Психология ва спорт психологияси фанидан спортчиларни техник тайёрлашнинг психологик асослари - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Психология ва спорт психологияси фанидан спортчиларни техник тайёрлашнинг психологик асослари

Купить

ВАХАБОВА ДИЛРАБО БАХТИЯРОВНА Психология ва спорт психологияси фанидан спортчиларни техник тайёрлашнинг психологик асослари 1

МУНДАРИЖА КИРИШ ..............................................................................................................3 I - БОБ. ПСИХОЛОГИЯ ВА СПОРТ ПСИХОЛОГИЯСИ ФАНИНИ ЎҚИТИШНИНГ НАЗАРИЙ МАСАЛАЛАРИ 1.1. Психология ва спорт психологияси фанини ўқитишда таълимнинг фанга йўналтирилган технологияларидан фойдаланиш тажрибасидан...................6 1.2. Спортчиларни техник жихатдан тайёрлашнинг психологик асослари мавзусини ўқитишда инновацион технологиялар............................................15 II-БОБ. ПСИХОЛОГИЯ ВА СПОРТ ПСИХОЛОГИЯ ФАНИДАН ЭЛЕКТРОН ЎҚУВ МОДУЛИ ИШЛАНМАСИ 2.1.Психология ва спорт психологияси фанининг ўқув дастури.....................22 2.2. Спортчиларни техник жихатдан тайёрлашнинг психологик асослари мавзуси бўйича маъруза матни............. ....................

К И Р И Ш Олий ўқув юртлари профессор-ўқитувчиларининг касб даражаси ва малакасини муттасил ошириб бориш, уларни замонавий талабларга мувофиқ мунтазам қайта тайёрлашнинг такомиллаштирилган тизимини жорий этиш асосида юқори малакали мутахассислар тайёрлаш сифатини тубдан ошириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Олий таълим муассасаларининг раҳбар ва педагог кадрларини қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2015 йил 12 июндаги №4732 сонли Фармони қабул қилинди 1 . Мазкур фармонда: - олий ўқув юртлари профессор-ўқитувчиларининг педагогик ва касб даражасини мунтазам ошириш асосида уларнинг қонунчилик нормалари, назария, илмий ва амалий тадқиқотлар, технологик тараққиёт ва ўқитилаётган фанлар бўйича инновациялар, шунингдек

Маълумки, ҳозирги кунда жамиятда психологик билимлар билан қ уролланган мутахассисларга нисбатан ижтимоий буюртманинг кўпайиши булғуси мутахасисларни ҳозирги замон талабига жавоб берадиган даражада тайёрлашни тақозо қилмоқда. Президент Ислом.Каримов асарларида, Ўзбекистон Республикасининг «Таълим тўғрисидаги қонун» ҳамда «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури»да, «Миллий ғоя ва миллий истиқлол мафкураси» ҳужжатларида мутахассислар олдига улкан талаблар ва масъул вазифалар юкламоқда. Ана шу вазифаларни амалиётда ўз ифодасини топтиришда психология фани муҳим рол ўйнайди. Ҳеч бир жисмоний машқлар, жисмоний хатти-ҳаракатларни психиканинг психомотор, ақлий интеллектуал, когнитив, хиссий-иродавий соҳаларининг иштирокисиз амалга ошириб бўлмайди. Шунинг учун психология фани ҳам спортчилар фаолияти самар

Битирув лойиҳа ишининг предмети : Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институтида ўқитиладиган “Психология ва спорт психологияси” фанининг назарий ва амалий маслаларини таҳлили этиш. Битирув лойиҳа ишининг обекти : Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институтида ўқитиладиган “Психология ва спорт психологияси” фани ўқитиш жараёни. Битирув лойиҳа ишининг амалий аҳамияти шундан иборатки, Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия институтида ўқитиладиган Психология ва спорт психологияси фани дастурига мувофиқ ўқитиладиган Спортчиларни техник тайёрлашнинг психологик асослари мавзусини ўқитишда инновацион технологияларини қўллашнинг моҳиятини ёритиб берилади ва мазкур мавзуда “ПСИ-10” дастурини афзаллигини инновацион педагогик технологиялар асосида ишлаб чиқилган тақдимот орқали дарс самарадорлигига эришиш

1.1. Психология ва спорт психологияси фанини ўқитишда таълимни фанга йўналтирилган технологияларидан фойдаланиш тажрибасидан Таълимнинг фанга йўналтирилган технологияларидан фойдаланиш технологик ҳужжатлар асосида амалга оширилади, бу ҳужжатларнинг асосий таркибий қисми эса технологик хариталар ҳисобланади. Педагогик технология доирасида таълимнинг фанга йўналтирилган технологияларидан фойдаланиш учун педагогик-технологик хариталар ишлаб чиқилади. Унинг асосида ўқитиш жараёнини бир неча марта ташкил этиш мумкин, яъни қайта такрорланадиган ўқитиш циклини рўёбга чиқариш мумкин. Педагогик технологик хариталар, педагогик технологияни кўп нусхада кўпайтиришга ва ўқув юртининг қаерда жойлашганлигидан қатъий назар кўзланган ўқитиш натижаларига эришишга имконият яратади. Педагогик технологик харит

Демак, технология - бу ишлаб чиқаришнинг маълум бир тармоғида, ишлаб чиқариш жараёнларининг мажмуи, шунингдек, ишлаб чиқариш усулларининг илмий тавсифланиши демакдир. Педагогика фани ва амалиётида қўлланилаётган “педагогик технология” атамаси инглизча “ан едуcатионал течнологй” сўзидан олинган бўлиб, айнан таржимаси “таълим технологияси” деган маънони билдиради . Педагогик технология ҳақида фикр юритишдан олдин у нимани англатишини билиши лозим. Технология юнонча сўз бўлиб, техне - маҳорат, санъат, логос - тушунча, таълимот маъноларини англатади. Технология тушунчаси - тайёр маҳсулот олиш учун ишлаб чиқариш жараёнларида қўлланиладиган усул ва методлар мажмуи; шундай усул ва методларни ишлаб чиқувчи ва такомиллаштирувчи фан сифатида таърифланади. Педагогик технология-бу таълим шаклларини оп

Таълим технологияси – олдиндан белгиланган ўқув мақсадларига эришишни кафолатлайдиган, таълим жараёнида инсон ва техника ресусрларидан фойдаланишнинг лойихалаштирилган муайян тизими.( ХТВ “Мултимедия умумтаълим дастурларини ривожлантириш” маркази таърифи). Педагогик адабиётларда “педагогик технология”, “таълим технологияси”,“тарбия технологияси” каби атамаларга дуч келамиз. Таълим технологиясига педагогикада янги тушунча ёки таълим жараёнини ташкил этишнинг тамоман янги усули ҳам деб қарамаслик керак.Таълим технологияси мавжуд тажрибаларнинг илғор, талабалар учун қулай шаклларини сақлаган ва ижодий ривожлантирган ҳолда талабалардаги билим ва қобилиятларни ривожлантириш учун жуда қулай йўллар билан таълим функциясини амалга оширишдаги маҳорат, қобилият ва санъат тушунилади. Педагогик адабиё

