Psixologik konsultatsiyada tanlangan yondashuvning ijobiy va salbiy tomonlari - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	206.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Psixologik konsultatsiyada tanlangan yondashuvning ijobiy va salbiy tomonlari

Купить

Mavzu: Psixologik konsultatsiyada tanlangan yondashuvning ijobiy
va salbiy tomonlari.
Reja
Kirish
II Bob. Psixologik konsultatsiya vazifalari va uning bosqichlari.
1.1. Psixologik konsultatsiyaning mohiyati.
1.2. Psixologik konsultatsiya bosqichlari.
1.3.Psixologik konsultatsiyaning maqsad va vazifalari
II Bob. Psixologik konsultatsiya amaliyoti va uning ijobiy va salbiy tomonlari.
2.1. Psixologik konsultatsiya amaliyoti.
2.2.Psixologik konsultatsiyaning uning ijobiy va salbiy tomonlari
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

Kirish
Psixologik konsultatsiya, kasbiy faoliyat sifatida yaqinda paydo bo'lgan va
hozirgi vaqtda rivojlanish bosqichida bo'lganligi bilan belgilanadi. Ammo uning
odamlarga va jamiyatga ta'siri tez sur'atlar bilan o'sib bormoqda. Turli muammolar
bilan konsultatsiyachi psixologdan yordam so'raydigan odamlar soni ko'paymoqda.
Konsultantning talab va potentsial imkoniyatlari inson hayotining barcha sohalarini
qamrab oladi va deyarli bitmas-tuganmas bo'lib qoladi.
Psixologik konsultatsiya professional psixologlar ishtirok etadigan yoki
psixologik bilimlardan foydalanadigan odamlar bilan ishlashning turli xil
sohalarini o'z ichiga oladi. Kasbiy faoliyatning ushbu turining birinchi tarkibiy
qismi psixologik konsultatsiya nazariyasi va amaliyotidir. Ikkinchi komponent
kasbiy faoliyatning o'ziga xos xususiyatlarini bilishni o'z ichiga oladi, bu ham
inson psixologiyasiga, ham konsultatsiya qilinadigan sharoitlarga katta ta'sir
ko'rsatadi. Konsultant-psixologlar faoliyat sub'ektlari va ob'ektlariga individual va
ommaviy (jamoaviy) konsultatsiya berish rejimida ishlaydi. Bularning barchasi
psixologdan maxsus bilim va ko'nikmalarni, ayniqsa psixologik konsultatsiyalarni
amalga oshirish bosqichlari va tamoyillarini bilishni talab qiladi.
Ishning maqsadi psixologik konsultatsiya bosqichlarini o'rganishdir.
Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar hal qilinadi:
1. Psixologik konsultatsiya muammosi bo'yicha ilmiy adabiyotlarni
o'rganish.
2. Psixologik konsultatsiya tushunchasini ko'rib chiqing.
3. Psixologik konsultatsiya bosqichlarini aniqlang.
4. Turli mualliflarning psixologik konsultatsiya bosqichlarining
xususiyatlarini ko'rib chiqing.
Ishning nazariy asosini psixodiagnostika va boshqaruv psixologiyasi bo'yicha
darsliklar tashkil etdi. Psixologik konsultatsiya deb muhtoj bo'lganlarga
konsultatsiya va tavsiyalar sifatida mutaxassis psixolog tomonidan bevosita
beriladigan psixologik yordam ko'rsatish bilan bog'liq bo'lgan amaliy
psixologiyaning alohida sohasiga aytiladi. Ular psixolog tomonidan mijoz hayotida

duch kelgan muammoni dastlab o'rganib chiqish va shaxsiy suhbat asosida beriladi.
Ko'pincha psixologik konsultatsiya oldindan belgilangan soatda, buning uchun
maxsus jihozlangan xonada, odatda begona odamlardan xoli va yakkama-yakka,
yuzma- yuz o'tkaziladi.
Psixologik konsultatsiya birsoatdan uch soatgacha davom etadigan
psixologning mijoz bilan shaxsiy suhbati shaklida o'tkaziladi. Mana shu suhbat
davomida mijoz o'z muammolari, o'zi to'g'risida gapirib beradi. Psixolog o'z
navbatida muammoning mohiyatini tushunib yetish, bu muammoni o'zi uchun
ham, mijoz uchun ham oydinlashtirishga harakat qilib diqqat bilan tinglaydi,
konsultatsiyalar davomida mijozningshaxsibaholanadi, uning shaxsiy xususiyatlarini
hisobga olib mijozga uning muammosini qanday qilib amaliy hal etish bo'yicha
ilmiy, asosli tavsiyalar beriladi.
Psixolog-konsultatsiyachi tomonidan mijozga beriladigan konsultatsiya va
takliflar ko'p hollarda mijoz psixolog-konsultatsiyachi yordamisiz o'z muammosini
o'zi to'la hal eta olishiga qaratilgan bo'ladi.
Psixologik konsultatsiya — bu inson hayotida yuzaga keladigan barcha
psixologik muammolarni hal eta olishiga, ishonchiga asoslangan odamlarga amaliy
psixologik yordam ko'rsatish uchun yuzaga kelgan amaliyotdir.
Lekin mijoz har doim ham uning muammosi mohiyati nimadan iborat ekanligini
va o'zining kuchi va imkoniyatlariga tayanib, uni qanday qilib hal etishni aniq
bilmaydi va tushunmaydi.
Professional tayyorlangan psixolog-konsultatsiyachi mana shu bo'yicha unga
yordam ko'rsatishi kerak. Psixologik konsultatsiyaning asosiy vazifasi mana
shundan iborat. Konsultatsiya berish davomida psixolog odatda qisqa vaqt ichida
mijoz muammosini amaliy hal etish usulini topish va aniq ifoda etish uchun
qaratilgan maxsus ish uslublari va unga ta'sir ko'rsatish metodlarini qo'llaydi. Shu
bilan birga ushbu yechim mijoz amalga oshirishi uchun tushunarli va mumkin
bo'ladigan qilib amalga oshiriladi.
Psixolog-konsultatsiyachining mijoz bilan uchrashuvi ko'pincha bir-ikki
uchrashuv bilan cheklanmaydi. Ko'pchilik hollarda mijoz bilan uch marta va undan

ko'p uchrashib ancha uzoq muddat davomida konsultatsiya berib borish talab
e t i l a d i . Bunday uzoq muddatli konsultatsiyalarning zarurligi quyidagi odatiy
hollarda yuzaga keladi:
- Mijozning muammosi shunday murakkab bo'ladi-ki, bir-ikki soat davomida
uni tushunib olish deyarli mumkin emas. Mijozning bir emas, baiki bir necha
muammolari mavjud, ularning har birini hal etish alohida konsultatsiyani talab
etadi;
- Taklif etilayotgan muammoning yechimi mijoz tomonidan darhol va to'la
mustaqil amalga oshirilishi mumkin emas va konsultatsiyachi tomonidan
qo'shimcha yordam ko'rsatishni talab etadi.
- Mijozning individual xususiyatlari sababli psixolog-konsultatsiyachi uning
muammosini darhol va qo'shimcha yordamsiz hal eta olishiga to'la ishonmaydi.
Agarda mijoz o'ziga yetarlicha ishonmasa, o'z hayajonlari va xulqini boshqara
olmasa, agarda uning intellektual rivojlanish darajasi qiyin vaziyatlarda oqilona,
to'g'ri yechimni mustaqil qabul qilish uchun yetarli bo'lmaganda bunday hollar
uchrab turadi.
Ko'pincha aholining o'rta qatlami deb ataluvchi jismoniy va sog'lomlik holati bo'yicha
yuksak xavf zonasida bo'lgan odamlar psixolog- konsultatsiyachiga murojaat etadilar.
Yuksak xavf zonasi deganda nerv, psixik hamda jismoniy kasallanishi oson bo'lgan
odamlar va haqiqatdan ham kasal bo'lib qolishlari mumkin bo'lgan vaziyatlar
tushuniladi.
Boshqa, jismoniy va psixik jihatdan kuchli, ancha sog'lom odamlar bunday
vaziyatlardan faqatgina toliqish yoki noqulaylikni his etish bilan chiqib ketadilar.
Psixologik konsultatsiyaga murojaat etuvchilar - bu odatda hayotga yetarlicha
yaxshi moslashib olmagan va o'z ishida unchalik band bo'lmagan odamlar bo'ladi,
chunki psixologning to'la, batafsil konsultatsiyaini olish uchun vaqt talab etiladi.

1-bob. Psixologik konsultatsiya va uning bosqichlari.
1.1. Psixologik konsultatsiyaning mohiyati
Psixologik konsultatsiya amaliy psixologning eng mashhur ish turlaridan biri
bo'lib, barcha "psixologik maktablarda"faol qo'llaniladi. Konsultatsiya tarixi XIX
asr sanoat inqilobining paydo bo'lishi bilan bog'liq. va kasbga yo'naltirishning jadal
rivojlanishi va shunga mos ravishda kasbiy konsultatsiya. Bunday holda,
konsultatsiyachi mijozga muammolarni hal qilish uchun zarur ko'nikmalarni
rivojlantirishga va psixologik usullardan, birinchi navbatda psixologik testlardan
va asosli ilmiy ma'lumotlardan foydalangan holda o'zini to'g'ri tushunishga yordam
beradigan mutaxassis sifatida qaraldi. Asosan, konsultatsiya mijozga zarur
ko'nikma va bilim bilan ta'minlash sifatida
qaraldi.
Konsultatsiya psixoterapevtik amaliyot kontekstida ko'rib chiqilgan.
"Konsultatsiya" atamasi quyidagi ma'nolarda qo'llaniladi:
*mijoz bilan bevosita uchrashganda mutaxassisning tavsiyasi;
*o'qituvchiga imtihondan oldin yoki fanni o'zlashtirish jarayonida yordam
berish;
*har qanday faoliyat sohasi mutaxassislari yordam beradigan muassasa
(yuridik konsultatsiya, ayollar konsultatsiyai va boshqalar).
Zamonaviy psixologiyada psixologik amaliyot turlaridan biri sifatida
konsultatsiyaning mohiyati, o'rni va roli to'g'risida yagona fikr yo'q. Ushbu qoida
psixologiyaning fan va amaliyot sifatida rivojlanishining umumiy holatini aks
ettiradi, unda psixologik amaliyot psixologiyasi predmeti va turli muammolar
muammosi bo'yicha turli qarashlar tabiiy ravishda paydo bo'ladi va birga yashaydi.
"Psixologik konsultatsiya" atamasi bilan belgilanadigan narsalarning
mohiyatiga turli xil nuqtai nazarlar mavjud, bu qarashlarni bir-biriga
yaqinlashtiradigan va ularni sezilarli darajada ajratib turadigan narsalarni topish
mumkin. Ma'lum bo'lgan har bir ta'rifda ushbu turdagi ishning u yoki bu jihati
ta'kidlanadi, ko'pincha bu quyidagilar:
*tomonlarning pozitsiyalari va faoliyat darajasi;
*ish usullarining yo'nalishi, mavzusi va o'ziga xosligi.

