviyatli rivojlangan mamlakatlar darajasida, raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlash, barkamol avlodni sh а kllantirish muammosi bilan uzviy bog’liq. Prezidentimiz I. A .Karimov tashabbusi bilan ishlab chiqilib, Oliy majlisining IX-sessiyasida qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi ” , “Ta’lim to’g’risidagi qonun ” , Davlat ta’lim standarti va Vazirlar Mahkamasining umumiy o’rta ta’lim, akademik litseylar va kasb- hunar kollejlari tashkil etish haqidagi qarorlari ana shu maqsadni ro’yobga chiqarishga qaratilgan . Prezidentimiz I.A.Karimov alonida ta’kidlaganlaridek biz “Mamlakatimizning istiqboli yosh av

Bitiruv malakaviy ishning maqsadi: Bo’lajak boshlang’ich sinf o’qituvchilarini kasbiy pedagogik bilim, ko’nikma va malakalar bilan, pedagogik axloqning qonuniyatlari va tarixiy ildizlari, o’qituvchining axloqiy fazilatlari va pedagogik faoliyatning axloqiy xarakteri, muomila odobining o’ziga xos xususiyatlari, tamoillari, qoidalari, talablari mezonlari bilan qurollantirishdan iborat. Bitiruv malakaviy ishning ob`yekti . Bo’lajak boshlang’ich sinf o’qituvchilarini kasbiy pedagogik bilim, ko’nikma va malakalar bilan, pedagogik axloqning qonuniyatlari va tarixiy ildizlari, o’qituvchining axloqiy fazilatlari . Bitiruv malakaviy ishning predmeti. Professional pedagogik faoliyatning ilmiy asoslari ni mazmuni, shakl-usullari, vositalari yo`llari. Bitiruv malakaviy ishning vazifalari: 1. Davlat t

hodisalar ilmiy bilish haqidagi falsafiy kategoriyalar bitiruv ishimizning metadologik asosini tashkil etadi. Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi. 1. Professional pedagogik faolliyatining ilmiy - nazariy asoslari muammosi nazariy amaliy jihatdan asoslandi 2. Boshlang’ich sinf o’qituvchisining kasbiy pedagogik faoliyati va professiogramasi tavsifi ga oid manbalar va tajribalar o`rganildi, umumlashtirildi 3. P edagogik faoliyatning mazmun mohiyati, shakl-usullari asosida boshlang’ich sinf o’qituvchisining kasbiy pedagogik faoliyati ga qaratilgan xulosa va tavsiyalar ishlab chiqildi. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy-amaliy ahamiyati : Tadqiqotni olib boorish natijasida professional pedagogik faolliyatining ilmiy - nazariy asoslari ga yo`naltirilgan nazariy yondashuvlar, pedagogik g`oyal

I BOB. Professional pedagogik faolliyatining ilmiy - nazariy asoslari 1.1. Davlat ta’lim standartida boshlang’ich ta’limning mazmuniga qo’yilgan talablar Boshlang’ich ta’limning davlat ta’lim standarti umumiy o’rta ta’limning tarkibiy qismi bilan bo’lgan boshlang’ish ta’limning tarkibiy tuzilishi, mazmuni, o’quvchilarning tayyorgarlik darajasi, o’quv yuklamasi hajmida qo’yiladigan meyor va talabalar majmui bo’lib, u davlatning me’yoriy hujjati sifatida e’tirof etiladi. Boshlang’ich ta’lim davlat talim standarti O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining to’qqizinchi - sessiyasida qabul qilingan “ Talim to’g’risida”gi qonunga va “ Kadrlar tayyorlash milliy dasturi ” ga hamda vazirlar Mahkamasining “ Uzluksiz talim standartlarini ishlab chiqarish va joriy etish to’risida”gi 1998 yil 5-yanvar

oshiriladi. Ta’lim standarti asosida davlat boshlang’ich sinf o’quvchilaridan standartda belgilab qo’yilgan minimal ko’rsatgichlarga erishishni talab qiladi va o’z navbatida bu ko’rsatgichlarga erishish uchun zarur bo’lgan ta’limiy xizmatlar va vositalar bilan ta’minlaydi. Bo’lang’ich ta’limga davlat standart o’quv predmetlari bo’yicha emas, balki ta’lim sohalari belgilanadi. Ta’lim sohalari bo’yicha standart o’quv predmetlari bo’yicha emas, balki ta’lim sohalari bo’yicha belgilanadi. Ta’lim sohalari bo’yicha standart ko’rsatgichlar 7,(6)-II yoshdagi bolalarning rivojlanish darajasi ehtiyoj va imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda ijtimoiy talab taqoza qilgan ta’lim mazmunining minimal miqdoriga belgilandi. Bo’shlang’ich ta’limga davlat ta’lim standartining belgilanishi shu bosqichda ta’lim

- boshlang’ich ta’lim jarayoniga kiritilgan har bir ta’lim sohasi bo’yicha belgilanadigan ta’lim mazmuniga mos tarzda o’quv materiallarini tadrijiy tarzda berilishini ta’minlash; - ta’lim jarayonini ta’lim sohalarining maqsadiga bo’yso’ndirish va ta’lim sohalari aro maqsadlar mutanosibligini ta’minlash; - har bir ta’lim sohasi bo’yicha boshlang’ich sinf o’quvchilarda hosil bo’ladigan ko’nikma va malakalarning aniq darajalarini hamda ta’lim natijalarini baholash mazmuniga qo’yiladigan talablarni boshlang’ich ta’lim standartining asosiy parametrlari bo’yicha ishlab chiqish. Boshlang’ich ta’lim standarti ta’lim sonalariga qo’yilgan standart ko’rsatkichlarining mujassamlashtiradi. Standartning mezon va parametrlarini ta’lim sohalariga belgilab qo’yilgan ta’lim standartining ko’rsatgichlari tas

fikrini vamatn mazmunini anglash hamda fikrini yozma shakl hamda bayon etish malakasi. O’qish texnikasi bolaning sovodxonlik, yozma nutq belgilarini talaffuzda almashtirish ko’nikmasini aniqlash maqsadida kiritilgan. Bu parametr orqali o’quvchining notanish bo’lgan matnni ifodalash o’qiy olish ko’nikmasi aniqlanadi. Bunda miqdoriy ko’rsatgich sifatida ifodalash o’qish tezligi, ya’ni minutiga berilgan matndan nechta so’z o’qiy olish ko’rsatgichi olingan. Matn mazmunini anglash, o’zgalar nutqini eshitish va fikrini anglash malakasi bolaning og’zaki bayon qilayotgan o’zgalar fikrini hamda yozma matn mazmunini anglay olisn darajasini aniqlash maqsadida kiritilgan. Bu parametrlashning ko’rsatkichlari o’quvchi uch minutda qancha sahifa matnni o’qish o’zgalar fikrini va matn mazmunini anglash ham