изланиш ўқитувчининг муҳим вазифаси бўлиб қолмоқда. Шундай қилиш керакки, талабалар педагогик жараённинг фаол субектларига айлансинлар Педагогик технологиянинг асоси ёки замини педагогик тизим ҳисобланади. Педагогик тизим - шахсда маълум сифатларни шакллантиришга қаратилган умумий мақсад асосида таъсир этишнинг метод, восита, жараёнларнинг ўзаро боғлиқ мажмуидир. Ҳар қандай жамиятда педагогик тизимнинг мақсади жамиятнинг шахсни шакллантиришга қўйган талаблари асосида белгиланади ва жамият талаблари асосида тизим ҳам ўзгариши мумкин. Жуда кўп тадқиқотларга асосланган ҳолда В.П. Беспалко педагогик тизимнинг ўзаро боғлиқ 6 та элементини кўрсатади.Булар: 1) талаба; 2) таълим - тарбиянинг мақсади; 3) мазмуни; 4) дидактик жараёни; 5) ўқитувчи ёки техник воситалар; 6) таълим - тарбиянинг ташкилий

- ижтимоий йўналтирилган; - антропологик йўналтирилган; - педагогик йўналтирилган; - шахсга йўналтирилган; - инсонпарварликка ва шахсга йўналтирилган; - ҳамкорлик технологияларига йўналтирилган. Қўлланиладиган асосий метод бўйича педагогик технологиялар қуйидаги турларга ажратилади: - догматик, репродуктив метод; - тушунтириш, кўргазмали; - ривожлантирувчи таълим; - муаммоли изланиш; - ижодий метод; - дастурлаштирилган таълим методи; - диалогли метод; - ўйин методи; - ўз-ўзини ривожлантирувчи таълим методи. - Ахборотли (компютерли) таълим методи. Ташкилий шаклларига кўра педагогик технологиялар қуйидаги турларга ажратилади: - ҳозирги анъанавий таълим; - шахсга йўналтирилган педагогик жараён асосидаги педагогик технологиялар; - талабалар фаолиятини фаоллаштириш ва жадаллаштириш асосидаги пе

Амалий жараён: Педагогик технологияни қўллаш жараёнида шахсга маълум сифатларнинг шаклланиши учун педагогик жараён воситаларини ишга солиш. Педагогик технологияни ўқув амалиётида узвий боғлиқ уч иерартик даражада кўрсатиш мумкин: 111 - daraja: Umumpedagogik, umumdidaktik daraja: umumpedagogik (Umumdidaktik, umumtarbiyaviy) texnologiya yaxlit ta’lim jarayonini xarakterlaydi. 2 - daraja : Xususiy metodik daraja: pedagogik texnologiyani xususiy metodikaning bir predmeti darajasida qo‘llaniladigan metod, vositalar jamlamasi. 3 - daraja: Lokal yoki modulli daraja: lokal texnologiyasi o‘quv-tarbiyaviy jarayonining alohida bo‘limlarini o‘z ichiga olgan xususiy didaktik va tarbiviy vazifalarni yechishdiр.01 02 03 0B 0D 1D 09 02 08 1B 22 0C 0A 02 08 17 13 13

Педагогик технология таркибига қуйидагилар киради : Педагогик технология 12Pedagogik texnologiya Konseptual asosiTa’limning mazmuni; - ta’lim maqsadi: umumiy va konkret. - o‘quv materiali mazmuni . Texnologik jarayon. - - ta’lim jarayonini tashkil etish. - - o‘quvchilarning o‘quv faoliyati shakllari va metodlari. - - o‘qutuvchi ishining metod va shakllari. - o‘quv materialining o‘zlashtirish sohasidagi o‘qituvchi boshqaruvi; - ta’lim jarayoni yoki diagnostikasi.

Педагогик технология қуйидагиларни таъминлайди: Педагогик технология Талабаларнинг ривожланиш, ижодий шу- ғулланишнинг метод, воси- таларини ўрганишини, тафаккур ривожини, қийинчилик- ларни енгишга ўргатади. Талабаларда ўқув материалини тушунишнинг муаммоли изланишнинг янги шакларини эгаллашга имкон беради Ўқув юртида ижодий таълимий шарт- шароитлар яратди. Ҳар-хил реал ижодий педагогик вазифаларни ечиш тажрибасини эгаллашга ёрдам беради. Билиш, изланиш жараёнини бошқаришни таъминлайди. Технология мезонлари: Педагогик технологиянинг қуйидаги асосий хусусиятларини кўрсатиш мумкин: - ўқув-тарбиявий жараёнда ўқув-техник воситалари обект ва усулларидан мақсадли фойдаланиш. - педагогик жараёнда мулоқот тизимини ташкил этишни мақсадли тизимлаш ва педагогик маълумотларни тақдим этиш. - талабаларн

Замонавий педагогик технологиялар рақобатли шартлар асосида мавжуд бўлиб, натижалар бўйича самара бериши, оптимал харакатли бўлиши ва таълимнинг маълум бир стандартларини кафолатлаши шарт. Қўлланувчанлик. Педагогик технология бир хил таълим муассасаларида бошқа субектлар томонидан ҳам қўлланилиш имкониятини беради. Таълим мақсадлари ва кутилаётган натижалар. Таълим мақсадларини бошқача тарзда ўқув мақсадлари, деб ҳам аташади. Ўқув мақсадлари таълим жараёни охирида кутилаётган натижанинг ёзма тавсифидан иборат. Маълумки, жонли таълим жараёнида икки томон: таълим олувчи ва таълим берувчи иштирок этади. Ўқув мақсадлари таълим жараёнини иштирокчиларнинг қайси бири томонидан қаралишига қараб, ўрганиш ва ўргатиш мақсадларига ажратилади. Таълим жараёни натижасида, таълим берувчи, яъни, ўргатувчин

биз Ўзбекстон давлат жисмоний тарбия институтида тайёрланадиган 5610500 – Спорт фаолияти (фаолият турлари бўйича ) 5111000 – Касб таълими Спорт фаолияти (фаолият турлари бўйича) бакалавриат таълим йўналиши бўйича ишлаб чиқилган давлат таълим стандартлари асосида психологиянинг бошланғич ва асосий тармоғи бўлган умумий психология ва спорт психологияси фанларини дитерминациясида юза келган “Психология ва спорт психологияси” фанининг намунавий ва ишчи ўқув дастуридан келиб чиқиб, Спортчиларни техник жихатдан тайёрлашнинг психологик асослари мавзусини ўқитишда инновацион технологиялар асосида очиб беришга ҳаракат қилдик. Маълумки, талабаларнинг танлови ўз навбатида, энг аввало, уларнинг шахсий тажрибаси билан шартланган, бироқ мазкур жараёнга авторитар ёндашув уларда хоҳишни ҳосил қилмайди. Ан

Таълим-тарбия жараёни сифати ва самарадорлигини ошириш келгуси тараққиётимизнинг асоси эканлиги маълум. Бу ҳақда Президентимизнинг қуйидаги сўзлари ибратлидир: “Шуни унутмаслигимиз керакки, келажагимиз пойдевори билим даргоҳларида яратилади, бошқача айтганда, халқимизнинг эртанги куни қандай бўлиши фарзандларимизнинг бугун қандай таълим-тарбия олишига боғлиқ. Бунинг учун ҳар қайси ота-она, устоз ва мураббий ҳар бир бола тимсолида аввало шахсни кўриши зарур. Ана шу оддий талабдан келиб чиққан ҳолда фарзандларимизнинг мустақил ва кенг фикрлаш қобилиятига эга бўлган, онгли яшайдиган комил инсонлар этиб вояга етказиш – таълим тарбия соҳасининг асосий мақсади ва вазифаси бўлиши лозим, деб қабул қилишимиз керак. Бу эса таълим-тарбия ишини уйғун ҳолда олиб боришни талаб етади” 1 Юқорида айтганими