Konsultatsiya haqidagi barcha taniqli g'oyalar ikki asosiy guruhga
bo'linadi:
1) ta'sir sifatida konsultatsiya berish;
2) o'zaro ta'sir sifatida konsultatsiya berish.
Bu boradagi fikrlarning tarqalishi juda muhimdir. Bu holat nafaqat ichki
amaliyot uchun xosdir. Psixologik konsultatsiya talqinlarining xilma-xilligi xorijiy
amaliy psixologiyada mavjud.
Shunday qilib, psixologik konsultatsiya-bu ma'lum bir muammoni hal qilish
va hissiy muvozanatni tiklashga qaratilgan qisqa muddatli psixologik yordam
(birdan o'ngacha uchrashuvlar). Psixolog va mijozning ongsiz soha darajasida
birgalikdagi ishi immunitetni tiklash va farovonlikni yaxshilashni ta'minlaydi.
Psixologik konsultatsiya depressiya, nevroz, surunkali charchoq sindromi va
psixosomatik kasalliklarni davolashda keng qo'llaniladi.
Psixolog bilan konsultatsiyalashish kattalar uchun ham, turli xil psixologik
va psixosomatik muammolarga ega bolalar uchun ham foydali bo'lishi mumkin.
Psixolog bilan bir necha uchrashuvlarda, birgalikdagi sa'y-harakatlar bilan,
muammoni yanada aniqroq shakllantirish, unga turli tomonlardan qarash va uning
hayotga ta'siri chegaralarini aniq belgilash mumkin.
Ko'pincha, birinchi psixologik konsultatsiyalashuvdan so'ng, mijoz nima
sodir bo'lishining sabablarini tushunadi va inqirozdan chiqish yo'llari aniq bo'ladi,
odam nima bo'layotganini yaxshiroq boshqarishni boshlaydi va kelajakda
qiyinchiliklarni muvaffaqiyatli yengib chiqadi.
G'arbda hozirgi vaqtda psixolog yoki psixoanalist oilaviy shifokor, ammo
Rossiyada psixologik konsultatsiya kam rivojlangan.
Haqiqiy, samarali amaliyotchi psixolog har doim bemorga yordam berish
uchun samimiy istakni his qiladi, u ko'pincha o'zi o'ylaganidek kasal emas yoki
umuman kasal emas. "Sehrli" o'zgarishlar " haqida, ruh va tanani davolash haqida
faqat manfaatdor mijozning birgalikdagi faoliyati va psixolog-konsultantning
professionalligi mavjud bo'lganda gapirish mumkin. Psixolog-konsultatsiyachiga
hayotda va hammadan ham ko'p yordam so'rab murojaat etuvchilar orasida ko'plab
omadsiz odamlar bor, aynan omadsizlik o'zini jismoniy nosog'lom deb o'ylovchi

mana shu odamlar psixolog tomonidan yordam kutishga majbur etadi. Psixolog-
konsultatsiyachiga murojaat etuvchilar orasida u yoki bu emotsional chetlanishga
ega odamlar uchraydi, bu chetlanishlar o'z navbatida ko'plab ruhsizlik holati va
umidsizlik oqibati hisoblanadi. Bu odamlar qachon psixologdan faol yordam
izlashni boshlaydilar. Bu odatda ularda muammo paydo bo'lishi bilan darhol sodir
bo'Imaydi, baiki ularning hayotida eng og'ir damlar boshlanganida murojaat
etadilar.
Odam nima qilishni bilmaganida, yoki o'z muammosini mustaqil hal etish
uchun uning imkoniyatlari qolmaganda psixolog- konsultatsiyachiga yordam so'rab
keladi. Ruhiy holati yomon bo'lganida, uning xayolida u bilan yoki unga yaqin
odamlar bilan qandaydir qo'rqinchli holat sodir bo'layotgandek, yomon oqibatlarga
olib kelishi mumkindek tuyulganda odam yordam so'rab psixologga murojaat etishi
mumkin.
Odamlar psixoiog-konsultatsiyachidan nimani kutishadi? Nima uchun unga
murojaat etishadi? Bu savollarga quyidagicha javob berish mumkin: 1. Ba'zi
mijozlar o'z muammolarini umuman qanday hal etishni biladilar va psixoiog-
konsultatsiyachidan faqat ruhiy madad izlab boradilar. 2. Boshqalari muammoni
qanday qilib hal etishni bilmaydilar va konsultatsiya so'rab boradilar. 3. O'zlariga
to'la ishonmaydigantaryoki o'z muammolarini hal etish uchun mavjud
imkoniyatlaridan qaysi birini tanlashni bilmaydiganlar. Ularni ishontirish va
ularning faolliklarini kerakli tomonga yo'naltirish kerak. 4. Bu ko'pincha bir o'zi
yakka bo'lgan odamlar - shunchaki kirn bilandir yurakdan gaplashib olish kerak,
ularda odatda jiddiy psixologik muammolar bo'Imaydi, lekin vaqti-vaqti bilan
diqqat bilan eshitadigan va mehribon suhbatdoshga juda muhtoj bo'ladilar.
Psixologik konsultatsiya mijozlari orasida shunchaki qiziquvchanlik yoki
shunchaki u bilan bahslashish istagi psixolog-konsultatsiyachiga olib keladiganlari
ham uchrab turadi. Ba'zilar haqiqatan ham psixolog-konsultatsiyachi nima
ekanligini va u nima bilan shug'ullanishini bilishni xohlaydilar, boshqalar oldindan
ular bekorchi ish bilan shug'ullanadi, deb ishonadilar va psixolog-
konsultatsiyachini noqulay holatga solib, uni bunga ishontirishga harakat qiladilar.

Psixolog-konsultatsiyachining pozitsiyasi u barcha mijozlarni qabul qilishi, ular
nima uchun kelganliklari, kayfiyatlari qandayligi va maqsadlari qandayligidan q a t ' i
nazar" ularga diqqat bilan, mehribonlik bilan munosabatda bo'lishlaridan iborat. Bu
professional psixolog uchun faqat o'z obro'si va mavqeini saqlab qolish uchungina
emas, balki u kabi o'zining professional odob qoidalari bo'yicha unga murojaat
etganlar va yordamga muhtojlarga, shu jumladan konsultatsiyalar davomida o'zini
aytarli odobsiz tutganlarga ham yordam ko'rsatishga majbur.
Psixologik konsultatsiya odamlarga amaliy psixologik yordam
ko'rsatishningboshqa turlaridan nimasi bilan farq qiladi? Masalan, individual va
guruhiy psixoterapiyadan farqli ravishda, u psixolog- konsultatsiyachining mijoz
bilan shaxsiy aloqalari nisbatan qisqa vaqtligi va epizodik xususiyatini nazarda
tutadi. Individual va guruhiy psixoterapiyaning har xil turlari odatda psixologning
mijoz bilan ancha uzoq muddatli — bir necha haftalardan, to bir necha oylargacha
va hatto bir necha yillargacha muntazam aloqasini, mijoz bilan ishlashda ko'p
soatlar sarflashga mo'ljallangan.
Psixoterapiyada (psixologik konsultatsiya amaliyotidan farqli ravishda)
mijozni psixologik muammolardan xalos etishda psixolog faol rol o'ynaydi. Aynan u
muammom hal etishga qaratilgan faol harakatlarni amalga oshiradi. Mijozning o'zi
esa asosan passiv rol o'ynaydi, ya'ni shunchaki psixoterapevt ta'sir ko'rsatishini
qabul qiladi va ularga javoban harakat qiladi. Psixologik konsultatsiyada vaziyat
boshqacha bo'Iadi: bu yerda psixolog-konsultatsiyachi asosan faqat konsultatsiya
beradi, ularni amalga oshirish esa mijozning ishi bo'lib qoladi, faollik rolini u
o'zida saqlab qoladi.
Amaliy psixologik ishlar boshqa turlarida konsultatsiya berishdan farqli
ravishda olib boriladigan psixoterapevtik amaliyot bevosita shaxsiy aloqalarni,
psixolog va mijozning o'zaro munosabatlarini, hatto mijoz o'z muammosini hal
etayotgan davrda ham o'zaro aloqalarini ko'zda tutadi. Psixologik konsultatsiyada
mijoz bilan ish boshlanishida psixodiagnostika iloji boricha kam bo'lishi va asosan

psixolog-konsultatsiyachiik konsultatsiya davomida mijoz xulqini kuzatish
natijalariga tayanishi kerak.
Psixodiagnostika maxsus psixologik testlardan foydalanmay bevosita
mijozdan olinadigan ma'lumotlarni umumlashtirish va tahlil qilishni o'z ichiga
oladi. Psixokorreksion ishlarda psixodiagnostika ancha katta rol o'ynaydi. Odatda
konsultatsiyalareng boshida o'tkaziladi va unga ancha ko'p vaqt ajratiladi. Mijoz
bilan ishlash yakuniy natijalari uchun psixolog-konsultatsiyachi to'g'ridan to'g'ri
professional javobgar hisoblanmaydi. (Mijoz uning konsultatsiyalaridan
foydalanishi yoki foydalanmasligi uchun konsultatsiyachi javobgar emas.)
Konsultatsiyachi faqat mijozning muammosi to'g'risidagi o'zining xulosasini
to'g'riligi va mijozga berilayotgan amaliy konsultatsiyaning samaraliligi uchun
javob beradi.
Psixoterapevtik amaliyotning boshqa turlarida psixolog mijoz bilan o'z ishlari
yakuniy natijalari uchun shaxsan javobgar, chunki uning o'zi mijozning
psixologiyasi va xulqini tuzatish bilan shug'ullanadi, uning o'zi o'z xulosa va
tavsiyalarini amalga oshiradi.
Amaliy korreksiya (tuzatish) bilan shug'ullanuvchi psixoterapevt esa uning
metodlarini professional egallagan bo'lishi kerak, chunki uning ishining asosiy
qismi shu metodlarni qo'llashdan iborat bo'Iadi.