Matematika ta’lim sohasi bo’yicha standart ko’rsatgichlar bolalarda natural sonlar va nol to’g’risida tasavvurni shakllantirish, puxta hisoblash ko’nikmalarini hosil qilish amaliy malakalarini yechishda natural sonlarni va arifmetik amallarni qo’llay olishga o’rgatish eng sodda geometrik shakllar, ularning tekislikda tasvirlanish xususiyatlari haqida tasavvurga ega bo’lish hamda og’zaki hisoblash va matematik munosabat belgilaridan foydalana olish malakasini hosil qilish nuqtai - nazaridan belgilanadi. I.3. Tabiat ta’lim sohasi. Bolalarni tevarak – atrofdagi tabiat bilan tanishtirish, ularda olam tuzilishi va tabiat hodisalari haqida boshlang’ich tasavvur hosil qilish, ilmiy dunyoqarash kurtaklarini shakllantirish, tabiatga muhabbat uyg’otish va undan oqilona foydalanishni o’rgatish tabiat

2. O’quvchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan minimal talablar. Davlat tomonidan belgilab berilgan, o’quvchilar taminlanishiga zarur deb topilgan ko’rsatgichlar “Talim mazmuni negizini belgilovchi ko’rsatgichlar” bo’limida ifodalanadi. Bu bo’limda har bir ta’lim sohasi bo’yicha belgilangan ko’rsatgichlar maktabining boshlang’ich sinflarda eng zarur ko’nikmava malakalarni hosil qilish uchun beriladigan bilimni majmuini ya’ni boshlang’ich mazmunining negizini ifodalaydi. Tegishli o’quv primetrlari bo’yicha dastur, darslik va boshqa o’quv metodi materiallarini tayyorlashda ana shu bo’limda ifodalangan ko’rsatgichlar negiz qilib olinadi. “O’quchilarning tayyorgarlik darajasiga qo’yilgan minimal talabalar” bo’limida o’quvchilarning boshlang’ich siniflarda egallashi shart bo’lgan minim

1.2. Boshlang’ich sinf o’qituvchisining professional pedagogik faoliyati. O’zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan xalq ta’limi sohasi bo’yicha o’rtaga qo’yilayotgan vazifalarini bajarish ko’p jihatlarda o’qituvchilarga bog’liq. Bozor siyosatga o’tish sharoitida ta’lim - tarbiyadan ko’zda tutilgan maqsadga erishish, o’quvchilarni xilma - xil fao liyatini uyushtirish ularni bilimli, odobli, e’tiqodli, mehnatkash, ish bilarmon, barkamol inson qilib o’stirish o’qituvchi zimmasiga yuklatilgan. Xalqimizning kelajagi O’zbekistonning istiqboli, ko’p jihatdan o’qituvchiga, uning saviyasi, tayyorgarligi, fidoiyligigacha, yosh avlodni o’qitish va tarbiyalash ishiga bo’lgan munosabatga bog’liq. Shuning uchun ham O’zbekiston Respublikasi hukumati xalq talimini taraqqiy ettirishga, maktablar, o’quvc

o’ziga va boshqalarga nisbatan talabchanlik kabi shaxsiy sifatlar mavjudligi ham kishining pedagogik ishga yaroqlilik darajasini ko’rsatadi. Pedagogik faoliyat - yosh avlodni hayotga, mehnatga tayyorlash uchun xalq, davlat oldida javob beradigan bolalarga ta’lim – tarbiya berish ishi bilan shug’ullanadigan va bu ishga maxsus tayyorlangan odamlarning mehnat faoliyatidir. “Tegishli ma’lumoti, kasb tayyorgarligi bor va yuksak axloqiy fazilatlarga ega bo’lgan shaxslar pedagogik faoliyat bilan shug’ullanish huquqiga ega” , - deyiladi. “Ta’lim to’g’risida”gi qonunda o’qituvchilik faoliyati inson shaxsini shakllantirishga qaratilgandir. O’qituvchining barkamol insonni tarbiyalash , unda milliy va umuminsoniy fazilatlarini tarkib toptirish vazifasi eng oliy janob yuksak va shu bilan birga murakkab

haqqoniylik, talabchanlik, qat’iylik vamaqsadga intilish, vazminlik o’zini tuta olish; - bilim sohasidakeng ilmiy saviya ma’naviy ehtiyoj va qiziqarli, yangilikni his qila bilish, pedagogik ma’lumotni oshirishga intilish. O’qituvchining psixalo - pedagogik tayyorgarligiga qo’yiladigan talablar: Bilim egallash sohasida pedagogikaning metadologik asoslarni, shaxsning rivojlanishi va shakllanish qonuniyatlarini bilish; tarbiyaning, maqsadi, vazifalari shakl va metodlarini tushunish, bolalar va o’smirlar anatomofiziologik rivojlanishlarining asosiy qonuniyatlarini bilish, o’quvchilar gigienik tarbiyasining nazariy, tabiiy – ilmiy asoslari va vositalarini bilish, bolalar rivojlanishining psixik qonuniyatlarini har xil yoshda shaxsning individual psixologik xususiyatlarini bilish. Ko’nikma va ma

hisobga olgan holda murakkab matnlarni va o’quv materialni ijodiy va asosli tashkil eta olish ko’nikmasi. Bolalar faoliyati turlarining pedagogik imkoniyatlarini aniqlash va harakatga keltirish sohasida: tarbiyaviy maqsadga muofiq ayrim o’quvchilar va jamoa uchun vazifalar belgilash, qo’yilgan maqsad asosida ularning tushunchasni o’zgartira olish ko’nikmasi: bolalarga ta’sir o’tkazish va ular faoliyatiga pedagogik rahbarlik qilishni rejalashtirishni ko’nikmasi : o’quvchilar xulqi va faolligini boshqarish ko’nikmasi: bolaning tashqi ko’rinishi va qiliqlaridan ruhiy holatidagi o’zgarishlarini aniqlash, ma’lum vaziyatda bolalar xulqining xususyatlarini anglash va izohlash ko’nikmasi; o’zini xayolan tarbiyalanuvchi o’rniga qo’ya olish va pedagogik ta’sirning ancha kuchli vositalarini tez topa

ixtisosga doir bilimlarni bilish ilmiy tadqiqot metodologiyasi va metodlarini bilish fanning nazariy va amaliy ahamiyatini hozirgi darajasi qonunyatlari tarixi va rivojlanishning keyingi asosiy yo’nalishlarini bilish maktab kursi fan asoslarining muqaddimasi ekanlgini tushunish ayrim fan sohasidagi bilimlarni chuqurlashrirish mustaqil ilmiy tadqiqotlar ishidan dastlabki malakalar hosil qilish bilimlarni mustaqil to’ldirish uchun bibliografik ma’lumotnomalar ko’rsatmalar profekt telematik katologlaridan foydalanish. Ixtisosga doir metodik tayyorgarlik mazmuni maktablar rivojlanishining hozirgi bosqichida fanlarni o’qitishning maqsadi va vazifalari bilish davlat ta’lim standarti amaldagi maktab dasturi darsliklari va asosiy o’quv qo’llanmalari har tomonlama puxta bilish o’quvchilarda fanga q