ривожланишининг жисмоний хусусиятлари билимлари асосида олиб борилмоғи зарур. 2.Ҳар бир дарс аввалги ва кейин ўтиладиган дарслар билан чамбарчас боғланган бўлиб, дарс тизимини ташкил этиши керак. Ўқитувчилар янги материални ўрганишда олдин ўтилган материални қайтариш ва мустахкамлаш ҳамда кейинги материални ўзлаштириб олишга тайёрлаш керак. Бундай системалар ўқув вазифаларни ҳал этилишини кетма-кетлигини таъминлайди. 3.Замонавий дарс талабалар фаолиятини яхши мустақил ташкил этилганлиги билан фарқланади. Ўқитувчи уларни ўқув ишларини билим малакалар билан кетма-кет қуроллантиради, мустақил билиш ва ўз-ўзини назорат қилиш, харакат маданиятини шаклланишга эришиш, шулар билан бирга мунтазам жисмоний машқлар машғулотига талабни тарбиялаб беради. 4.Булар ҳаммаси рангли иш интизоми асосида амалг

Бу технологияда коммуникатив методлардан кенг фойдаланилади, уларнингн айрим асосий белгиларини кўриб чиқамиз. Ҳозирги интерфаол машғулотларни олиб боришда маълумки, асосан интерфаол усуллар қўлланилмоқда. Келгусида эса бу усуллар маълум даражада интерфаол технологиясига ўсиб ўтиши мақсадга мувофиқ. Бу интерфаол усул ҳамда технология тушунчаларининг ўзаро фарқини бизнингча, шундай таърифлаш мумкин. Интерфаол таълим усули – ҳар бир ўқитувчи томонидан мавжуд воситалар ва ўз имкониятлари даражасида амалга оширилади. Бунда ҳар бир талаба ўз мотивлари ва интеллектуал даражасига мувофиқ равишда турли даражада ўзлаштиради. Интерфаол таълим технологияси – ҳар бир ўқитувчи барча талабалар кўзда тутилгандек ўзлаштирадиган машғулот олиб боришни таъминлайди. Бунда ҳар бир талаба ўз мотивлари ва интелл

- курсантларнинг тайёргарлик даражасини олдиндан аниқлаш ва шунга мос даражадаги интерфаол машғулотларни ўтказиш; - интерфаол машғулот учун етарлича вақт ажрата билиш ва бошқалар. Таълим жараёнини иннновацион методлардан фойдаланиб ташкил этиш учун аввало дарснинг режаси ва лойиҳаси аниқ ишлаб чиқилиши зарур. Дарс лойиҳасини тузишда ўқитувчи ўзининг иш шакллари ва талабаларнинг кўникмани эгаллаш жараёнидаги ишлари доирасини аниқ белгилаб олиши лозим. Шунингдек, у қандай ўқитиш методларидан фойдаланиши ҳам муҳим аҳамиятга эга. Метод танлашда кўпроқ интерактив методларга эътиборни қаратиш таълим самарадорлигини оширади. (Интерактив сўзи инглизча – интера c тион, яъни, интер – аро, ўзаро, а c т – ҳаракат маъносини англатади.) Интерактив усуллар – бу ўзаро ҳаракат, яъни ҳамкорлик асосида ўқити

камчиликларни бартараф этишга ёрдамлашади . Шундан кейингина навбатдаги босқичга ўтилади . Ўқитувчининг ҳамкорлари эса синфни назорат қилишга ўқитувчига ёрдамлашадилар .  Бу иш усули моделнинг бошқа қисмларини ҳам бажаришда давом этади. Бу талабаларни бир-бирига ва ўзига талабчан бўлишга, хатоларни ўз вақтида бартараф этишга, ишни танқидий баҳолай билишга ўргатади. Тушунчаларни текширишда ўқитувчи турли интерактив методлар (“Бумеранг”, “Чархпалак”, “Ақл чархи” ва бошқалар)дан фойдаланиши мумкин. Масалан, “Чархпалак методи”. талабалар гуруҳларга бўлиниб, уларга топшириқлар ёзилган варақа тарқатилади. Талабалар топшириқни бажарганларидан кейин уларнинг ишлари гуруҳдаги бошқа талабаларга тарқатилди. Улар тегишли ўзгартишлар киритганларидан кейин яна бошқа талабаларга берилади ва шу тарзда та

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUSTA’LIM VAZIRLIGI Ro’yhatga olindi: № _________________ 20 1 __y il ___________ Oliy va o’rta maxsus ta`lim v azir ligi ning 20 1 __ yil “ ___ ” _______ “ ___ ” - sonli buyrug’i bilan tasdiqlangan PSIXOLOGIYA VA SPORT PSIXOLOGIYASI FANINING O’QUV DASTURI Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar 600 000 – Xizmatlar Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika 610 000 – Xizmat ko’rsatish Ta’lim yo’nalishi: 5111000 – Kasb ta’limi (5610500Sport faoliyati (faoliyat turlari bo’yicha)) 5610500 – 5610500Sport faoliyati (faoliyat turlari bo’yicha) Toshkent – 201 5 Fanning o’quv dasturi Oliy va o’rta maxsus, kasb-hunar ta'limi yo’nalishlari bo’yicha O’quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 201__ yil “____” _________ dagi “____” -sonli majl

Fanning o’quv dasturi O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya institutida ishlab chiqildi. Tuzuvchilar: ArzikulovD.N. – O’zDJTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi mudiri, psixologiya fanlari nomzodi, dotsent Vaxabova D.B. –O’zDJTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi o’qituvchisi Xaitov A.U.– O’zDJTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi o’qituvchisi Sirliyev E.N . – O’zDJTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi o’qituvchisi Taqrizchilar: RasulovA.I. – O’zbekiston Milliy universiteti Psixologiya kafedrasi, dosenti, psixol.f. n., dosent GapparovZ.G. –O’zDJTI, Pedagogika va psixologiya kafedrasi professori, Pedagogika fanlari nomzodi, professor Fanning o’quv dasturi O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya instituti Ilmiy-uslubiy Kengashida ko’rib chiqilgan va tavsiya qilingan (201__ yil “____” _