1.2. Psixologik konsultatsiya bosqichlari
Boshidan oxirigacha psixologik konsultatsiya berishning butun jarayoni
konsultatsiya berishning asosiy bosqichlari ketma-ketligi sifatida ifodalanishi
mumkin, ularning har biri zarur, har qanday shaxsiy muammoni hal qiladi va o'ziga
xos xususiyatlarga ega.
Bosqich-bu alohida nuqta, biror narsaning rivojlanishidagi bosqich.
Turli mualliflarning psixologik konsultatsiya bosqichlari haqidagi
g'oyalarida juda ko'p umumiylik mavjud, ammo ba'zi farqlar asosan tafsilot va
mantiqiylik, taqdimotning to'liqligi bilan bog'liq. Psixologik konsultatsiya

bosqichlari tasvirlangan va tahlil qilingan Aleshina Ye, Abramova Gs, Ermine PP,
Vaskovskaya Sv, Kochyunas R.-A. B. va boshqalar.
Shuni ta'kidlash kerakki, haqiqiy psixologik konsultatsiya berishda kamdan-
kam hollarda bitta modelning talablarini to'liq va izchil bajarish mumkin. Ammo
qadamlar ketma-ketligining har qanday modeliga e'tibor qaratish kerak, chunki bu
konsultatsiyachining konsultatsiya jarayoniga bo'lgan munosabatini aks ettirish
darajasini oshiradi.
Psixologik konsultatsiyaning har bir bosqichi ma'lum psixologik
konsultatsiya protseduralari bilan tavsiflanadi.
Psixologik konsultatsiya protseduralari-bu psixologik konsultatsiya
berishning aniq vazifalaridan biri hal qilinadigan psixologik konsultatsiya
usullarini tayinlash uchun birlashtirilgan guruhlar. Uning samaradorligi psixologik
konsultatsiya berish tartib-taomillarining puxta o'ylanganligiga bevosita bog'liq.
Psixologik konsultatsiyaning asosiy bosqichlari 1-ilovada keltirilgan.
1.Tayyorgarlik bosqichi.
Ushbu bosqichda psixolog-konsultatsiyachi mijoz bilan ro'yxatdan o'tish
jurnalida va fayl kabinetida mavjud bo'lgan uchrashuv orqali uchrashadi. Ushbu
bosqichda mijozning individual xususiyatlarini va uning muammolarini hisobga
olgan holda konsultatsiya rejasi ishlab chiqiladi, psixologik konsultatsiya paytida
zarur bo'lishi mumkin bo'lgan materiallar va uskunalar tayyorlanadi.
Ushbu bosqichda psixolog-konsultantning ish vaqti odatda 20 dan 30
minutgacha.
2. Sozlash bosqichi.
Ushbu bosqichda psixolog-konsultatsiyachi mijoz bilan shaxsan uchrashadi,
u bilan tanishadi va mijoz bilan birgalikda ishlashga moslashadi. Xuddi shu narsa
mijoz tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu bosqichda psixolog-konsultatsiyachi
mijoz bilan uchrashadi va u bilan tanishadi.
Kochyunas R.-A. B. (1999), mijoz konsultatsiya jarayoniga kirish to'g'risida ongli
ravishda qaror qabul qilishi kerakligini yozadi, shuning uchun konsultatsiya
jarayoni boshlanishidan oldin psixolog-konsultatsiyachi mijozga konsultatsiya

jarayoni haqida maksimal ma'lumot berishga majburdir: konsultatsiyaning asosiy
maqsadlari, malakasi, konsultatsiya uchun to'lov,konsultatsiyaning taxminiy
davomiyligi.. bunday vaziyatda konsultatsiya berishning maqsadga muvofiqligi,
konsultatsiya jarayonida mijozning vaqtincha yomonlashishi xavfi, maxfiylik
chegaralari to'g'risida. [Kochunas R., 1999, p. 35
O'rtacha, agar hamma narsa allaqachon tayyorlangan bo'lsa, bu bosqich o'z
vaqtida konsultatsiya uchun 5 dan 7 minutgacha davom etishi mumkin.
Ikkinchi bosqichda odam bilan uchrashish tartibi qo'llaniladi,
konsultatsiya uchun odamning hissiy-ijobiy munosabati, psixolog-konsultatsiyachi
odam bilan muloqotdagi psixologik to'siqlarni olib tashlash. Ushbu protsedura
boshqa o'ziga xos texnik va harakatlarni o'z ichiga oladi, ular yordamida konsultant
psixolog konsultatsiya boshidanoq odamga eng yaxshi taassurot qoldirishga va u
bilan konsultatsiyalashuvning muvaffaqiyatli kayfiyatini yaratishga harakat
qiladi.
3. Diagnostik bosqich.
Ushbu bosqichda psixolog-konsultatsiyachi odamni tinglaydi va uning tahlili
asosida insonning muammosini aniqlaydi, aniqlaydi. Ushbu bosqichning asosiy
mazmuni-bu shaxsning o'zi va uning muammosi haqida hikoyasi, shuningdek, agar
uni amalga oshirish zarurati tug'ilsa, odamning psixodiagnostikasi.
E'tirof etish vaqtida psixolog-konsultatsiyachi mijozga o'zi uchun biror
narsani aniqlab, lekin mijozga uning e'tirofiga aralashmasdan savollar berishi
mumkin. Mijozni tinglashda konsultatsiyachi ismlarni, sanalarni, faktlarni,
voqealarni va boshqa narsalarni eslab qolishi kerak, bu mijozning shaxsini
tushunish, uning muammosiga eng yaxshi yechim topish, to'g'ri va samarali
xulosalar va tavsiyalarni ishlab chiqish uchun muhimdir.
Hikoyaning oxiriga kelib, mijozning e'tirofi psixolog-konsultatsiyachi
allaqachon mijoz muammosining mohiyati, shuningdek muammoning mumkin
bo'lgan sabablari va uni hal qilish usullari haqida aniq tasavvurga ega bo'lishi
kerak. To'g'ri xulosalar chiqarish va mijoz muammosining mohiyati va echimi
bo'yicha asosli tavsiyalarni shakllantirish uchun konsultatsiyachi psixolog ba'zan u
haqida ko'proq ma'lumotga muhtoj.

Ba'zida mijozning muammosi to'g'risida qaror qabul qilish uchun
konsultatsiyachi psixolog bir qator psixologik testlar yordamida mijozni
qo'shimcha tekshirishi kerak bo'lishi mumkin. Bunday holda, konsultatsiyachi
mijozga bunday tekshiruv zarurligini tushuntirishi kerak, xususan, u nima
bo'lishini, qancha vaqt kerakligini, qanday o'tishi va qanday natijalar berishi
mumkinligini ko'rsatishi kerak. Mijozga uning psixologik tekshiruvi natijalari
qanday, qaerda va kim tomonidan ishlatilishi mumkinligi haqida oldindan aytib
berish ham muhimdir.
Agar mijoz psixologik testni o'tkazishga rozi bo'lmasa, u holda psixolog-
konsultatsiyachi buni talab qilmasligi kerak.
Ba'zida psixologik konsultatsiyaning ushbu bosqichi 4 dan 6-8 soatgacha
davom etishi mumkin.
Psixologik konsultatsiyaning uchinchi bosqichida empatik tinglash tartibi,
shuningdek, inson tafakkuri va xotirasini faollashtirish tartibi, kuchaytirish
protseduralari, inson fikrini aniqlashtirish va psixodiagnostik protseduralar faol
ishlaydi.
Empatik tinglash protsedurasi o'zaro bog'liq bo'lgan ikkita daqiqani o'z
ichiga oladi: empati va tinglash, bu holda bir-birini to'ldiradi Eshitish shundan
iboratki, o'z fikrlari va tajribalaridan bir muncha vaqt voz kechib, konsultatsiyachi
psixolog o'z e'tiborini mijozga, uning so'zlariga qaratadi.
Empatik tinglashning vazifasi mijozning chuqur, hissiy tushunchasidir-bu
psixolog-konsultantga mijozning o'zi aytgan hamma narsani shaxsan anglashi va
to'liq anglashiga imkon beradi, shuningdek, mijozning o'zi boshdan kechirganidek,
nima bo'layotganini o'ylash va boshdan kechirish qobiliyatiga ega bo'ladi (empatik
tinglash lahzasi)
Mijozning tafakkuri va xotirasini faollashtirish tartibi – bu qabul qilish
tizimi bo'lib, uning qo'llanilishi yanada samaraliroq bo'lib, mijozning kognitiv
jarayonlari, xususan, muhokama qilinayotgan muammo bilan bog'liq xotira va
fikrlash, uning maqbul amaliy echimini izlash .

Ushbu protsedurani qo'llash natijasida mijoz voqealarni aniqroq va to'liq
eslay boshlaydi, uning muammosi bilan bog'liq faktlar o'zi uchun ochiladi va ilgari
ongdan yashiringan psixolog-konsultatsiyachini diqqat bilan tinglaydi.
Fikrlashni faollashtirish tartibiga tinglovchilarni tasdiqlash, bu holda
konsultatsiyachi psixolog, ma'ruzachi-mijozning nuqtai nazari, ma'lum bir,
ko'pincha ijobiy, u xabar bergan narsaga bo'lgan munosabatni ifodalash, mijozga
amaliy yordam berish kabi usullar kirishi mumkin.agar u bayonotni to'g'ri tuzishda
qiyinchiliklarga duch kelsa. Bu, shuningdek, asossiz bir psixolog-konsultatsiyachi
to'ldirish o'z ichiga oladi, mijoz o'z nutqida pauza chalkashtirib, uning ulanish
ta'minlash va psixologik to'siqlarni olib tashlash uchun, mijoz uchun etakchi
savollar belgilash, uni eslatib, keyingi nima gapirish kerak, mijoz xotira va fikrlash
rag'batlantirish.
Mustahkamlash tartibi, mijozni tinglab, vaqti-vaqti bilan psixolog –
konsultatsiyachi – ko'pincha mijozning o'zi konsultatsiyachi tomonidan qo'llab-
quvvatlashni talab qilganda-so'zlar, imo-ishoralar, yuz ifodalari, pantomimika va
boshqa mavjud qo'shimcha va paralingvistik vositalar mijozning aytganlarini qabul
qiladi, tasdiqlaydi, qo'llab-quvvatlaydi.
Psixolog-konsultatsiyachi tomonidan mijozning fikrini aniqlashtirish tartibi
shundan iboratki, konsultatsiyachi vaqti-vaqti bilan mijoz bilan o'z e'tirofini
tinglash jarayonida mijoz bilan muloqotga kirishadi, bunda mijozning fikri to'liq
tushunilmagan yoki mijozning o'zi tomonidan noto'g'ri ifodalangan bo'lsa,
mijozning fikrini baland ovozda aniqlaydi yoki uni aniqroq shakllantirishga
yordam beradi. Ushbu protseduradan foydalanish zarurati ko'pincha mijozning o'zi
psixolog-konsultantga nima va qanday aytishidan mamnun emasligi aniq bo'lganda
paydo bo'ladi.
4. Tavsiya bosqichi.
Psixolog-konsultatsiyachi, avvalgi bosqichlarda inson va uning muammosi
haqida kerakli ma'lumotlarni to'plab, ushbu bosqichda inson bilan birgalikda
muammoni hal qilish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqadi. Bu erda ushbu
tavsiyalar barcha muhim tafsilotlarda aniqlanadi, tozalanadi, aniqlanadi. Ushbu