tarbiyalanmog’i lozim. 1. Bilim qobiliyati - fanning tegishli sohalarga oid (matematika, fizika, biologiya, adabiyot)ga oid qobiliyatlar. Bunday qobiliyatga ega bo’lgan o’qituvchi fanni o’quv kursi hajmidagina emas, balki ancha keng va chuqurroq biladi, o’z fani sohasidagi kashfiyotlarni hamisha kuzatib boradi, unga nihoyatda qiziqadi, oddiy tadqiqot ishlarni ham bajara oladi. 2. Tushuntira olish qobiliyati - o’quv materialini o’quvchilarga tushunarli qilib bayon eta olish, material yoki muammoni aniq va tushunarli qilib gapirib berish, o’quvchilarni mustaqil ravishda fikrlashga o’rgatish, zarur holda o’quv materialini o’zgartira olish, soddalashtira olish, keyin narsani oson, murakkab narsani oddiy, noaniq narsani tushunarli qilib o’quvchilarga yetkazish kabilar. 3. Kuzatuvchanlik qobiliy

istehzo nutqini juda jonlantirib yuboradi va uni o’quvchilar tez o’zlashtiradilar. Boshlang’ich sinf o’qituvchisining nutqi aniq, jonli, obrazli, talaffuzi jihatdan yorqin, ifodali bo’lib unda stilistik, gramatik fonetik nuqsonlar uchramasligi lozim. Bir xildagi cho’ziq zerikmaydigan nutq o’quvchilarni juda tez charchatadi, ularni lanj, loqayd qilib qo’yadi. Ayrim o’qituvchilar tez gapirishga, boshqalari sekin gapirishga moyil bo’ladilar. Biroq o’quvchilar o’zlashtirishlari uchun o’rtacha, jonli nutq yaxshi natija berishini esdan chiqarmaslik lozim. 5. Tashkilotchilik qobilyati birinchidan, o’quvchilar jamoasini uyushtirishni, jipslashtirishni muhim vazifalarni hal etishga ruhlantirishni; ikkinchidan, o’z ishini to’g’ri uyushtirishni nazarda tutadi. O’z ishini tashkil etish deganda ishni t

mavjudligidadir. 8. Oldindan ko’ra bilish qobilyati o’z harakatlarining oqibatini ko’ra bilishda, o’quvchining kelgusida qanday odam bo’lishni tasavvur qila olishda, tarbiyalanuvchida qanday fazilatlarini taraqqiy ettirish lozimligini oldindan aytib bera olishda ifodalanadi. Bu qobilyat tarbiyaning qudrati va odamga bo’lgan ishonch bilan bog’liq. 9. Diqqatni taqsimlay olish qobilyati o’qituvchida diqqatni barcha xususyatlar – hajmi, kuchi, qo’nuvchanligi, idora qilinish safarbarligi kabilar tarqqiyot etgan bo’lishi muhimdir. Diqqatni ayni bir vaqtda taqsimlash qobilyati – o’qituvchilik uchun alohida ahamiyat kasb etadi. Qobilyatli tajribali o’qituvchi materialni bayon qilish mazmuni va shaklini; o’z fikrini (yoki o’quvchining fikrini) diqqat bilan kuzatadi ayni vaqtda barcha o’quvchilarni

Boshlang’ich sinf o’qituvchisi - professiogrammsi. Xalq xo’jaligining - xalq ta’limi sohasi. O’qituvchilik kasbining vujudga kelishi kishilik jamiyati tarixida tarbiyaning paydo bo’lishi, ya’ni insonlar, yurish - turish, mehnat sohasida va turmush kechirish uchun yuzaga kegan dastlabki tajribalarni, urf–odatlarni, aqliy, ilohiy bilimlarni yoshlarga o’rgatish, yozuv ixtiro qilingach, o’qish, yozishni o’rgatish uchun tashkil etilgan dastlabki maktablarning paydo bo’lishi bilan uzviy bog’liq. Odamlar to’plagan turmish tajribasini, yoshlarga o’rgatish, ularni hayotga vamehnat faoliyatiga tayyorlash ehtiyoji vujudga kelishi natijasida qadim zamonlardayoq ta’lim – tarbiya mustaqil ijtimoiy faoliyat sifatida paydo bo’lgan. Yoshlarga ta’lim – tarbiya beruvchi bunday kishilarni pedagogik, professo

miqyosidagi fan - texnika yutuqlarini egallash asosida, istiqbol vazifalarni ilgari surish va hal etish jarayonida o’zgarib takomillashib boradi. O’quv tarbiyaning texnologik jarayonida kasbning o’rni va roli. O’qituvchi o’z sohasining bilimdoni va namunali xulqi bilan fidoiy inson sifatida har bir o’quv mashg’ulotiga davlat ta’lim standarti, shunga asoslangan o’quv reja va namunaviy o’quv dasturiga binoan puxta tayyorgarlik ko’radi. Mazkur mashg’ulotning sifat samaradorligini ta’minlash uchun zaruriy ko’rgazmali qurollardan, mahalliy va hududiy materiallardan, innovatsion pedagogik texnologiyalar va interfaol usullardan o’rinli va umumli foydalaniladi. Kasb rivojining istiqbollari. Barkamol insonni voyaga yetkazish, jamiyat taraqqiyotini yuksaltirish, kuchli demokratik fuqorolik jamiyati

tarbiyaviy jarayonlarni tashkil etadi va boshqaradi. Ish faolliyati aqliy va jismoniy harakatlar yordamida amalga oshadi. Mehnatning maqsadi va predmeti. Boshlang’ich sinf o’qituvchisi mehnatning maqsadi yoshlarga o’qish va yozishni o’rgatish orqali voqelikdagi jamiki narsa - hodisalar haqida bilim berish, ularda insonga xos bo’lgan sifat hamda fazilatlarni shakllantirish. Mehnatning predmeti - o’quvchi, ta’lim - tarbiya . Asosiy mehnat qurollarining tipi va ularning qisqacha tavsifi. O’quv rejasi, o’quv dasturi, o’quv darsligi, o’quv qo’llanmasi, har bir mashg’ulot bo’yicha ma’ruza matni sinf jurnali, daftar, doska, yozuv qurollari, mashg’ulotlarni samarali tashkil qilishga mo’ljallangan o’quv texnika vositalari va boshqalar. Mazkur mehnat qurollari mashg’ulotining sifati va samaradorligi

o’rganib unga amal qiladi. Maktab pedagogika kengashi, boshlang’ich ta’lim uslubiy kengashi shu sohaning tajribali mutaxassislari va ota-onalar hamda jamoatchilik kengashi bilan doimiy hamkorlikda ishlaydi. O’quvchilarning yosh davriga (7-11 yosh)xos jismoniy va psixologik rivojlanishi qonuniyatlari va xususyatlarini o’rganib ularni e’tiborga olgan holda o’quv tarbiya jarayonlarini tashkl etadi. O’quv - tarbiya jarayoni samaradorligini ta’minlash uchun ta’lim- tarbiya an’anaviy metodlari bilan birga yangi pedagogik texnologiyaga asoslangan innovatsion, interfaol va psixologik treninglarga xos metodlardan ham samarali foydalanib boradi. U haftada bir kun yakshanba kuni, har bir o’quv choragi yakunida va o’quv yili yakunida mehnat ta’tiliga chiqib, dam oladi. Boshlang’ich sinf o’qituvchisi i