(faoliyat turlari bo’yicha) Fanni (kursni) olib boradigan o‘qituvchi to‘g‘risida ma’lumot: D.B. Vahabova katta o’qituvchi e - mail : Dars vaqti va joyi: Kursning davomiyligi: Individual grafik asosida ishlash vaqti: Fanga ajratilgan soatlar Auditoriya soatlari Mustaqi l ta’lim 50 Ma’ruza : 32 Amaliyo t Laboratoriy a 44 Fanning boshqa fanlar bilan bog‘liqligi (prerekvizitlari) : Umumkasbiy (umumiy psixologiya, psixologiya tarixi, boshqaruv psixologiyasi, ijtimoiy-psixologik trening, etnopsixologiya, yosh va pedagogik psixologiya). Ixtisoslik fanlar (sport psixologiyasi, ijtimoiy psixologiya, sport psixodiagnostikasi, konsultativ psixologiya va psixokorreksiya) Fanning mazmuni Fanning dolzarbligi va qisqacha mazmuni: “Psixologiya va sport psixologiyasi” fanining asosiy maqsad – talabalarnin

psixologik kuzatishni; ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borishni bilishi va ulardan foydalana olish ko’nikmalariga ega bo’lishi; - jismoniy tarbiya o’qituvchisiga psixologik tavsif berish; sport murabbiyiga psixologik tavsif berish; sport musoboqasiga psixologik tavsif berish; sport faoliyati turlari bo’yicha kasbiy muammolarni hal qilish malakalariga ega bo’lishi kerak . Kompetensiyal ar. Kompetensiyalar – bu o‘qish jarayonida talabalar tomonidan egalllagan bilim, ko‘nikma va malakalarni amalda qo‘llanilishi. Huquqiy kompetensiyalar:  O‘zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida»gi qonun va «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi».  Axborotlashtirishga bevosita ta’luqli asosiy maqolalar.  Elektron axborot resurslarining turlari.  Davlat axborot tizimlarida elektron axborot resurslarini qa

TMI (konsultatsiyalar) o‘tkazish rejasi kun soat xona TMIlarni bajarish va vazifalarni topshirish jadvali “ Psixologiya va sport psixologiyasi ” fani bo’yicha talabaning mustaqil ta’limi shu fanni o’rganish jarayonining tarkibiy qismi bo’lib, uslubiy va axborot resurslari bilan to’la ta’minlangan. Talabalar auditoriya mashg’ulotlarida professor- o’qituvchilarning ma’ruzasini tinglaydilar, savol-javoblar qilib bilimini mustahkamlaydi. Auditoriyadan tashqarida talaba darslarga tayyorlanadi, adabiyotlarni konspekt qiladi, uy vazifa sifatida berilgan topshiriqlarga javoblarni topadilar. Bundan tashqari ayrim mavzularni kengroq o’rganish maqsadida qo’shimcha adabiyotlarni o’qib referatlar tayyorlaydi hamda mavzu bo’yicha testlar echadi. Mustaqil ta’lim natijalari reyting tizimi asosida baholana

“Psixologiya va sport psixologiyasi” fanidan t alabalar mustaqil ta’limining mazmuni va hajmi № Mavzu soat 1. Psixikaning nerv fiziologik asoslari 4 2. Psixika va ongning taraqqiyoti 4 3. Nutq 4 4. Emosiya va xis tuyg’ular 4 5. Shaxsning yo’nalishi. 4 6. Yosh va pedagogik psixologiya 10 7. Psixikaning nerv fiziologik asoslari 4 8. Sport psixologiyasida ilmiy tekshirish usullari. 6 9. Sportchi shaxs va sport kollektivining psixologiyasi 6 10. Jismoniy tarbiya o’qituvchisi, trener shaxsi faoliyatining psixologik xarakteristikasi 2 11. Sportchini jismoniy tayyorlashning psixologik asoslari. 2 12. Sportdagi tartiblanish (regulyasiya) 4 O’quv yili bo’yicha mustaqil ishlar jami: 50 Ma’ruza va amaliy mashg‘ulotlarning rejasi Ma’ruza mashg‘ulotlari Psixologiyaning predmeti, vazifasi va usullari Ps

muvozanat sezgilari va ularning sportdagi ahamiyati. Idrok haqida tushuncha va uning hayot faoliyatidagi ahamiyati. Idrokning xususiyatlari. Idrokning klassifikasiyasi. Idrokning turlari. Idrokning sportdagi roli. Kuzatish va kuzatuvchanlik. Ixtisoslashtirilgan idroklar haqida umumiy tushuncha va ularning sportdagi roli. Tasavvur va xayol Tasavvur haqida tushuncha. Tusavvurning nerv-fiziologik asoslari. Tasavvur turlari. Ideomotor aktlar. Sport faoliyatida tasavvurlarning roli. Hayol jarayoni haqida tushuncha. Hayolning turlari. Hayolning inson hayoti va ijodiy faoliyatida ahamiyati. Sport faoliyatida hayolning roli. Tafakkur va nutq Tafakkur to’g’risida tushuncha. Tafakkur bilish faoliyatining yuksak formasi ekani. Tafakkurning nerv-fiziologik asoslari. Tafakkur formalari.Tafakkurning tur

haqida tushuncha. Qobiliyat va faoliyat, shu jumladan, sport faoliyati. Qobiliyatlarning turlari. Qobiliyatlarning rivojlanish darajasi. Talant va geniallik. Tug’ma layoqatlar. Iste’dod: umumiy va maxsus iste’dod. SPORT PSIXOLOGIYASI Sport psixologiyasining predmeti va vazifalari Sport psixologiyasi psixologiya fanining maxsus amaliy sohasi ekanligi. Sport psixologiyasining vujudga kelishi va tarixiy taraqqiyoti. Jismoniy tarbiya institutlarida sport psixologiyasining ixtisoslashtiruvchi fan sifatida tutgan o’rni va ahamiyati. Sport psixologiyasining vazifalari. Sport faoliyatiga psixologik xarakteristika Sport faoliyati haqida tushuncha. Sport faoliyatining g’oyaviy yo’nalishi va uning motivlari. Sport faoliyatining psixologik xususiyatlari. Reaksiyalar, ularning sport faoliyatidagi axami

Sportchini psixologik jixatdan tayyorlash xaqida umumiy tushuncha. O’quv-tarbiya jarayonida psixologik tayyorlashning maqsadi, vazifalari, o’rni va ahamiyati. Psixologik tayyorlashning turlari. Psixologik tayyorgarlikni tashkil etish. Sportchini umumiy psixologik tayyorlash, uning vazifasi va mazmuni. Sportchining bo’lajak musobaqaga tayyorgarlik sistemasi. Psixik tayyorgarlik holatining shakllanishi. Sportchining konkret musobaqaga psixologik tayyorlashning mazmuni. Sportchining musobaqaga psixik tayyorgarlik holati diagnostikasi. Sportchini irodaviy tayyorlash. Irodaviy tayyorlash –sportchini psixologik tayyorlashning muhim qismi sifatida. Irodaviy tayyorlashni asosiy vazifasi.Sportchining muhim irodaviy sifatlari. Sport turlari bo’yicha irodaviy sifatlarni tasnifi Irodaviy zo’rberishni