bosqichda psixolog-konsultatsiyachi odamga odatdagi xatti-harakatlarga mumkin
bo'lgan alternativalarni shakllantirishga yordam berishi kerak, so'ngra ularni diqqat
bilan tahlil qilish va tanqidiy baholash orqali inson uchun eng mos variantni
tanlashi kerak.
Psixologik konsultatsiyaning to'rtinchi bosqichida quyidagi tartiblardan
foydalanish mumkin: ishontirish, tushuntirish, o'zaro maqbul echimni topish,
tafsilotlarni aniqlashtirish, konkretlashtirish. Tegishli protseduralarning maqsadi-
psixolog-konsultatsiyachi keladigan xulosalar va qarorlarni iloji boricha to'liq va
chuqur anglashga erishish, shuningdek, odamni ushbu qarorlarni bajarishga undash
Ishontirish-bu mijozga u bilan uzoq vaqt ishlash natijasida psixolog-
konsultatsiyachi taklif qilayotganining to'g'riligini mantiqiy ravishda benuqson
isbotlashga asoslangan protsedura. E'tiqodga dalillar, faktlar, dalillar mantig'i,
tushunarli, arzon va mijoz uchun etarlicha ishonarli kiradi.
Tushuntirish-bu batafsil, aniq taqdimotni, mijozga uning muammosi bilan
bog'liq holda psixolog-konsultantda yuzaga keladigan fikrlarni tushuntirishni o'z
ichiga olgan protsedura. Bu erda psixolog-konsultatsiyachi ongli ravishda mijoz
bilan turli savollarni o'z tomoniga rag'batlantirish va ushbu savollarga batafsil
javob beradigan tarzda muloqot qiladi. Ushbu javoblarni taklif qilib, psixolog-
konsultatsiyachi bir vaqtning o'zida mijozni diqqat bilan kuzatib boradi va mijozga
nima deyilganini aniq tasdiqlashni izlaydi.
O'zaro maqbul echimni topish-bu mijoz konsultatsiyachi takliflaridan
qoniqmagan holat. Bunday holda, mijoz uchun uning muammosini boshqacha,
maqbulroq hal qilishni izlash kerak.
Ushbu protsedura muqobil echimlarni taklif qilish, mijozga unga mos
keladigan echimni yakuniy tanlash huquqini qoldirish, taklif qilinayotgan echimda
mijozga mos kelmaydigan narsalarning tafsilotlarini aniqlashtirish, mijozga o'z
muammosini hal qilish to'g'risida gapirishga taklif qilish kabi usullarni o'z ichiga
oladi.

Tafsilotlarni aniqlashtirish-bu mijozga psixolog-konsultatsiyachi va mijoz
tomonidan ishlab chiqilgan amaliy tavsiyalarni bajarish bilan bog'liq kichik, ammo
muhim tafsilotlarnitushuntirish.
Mijoz nafaqat uni to'g'ri tushunganiga, balki nima qilish kerakligini, olingan
tavsiyalarni qanday amalga oshirishni yaxshi bilishiga ishonch hosil qilish uchun
psixolog-konsultatsiyachi mijozga savollar beradi va uning javoblari asosida
mijozning nima haqida gaplashayotganini to'g'ri tushunadi.
5. Nazorat bosqichi.
Ushbu bosqichda psixolog-konsultatsiyachi va shaxs bir-biri bilan inson
tomonidan olingan amaliy konsultatsiyalar va tavsiyalarning amaliy bajarilishi
qanday nazorat qilinishi va baholanishi to'g'risida kelishib olishadi. Psixologik
konsultatsiyaning yakuniy bosqichi quyidagi fikrlarni o'z ichiga oladi:
konsultatsiya va odam bilan xayrlashish. Xulosa, o'z navbatida, konsultatsiya
natijalarining qisqacha takrorlanishi, muammoning mohiyati, uni sharhlash va
muammoni hal qilish bo'yicha tavsiyalar mavjud.
Ushbu bosqich oxirida, agar kerak bo'lsa, psixolog-konsultatsiyachi va shaxs
keyingi safar qaerda va qachon uchrashishi haqida bir-biri bilan kelisha oladi.
Shunday qilib, bosqichlar va ularga qo'shilgan protseduralar quyidagilarga
qaratilgan
psixologik konsultatsiya oldida turgan maqsadlarga erishish.
1.3. Psixologik konsultatsiyaning maqsad va vazifalari
Konsultatsiya berish psixologik amaliyotning asosiy turi sifatida quyidagi
maqsadlarni ko'zlaydi:
1. Munozarada yuzaga kelgan muammoni zudlik bilan hal etishda unga
yordam ko'rsatish. Odamlarda ko'pincha darhol aralashish, kechiktirilmaydigan
yechimlarni talab etuvchi, mijoz hal etish uchun ko'p vaqt, kuch va vositalarni
sarflash imkoniyatiga ega bo'lmagan yechimlarni talab etuvchi muammolar yuzaga
keladi. Bunday muammolarni odatda operativ deb ataydilar va kerakli yechimlar
ham shunday deb ataladi. Operativ muammolarni hal etishda og'zaki konsultatsiya

shaklida zudlik bilan psixologik yordam olish juda muhim hisoblanadi. Bolaning
ota-onasi bilan o'zaro munosabatlarda jiddiy nizolar yuzaga kelishi, ularning
vaqtida hal etilmasligi bolajismoniy va psixik sog'lig'igajuda katta salbiy ta'sir
etishi mumkin. Biror-bir tashkilot ishchisida ham keskin, darhol hal etilishi kerak
bo'lgan muammo paydo bo'lishi mumkin. Masalan, yaqin kunlarga belgilangan
o'zining bevosita boshlig'i bilan qisqa vaqtli uchrashuv vaqtida ular o'rtasidagi
munosabatlardagi muammoni hal etish zarurbo'Iadi. Misol: oilada eri yoki xotinida
kutilmaganda oralaridagi munosabat yoki qarindoshlardan bin bilan munosabati
keskin yomonlashadi. Mana shu sababli oilada og'ir oqibatlarga olib kelishi
mumkin bo'lgan keskin vaziyat yuzaga kelishi mumkin.
2. Mijozga psixologning doimiy aralashishisiz o'zi mustaqil hal eta
oladigan masalalarni yechishda, ya'ni odatda maxsus professional psixologik
biiimlar kerak bo'lmagan faqatgina muloqot, sog'lom mazmunga asoslangan hayotiy
konsultatsiya kerak bo'lgan masalalarni hal etishda yordam ko'rsatish. Masalan,
mijoz uchun mehnat va dam olish qulay kun tartibini tanlab olishi, turli faoliyatlar
o'rtasida vaqtni to'g'ri taqsimlash shunday masalalar hisoblanishi mumkin.
3. Mijozga aslida uzoq vaqt davomida ozmi-ko'pmi doimiy
psixoterapevtik ta'sir ko'rsatish kerak bo'lgan, lekin u yoki bu sabablar oqibatida
ushbu vaziyatda bunday imkoniyati bo'lmagan holatida vaqtinchalik yordam
ko'rsatish bunday holatda psixologik konsultatsiyadan mijoz duch kelgan
muammoning yanada og'irlashishiga yo'l qo'ymaydigan, salbiy jarayonlarning tez
rivojlanishini oldini oluvchi mijozga vaqtinchalik operativ yordam ko'rsatish
vositasi sifatida foydalanish mumkin. Mijozda kutilmaganda depressiya holati
yuzaga kelishi shunday muammoga misol bo'lishi mumkin.
4. Mijoz o'z muammosini to'g'ri tushunib, umuman uni o'zi hal etishga
tayyor bo'lgan, lekin biror narsadan shubhalangan, o'zining to'g'ri yo'l tutayotganiga
to'la ishonchi bo'lmagan hoilarda, psixolog-konsultatsiyachi muloqot natijasida ular
tomonidan professional va ruhiy qo'llab-quvvatlanadi, bu esa unda o'ziga
ishonchini kuchaytiradi.

5. Konsultatsiya olishdan boshqa hech qanday imkoniyati bo'lmaganda mijozga
yordam ko'rsatish. Bunday holatda psixolog- mutaxassis mijozga psixologik
konsultatsiya berar ekan, aslida u ancha to'la va uzoq vaqtli psixokorreksion yoki
psixoterapevtik yordamga muhtojligini tushuntirishga harakat qiladi.
6. Psixologik konsultatsiya mijozga psixologik yordam ko'rsatish boshqa
turlari o'rniga emas, balki faqat psixolog emas, uning o'zi ham yuzaga kelgan
muammoni hal etish bilan shug'ullanishini ko'zda tutib ular bilan birgalikda,
qo'shimcha mashg'ulot sifatida olib boriladi.
7. Psixolog-konsultatsiyachida tayyor yechim bo'lmagan, chunki vaziyat
uning imkoniyati doirasidan chiqqan, mijozga qanday bo'lsa ham mayli juda oz va
samarasi yetarli bo'lmagan yordam ko'rsatish kerak bo'lgan hoilarda, psixologik
konsultatsiya quyidagi asosiy vazifalarni hal etadi:
A) Mijoz duch kelgan muammoni aniqlashtirish, tushunib olish.
A) Mijozda yuzaga kelgan muammoning mohiyati to'g'risida, uning
jiddiyligi darajasi haqida unga tushuntirib berish, mijozni muammo bilan
tanishtirish.
D) Mijoz paydo bo'lgan muammoni mustaqil hal eta olishi mumkinligini
aniqiash maqsadida psixolog-konsultatsiyachining mijoz shaxsini o'rganishi.
E) Mijoz muammosini hal etishni eng yaxshi yo'lini ko'rsatish bo'yicha
mijozga konsultatsiya va tavsiyalarni aniq ifoda etish.
F) Mijoz o'z imkoniyatlarini hal etishga kirishgan holatida mijozga
qo'shimcha amaliy konsultatsiyalar sifatida kundalik yordam ko'rsatish.
G) Mijozga kelajakdashu kabi muammolami yuzaga kelishining oldini
olishni o'rgatish, psixoprofilaktik vazifasi.
H) Psixolog-konsultatsiyachi mijozga uning o'zi qo'llashi mumkin bo'lgan
oddiy, hayotiy zarur psixologik bilim va malakalarni berish.
Aytib o'tilgan vazifalarni har birini ko'rib chiqamiz.
Muammoni aniqlashtirish mijozni diqqat bilan tinglab, uni bir qancha vaqt
kuzatib psixolog-konsultatsiyachi uning muammosi mohiyati aslida nimadan iborat