me’yorlar dajasida bo’lmasligi, ushbu pedagogning faoliyatda muammolar vaqiyinchiliklar yuzaga kelishiga sabab bo’ladi. Agar, o’qituvchining shaxslilik va kasbiy tayyorgarligi belgilangan talab va meyorlar darajasida bo’lsa, u holda uning faoliyatida yuzaga keladigan qiyinchiliklar asosan ertangi o’quv - tarbiyani amalga oshirish uchun zaruriy shart-sharoitlarning yetarli bo’lmaganligidan: o’quv – tarbiya jarayonida o’quvchilarning yosh individual psixologik xususiyatlarni to’liq e’tiborga olmaganlikdan: shuningdek, muallimning maktab o’qituvchilari jamoasi, o’quvchilarning ota – onasi, mahalliy jamoatchilik bilan hamkorlik ni yetarli darajada yo’lga qo’ya olmaganligidan kelib chiqishi mumkin. Mehnat sharoitining mikro iqlimi. Boshlang’ich sinf o’quvchilarining o’quv yili 1-sentabrdan 25-m

Boshlang’ich sinf o’qituvchisi mehnat faoliyati davomida shu soha mutaxassislari uchun belgilab qo’yilgan ish rejimi va me’yorlarga amal qilmasa, bunday holatlar o’qituvchida asta-sekin mehnat faoliyati tvarmalarini keltirib chiqarishi mumkin. Mehnatni himoya qilish yengilliklar bo’yicha tadbirlar. O’zbekiston Respublikasida boshqa davlatlardan farqli o’laroq, o’qituvchi va murabbiylar kuni umumxalq bayrami sifatida keng nisholanadi; ular ta’lim - tarbiya sohasida erishgan yutuqlari uchun yuksak baholanib, davlatimizning orden va medallari bilan mukofolanadilar. O’qituvchining axboratlarni qabul qilish hajmi va xarakteriga umumiy baho. O’qituvchi kasbiy faoliyatida bevosita o’quv-tarbiya jarayonining borishini, ta’lim sub’ektlari holatini, ularning ta’lim jarayoniga, pedagogga, bir-birlari

rivojlanish xususiyatlari, shunga mos ravishda tashkil etilgan o’quv –tarbiya jarayonlarining kechishi undan o’ta kuzatuvchanlikni, alohida e’tiborni talab etadi. O’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan kamchiliklar, yuzasiga kelgan muammoli holatlarni tezda o’rganib, o’qituvchi o’zining shaxsiy tajribasi va bilimiga asoslangan holda muammoni tahlil qiladi, taqqoslaydi, hamda muammoni tahlil qiladi, uni yechishning eng ma’qul yo’lini tanlaydi. Yana shunga o’xshash xatolar takrorlanmasligi uchun ta’limiy va tarbiyaviy choralar hamda istiqbolli tavsiyalar ishlab chiqadi va o’quv tarbiya jarayonida undan o’qituvchi - o’quvchi hamkorligida samarali foydalanadi. 26

II Bob. Pedagogik faoliyatning mazmun –mohiyati, shakllari. 2.1. O’qituvchi faoliyatining axloqiy xarakteri. O’qituvchi odobining mohiyati, asosiy mazmuni, pedagogik faoliyat uchun muhim bo’lgan axloqiy fazilatlarda ifodalanadi. Umuminsoniy va milliy axloqiy fazilatlar barcha kishilar hamma kasb egalari, jumladan o’qituvchi tarbiyachilar uchun ham juda zarurdir. Axloqiy fazilatlar mehnat jarayonida kishining xulqi, fe’l-atvorini tartibga solib turuvchi axloqiy qoidalar, normalar, talablar shaklida ifodalanadi. Axloq normalari davlatning turli qonunlari bilan amalga oshiriladigan huquq normalaridan farq qilib, ommaviy odat va namuna kuchi, jamoatchilik fikri ta’sirida yuzaga keladi. Boshqacha qilib aytganda, ijtimoiy voqeylik shaxs oldiga ma’lum axloqiy talablar qo’yadi; bu talablar axloq n

pedagogik salohiyat bilan bog’liq tarzda bir qadar oydinlashtiradi, aniqlaydi. Insonparvarlik, vatanparvarlik, milliy g’urur, adolat, shaxsiylik, yaxshilik qilish o’qituvchilik burchi, o’qituvchilik sh’nani qadir qimmati, vijdon, halollik, fidoyilik, oklik talabchanlik kabi ahloqiy fazilatlar. O’qituvchi odobida pedagogik faolliyati bilan bog’liq ravishda tahili qilinadi. Bolalarga yaxshilik qilish o’qituvchilik burchi qadr-qimmati, o’qituvchilik ma’sulyati o’qituvchilik vijdoni talabchan va adolatli bo’lish, o’qituvchining ma’naviy qiyofasi halolligi, pokligi, rostgo’yligi kabilar o’qituvchi axloqning muhim fazilatlari hisoblanadi. Ularni chuqur va puxta o’zlashtirish bo’lajak o’qituvchi uchun katta amaliy ahamiyat kasb etadi. O’qituvchilik faoliyati o’z mohiyatiga ko’ra axloqiy xarakterg

maqsadi umuminsoniy va miliy axloqning mohiyatini qonuniyatlarini ularning tamoyillari talablari qoidalariga doir bilimlarni axloqning odamlar hayotidagi o’rni va rolini muallimning o’zi anglab olishi va tarbiyalanuvchilarga va o’quvchilarga singdirishdir. Pedagogik xodimlarning hammasi barcha fan o’qituvchilarning faoliyati maqsadga qaratilishi zarur. O’quvchilarni axloqiy ma’rifatli qilish bu ularni axloqqa doirmuammolar axloqiy baho mezonlari bilan tanishtirish kishi biror ishni qilayotganda fikri, so’zi, hatti-harakatlarida ma’suliyatni va erkinlik darajasini bilishi har bir harakatning xulq-atvorining oqibatini ko’z oldiga keltirish lozimligini yoshlarga aniqlatishdan iborat. Shu tariqa o’quvchilar hayotining ma’nosi yashashdan maqsad, baxt nima ekanligini anglab yetishlari lozim. O’q