6. Tafakkurni eksperemental o’rganish . 7. Xotira jarayonini individual xususiyatlarini tekshirish . 8. Diqqatni asosiy xususiyatlarini tekshirish . 9. Iroda va irodaviy harakatlar (sifatlar)ning o’rganish . 10. Xissiyot va emosiyani o’rganish . 11. Temperamentni diagnostika qilish . 12. Xarakter va qobiliyatni o’rganish . 13. Sport faoliyatining psixologik hususiyatlari . 14. Trener-sportchi munosatlarini o’rganishning psixologik omillar . 15. Reaksiya va uning sport faoliyatidagi ahamiyati . 16. Emosiyaning sportchi harakati maxsuldorligiga ta’siri . 17. Sportchi faoliyatiga stress omillarini ta’sirini o’rganish . 18. Xar xil sport turlarida xarakat malakalarining psixologik xususiyatlari . 19. Sportchining taktik tafakkuri . 20. Sportchini musobaqaga psixologik tayyorlash . 21. Irodaviy

bo‘yicha taqsimlanishi: t/r Mavzular nomi Jami soat Ma ’ ru za Seminar mashg’ul ot Mustaq il tahlim Jami 1. Psixologiyaning predmeti va vazifalari usullari 14 2 4 8 2. Shaxs psixologiyasi 10 2 4 4 3. Sezgi va idrok 6 2 4 - 4. Tasavvur va xayol 4 2 2 - 5. Tafakkur nutq 8 2 2 4 6. Xotira va diqqat 6 2 4 - 7. Emosiya va xis-tuyg’ular 6 2 2 4 Iroda va irodaviy xarakatlar 4 2 - Temperament, xarakter, qobiliyat 16 2 4 10 Sport psixologiyasining predmeti va vazifalari. Sport faoliyatiga psixologik xarakteristika. 16 2 4 10 Sport musoboqasiga psixologik tavsif 4 2 2 - Sportchini texnik jixatdan tayyorlashning psixologik asoslari 6 2 4 - Sportchini taktik jixatdan tayyorlashning psixologik asoslari 4 2 2 - Sportchini psixologik jixatdan tayyorlashning asoslari 10 2 2 6 Sportchini irodaviy tayyorlas

Fan bo’yicha talabalarning bilim saviyasi va o’zlashtirish darajasining Davlat ta’lim standartlariga muvofiqligini ta’minlash uchun quyidagi nazorat turlari o’tkaziladi: joriy nazorat (JN) - talabaning fan mavzulari bo’yicha bilim va amaliy ko’nikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Joriy nazorat fanning xususiyatidan kelib chiqqan holda amaliy va laboratoriya mashg’ulotlarda, og’zaki so’rov, test o’tkazish, suhbat, laboratoriya topshiriqlarini himoya qilishi va uy vazifalarini tekshirish va shu kabi boshqa shakllarda o’tkazilishi mumkin; oraliq nazorat (ON) - semestr davomida o’quv dasturining tegishli (fanlarning bir necha mavzularini o’z ichiga olgan) bo’limi tugallangandan keyin talabaning nazariy bilim va amaliy ko’nikma darajasini aniqlash va baholash usuli. Oraliq nazorat bir s

55-70 Qoniqarli Mohiyatini tushuntirish. Bilish, aytib berish Tasavvurga ega bo’lish. 0-54 Qoniqarsiz Aniq tasavvurga ega bo’lmaslik. Bilmaslik. Talabalar ON dan to’playdigan ballarning namunaviy mezonlari • F an bo’yicha saralash bali 55 ballni tashkil etadi. Talabaning saralash balidan past bo’lgan o’zlashtirishi reyting daftarchasida qayd etilmaydi. • Talabalarning o’quv fani bo’yicha mustaqil ishi joriy, oraliq va yakuniy nazoratlar jarayonida tegishli topshiriqlarni bajarishi va unga ajratilgan ballardan kelib chiqqan holda baholanadi. • Talabaning fan bo’yicha reytingi quyidagicha aniqlanadi: K =V O’/ 100 bu erda: V- semestrda fanga ajratilgan umumiy o’quv yuklamasi (soatlarda); O’ - fan bo’yicha o’zlashtirish darajasi (ballarda). • Fan bo’yicha joriy va oraliq nazoratlarga ajratilg

1 2 3 Darslarga qatnashganlik darajasi. Ma’ruza darslaridagi faolligi, konspekt daftarlarining yuritilishi 6 0-3 0-3 Talabalarning mustaqil ta’lim topshiriqlarini o’z vaqtida va sifatli bajarishi va o’zlashtirish. 6 0-3 0-3 Og’zaki savol-javoblar, kollokvium va boshqa nazorat turlari natijalari bo’yicha 23 0-12 0-11 Jami ON ballari 35 1 7 1 8 Talabalar JN dan to’playdigan ballarning namunaviy mezonlari № 1 2 3 Ko’rsatkichlar JN max 1- JN 2- JN Darslarga qatnashganlik va o’zlashtirishi darajasi. Amaliy va laboratoriya mashg’ulotlardagi faolligi, amaliy mashg’ulot daftarlarining yuritilishi va holati 6 0-3 0-3 Mustaqil ta’lim topshiriqlarining o’z vaqtida va sifatli bajarilishi. Mavzular bo’yicha uy vazifalarini bajarilish 6 0-3 0-3 Laboratoriya topshiriqlarini bajarishi va himoya qilish dar

ToshDU, 1995 y. 2. DaminovQ., OtaaliyevU., IbrohimovaX. “Psixologiyadan seminar va laboratoriya mashg’ulotlari”, T., “O’qituvchi”, 1994 y. 3. Rodionov.A.V. Psixologiya fizicheskogo vospitaniya i sporta - M.: Akademicheskiy proyekt, 2004 y. 4. Rodionov.A.V.Praktika psixologii sporta – Tashkent: Lider Press, 2008 y. 5. Gapparov .Z.G.Yakkakurashchilarni psixologik tayyorlash.T.:2010 y. 6. G’oziyevE.G’. “Umumiypsixologiya”. 1-2 tom .T. “Universitet”. 2002 y. 7. GapparovZ.G. Psixologicheskaya potgotovka futbolista// Futbol: uchebnik/ Pod.red.R.E.Nurimov.-T.: UzGIFK. 2005. 8. RodionovA.V. “Praktika psixologiya sporta” Tashkent : “Lider -Press ” 2008 y. 9. RomanovaYe.S. Psixodiagnostika : Uchebnoyeposobiye.- SPb.: Piter.2006 10. MarishukV., Bludov Yu., Plaxtiyenko V., Seroval. Metodiki psixodiagn

6-§. Ҳаракатларни эгаллашда уларни тасаввур қилишнинг ўрни 7-§. Спортдаги ихтисослаштирилган идроклар тўғрисида тушунча 8-§. Ихтисослаштирилган идрокнинг физиолигик асослари 9-§. Ихтисослаштирилган идрокнинг тавсифи 10-§. Реакциялар тўғрисида тушунча 11-§. Реакциянинг якуний ёки эффектор даври 12-§. Реакциянинг оддий ва мураккаб турлари тўғрисида тушунча 1-§. Спортчининг техник тайёргарлиги ва унинг психологик хусусиятлари тўғрисида умумий тушунча Спортчини техник жиҳатдан тайёрлаш бу спортчини муайян спорт тури хос бўлган ҳаракатларни бажариш усулларини эгаллаши ва уларни такомиллаштиришдан иборат бўлган педагогик жараёндир. Спорт ҳаракатларининг техник усуллари хар хил спорт турларида турлича психологик тузилишга э га бўлади. Айрим спорт турларида, масалан, гимнастикада бу хатти-ҳаракатл

эмас, балки спорт курашида юзага келган вазиятлардаги муҳим ўзига хосликлардан огоҳ этувчи қўзғалишлар ҳам муҳим аҳамият касб этади. 2-§. Ҳаракат малакалари техник тайёргарликнинг асоси сифатида Машқлар техникасини э галлаш ўз мазмунига кўра спорт ҳаракатлари малакасини эгаллашдан иборат. Шунинг учун ҳам спортчиларни техник тайёрлашнинг марказий психологик муаммоси бу − ҳаракат малакаларини шакллантириш ва уларнинг ишлата билиш масаласидан иборатдир. Ҳаракат малакалари дейилганда нималар тушунилади? Ҳаракат малакалари дейилганда машқлар жараёнида маълум мукаммаллик даражасига етказилган, тез, аниқ ва вақтни тежаган ҳолда юқори сифат ва миқдорий натижа билан бажариладиган яхлит ҳаракат тушунилади. Юқоридаги таърифдан келиб чиқиб айтиш мумкинки , малакаларга қуйидаги ҳусусиятлар хосдир: 1.