ekanligi to'g'risidagi xulosaga kelishidan iborat bo'ladi. Ba'zida uning xulosalari
mijozning fikri bilan mos keladi, ba'zan esa umuman mos kelmaydi.
Xulosalar mos kelmagan holda psixolog-konsultatsiyachi mijozga u
konsultatsiyani nima uchun dastavval mijozning o'zi o'ylagan, undan farq qiluvchi
aynan mana shu xulosaga kdganligini tushuntiradi.
Shunday tushuntirish davomida psixolog-konsultatsiyachi uning muammosi
nimadan iborat ekanligini dalil, asoslar bilan tushuntirish bilan birga nima uchun
ushbu muammo yuzaga kelganligini va uni qanday qilib amaliy hal etish
mumkinligini ham ko'rsatib beradi. Keyin, mantiqiy zarur va odatda avvalgisi bilan
birga amalga oshiriladigan qadam —
bu mijoz shaxsini psixologik o'rganish
hisoblanadi. Buni o'rganmay turib birinchidan - mijozning o'z muammosini to'la,
chuqur tushunib yetishga, ikkinchidan - uni hal etishda mijozning faol ishtirok
etishiga tayanib bo'lmaydi. Konsultatsiya olib borishda mana shu ishni bajarib
psixolog mijozga uning muammosini tushuntirish, shu bilan birga uning individual
xususiyatlarini hisobga olish imkoniyatiga ega bo'ladi.
Shundan keyin psixolog-konsultatsiyachi muammoning mohiyatini o'zi
tushunishi va mijoz individualVigini hisobga olib, uni hal etish bo'yicha tavsiyalarni
ifoda etib beradi. Bunday tavsiyalar qisqacha, oddiy va mijoz tushunadigan bo'lishi
kerak.
Har doim ham mijoz psixolog-konsultatsiyachidan olgan konsultatsiya va
tavsiyalarini amalga oshirishga kirisha olmaydi. Ko'pincha o'zining tajribasizligi
yoki bilmasligi sababli xatoga yo'l qo'yadi va psixolog-konsultatsiyachi tomonidan
kundalik yordamga muhtoj bo'ladi. Psixolog-konsultatsiyachi esa mijozni tinglab,
o'zi va u uchun muammoni aniqlashtirib, uni to'g'ri hal etish bo'yicha tavsiyalar
taklif etib, o'zining professional burchini to'la bajardi, deb o'ylashi kerak emas.
Mijozning olgan konsultatsiya va tavsiyalarini xatosiz amalga oshirishni ta'minlash
ham psixolog-konsultatsiyachining vazifasi hisoblanadi. To'g'ri mijoz psixolog-
konsultatsiyachidan olgan tavsiyalarni bajarishni xohlamasligi ham mumkin.
Odamlar hayotlarida duch keladigan muammolar shunday bo'ladi-ki, ular takroran
yuzaga keladi, ularni bir marotaba hal qilinishi ular kelajakda yana bir bor yuzaga

kelmasligiga to'la kafolat bo'la olmaydi. Shuning uchun mijoz bilan konsultatsiya
berish ishlarini olib borganda kelajakda bunday muammolar yuzaga kelmasligiga
harakat qilish kerak. Xususan mana shu psixoprofilaktikaning vazifalaridan biri
hisoblanadi. Uni hal etib psixolog-konsultatsiyachi mijozning o'zi o'z harakatlari
bilan hayotida kelajakda shunga o'xshash muammo takror yuzaga kelishining
oldini olish va hal qila olishga erishadi. Mijoz psixoprofilaktik masalani mustaqil
hal qilishga qodir bo'lishi hamda o'ziga o'zi zarur yordamni ko'rsata oladigan
bo'lishi uchun psixolog-konsultatsiyachi ba'zida ixtiyoriy ravishda uning uchun
kasbiy zarur bo'lmagan vazifani oladi: mijozga foydali bo'lgan oddiy psixologik
bilimlar beradi.

II Bob. Psixologik konsultatsiya amaliyoti va uning ijobiy va salbiy
tomonlari.
2.1. Psixologik konsultatsiya amaliyoti
Turli odamlar psixologik konsultatsiyaga muhtoj bo'lganligi va turli
masalalarda ular yordam so'rab murojaat etganliklari sababli psixologik
konsultatsiyani mijozlar individual xususiyatlariga va muammolariga qarab
turlarga ajratish mumkin. Birinchi navbatda intim-shaxsiy deb ataluvchi psixologik
konsultatsiyani ajratib ko'rsatamiz, ko'pchilik odamlarda ko'pincha mana shunday
konsultatsiyaga talab yuzaga keladi. Ushbu turga shaxs sifatida odamga chuqur
ta'sir ko'rsatadigan, unda kuchli hayajonlar uyg'otadigan, atrofdagi odamlardan
yashiriladigan masalalar bo'yicha konsultatsiyalarni kiritish mumkin. Bular odam
nima bo'lsa ham ularni yo'qotishni xohlaydigan psixologik yoki xulqi muammolari,
shaxslararo munosabatlar bilan bog'liq muammolar, turli qo'rqinchlar,
muvaffaqiyatsizliklar, shifokor aralashuvini talab etmaydigan psixogen kasalliklar
va boshqalar. Bunga odamning o'zidan o'zi qoniqmasligini intim, masalan jinsiy
muammolami ham kiritish mumkin. Keyingi ahamiyati bo'yicha va hayotda ko'p
uchraydigan psixologik konsultatsiyaning keyingi tori - oilaviy konsultatsiya
hisoblanadi. Bunga odamning o'z oilasida yuzaga keladigan masalalar bo'yicha
konsultatsiyalarni kiritish mumkin. Bular xususan bo'lajak turmush o'rtog'ini
tanlash, oilada o'zaro munosabatlarni to'g'ri tashkil etish va boshqarish, oilaviy
munosabatlarda bo'lishi mumkin bo'lgan nizolaming oldini olish va bartaraf qilish,
er-xotinlarning qarindoshlari bilan munosabatlari, kundalik oilaviy muammolar
bo'lishi mumkin.
Konsultatsiyalarning uchinchi turi - psixologik-pedagogik konsultatsiyadan
iborat. Bunga konsultatsiyachining mijoz bilan bolalarni tarbiyalash va o'qitishni,
biror ishga o'rgatish hamda kattaiaming pedagogik malakasini oshirishni,
pedagogik rahbarlik, bolalar va kattalar guruhlari, jamoalarni boshqarishni kiritish
mumkin.
Psixologik-pedagogik konsultatsiyaning eng ko'p tarqalgan to'rtinchi turi —
amaliy konsultatsiyalar. U o'z navbatida odamlar faoliyati turlari necha xil bo'lsa,

shuncha turlariga ega bo'ladi. Umuman olganda, odamlarning amaliy ish bilan
bog'liq muammolarini hal etish amaliy konsultatsiya deb ataladi. Bunga inson uchun
kasb tanlashni, odamda qobiliyatlarini rivojlantirish, uning mehnatini tashkil qilish,
ish bajarish qobiliyatini oshirish, ish bo'yicha muzokaralar olib borish masalalarini
kiritish mumkin.
Aytib o'tilgan psixologik konsultatsiya turlarining har biri boshqasi bilan
o'xshashdir, masalan har xil faoliyat turlarida bir turli vaziyatlarda o'zining
psixologik talqin qilinishi bo'yicha bir xil muammolar yuzaga kelishi mumkin.
Lekin shu bilan birga psixologik konsultatsiyalar aytib o'tilgan har bir turida
o'zining xususiyatlari mavjud. Ularni ko'rib chiqamiz.
Intim-shaxsiy konsultatsiyalar odatda begona shaxslardan sir tutilishini va
shu bilan bir vaqtda konsultatsiyachi va mijoz muloqotlari uchun ochiq bo'lishini,
ular o'rtasida o'zaro ishonchli munosabatlarni talab etadi. Bunday psixologik
konsultatsiya alohida vaziyat yaratilishini talab etadi, chunki ko'nglidagini ochiq
aytishni, tavbani eslatadi.
Konsultatsiyaning bu turi bevosita taalluqli bo'lgan muammolari tabiati
bo'yicha vaqti-vaqti bilan yoki qisqa vaqtli bo'lishi mumkin emas. U birinchidan —
psixolog-konsultatsiyachining hamda mijozning katta psixologik tayyorgarligini,
ikkinchidan - psixolog- konsultatsiyachining mijoz bilan uzoq vaqt, odatda oson
bo'lmaydigan suhbatini, uchinchidan - mijozda paydo bo'lgan muammoni hal etish
uchun ancha uzoq vaqtni ko'zda tutadi. Uzoq vaqt talab e t i l i s h i intim-shaxsiy
xususiyatdagi muammolar darhol hal etilmasligi bilan bog'liq.
Oilaviy konsultatsiya o'z navbatida psixolog-konsultatsiyachi oilaviy
muammoning mohiyatini, ularni hal etish usullarini bilishni, iloji bo'lsa shaxsiy
oilaviy hayotida ularni bilishni talab etadi. Oilasi bo'lmagan odamlar oilaviy
konsultatsiyalar bilan muvaffaqiyatli shug'ullanishlari qiyin bo'ladi, aksi ham
bo'lishi mumkin. Oila qurishga yoki oilani saqlab qolishga urinmagan inson yaxshi
psixolog-konsultatsiyachi bo'lishi qiyin. Uning shaxsiy tajribasi odamlarga salbiy
mazmunda foydali bo'lishi mumkin. Oilaviy munosabatlarda salbiy hayotiy
tajribaga ega odam boshqalarga oilaviy hayotda nimalarga yo'l qo'ymaslikni aytib