Oripovning “Hajdaftari” va boshqa kabilar kitoblardan foydalanish axloqiy saboq mashg’ulotlarini tiklantiradi, tarbiyaviy ta’sirini oshiradi. O’quvchilarni axloqiy ma’rifatli qilishda “Odobnoma” darslari muhim rol o’ynaydi. O’zbekiston maktablarida “Odobnoma” darsligi bo’yicha o’tkazilayotgan mashg’ulotlar bunga yaqqol misol bo’la oladi. Muallimning axloqiy -ma’rifat faoliyati samarali bo’lishi uchun o’quvchi yoki talabaning axloqqa doir bilim darajasidan xabardor bo’lishi kerak. Bolalar bilan yakkama-yakka suhbatlar o’tkazish, savol-javob kechalarini tashkil etish, mashg’ulotlar jarayonida axloqqa doir savollar berish kabilar bunda qo’l keladi. Boshlang’ich sinf o’qituvchisi bolarni axloqiy ma’rifatli qilish jarayonida shuni esda tutishi lozimki, “Hayot ma’nosi nimadan iborat?”, “Kimni ba

bajaradilar, o’quvchilarga axloqiy mavzularga ma’ruzalar qilib, ular bilan suhbat, uchrashuv anjumanlar o’tkaziladilar, sayohatga birga borib tarbiyasi qiyin bolalarga homiylik qiladilar o‘qiuvchining oilasidagi ma’naviy-ruhiy vaziyatni o’rganadilar. Boshlang’ich sinf o’qituvchilari o’quvchilar bilan birga ijtimoiy foydali mehnatda, yozgi dam olish oromgohlarida ishlash jarayonida ham axloqiy tajribasini tashkil etish, ularga yaxshi xulq- odoblarni mashq qildirish imkoniyatlariga ega bo’ladilar. O’quvchilarni foydali mehnatning xilma-xil turlariga jalb etish, axloqiy tajriba ortirishning muhum shartidir. Bolani axloiy jihatdan tarbiyalashda mehnat faoliyatining ahamyati katta. Mehnat jarayonida tejamkorlik, hamkorlik, mehnatsevarlik, uddaburonlik kabi axloqiy fazilatlar shakllanadi. O’qish

navbatchilik qilish natijasida bolalar intizomini, tozalikni o’rganad i lar. Bu ishlarni bajarish jarayonida bolada talabchanlik kabi axloqiy fazilatlar shakllanib boradi. Sinfda sinfdoshlik vazifasini bajarish talabchanlik, adolatli bo’lish talabchanlik, halollik kabi axloqiy sifatlarni mashq qildirish uchun muhimdur. Bu jarayonda bolada burchini bajarish ma’suliyatini his qilish, kattalarning topshirig’ini bajarish, tengdoshlariga topshiriq berish kabi axloqiy hati-harakatlariga doir ko’nikma hosil bo’ladi,bola haqiqiy tajriba ortiradi. Ayniqsa yoshlar tashkilotlarining ishlarida faol qatnashish, badiiy havoskorlik, fizkultura va sport, munozaralar konferensiyalar o’tkazish kabilar bolalarda tashkilotchilik qobilyatini o’stirish bilan birga, ularning xulqini mashq qildirish takomillashti

Boshlang’ich sinf o’quvchisining fidoiy ishlarini, yashashhati- harakatini ko’rgano’quvchi unga erishadi. Muallim bolalar bilan ishlashi, birga ovqatlanishi kabilar ham axloqiy ta’sir o’tkazishda muhimdir. O’qituvchi “Muallim aytganini qilgin qilganini qilma” qalbida ish tutish mumkin emas. O’z-o’zini axloqiy tarbiyalash. Pedagogik faoliyatning muhim jihatidan biri o’z-o’zini axloqiy tarbiyalash dir.Orta Osiyo xalqlarining umuminsoniy va milliy ma’naviy qadriyatlarda inson o’zligini anglab olishi, o’z odatlari va sifatlarini o’zlashtirishga va sifatlarni o’zlashtirishga qodir ekanligi ta’kidlanadi. Ijodiy faoliyat jarayonida insonga o’z-o’zini boshqarish qobiliyati hosil bo’ladi, u o’z istaklarini o’z ishini o’z irodasiga bo’ysundirish imkoniyatiga ega bo’ladi. Kishining o’z ishini axloqiy

o’zini axloqiy tarbiyalash ishini tashkil etish, amalga oshirishga davat etar ekan, avvalo uning o’zi o’z shaxsini muntazam takomillashtirishi, o’zining axloqiy saviyasini kengaytirib, axloqiy odat va sifatlarni o’stira borishi lozim. O’quvchi o’z-o’zini axloqiy tarbiyalashi uchun ma’lum shart-sharoitlar ham zarur. Bulardan eng muhimi o’z-o’zini tarbiyalashning negizi sifatida o’z bilimlarini mustaqil oshirishi uchun bo’sh vaqtga ega bo’lish, pedagogik jamoada o’qituvchining o’z ustida ishlashga ko’maklashadigan tegishli muhit mavjudligi. Bu shart-sharoitlardan birortasi bo’lmasa ham o’z-o’zini tarbiyalash jarayoni susayadi. Bu sharoitlar bo’lgan taqdirda ham,agar o’qituvchining o’z-o’zini tarbiyalashga xohish o’z-o’zini tarbiyalash maqsadi qat’iy bo’lsa, muallim o’zi mo’ljallagan maqsadga

o’zini axloqiy tarbiyalash uchun kishiga o’z kamchiliklarini aniqlash, o’z oldiga ularni bartaraf etish maqsadini qo’yishga imkon yaratadi. Kishi o’ziga, o’z xulqi, xatti-xarakatlariga nisbatan tanqidiy ko’z bilan qaramasa, o’z- o’zini tarbiyalab bo’lmaydi. Shuning uchun ham kishiga bunday xislatlarni yoshlik chog’idan tarbiyalab o’stirish maqsadga muvofiq. Kuzatishlar va o’qituvchilar bilan suhbat natijalari qo’yidagi xulosaga kelishi uchun asos bo’la oladi: boshlang’ich sinf o’qituvchisining o’z hatti- harakatlarining axloqiy qimmati haqidagi tasavvuri, tushunchasi uning pedagogik mahorati darajasiga, pedagogik burchini sezish va bajara olish darajasiga bog’liq; bu o’z navbatida, muallimning pedagoglar jamoasigagi obro’yiga ta’sir etadi. Odatda, o’z ishining ustasi, mohir o’qituvchilar o

Shuning uchun ham hozirgi davr boshlang’ich sinf o’qituvchilarining axloqiy qiyofasiga qo’yiladigan talablar juda yuksakdir. Bu esa, o’z navbatida, muallimdan o’z bilimlarini mumtazam oshira borish va o’z - o’zini axloqiy tarbiyalab borishni talab etadi. Boshlang’ich sinf o’qituvchisi o’z-o’zini axloqiy tarbiyalashning mohiyati ideal talablariga mos ravishda o’zining fazilatlari, odatlari va xislatlarini takomillashtirib, o’zgartirib borishni ongli ravishda belgilab olishdan iborat.O’quvchisining ko’z o’ngida inson kamolotining yuksak timsoli bo’lish uchun muallim o’z bilimlarini mumtazam to’ldira borish bilan birga optimist bo’lishi, kelajakka ishonch mujassamlashtirgan bo’lishi kerak. Bu holat boshlang’ich sinf o’qituvchisining o’quvchilarga, kasbdoshlar va ota-onalarga munosabatini, xul