Ушбу ҳолатларнинг барчаси киши томонидан агар у ўз ҳолатини сўз билан ифодалаб бера олса, англанади. Агарда сўз билан ифодалаб бера олмаса, демак, англанмайди. Бу борада махсус ўтказилган тажрибалар (Р.С.Абелская, Д.Я.Богданова ва бошқалар) шуни кўрсатдики, бажарилган ишлардаги, уларнинг энг умумий ва муҳим жиҳатлари билан боғлиқ бўлган асосий бўғин ва ўрганилган ҳаракатлар бўғини англанган бўлиб қолади. Шунингдек ҳаракатни бажаришнинг умумий йўналиши ва амалга оширилган харакатларнинг меъёри ҳам англанади. Шунингдек ҳаракатларни бажаришда йўл қўйилган хатоларнинг англаниши ҳам кескин кўтарилади. Зарур ҳолатларда ҳаракатларнинг амплитудасидан фойдаланиб, унинг йўналишини, кучини, тезлигини ва хоказоларни аниқлаш мумкин. Бу эса, агар зарурият туғилиб қолса, ҳаракатларни бажаришни ихтиёрий р

1 -расм. Ўқитиш усулига боғлиқ равишда рапира билан нишонга уриш малакасини егаллаш жараёнидаги машқнинг егри чизиғи. 2. Малакани шакллантиришдаги муваффақият малакани эгаллаётган шахснинг индивидуал хусусиятларига боғлиқ. Бу хусусиятлар мазкур жараёнга ижобий ёки салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Улар малакани эгаллаётган шахснинг қобилиятлари, характери, ўтмишдаги тажрибаси ва унинг шахсиятига тегишли бошқа қатор жиҳатлари билан чамбарчас боғлиқдир. 3. Малакани шакллантиришда ўқитиш усулига, шунингдек ўқитувчи - мураббийга ҳам боғлиқ. 4. Малакани шакллантириш жараёни сакрашлар тарзида кечади: унда тез ривожланиш даврлари, вақтинча тўхталиб туриш даврлари, (эгри чизиқда улар платони ҳосил қилади) малаканинг ривожланишида баъзан вақтинчалик пасайиш, ортга чекиниш ҳолатлари ҳам юз бериши мумк

Эгри чизиқнинг бир лаҳзалик пасайишлари кўплаб сабабларга кўра юз беради, уларга қуйидагиларни киритиш мумкин: ўқувчиларнинг ёмон кайфияти ёки ўзларини нохуш ҳис этишлари, чарчоқ, диққатчанликнинг сусайиши, малака ҳаракатлари тузилишига янги элементни киритилиши. Натижаларнинг бир лаҳзалик пасайиши у қадар хавфли эмас. Натижаларнинг барқарор пасайиши ҳам юз бериши мумкин. унинг сабаблари - тайёргарлик машқларини тўхтатиб қўйиш, машқни бажаришнинг янги усулларини эгаллаш, бирор бир касалликнинг бошланиши, ҳаддан ташқари ҳолдан тойиш (ўта машқланиш натижасида) ва хоказолар бўлиши мумкин шунинг учун ҳам уларнинг сабаблари аниқлангач зарур чораларни кўрилиши лозим. 5-§. Ҳаракат малакаларини шакллантириш босқичлари Ҳаракат малакаларини шакллантириш давомийлиги турличадир. У ўрганилаётган ҳарака

барча хатти-ҳаракатларни кўриш орқали идрок этилишини сўз билан тавсифлаш ҳамда унинг батафсил чизмасини қўллаш мақсадга мувофиқдир. Шуни ҳам доимо эсда тутиш керакки, ушбу босқичда спортчиларда фақат тўғри ҳаракатларни шакллантирмоқ лозим. Иккинчи босқичда мускул ҳаракат сезгилари анчагина аниқ англана бошлайди. Машқни бажаришда умумий ва алоҳида элементларини идрок этиш шаклланади. Спортчи бир қанча хатоларидан ҳалос бўлади. Машқнинг элементлари орасидаги мантиқий алоқадорликни тушунтириш натижасида унда бажариладиган хатти-ҳаракатлар тўғрисида янада аниқроқ тасаввур ҳосил бўлади. Энди асосий эътибор ҳаракат ва вестибуляр компонентларга қаратилади. Машқларни назорат қилишда кўриш таҳлилаторининг роли пасаяди. Бу мураккаб ҳаракат тимсолини яратишда ўрганилаётган хатти- ҳаракатнинг дастлаб

бажариш техникаси мукаммал даражага эришмагунча давом эттирилади. Бинобарин, нимани ва қандай мукаммаллаштириш кераклигини олдиндан тасаввур қилмасдан, уни амалда бажариш мутлақо мумкин эмас. Ҳаракатларни тасаввур қилиш функциялари ниҳоятда ҳилма-хилдир. Хатти-ҳаракатларни тасаввур қилиш шундай ўзига ҳос бир дастур сифатида ҳизмат қиладики, ушбу дастурни спортчи муайян ҳаракатлар тизимида олий даражадаги ҳаракат орқали амалга оширмоғи лозим. Бунда ҳаракатлар тасаввурини дастурлаш функциясининг мазмуни ётади. Ва бу ўрганилаётган ҳаракатнинг энг асосий жиҳатлардан бирини ифодалайди. Тасаввурнинг дастурловчи функцияси унинг бошқарув функцияси билан мувофиқ келади. Хатти-ҳаракатни бажаришдан аввалроқ тасаввур идеомотор реакциялар механизми бўйича организмнинг турли органларини ва тизимларини б

техникасини мукамаллаштириш устида, уларни амалда бажармасдан туриб, фақат тасаввур қилиб ҳам машқ қилиш мумкин. Ҳаракатларни тасаввур қилишнинг бу тарздаги қўлланилиши идеомотор машғулотлар номини олган. “Мен ҳеч қачон машқларни фикран тасаввур қилиб олмасдан туриб, бажаришга киришмайман”,- дейди гимнастикачи. “Мен бутун масофани ҳаёлан югуриб ўтмасдан туриб, ҳеч қачон стартга чиқмайман”- дея еътироф етади югуриш бўйича спортчи. Ҳаракатларни тасаввур қилишнинг машқлантирувчи функцияси ихтиёрий ҳатти-харакатларнинг бутун бошли мураккаб механизмлари тизимининг жонланиши, ҳамда асаб - мушак, вегетатив ва бошқа бир қатор микрореакцияларнинг пайдо бўлиши оқибатида юзага келади. Улар машқни ёки хатти-ҳаракатни амалда чиндан ҳам бажарилгандаги микрореакциялар билан бир хил бўлиб, уларни фанда ид