berishi mumkin, lekin oilani saqlab qolish va o'zaro munosabatlarni yaxshilash
yo'llarini ko'rsata olmayapti. Biroq bu qoidada ham o'zgacha holatlar bo'lishi
mumkin. Psixologik amaliyotda oilaviy hayotda o'zlari ko'p marta
muvaffaqiyatsizlikka uchragan odamlar ham oilaviy masalalar bo'yicha yaxshi
psixolog-konsultatsiyachi bo'lib chiqqanlari ma'lum.
Psixologik-pedagogik konsultatsiya berish o'z navbatida konsultatsiyachining
pedagogik ma'lumotga, o'qitish, odamlarni tarbiyalash tajribasiga ega bo'lishini
talab qiladi. Sobiq o'qituvchi va tarbiyachilar pedagogik ish tajribasi hamda kerakli
ma'lumotga ega bo'lib, odatda psixologik-pedagogik masalalar bo'yicha yaxshi
psixolog-konsultatsiyachi bo'lib chiqadilar.
Psixologik-pedagogik konsultatsiyaga nisbatan aytilgan gaplar amaliy
konsultatsiyaga ham taalluqiidir. Bu ish bilan psixologik konsultatsiya olib
bormoqchi bo'lgan faoliyat sohasini shaxsiy tajribasi orqali yaxshi bilgan odamlar
shug'ullanishlari mumkin.
2.2.Psixologik konsultatsiyaning uning ijobiy va salbiy tomonlari.
Psixologik konsultatsiyaning samarali ho 'l ish sharti Psixologik konsultatsiya
keraklicha muvaffaqiyatli bo'lishi uchun, ya'ni iloji boricha ijobiy natijalarga
erishish uchun konsultatsiya berish jarayonida qator shartlarga amal qilish kerak.
Ushbu shartiar mohiyatini ochib beramiz va tushuntirib beramiz.
1-shart. Psixologga yordam so'rab murojaat etayotgan odam psixologik
xususiyatdan xayoliy emas, balki haqiqiy muammoga hamda uni iloji boricha tezroq
hal etish yaqqol ifodalangan istakka ega bo'lishi kerak.
Yuqorida biz ba'zi odamlar nima bo'lsa ham hal qilishni istaydigan murakkab
muammolari bo'lgani uchun emas, aslida psixolog-konsultatsiyachiga masalan,
shunchaki qiziqqanliklaridan va o'z holatlarini o'zgartirish kerakligidan bir maqsad
bilan kelishlarini aytib o'tgan edik. Psixolog-konsultatsiyachi bunday odamlarga
to'g'ridan to'g'ri qandaydir yordam ko'rsatishi qiyin bo'ladi, faqat ularning
izzat-nafslarini (ambitsiya) va o'zlariga ishonchlarini, kekkayishlarini biroz
pasaytirishi mumkin.

Agarda odamda haqiqiy muammo mavjud bo'lsa, lekin uni to'la anglab yeta
olmayotgan bo'lsa, buning oqibatida undan xoli bo'lish istagi bo'lmasa, unda
bunday odamga psixolog-konsultatsiyachi faqalgina mijoz bilan suhbati natijasida u
o'zining muammosini anglab yetib va undan iloji boricha tezroq xoli bo'lish istagi
paydo bo'lgan holatdagina yordam bera oladi. Agarda mijoz o'z muammosini
yaxshi tushunsa, lekin o'z psixologiyasini, o'z xulqini o'zgartirishni xohlamasa unda
bunday odamga hatto tajribali psixolog-konsultatsiyachi ham yordam bera olishi
qiyin bo'ladi.
2-shart. Mijoz yordam so'rab murojaat etgan psixolog-psixolog-
konsultatsiyachiik konsultatsiya o'tkazish tajribasiga va kerakli kasbiy psixologik
tayyorgarlikka ega bo'lishi kerak. Shu sababli psixologik konsultatsiya shifokor
amaliyotiga o'xshab ketadi. Psixolog-konsultatsiyachidan shifokor kabi birinchi
navbatda mijozga zarar yetkazib qo'ymasligi va konsultatsiya muvaffaqiyatli o'tishi
uchun qo'lidan kelgan barcha harakatlarni qilishi talab etiladi.
3-shart. Psixologik konsultatsiya uchun sarflanadigan vaqt ancha uzoq davom
etadigan bo'lishi kerak. Bu vaqt davomida psixolog- konsultatsiyachi mijozni
bezovta qilayotgan muammoni oxirigacha tushunib olishi va muammoni hal
etishning eng to'g'ri yo'lini topishi hamda mijozning o'zi bilan bu muammoni
muvaffaqiyatli hal etishi kerak. Bu yerda muammoni hal etish uchun yo'naltirilgan
harakatlarni nazorat qilish, olingan natijalarga baho berish va boshlangan ishni
oxirigacha yetkazish, ya'ni mijozni ham psixolog- konsultatsiyachini ham to'la
qoniqtiradigan natijaga erishish uchun kerak bo'lgan vaqt ham ko'zda tutiladi.
Ba'zan psixologik muammoni hal etish konsultatsiyadan ijobiy natija
olinmagandek yoki olingan natija mijoz kutgandek emasday tuyuladi. Psixologesa
o'zi tomonidan ish to'g'ri bajarilgan va kerakli natija yaqqol ko'rinib turibdi, deb
ishonishi mumkin. Bunda psixolog-konsultatsiyachi oldida qo'shimcha, mijozga
muammo ancha' qoniqarli hal etilganligini isbotlash vazifasf yuzaga kefadi. Ba'zan,
esa aksincha bo'ladi, mijoz ish yaxshi Bajattldi deb o'ylaydf, psixolog-
konsultatsiyachi esa boshlangan ish hali oxiriga yetkazilmagan deb hisoblaydi.
Ushbu holatda psixolog-konsultatsiyachi bunga mijozni ishontirishga va muammo

to'la hal etilishi uchun qo'lidan kelgan barcha ishlarni amalga oshirishga harakat
qilishi talab etiladi.
Agarda psixologik konsultatsiya muddatdan oldin, ya'ni kerakli natija
olishdan oldin to'xtatilgan bo'lsa, bunda psixolog-konsultatsiyachi bu haqida
mijozni ogohlantirishi kerak.
4-shart. Mijoz psixolog-konsultatsiyachidan olgan tavsiyalariga to'la amal
qilishi kerak. Aks holda mijozning muammosi hal etilishi qiyin bo'ladi va
konsultatsiyachining tavsiyalari uning uchun harakat qilishga ko'rsatma emas,
balki faqatgina tilakligicha qoladi.
5-shart. Psixologik konsultatsiya qulay sharoitlarda o'tkazilishi kerak. Bu
vaziyat qanday bo'lishi kerakligi to'g'risida keyinchalik to'xtalib o'tamiz. Hozir esa
ko'pchilik hollarda psixologik konsultatsiya maxfiylik holatida o'tkazilishi
kerakligini, u psixolog-konsultatsiyachi va mijozni uzoqlashtirishi emas, balki
yaqinlashtirishi kerakligini, mijozdagi keskinlikni yo'qotish psixolog-
konsultatsiyachi bilan ochiq-oydin munosabatda bo'lishga imkon beradigan bo'lishi
kerakligini aytib o'tamiz.
Psixologik konsultatsiyaning afzalliklari va kamchiliklari tabiiyki, individual
konsultatsiyaning mazmuni mijozning buyurtmasi bilan belgilanadi. Buyurtma
berish uchun aniq ish professional psixologni professionaldan ajratib turadi. Amaliy
psixologning Psixologik konsultatsiya berish tizimidagi ishini tahlil ации
индивидуального консультирования показыва qilish shuni ko'rsatadiki, ushbu
turdagi professional ish psixologning ikki muhim ilmiy kontseptsiyaga — psixik
rivojlanish normasi kontseptsiyasiga va qarama-qarshi harakatdagi pozitsiya
tushunchasiga yo'naltirilgan aks ettirishni talab qiladi. Keling, amaliy psixolog
ishida ushbu tushunchalarning mazmunini yangilash sabablarini ko'rib chiqaylik.
Biz ko'rib turgan asosiy sabab shundaki, mijoz bilan jinsiy aloqada bo'lish uning
mazmuni to'g'risida qaror qabul qilishni talab qiladi. Mijoz buyurtmasidan tashqari,
ushbu tarkib psixologning mijozning ichki dunyosining hozirgi va potentsial
xususiyatlarini boshqarish qobiliyati bilan tuzilgan . Bizning fikrimizcha, psixolog

tomonidan aqliy rivojlanish normasi tushunchasini aks ettirmasdan, bu orienatsiya
mumkin emas. Ushbu kontseptsiyaning mazmuni mijoz bilan o'zaro
munosabatlarning vazifalarini (ijtimoiy, axloqiy, axloqiy, psixologik) farqlashga va
mijoz bilan ishlash strategiyasini ongli ravishda tanlashga imkon beradi. Tabiiyki,
psixolog o'zi tanlagan o'z umumlashtirilgan nazariyasida ishlaydi, shuning uchun
psixologik amaliyotda faoliyat yuritadigan aqliy rivojlanish normasining turli xil
tushunchalarini tasvirlash juda qiyin. Ushbu muammo psixik rivojlanish normasi
kontseptsiyasining mazmunini , aqliy rivojlanish davri va uning mexanizmlari
haqidagi tushunchasida ishlatadigan konsultatsiya prognozining professional
muammolarini hal qilishda eng katta ahamiyatga ega. Shunday qilib, aqliy
rivojlanish normasi tushunchasi individual ravishda aqliy rivojlanishning peri
odizatsiyasi haqidagi nazariy tushunchani qo'llashni talab qiladi. Ushbu nuqtai
nazardan individual konsultatsiya sxemasi quyidagicha: mijoz nuqtai nazaridan,
buyurtma matni psixolo gik vazifasi o'zgartirish imkoniyati psixolog nuqtai
nazaridan o'zgarish yo'nalishini tanlash vazifaning mazmuni aqliy rivojlanish
mexanizmlari aqliy rivojlanish davri aqliy rivojlanish normasining mazmuni aqliy
rivojlanish mexanizmlarini tushunishda psixolog inson mohiyatining falsafiy
g'oyasiga asoslanadi. Bizning fikrimizcha, E. From mu va R. Xirau amaliy psixolog
ishlaydigan alnostni juda nozik tarzda ifodalashga muvaffaq bo'ldi, bu esa
psixikaning rivojlanish mexanizmlari haqidagi tushunchasidan foydalangan holda:
"biz odamda, inson bo'lganidan beri, har doim bir narsa bor, deb aytishimiz
mumkin . tik turgan — tabiat; lekin inson shuningdek, uni yangilash, ijodkorlik,
yaratilish va taraqqiyotga qodir bo'lgan juda ko'p o'zgaruvchan omillar mavjud".
Amaliy ishda insonning ichki dunyosining doimiy xususiyatlarini bilish, ularni
konsultatsiya ra prognozlarida qo'llash Bots, psixolog alternativalar bilan
ishlaydigan intervyu paytlarida, mijoz bilan o'zaro munosabatlarni realistik qiladi.
[6] insonning yoshga bog'liq tabiiy xususiyatlarini bilish psixologga uning xatti —
harakatlaridagi ko'plab biologik omillarni etarlicha tahlil qilishga imkon beradi-bu
shahvoniylik, ozuqaviy ehtiyojlar, uyquga bo'lgan ehtiyoj, harakat va boshqalar . u
psixologlarga yordam berish bo'yicha amaliy ishda . Mijoz bilan individual ishlash