Boshlang’ich sinf o’qituvchisining o’z - o’zini kuzatish va nazorat qilib borishi muntazam bo’lmog’i kerak. Bunday ish, odatda, ma’lum bir muddatga mo’ljallab amalga oshiriladi. Boshlang’ich sinf o’qituvchisin o’zini nazorat qilishi uchun o’quvchiga, kasbdoshlariga, ota-onalariga, bergan va’dasini alohida daftarga yozib borishi mumkin. Buning natijasida o’quv yili yoki faoliyat davomida axloqiy harakatdagi juda ko’p pedagogik faktlar, materiallar to’planadi. Bu daholardan biri qoidalarga amal qilishi, o’z faoliyati uchin asos qilib olgan: hovliqmaslik, ayniqsa tashqaridan qaraganlar uchun xotirjam bo’lib ko’rish, so’zda va hatti-harkatdan rostgo’y, dangal bo’lish, o’zi haqida kamroq gapirish, mo’ljallangan kerakli ishlni albatta bajarish zarur va kerakli narsalargagina sarf - harakat qilis

2.2. Pedagogik faoliyatning texnologiyalashuvi. Jamiyat taraqqiyoti hozirgi davrida ijtimoiy hayotning barcha sohalarni texnologiyalashtirishini taqoza qilmoqda. Ayniqsa pedagogik faoliyatning texnologiyashtirish har qachongidan ham zaruriyatga aylonmoqda. Bu zaruriyat quydagilar bilan izohlanadi . - birinchidan ,jamiyatimizning taraqqiy etgan mamlakatlar qatoridan o’rin olishi hamda aholi ta’limini jadallashtirish va samaradorligini oshirish maqsadida. - ikkinchidan o’qituvchi faoliyatiga faqatgina o’quv jarayoning tashkilotchisi emas, balki nufuzli bilimlar manbayi sifatida qaralayotganligi: - uchinchidan, fan texnika taraqqayotining o’ta rivojlanganligi natijasida axborotning keskin ko’payib borganligi va ularni yoshlarga yetkazish uchun vaqtning chegaralanganligi. - to’rtinchidan, kish

2. Ta’lim - tarbiyaning maqsadi. 3. Mazmuni. 4. Didaktik jarayoni. 5. O’qituvchi yoki texnik vositalar. 6. Ta’lim tarbiyaning tashkiliy shakllari Bu tizimidagi dastlabki 3 element didaktik vazifa qolgan 3 tasi ta’lim texnologiyasi sifatida ko’rsatiladi. Ko’rsatilgan chizmada shaxsda ma’lum sifatlarni shakllantirish uchun o’qituvchilar va o’quvchilar o’rtasidagi bir- biriga bog’liq aloqa ko’rsatiladi. Pedagogika tizimning bu tarkibida har qanday ilmiy nazariyada uchraydigan dastlabki tushunchalar: vazifa va uning yechish texnologiyasi ko’rsatilgan. Ilg’or pedagogik texnologiyalar ta’lim jarayoni umumdorligini oshiradi, o’quvchilarning mustaqil fikrlash jarayonini shallantiradi, o’qituvchilarda bilimga ishtiyoq va qiziqishni oshiradi, bilimlarni mustahkam o’zlashtirish ulardan amaliyotda er

- ta’lim maqsadlarini ko’zlangan etalon asosida o’quvchilarning kuzatiladigan, o’lchanadigan harakatlari shaklida juda oydinlashtirish: O’quvchining faolligiga tayanib o’qitish: - bilim o’zlashtirish jarayonida yo’l qo’yilgan xatolarini aniqlab tuzatib borish: - shakllantiruvchi va jamlovchi baholash; - belgilangan mezonlarga binoan test vazifalarini bajarish: - ta’limning rejalashtirilgan natijasiga erishining kafolatlanganligi ; - ta’lim samaradirligining yuqoriligi. Aniqroq qilib aytganda pedagogika texnologiyaga asoslangan faoliyat deganda, ta’lim funksiyasini amalga oshirishdagi mahorat va san’at tushunilib u juda qulay usllar asosida o’quvchilarning bilim, ko’nikma va malakalarini rivojlantirishga asoslanadi. Pedagogik texnalogiyada ta’lim jarayonini maqsadini belgilash muhim bo’lib

ijtimoiy mohiyatini aks ettiradigan maxsus bilishga oid vazifalarning qo’yilishidir. Masalan, yangi dars boshlanishida yoki o’tgan darsni so’rash va mustahkamlash paytida didaktik o’yinlardan foydalanib, o’quvchilarning darsga qiziqishlari oshiriladi. Motiv hosil bo’lgach, dars davomida o’quvchilarning qiziqishlari saqlanib turgan holda o’raganilayotgan mavzuning ijtimoiy ahamiyatiga e’tibor qaratiladi . Boshlang’ich sinfda dars jarayonida motivlarni rivojlantirish muhim ahamiyatga ega. O’qituvchi o’quvchilarning o’quv-bilish faoliyatlarini tashkil etishda motivlarga ko’proq e’tibor berishi o’quvchilarning bilim egallash jarayoning samaradorligini ta’minlaydi. O’qituvchi dars loyihasini tayyorlar ekan, maqsadni oydinlashtirishi va shu maqsad asosida o’quvchilarning o’qish-bilish faoliyatla

b) Matn mazmuniga ko’ra , o’quvchilarning xususiyatiga mos tabiat , jamiyat va inson tafakkuri haqidagi bilimlarni hosil qilish ; Tarbiyaviy maqsad: a) O’quvchilarning dunyoqarashini shakllantirish; b) Matn mazmuniga ko’ra aqliy, ma’naviy - axloqiy, estetik, jismoniy, mehnat, ekalogik, iqtisodiy tarbiyani amalga oshirish. Rivojlantiruvchi maqsad: a) O’quvchilarning o’qish malakalarini rivojlantirish: b) Tez , ravon , to’g’ri va ifodali o’qishga o’rgatish: c) Dunyoqarashlarni, xulq odat, insoniy munosabatlarni, aqliy, jismoniy va boshqa sifatlarni rivojlantirish: Darsni tashkil etish: 1. O’quv elementi. Motiv hosil qilish: Buni darsningo’tgan darsni mustahkamlash qismsda va yangi darsni o’tishga tayyorgarlik qismida, butun dars davomida ham amalga oshiriladi. Motiv hosil qilishda turli dida