2 -расм. Ҳаракатларни тасаввур қилишнинг машқлантириш тафовутлари. Тасаввурнинг машқлантирувчи функциясини намоён бўлиши шунингдек темпераментнинг айрим психологик ҳусусиятлари жумладан интроверсия ва идеомотор машғулотларига мойиллик кабилар билан ҳам боғлиқдир. Буларнинг барчаси идеомотор машғулотлардан фойдаланишда ҳам спортчилар, ҳам мураббийлар бу масалага индивидуал ёндашишлари кераклигини кўрсатади. Шунингдек, ушбу жараёнларда шуни ҳам унутмаслик керакки, ҳаракатларни тасаввур қилишнинг ҳар учала - дастурловчи, бошқарувчи ҳамда машқлантирувчи функциялари ўзаро боғлиқ ва биргаликда “яхлит” тарзда ишлайди. Машғулотларнинг реал жараёнида ёки мусобақаларда ана шу яхлитликнинг бирортаси, ё биттаси, ё бошқаси, ё учинчиси, олдинда турган вазифаларга ҳамда фаолиятнинг мавжуд ўзгарувчан шарт

велосипедчиларда эса вақтни ҳис этиш, шунингдек, сузувчиларда сувни ҳис этиш ва ҳоказоларни тилга олиш мумкин. Ихтитисослашган идрок турлари қанчалар ҳилма—ҳил ва сифат жиҳатидан турлича бўлсада, улар учун умумий бўлган белгиларни ҳам ажратиб кўрсатиш мумкин, бундай белгилар қаторига қуйидагилар киради: 1. Белгиланган таҳлилаторлар гуруҳи томонидан фарқлаш функциясининг ихтисослашуви, ҳатто баъзан бу биргина таҳлилатор томонидан ҳам амалга оширилади. 2. Спортчи ҳаракат қилаётган муҳитнинг ўзига хос жиҳатлари туфайли юз берадиган ёки хатти-ҳаракатларда иштирок этувчи предметнинг хусусиятларига кўра хосил бўладиган шартлилик. 3. Рақиблар ёки шерикларнинг фазодаги жойлашувига кўра юзага келадиган шартлилик. 4. Лабиллик (яъни беқарорлик) ва шу туфайли доимий машқ қилиб туришнинг зарури

Ихтисослаштирилган идрокнинг шаклланиш жараёнида таҳлилаторларнинг етакчилик ҳолати ўзгариши мумкин. Масалан, қиличбозлар ва боксчиларда дастлаб етакчи ўринда мушак-харакатланиш таҳлилатори бўлса, яъни у ўз масофасини топиб олиш учун спортчига ўзига хос “пайпаслагич” вазифасини ўтаса, бироз фурсат ўтиб энди бу масофа кўриш таҳлилатори билан хотирада қолади, кейинроқ еса кўриш – мотор координациясига (мувофиқлаштирувчисига) айланади. Ихтисослаштирилган идрокнинг физиологик механизмлари асосида “образ – эталонлар”, яъни тимсол қолиплар, кўринишда намоён бўлувчи асаб алоқалари, яъни стереотипларидан таркиб топган ўзига хос бирикма ётади. Бу образ — эталонлар турли спортда турлича кўринишга эгадир. Масалан, қиличбозликда узоқ муддатли машғулотлар жараёнида спортчиларда ўз масофалари эталони та

бўлади. Бунда мушак – ҳаракат сезгилари асосий ва муҳим аҳамият касб этади. Зеро улар қуйидагиларни ўзида ифодалайди: а) бажарилаётган хатти–ҳаракатларнинг суръатини; б) уларнинг бир хил изчилликда алмашиниш тезлигини; в) мушакдаги зўр беришларнинг тафовутини; Вақтни ҳис этишда кўриш таҳлилатори ҳам муайян рол ўйнайди. У югурувчига уни теварак-атрофидаги буюмлар ва бир-бири билан изчил равишда алмашиб турган турли тимсолларни идрок этиш йўли билан югурувчининг фазодаги бир жойдан иккинчи жойга кўчиш тезлигини белгилаб беради. Тўпни ҳис этиш. Ушбу хис копток билан боғлиқ бўлган барча спорт ўйинлари вакилларида мавжуд бўлсада, бироқ у ҳар бир ўйин учун алоҳида хусусият касб этади. Бу ихтисослашган идрок спортчига тўпнинг хусусиятларига ҳамда ҳаракатига қараб, ўз хатти-ҳаракатларини жуда аниқ

қилиб тасвирлайди: “Учиш пайтида ва планкага яқинлашганда ўз ҳаракатининг тезлигини ҳис этиш, ўтиладиган йўлни тасаввур этиш билан боғлиқ равишда сакровчига, у бироз кейинроқ бажариши керак бўладиган ҳаракатларни (ўзининг бой тажрибаси асосида) олдиндан чамалашга имконият беради. Шунинг учун ҳам у ҳали планкани кўрмай турибоқ, планкадан ўтиб олиш учун энг қулай ҳолатни танлай билади, бамисоли “ҳаёлан уни кўриб туради”. 10-§. Ихтисослаштирилган идрокларнинг психологик хусусиятлари Ихтисослаштирилган идрок бу ўзига хос мураккаб ва комплекс идрокдир. Унинг шаклланиши узоқ вақт давом этади, жумладан, мазкур китоб муаллифининг илмий тадқиқотларига кўра, ҳатто терма жамоа азъоларида ҳам, масалан қиличбозларда “масофани ҳис этиш” туйғуси 4-5 йиллик машғулотлардан сўнг ҳосил бўлади, велосипедчилар

Шунингдек Б.М.Шченин томонидан тажрибалар жараёнида чанғичиларнинг “вақтни ҳис этиш”ига бошқа бир қатор омиллар ҳам таъсир этишини аниқлаган, жумладан: спортчининг тайёргарлик даражаси, қорнинг сифати, об-ҳаво шароитлари ва хоказоларни тилга олиш мумкин. “Вақтни ҳис этиш”нинг бошқа бир белгиси сузувчиларни ўрганиш жараёнида аниқланган бу борада тадқиқотчи қуйидаги услубдан фойдаланган: сузувчи беш маротаба 100 метрлик масофани сузиб ўтган • Ўзи учун қулай суръатда; • Қулай суръатдан бир оз секинроқ; • Қулай суръатдан бироз тезроқ; • Энг юқори суръат билан; • Дастлабки қулай суръат билан. Олинган натижаларни таҳлил қилиш шуни кўрсатдики юқори малакали спортчида дастлабки қулай сузиб ўтиш билан, 5 –чи бор сузиб ўтиш ўртасида сезиларли статистик фарқ йўқ, бошловчи спортчиларда эса ушбу иккала

алоқадорлик мавжудлиги аниқланди. Бундан шу нарса келиб чиқадики, қўлга киритилган маълумотлар боксчилардаги “оралиқни ҳис этиш”нинг белгиларидан бири ҳисобланиб, улардан спортчиларда мазкур психик сифатнинг ривожланиш даражасини назорат қилишда фойдаланиш мумкин. Қиличбозларда ҳам табиий эксперимент ўтказилган бўлиб, уларда махсус тайёрланган ускуна ёрдамида спорт усталари бошловчи спортчиларга нисбатан манёврларни амалга ошириш жараёнида ўзлари учун одатий бўлган масофани 2,4 маротаба аниқроқ топа оладилар. Олинган маълумотларнинг психологик механизмини аниқлаш мақсадида иккинчи, модел эсперименти ўтказилди. Бунда экспериментга жалб этилган спортчига иккита масофани эсда сақлаб қолиш тавсия этилди биринчисини уларнинг ўзлари танлади, иккинчисини эса тажриба ўтказувчи тавсия этди. Тадқиқо