jarayonida psixolog (ayniqsa kattalar bilan ishlashda) mijoz uchun psixologik
vazifani shakllantirishda insonning mohiyatini tushunishga murojaat qiladi.
Psixolog insonning mohiyatiga o'z yondashuvini aniq ifoda eta olishi kerak-uning
faylasufi inson hayotining ma'nosini ochib beradigan pozitsiyani shakllantirishi
kerak.
Odamlarda konsultatsiyaining ijobiy va salbiy tomonlari bunday
Odamlardada ishtirokchilarning Psixologik xususiyatlari, ularning hayotiy holatlari
tahlil qilinadi va turli xil psixologik muammolar hal qilinadi. Odamlarda
Psixologik, ijtimoiy — psixologik va kasbiy qiyinchiliklarni muhokama qiladi, bu
odamning to'liq yashashiga to'sqinlik qiladi. Bunday Odamlardalar odatda
muayyan muassasalarda, masalan, maktablarda, konsultatsiya markazlarida,
psixologik markazlarda tashkil etiladi... muammolarni hal qilish Odamlardalari
shaxsning chuqur tarkibiy o'zgarishiga intilmaydi, ongli muammolar va
qiyinchiliklar bilan ishlaydi, ularni hal qilish uzoq vaqt talab qilmaydi (masalan,
bir yil yoki undan ko'proq.). Bunday Odamlardalarda terapevtik maqsadlarga
qaraganda ko'proq profilaktik va restorativlar mavjud. Ishtirokchilar ushbu turdagi
Odamlardalarga "olib kelgan" muammolar ko'pincha Psixologik yoki kasbiy
hayotdagi qiyinchiliklar, inqirozli vaziyatlar bilan bog'liq. Ushbu turdagi ko'plab
muammolar odatda shaxslararo kontekstga ega va Odamlarda ularni muhokama
qilish va hal qilish uchun ideal joy. Odamlarda, aslida, Odamlardadan tashqaridagi
hayotga o'xshash ishtirokchilarning hayotini qayta tiklaydi, chunki ishtirokchilar
o'z hayot tarzi va ayniqsa, muloqot uslubini olib kelishadi va amalga oshiradilar,
kundalik hayotda yuzaga keladigan nizolarga o'xshash vaziyatlarga tushadilar.
Odamlarda a'zolari bir-biriga munosabat bildirib, Odamlarda kontekstida
o'zlarining haqiqiy hayotlarini, muloqot xatolarini, Odamlardadan tashqaridagi
hayotda yaqin va mazmunli odamlar bilan ziddiyatlarni qayta tiklashga yordam
beradi. Shunday qilib, Odamlarda o'z xatti - harakatlarini o'zgartirishi mumkin,
Odamlarda va uning rahbari boshqa odamlar bilan birga yashashning yangi
usullarini izlaydilar. Ko'p odamlar Odamlardaga o'zlarining muammolari,
qo'rquvlari, qiyinchiliklari noyob va noyob ekanligiga ishonishadi. Tajribali

muammolarning o'ziga xosligi bu his-tuyg'ular ko'pincha ular bilan birga
izolyatsiya, yolg'izlik tuyg'usini kuchaytiradi va natijada yaqin munosabatlarning
etishmasligi boshqalarda bunday qiyinchiliklarni ko'rishga imkon bermaydi.
Odamlar, ularning muammolari singari, haqiqatan ham noyobdir, ammo buni juda
sodda tushunmaslik kerak, chunki biz ko'p narsalarni bog'laymiz — aks holda
odamlarning har qanday aloqasi va o'zaro tushunishi mumkin emas. Eng chuqur
insoniy qo'rquv manbalari, tashvishlar o'xshash, hatto universal deb aytish
mumkin. Odamlardaga "olib kelingan" bunday universal muammolar orasida
quyidagilarni aytib o'tish mumkin:
1.Yo'qotilgan, qobiliyatsiz, ahamiyatsiz ko'rinishdan qo'rqish.
2. Boshqa odamga g'amxo'rlik qila olmaslik, sevish va sevish, boshqa odamlardan
qo'rqish va hokazo.
3.O'z-o'zidan shubha va o'z-o'zini hurmat qilmaslik.
4.Hayotning bo'shligi va ma'nosizligi haqida tajribalar.
5. Yaqinlaringiz (ota-onalar, oila a'zolari, bolalar) bilan munosabatlar muammolari
va ular sabab bo'lgan aybdorlik tajribasi. Odamlardadagi ishtirokchilarning ko'plab
Psixologik muammolari odamlar hayotidagi ushbu universal qiyinchiliklar bilan
ko'proq yoki kamroq aloqada. Odamlarda konsultatsiyai-bu hayotdagi
qiyinchiliklar va muammolarni nafaqat psixolog bilan, balki Odamlardadagi
boshqa odamlar bilan bo'lishish kerak bo'lgan odamlarga yordamning bir turi.
Odamlarda ko'pincha begonalashish, yolg'izlik, boshqa odamlar bilan
munosabatlardagi qiyinchiliklar, his-tuyg'ularni ifoda etish muammolari, qo'rquv
va og'riq, tashvish, umidsizlikka olib keladigan aniq hayotiy vaziyatlar kabi
mavzularni muhokama qiladi ... haqiqiy hayot. Sizning so'zlaringiz, his-
tuyg'ularingiz, harakatlaringiz bir necha xil odamlarga javob berganda, bu bir
kishining reaktsiyasiga qaraganda ancha kuchli ta'sir ko'rsatadi. Bu o'zingizni va
boshqa odamlar bilan bo'lgan munosabatingizni yaxshiroq tushunishga yordam
beradi, ular bilan muloqot qilish oqibatlarini yanada aniqroq ko'rish imkonini

beradi. Odamlarda Psixologik o'sishni, o'zini va boshqalarni haqiqiy tushunishni
rag'batlantiradi. Odamlarda a'zolari boshqa odamlar bilan samimiy munosabatlarni
o'rganadilar, Psixologik va shaxslararo muammolarni hal qiladilar. Birinchidan,
Odamlarda turli xil hayotiy vaziyatlar modellashtirilgan va tabiiy tartibda
shakllanadigan ma'lum bir ijtimoiy laboratoriya sifatida taqdim etiladi. Odamlarda
doimiy ravishda Odamlardaning boshqa a'zolari bilan munosabatlarni samimiy va
ochiq muhokama qiladi. Bu o'zingizni va odamlar bilan bo'lgan munosabatingizni
yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Boshqa ishtirokchilar bilan munosabatlar
haqida gapirish oson emas, bu tashvish va keskinlikni keltirib chiqaradi. Ammo
begonalar bilan samimiy aloqa o'rnatishga harakat qilsangiz, bunga yo'l qo'ymaslik
mumkin emas. Boshqa tomondan, Odamlardada olingan tajriba kundalik hayot
sharoitlariga o'tkazilishi mumkin. Ayniqsa, Odamlardaning boshida har bir kishi
keskinlik, tashvish, norozilikni boshdan kechiradi. Aksariyat odamlar boshida
o'zlari haqida gapirish, boshqalarga nisbatan salbiy va ijobiy his-tuyg'ularni
namoyon qilish qiyin, chunki bu bizning odatiy aloqa stereotiplariga ziddir. Ular
bolalikdan shakllanadi, shuning uchun ularni o'zgartirish uchun vaqt kerak.
Bundan tashqari, ekzistensial tahlilning kalitida qurilgan Odamlardalar boshqa
odamning "terisini" ziyorat qilish, taqdiri bilan yashash imkonini beradi, bu esa o'z
hayotini o'zgartirish uchun katta tajriba beradi. Shuni ta'kidlash kerakki,
Odamlardaning alohida a'zosining muvaffaqiyati, avvalambor, o'ziga bog'liq. Bu
muvaffaqiyat, insonning o'zi va boshqalar oldida o'zini o'zi va boshqalardan nimani
xohlashini qanchalik bilishini o'zgartirishga tayyorligiga bog'liq. Bir noto'g'ri
tushuncha juda keng tarqalgan: Odamlarda mening muammolarim haqida
gapirmaguncha, navbat menga etib borguncha, menda hech narsa o'zgarmaydi va
hayotimda hech narsa bo'lmaydi. Bu ko'p hollarda bunday emas. Agar Odamlarda
a'zosi biror narsa haqida gapirishni istamasa yoki gapira olmasa, u buni ochiq
aytishi yoki faqat jim turishi mumkin, lekin yolg'on gapirmaydi. Odamlardada o'zi
haqida ochiq gapirish juda muhim, ammo inson o'zi qanchalik ochiq va nima
haqida gapirishga qaror qiladi. O'z-o'zini ochish o'z-o'zini bilish, o'z-o'zini
o'zgartirish uchun eshiklarni ochadi va boshqalarga ochilishga yordam

beradi. Ammo o'z — o'zini oshkor qilish psixologik o'z-o'zini hurmat qilishni
anglatmaydi-har bir ishtirokchi boshqalarga nima, qancha va qachon ochilishi
uchun javobgardir. Axir, to'liq ochiqlik hissiy zolimning bir variantidir. Ishtirok
etish samaradorligi haqida gapirganda, yana bir keng tarqalgan noto'g'ri
tushunchani ta'kidlash kerak, bu konsultatsiyalar bilan bog'liq. Psixologik nuqtai
nazardan, konsultatsiya boshqa odamga yordam berishning eng samarasiz usuli
hisoblanadi. Odamlardadagi konsultatsiyalar his-tuyg'ular va fikrlarni bostirishga
yordam beradi va giyohvandlikning kuchayishiga olib keladi. Konsultatsiyalar
boshqa odamni unga qulay vaqtda echim topish imkoniyatidan mahrum qiladi.
Konsultatsiya jarayonining bosqichlari va konsullikning asosiy usullari (tinglash,
tushuntirish , umumlashtirish, his—tuyg'ular va mazmunni taqsimlash va
boshqalar) yuzma—yuz konsultatsiyalashishda ishlatiladiganlarga to'g'ri keladi. [8]
xulosa psixologik konsultatsiya amaliyotida mijozni umumiy nazariy jihatdan
xabardor qilish va hatto o'zi bilan ishlashning psixologik usullari vazifasini hal
qilish uchun zarur bo'lgan o'qitish vazifasiga katta o'rin beriladi. Psixologik
konsultatsiya-bu har qanday psixologik nazariyani boshqalarga nisbatan afzal
ko'rmaslik va deyarli barcha sohalardagi usullardan foydalanish, ko'pincha ularni
har bir muayyan vaziyat yoki vazifaga o'zgartirish va moslashtirish uchun etarlicha
sintetik yondashuv. Natijada, psixologik konsultatsiya mijozga biron bir
yo'nalishga xos bo'lgan har qanday qadriyatlar, mafkuralar va hatto nazariy
tushunchalarni kiritishning oldini olishga qaratilgan-bu yondashuv tufayli ko'p
madaniyatli konsultatsiya berish mumkin bo'ladi. Usullari va texnik foydalanish,
mohiyati va mijoz ma'lum emas, yoki hatto mijoz qasddan yashiringan bo'lgan (bu
tez-tez psixoterapiya va tez-tez psixiatriya topilgan), psixologik konsultatsiya
yagona yo'l deb hisoblanadi — mijoz o'z iltimosiga sifatida, va odatdagidek har
doim u bilan ishlashda ishlatiladigan har qanday texnikasi haqida ma'lum, uning
mohiyat, xususiyatlar, mumkin bo'lgan yon ta'siri, zaif va kuchli tomonlari.
Ma'lumotni taqdim etishda rad etish mumkin emas — faqat kechiktirish mumkin
— masalan, mijoz testdan o'tgunga qadar, chunki ba'zi testlar ma'lumotga ega
bo'lmagan shaxsning reaktsiyalarini o'rganishga asoslangan va agar test mexanizmi