6. O’quv elementi: O’quvchilar matnni o’qiydilar. Bunda ham motivni rivojlantirish uchun o’quvchilar guruhlashtirilishi mumkin. 2 ta 3 ta 4 tadan o’quvchilar guruhi matnni navbat bilan o’qiydilar. To’g’ri ravon va ifodali o’qishga alohida diqqat yaratiladi. Shu talablarga rioya qilgan o’quvchilar rag’batlantiriladi. 7. O’quv elementi. Topshiriq bilan o’qish. O”qituvchi o’quvchilarning o’qish malakalarini rivojlantirish, o’qiganini tushunib olishga o’rgatish uchun turli mashq usullardan foydalaniladi. Matn mantiqiy qismlarga bo’linib, har bir qismning mazmunini so’zlash topshirig’i, qismlarga alohida sarlavha topish, reja tuzish kabi topshiriqlar berilishi mumkin. Bu o’quvchilarning dunyoqarashlarining rivojlanishi, mantiqiy fikrlashga o’rganishiga yordam beradi. 8. O’quv elementi. Quvnoq d

O’qituvchi : “Hayvon” O’quvchi : “It” O’qituvchi : “O’quv quroli” O’quvchi : “Daftar” O’qituvchi : “Sinf jihozi” O’quvchi : “Xattaxta” O’qituvchi : “Ertaklar” O’quvchi : “Zumrad va Qimmat” kabi. Shu kabi o’yinlardan foydalanish orqali o’qituvchi o’quvchilarning o’qish motivini rivojlantiradi va ularning dunyoqarashlarining rivojlanishiga ta’sir ko’rsatadi. 10. O’quv elementi. O’quvchilar bilmini nazorat qilish. Nazoratni yuqoridagi didaktik o’yinlar vositasida va testlardan foydalasnib o’tkazish mumkin. Agar tekshirish davomida dars maqsadiga erishilgan bo’lsa, demak dars tehnalogiyasi to’g’ri ishlangan va uni talomillashtiri mumkin. Agar maqsadga erishilgan darajasi past bo’lsa, demak loyhani korektirofka qilish kerak. O’qutuvchi qayerga hato qilganini bilib, xatolarini tuzatadi. Bu dars

2.3. Talimning zamonaviy texnalogiyalar A) Modulli o’qitish tehnalogiyasi Talim va tarbiya-ijtioiy tajribalarni o’qituvchi rahbarligida o’zlashtirishga qaratilgan maqsadli ta’sirdir. Talim va tarbiya jarayonida pedagogik tizim faoliyati va sifatida insoning rivojlanishi boshqariladi. Pedagogik tizimning maqsadlari; insonlarda o’z – o’zini boshqarish qobiliyatini boshqarish asosida ularni boshqarish ob’ektividan boshqarush sub’yekyiga aylantirish. O’qituvchi va o’quvchining faolligi uning boshqarish sub’eyekti sifatida ozmi, ko’pmi, o’z faoliyati va hulqini boshqarishda ,shuningdek, boshqalar xulqiga ham ta’sir ko’rsatishidako’rinadi. Hozirgi davr o’quv o’quv-tarbiyaviy jarayonini boshqarish vazifalarida biri o’qish-o’qitish jarayonini qulay intensifiikatsiyalashdir. Uning tarkibiy qismiga

Modul nima va uni qanday shakllantirish kerak? Modul lotincha “modulus “ so’zidan olingan bo’lib – me’yor, o’lchov degan ma’noni anglatadi. Modul ta’lim jarayonida o’rganilayotgan predmetni ma’lum qismlarga bo’lib, uni o’rganishning aniq tizimini yaratadi. O’quvchilarning o’qishini tashkil etish vositasi sifatida modullar tayyolashning har xil usullari mavjud. Modul dasturi, mustaqil o’qishga o’rgatadigan o’quv qo’llanma sifatida o’quvchiga o’quv moduliga kiritilgan o’quv materiali blokini o’qish vaqtida doimiy foydalanish uchun berilsa ta’lim samaradorligi oshadi. Modul qo’llanma tuzilmasida qo’yidagi konsruktiv talab va qoidalar aks etadi. - modulli o’qish natijasida sifat tasniflariga (shaxsiy va bilish) kiritilgan yaxlit maqsad. - ta’lim standartida berilgan predmet o’quv elementlarida

c) Ta’limning har xil shakl va turlari integrallashsin. 2-prinsip: maqsadlarning aniqligi ta’lim mazmunidan asosiy elementlarni ajratish ta’lim mazmuni tarkibini aniqlash asosida kursga, sinfga tegishli har xil darajali yaxlit, integrallashgan, xususiy didaktik maqsadlarni ishlab chiqish. 3-prinsip: ta’limning qulayligi: axborotlarning tezligi, ochiqligi va ularni almashtira olish imkoniyati, o’quv - biluv faoliyatining har bir o’quvchi uchun qulayligi va moslasha olishi nuqtai-nazaridan darslarning har bir etapini tahlil qilish imkoniyati bo’lgan shakli. 4-prinsip: ta’sirlarning tizimliligi: ta’limning har xil metod va usullari, mazmuni o’quv faoliyatining o’zgaruvchanligi asosida bilim o’zlashtirishning qulayligi, maxsus ko’nikma va malakalarning shakllanishi. 5-prinsip: ta’limning ixcha

- darsda o’quvchilarni axborot materiallari bilan ishlashga o’rgatadi va mustaqil ishlarni tashil etadi. - ta’limning jamoa usulidan foydalanib, barcha o’quvchilani ijodiy ishlashga jalb etadi, ular o’rtasida o’zaro yordamni tashkil etadi. - muvaffaqiyatga erishish vaziyatini yaratadi, ya’ni, har bir o’quvchining kuchi yetadigan topshiriqlar va ularning metodikasini ishlab chiqadi, ijodiy hamkorlik muhitini yaratadi. - o’quvchining o’z faoliyatini tahlil qilishi va baholashini tashkil etadi. Xulosa qilib aytganda moduli ta’limning mohiyati shundaki, o’quvchi modullar bilan ishlash jarayonida o’quv – biluv faoliyati oldiga qo’yilgan maqsadga mustaqil ravishda to’liq erishadi. c) Innovatsion texnologiyalar Hozirgi kunda ta’lim jarayoniga innavatsion texnologiyalar va interaktiv metodlarni q

hamkorlik asosida o’qitish demakdir.Interaktiv usullarning 7 asosiy turi mavjud. Bular: - kognitiv usullar; - o’yinlar, eksperimental faoliyat; - ishbilarmonlik o’yinlari,modellashtirish; - amaliyot orqali o’qitish, bevosita faoliyat. 1. Salomlashish (o’qituvchi va o’quvchilar). 2. Kirish so’zi - o’qituvchi o’quvchilarni ta’limning inter aktiv metodikasi, mashgulot mavzusi, shakli va maqsadlari bilan tanishtirish. 3. Qoidalarni ishlab chiqish guruhning samarali ishlashi uchun qoidalarni belgilash yuzasidan o’quvchilarning takliflar bildirishi so’raladi. Shu takliflar asosida ular tomidan qoidalar ishlab chiqilib qabul qilinadi. Bu qoidalarga rioya qilinish nazoratini faqat o’qituvhi emas, o’quvchilar ham oib borishlari ko’zda tutiladi. 4. Tanishuv (muzyorar ) - o’quvchilarning darsda o’zar

keyin, olingan natijlarni ular belgilan vakil tomonidan barcha guruh a’zolari oldida taqdimot qilishdan iborat. 9. Kichik ma’ruzalar - interaktiv mashg’ulot mavzusi bo’yicha o’quvchilarga nazariy ma’lumotlarni yetkazish maqsadida o’qituvchi ma’ruzachi yoki o’qituvchi tomonidan o’tkaziladi. 10. Muhokamalar o’tkazish dars mavzusiga doir masalalar yuzasidan hamkorlikda fikr yuritish va xulosal chiqarishga yo’naltirilgan interaktiv mashqlardan iborat. 11. Xulosalar va vazifalarni belgilash-mashg’ulot davomidagi xulosalarni jamlash va umumlashtirish hamda o’quvchilar uchun navbatdagi vazifalrni belgilab berishdan iborat. 12. Mashg’ulotni yaunlash – mashg’ulotdan qoniqqanlik darajasini har bir o’quvchi tomonidan baholashni har turli interaktiv shakllarda tashkil etadi. Bu baholash natijalarini k

hamkorlarga birinchi qismini bir – birlariga o’rgatishlari va bajarishlarini aytadi. Ularni ishlarini nazorat qilib kamchiliklarini bartaraf etishga yordamlashadi. Shundan keyingina navbatdagi bosqichga o’tiladi. Bu ish usuli modelning boshqa qimslarini ham bajarishda davom etadi. Bu o’quvchilarni bir–biriga va o’ziga talabchan bo’lishga va xatolarini vaqtida bartaraf etishga, ishni tandiqiy baholay bilishga o’rgatadi. Tushunchlarni tekshirishda o’qituvchi turli interaktiv metodlar (“Bumerang”, “Charxpalak”, “Aql charxi” va boshqalar)dan foydalanishi mumkin. Masalan “Aql charxi” usulida o’quvchilarning mantiqiy fikrlash qobilyatlari rivojlanadi, nutq ravonlashadi, tez va to’g’ri javob berish malakasi shakllanadi. Bu o’yinda ikki yoki uchta o’quvchidan iborat guruhchalar ishtirok etadi. Bir

egalik“ qo’shimchalar bilan qo’llanishi ,” ot yasovhi qo’shimchalar “ va boshqa mavzularni o’rganishda ham bu o’yindan foydalanish mumkin. Ayniqsa bu o’yin darslarni umumlashtirish va takrorlash darslarida qo’l keladi. “Baxtli tasodif” usuli orqali mavzu yuzasidan uyga berilgan topshiriqlarni nechog’lik o’rganilganligini aniqlash oson bo’ladi. Buning uchun qog’ozdan kartochkalar tayyorlanadi va har bir kartochkaga 2-3 tadan savollar qo’yiladi. Faqat bitta kartochkaga “Yutuq “5” baho” deb yoziladi. Shu yutuqli kartochga kimga tushsa “Baxtli tasodif” sohibi hisoblanadi va bugungi darsda eng yuqori ballni oladi. Savolli kartochkalar olgan o’quvchilar ham savollarga birdan javoblari asosida baholanadilar. Masalan 4- sinf ona tili darsida “Baxtli tasodif” o’yini quyidagicha tashkil etilishi mum

darslarga puxta hozirlik ko’rishga intiladi. Xulosa qilib aytganda interaktiv usullar darsning qiziqarligi va ta’sirchanligini oshiradi, o’quvchilarni ta’lim jarayoning faol sub’ektlariga aylantiradi. Xulosa 1. O’zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligiga erishgandan keyin iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning o’ziga xos yo’liga ega bo’ldi mustaqillik omili ta’lim sohasini ham tubdan yangilash zaruryatini vujudga keltirdi. Buning uchun yetuk mutaxassislar tayyorlab, ularga ta’lim sohasini samaradorli bo’lishi yo’llarini o’rgatadigan darsliklar qo’llanmalar bilan ta’minlash lozim. Shunday manbalardan biri M.Ochilovning “O’qituvchi odobi”, “Muallim qalb me’mori”, Munavvarovning “Pedagogika”, M.Maqsadova df A.Jabborovlarning O’qituvchi kasbiy tayyorgarligining psixologik asoslari” kabi bir

6. Ushbu yuqorida ko’rsatilgan adabiyotlarda boshlang’ich sinf o’qituvchisiga qo’yiladigan talablar haqida to’xtalib o’tilgan 7. Bitiruv ishimizda “Boshlang’ich sinf o’qituvchisining ma’naviy- axloqiy sifatlari, yoritib berilgan. Unda bir qancha sifatlar ya’ni, Yaxshilik qilish, o’qituvchilik burchi, o’qituvchilik vijdoni, talabchan va adolatli bo’lish bilimdonlik, halollik, rostgo’ylik kabi fazilatlar yoritib berilgan. Interaktiv usullar darsning qiziqarligi va ta’sirchanligini oshiradi, o’quvchilarni ta’lim jarayoning faol sub’ektlariga aylantiradi. 54

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi qonun . Toshkent 1997-y. 2. “Kadrlar tayyorlash miliy dasturi” O’zbekiston Respublikasining qonuni .Toshkent 1997-y 3. Karimov.I.A. “Barkamol avlod O’zbekiston taraqqiyotining poydevori” Toshkent 1997-y 4. Karimov .I.A. “Yuksak ma’naviyat yengilmas kuch” Toshkent 2008-y. 5. Karimov .I.A.”Jahon moliyaviy – iqtisodiy inqirozi ,O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari”. Toshkent “ O’zbekiston” 2009-y 6. Umumiy o’rta ta’limning davlat ta’lim standarti va o’quv dasturi “Boshlang’ich ta’lim”.Toshkent 1997-y 7. Abdulla Avloniy “Turkiy guliston yoxud axloq” Toshkent 1992-y 8. “Avesto” dan namunalar “O’zbek pedagogikasi antologiyasi” .Toshkent 1995-y. 9. Burxoniddin Zarnudjiy “O’quvchiga tali

14. Ochilov M.Ochilova N.”O’qituvchi odobi” Toshkent “O’qituvchi”1997-y 15. Usmonov P.”Saodatnoma” .Toshkent “O’qituvchi”1991-y 16. “Qur’oni Karim” Alavuddin Mansur tarjimasi “Cho’lpon “ 1992-y 17. Hamrayev SH.”Boshlang’ich sinflarda axloqiy tarbiyaga doir adabiy kechalar o’tkazish” Qarshi “Nasaf” 1999-y 18. Maqsadova M. Jabborov A. “ O’qituvchi kasbiy tayyorgarligining psixologik asoslari” Qarshi 2009-y 19. G’afforova T . “Boshlang’ich ta’limda zamonaviy texnologiyalar” Qarshi 2009-y. Foydalanilgan saytlar www.google.co.uz www.rambler.ru www.ziyonet.uz www.google.com www.edu.uz www.gov.uz www.uz.ref.uz www.kitoblar.uz www.uzswlu.uz www.philology.ru www.bestreferat.ru www.studentex.com www.polyglot-language.com www.kasu.uz 56

Купить