mijozga ma'lum bo'lsa va tushunilsa, ularning samaradorligi sezilarli darajada
pasayadi.
Psixologik konsultatsiya - guruh psixoterapiyasi - ikki holatda samarali
hisoblanadi:
Siz o'zingizning ma'lum bir nuqtadan (yoki muayyan shaxslar - o'qituvchilar,
sotuvchilar, go'shtlar ... har biri alohida) ko'chib o'tolmaysiz.
Siz o'zingizni "o'zingiz bilan" ko'p yoki kamroq aniqlaganingizda va muloqot
qilish va o'zingizni xavfsiz muhitda taqdim etishning yangi usullarini sinab ko'rish
uchun kutib bo'lmaydi.
Guruh yaxshi kompaniya
Katta odamlarga o'xshash odamlar bilan uchrashish juda qiyin. Bolalik va o'smirlik
do'stlari, sinfdoshlar va do'stlarim hech kimga qochib ketishdi ... Endi allaqachon
shakllangan shaxs o'zingizni o'zingizning ishingiz va uyingiz sifatida
ko'rsatishingiz mumkin bo'lgan ikkita asosiy joyga ega.
Ammo ko'pincha, agar ayolning kollektiv sevimli mashg'ulotlariga yoki "qiziqish
doirasiga" (hatto o'zi yoki do'sti tomonidan uyushtirilgan bo'lsa ham) vaqti bor
bo'lsa ham, u erda muloqot faqat sevimli mashg'ulotlarini va ichki ishlarni
muhokama qilish bilan cheklanadi. Va bu zamonaviy ayol uchun etarli emas.
Psixologik konsultatsiya - guruhdagi psixoterapiya vaqtni aniqlaydi, ular faqatgina
belgilangan vaqtda emas, balki bir-birlarini ko'rishdan xursand. Bundan tashqari,
guruhning "salomatligi" ning ko'rsatkichlaridan biri va uning rivojlanishi
terapevtik maydondan tashqarida uchrashuvlar hisoblanadi.
Guruh mashqlar
O'zingiz uchun o'zingiz uchun g'ayritabiiy rolni sinab ko'ring yoki muhim bir
vaqtni o'girishga harakat qiling. Masalan, suhbatdoshingizga "Yo'q" deb ayting
yoki maqtovni munosib qabul qiling. Aytaylik, bu ko'nikmalar tabiiy va oson
ishlaydi. Xo'sh, xo'jayiningizga yoki onangizga hech qanday so'z aytmang.

Ushbu ijtimoiy ko'nikmalar shaxsiy psixologik konsultatsiya vaqtida
qiyinchiliklarga duch kelmaydi - guruh psixoterapiyasi ko'p marta yaxshi ishlaydi.
Guruhlar boshqacha!
Guruhlar maqsadlar va maqsadlarga, terapevt va guruhning o'zi joylashishiga qarab
turli xil bo'lishi mumkin. Umuman olganda, ularni qo'llab-quvvatlovchi va
"rag'batlantirish" ga ajratish mumkin. Bir-biriga tez-tez ishonchli, yumshoq,
ehtiyotkor munosabatda bo'lish.
Bu erda ishlash eng chuqur darajada, eng yaqin odamga aytmasligingiz kerak
bo'lgan narsalarni va samimiy narsalarni muhokama qilishdir. Agar siz tezda
o'zgarishni xohlasangiz - boshqa turni tanlang.
Guruhning ikkinchi turi quyidagi xususiyatlarga ega. Guruh a'zolari og'riqli
joylarda bir-biri bilan raqobatlashadi va to'satdan «qoqib yuborishadi». Bunday
guruhda ishtirok etish uchun ko'proq aqliy kuch va rivojlanish istagi talab qilinadi.
Biroq, rivojlanish yanada muhimdir.
Guruh xavfsiz joy
Guruh psixoterapiyasi juda "ochiq" kabi ko'rinadiganidek, shaxsiy psixologik
konsultatsiya ham sirli. Va ochishni istamasdan guruhga kelish - xuddi shunday
bo'lmaydi.
Guruh xavfsizligi ko'pgina omillar bilan belgilanadi.
> Ma'lum bir vaqtdan boshlab guruh "yopiq" hisoblanadi - ya'ni, uning tarkibi
doimiy bo'lib qoladi.
> "Ochiq" barcha guruh a'zolari - jim turish deyarli mumkin emas. Shunday qilib,
bir-birining sirli bilimlari o'zaro bo'ladi.
Guruhdagi barcha narsalarni do'stlaringiz, qarindoshlaringiz, hamkasblaringiz bilan
muhokama qilishingiz mumkin , ammo guruhning qoidalariga ko'ra aniq nomlarni

nomlay olmaysiz va aniq ko'rsatmalar berishingiz mumkin. Tafsilotlarsiz, vaziyat
butun sifatida va o'z nomidan aytiladi.

Xulosa
Psixologik konsultatsiya-bu yordamga muhtoj odamlarga, malakali
mutaxassislar, psixolog-konsultatsiyachilar tomonidan konsultatsiyalar va
tavsiyalar bilan samarali psixologik yordam ko'rsatish.
Psixologik konsultatsiya-bu etarli va samarali ishni samarali amalga oshirish
uchun konsultatsiyachi psixolog va ishlaydigan shaxs (rahbar, jamoa a'zosi, jamoa)
o'rtasidagi kasbiy o'zaro ta'sir jarayoni.
Psixologik konsultatsiyaning maqsadi odamlarga o'zlarining yashash joylari
haqidagi o'z qarashlarini tushunish va aniqlashtirishga yordam berish va ularni
ongli ravishda tanlash va hissiy va shaxslararo muammolarni hal qilish orqali o'z
maqsadlariga erishishga o'rgatishdir. Psixologik konsultatsiyaning maqsadlari: -
xatti-harakatlarning o'zgarishini engillashtirish; - insonning o'zaro munosabatlarni
o'rnatish va qo'llab-quvvatlash qobiliyatini yaxshilash; - insonning mahsuldorligini
oshirish va qiyinchiliklarni bartaraf etish qobiliyatini oshirish; - qaror qabul qilish
jarayonida yordam berish; - insonning potentsial imkoniyatlarini ochish va
rivojlantirishga ko'maklashish
Psixologik konsultatsiya uning rivojlanishi jarayonida psixologik
konsultatsiyaning vazifalari, maqsadlari va protseduralari bilan tavsiflanadigan bir
qator ketma-ket bosqichlardan o'tadi.
Psixologik konsultatsiya bosqichlari-bu o'z jarayonida amalga oshiriladigan
shaxsiy konsultatsiya maqsadlariga erishish uchun mo'ljallangan psixologik
konsultatsiyalarni amalga oshirishdagi ketma-ket qadamlar. Psixologik
konsultatsiya bosqichlariga, xususan, odamning e'tirofga munosabati, psixolog-
konsultatsiyachi tomonidan insonning e'tirofini tinglash, inson muammosining
mohiyatini tushuntirish, uni amaliy hal qilish bo'yicha tavsiyalarni izlash va
shakllantirish kiradi.
Psixologik konsultatsiya odamga o'z xohishiga ko'ra tanlash va harakat
qilish, yangi xatti-harakatlarni o'rganishga yordam beradi. shaxsning rivojlanishiga
hissa qo'shadi. Konsultatsiya insonning mas'uliyatini ta'kidlaydi, ya'ni mustaqil,
mas'uliyatli shaxs tegishli sharoitlarda mustaqil qarorlar qabul qilishga qodirligini

tan oladi va konsultatsiyachi insonning ixtiyoriy xatti-harakatlarini
rag'batlantiradigan shart-sharoitlarni yaratadi. Psixologiyaning asosi-bu gumanistik
falsafa tamoyillariga asoslangan shaxs va konsultatsiyachi o'rtasidagi
"konsultatsiya o'zaro ta'siri".

Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1. Abramova G. S. psixologik konsultatsiya. Nazariya va tajriba. - Moskva:
Akademiya, 2021 Yil. - 240 p.
2. Aleshina yu. E. shaxsiy va oilaviy psixologik konsultatsiya. – M.: Omega-M,
2020 Yil. – 208 p.
3. Veresov N. N. boshqaruv psixologiyasi, o'quv qo'llanma. - Moskva: Akademiya,
2021 Yil.– p. 198.
4. Gulina M. A. shaxsiy psixologik konsultatsiya asoslari.- Sankt-Peterburg.: Piter,
2020 yil. – 220 p.
5. Elizarov A. N. psixologik konsultatsiyaga kirish: o'quv qo'llanma/A. N.
Elizarov. – M.: Omega-M, 2017 Yil. – 245 p.
6. Kolesnikova G. I. psixologik konsultatsiya. O'quv Qo'llanma / G. I. Kolesnikov.
– Moskva: Akademiya, 2017 Yil.- 285 p.
7. Kochyunas R.-A. B. psixologik konsultatsiya asoslari. – Moskva: Akademiya,
2019 Yil. – 154 p.
8. Menovschikov V. yu. psixologik konsultatsiyaga kirish: darslik/ V.
yu.Menovschikov. - Moskva: Akademiya, 2019 Yil. -227 p.
9. Revenko N. V. boshqaruv psixologiyasi. Bakalavrlar uchun darslik - Sankt-
Peterburg.: Butrus, 2021 yil. – 270 p.
10. O'tish: saytda harakatlanish, qidiruv – 420 p.
11. Rog'ojina E. A., Kobazova yu. V. psixologik konsultatsiya: kontseptsiyaning
genezisi , xususiyatlari / E. A. Rogojina , yu. V. Kobazova / / fan va ta'lim
yutuqlari. - 2018. - №1.- p.1-3.
12. May R.R. The art of the psychological counseling. – New York: Starbook. –
2017. – 342 p..
13. Rogers K. The counseling and psychotherapy.- New York: Starbook. – 2018. –
422 p.

Psixologik konsultatsiyada tanlangan yondashuvning ijobiy va salbiy tomonlari

Купить