Реакция жараёнига мисол тариқасида старт ҳолатини келтириш мумкин. Спортчи стартга тайёрланар экан, нафақат ўз хатти-ҳаракатлари мақсадини олдиндан тасаввур қилади, балки унга эришиш воситаларини ҳам олдиндан белгилаб қў яди. У сигнал қай дай берилишини олдиндан билади ва уни онгли равишда кутади . Шу билан бирга мазкур сигналга қандай ҳаракат билан жавоб беришини англайди ва олдиндан бу хатти-ҳаракатларни ўзлаштириб, машқлантирган бўлади. Реакция жараёнларининг ўзига хос хусусияти шундан иборатки, у қисқа муддатли бўлади. Реакция жараёнининг тузилиши. реакция жараёни олдиндан маълум бўлган шартли қўзғалишни идрок этиб, унга мувофиқ жавоб хатти— ҳаракатларни бажаришдан иборатдир. Реакция жараёни тузилишида 3 та даврни ажратиб кўрсатиш мумкин (1-расм). Бу даврлар қуйидагилардир: дастлабки,

нейронлар орқали тегишли мушакларга жўнатилиш реакцияси жараёнидаги яширин даврнинг мотор лаҳзаси . Реакциянинг якуний ёки эффектор даври Ушбу давр жавоб ҳаракатининг бошланиши пайтидан то унинг батамом тугалланишигача бўлган вақт оралиғини қамраб олади. Бу даврда жавоб ҳаракати амалга оширилади, шунинг учун ҳам у одатда реакция жараёнидаги энг етакчи давр деб ҳисобланади. Бироқ, ушбу даврда амалга ошириладиган ва барча гувоҳ бўладиган ҳатти-харакатлар реакциянинг бундан олдинги даврларида тайёрланган бўлади: шу боисдан ҳам ушбу якуний давр ўзининг барча ҳусусиятлари билан реакциянинг дастлабки ва яширин даврларида бош миянинг катта ярим шарларида юз берган асаб жараёнларининг ҳарактери ва изчиллигига боғлиқ бўлади. Реакциянинг типлари . Реакциянинг сенсор, мотор ва нейт- рал типлари фарқл

Сенсор типидаги реакция бошқа реакция типларига нисбатан анча секин кечади. Уларнинг латент даври ўртача ҳисобда 160-175 сигма (сониянинг мингдан бир улуши) давом этади, чунки асаб қўзғалиши реакциянинг дастлабки даврида миянинг катта ярим шарлари қобиғидаги мотор марказларида эмас, балки сенсор марказида етакчилик қилади. Реакциянинг мотор типи. Спортчининг диққати реакциянинг дастлабки даврида жавоб ҳаракатини тайёрлашга йўналтирилганлиги билан характерланади. Албатта, бунда бош мия қобиғининг ҳаракат марказлари кучли қўзғалган бўлади, айни пайтда миянинг бошқа участкаларида, шу жумладан эшитиш таҳлилаторининг миядаги сўнгги қисмда ҳам тормозланиш ёки сезиларли сустлашиш кечаётган бўлади ( 3 -расм). Шу туфайли ҳам спортчи ўта тезкор ва кучли жавоб ҳаракатини намоён этишга тўла тайёр бўла

стартга алоқаси бўлмаган қўзгатувчига жавобан, уларни сигнал ўрнида қабул қилиб фалстарт рўй беради. Реакциянинг нейтрал типии - бош мия қобиғининг сенсор ва мотор участкаларидаги қўзғатувчи жараёнларнинг нисбатан вазминлиги билан ажралиб туради. Бунда спортчининг диққати бир вақтнинг ўзида ва бир хил даражада сигнални кутишга ҳамда унга жавоб ҳаракатини амалга оширишга қаратилади. Лаборатория шароитида нейтрал типдаги реаксиянинг латент даври 140-150 сигма давом этади. Амалда реакциянинг бу тури масъулиятли ҳаракатларда, шу жумладан старт пайтида ҳам жуда кам кузатилади. 12-§. Реакциянинг оддий ва мураккаб турлари тўғрисида тушунча Оддий реакция дейилганда , реакциянинг шундай тури тушуниладики, унда жавоб ҳаракатлари жуда содда бўлади: бунда жавоб реакциясини адо этиш учун олдиндан маълу

тайёрланган ҳаракат импулсларини мутлақо ўзгартиришга улгура олмаслиги, яъни рақибга имкониятни бой бериб қўйиши мумкин. Мураккаб реакцияларда спортчилар доимий равишда жангга умумий тайёргарлик ҳолатини намойиш этишлари лозим, улар бир лаҳзада ўзгарувчи сенсор жараёнларга муносиб жавоб қайтара олиш қобилиятига эга бўлишлари (бунинг учун тегишли қўзғатувчи сигнал бўлгандан кейин), қўзғатувчига у пайдо бўлиши биланоқ керакли ҳаракат билан жавоб бера олишлари шарт. Шу туфайли ҳам, жавоб ҳаракатини амалга ошириш даврининг ошиб бориши ҳисобига реакция жараёнининг тузилиши мураккаблашади. Бу даврда қуйидагилар кузатилади: 1) сенсор лаҳзаси, у қўзғалиш рецепсиясидан ташкил топади; 2) идрок этилган қўзғатувчини айни пайтда амал қилаётган бошқа қўзғатувчилардан фарқлаш, ёки ажратиб олиш лаҳзас

бўлиши билан мураккаб реакцияларнинг вақти сезиларли даражада ошиб кетади. НАЗОРАТ САВОЛЛАРИ 1 . Спортчининг техник тайёргарлиги деганда нимани тушунасиз? 2. Ҳаракат малакалари техник тайёргарлик ка қандай таъсир кўрсатади? 3. Малакаларда онгнинг ўрни ни тавсифлаб беринг. 4. Ҳаракат малакаларини шакллантириш жараёни қандай кечади? 5. Ҳаракат малакаларини шакллантириш босқичларини айтинг. 6. Ҳаракатларни егаллашда тасаввур қилишнинг ўрнини тавсифлаб беринг. 7. Спортдаги ихтисослаштирилган идроклар тўғрисида айтинг. 8. Ихтисослаштирилган идрокнинг физиолигик асослари деганда нимани тушунасиз? 9. Ихтисослаштирилган идрокнинг тавсифлаб беринг. 10. Ихтисослаштирилган идрокларнинг психологик хусусиятларини тавсифланг. 11. Реакцияга таъриф беринг. 12. Реакцияни турларини айтиб беринг. 13. Одд

амалга оширилади. Замонавий волейбол турли ўйин малакалари ва тактик комбинацияларга ниҳоятда бой бўлиб, ўта катта шиддат ва тезликда ўтади. Бинобарин, волейболнинг юқорида зикр этилган ўзига хос хусусиятлари ўйинчилардан мукаммал такомиллашган техник маҳорат талаб қилади. Мусобақа ўйинларида техник маҳорат қанчалик кенг ва ташқи таъсирларга нисбатан мукаммал шаклланган бўлса, шунчалик ғалабани қўлга киритиш имкони кўп бўлади. Ўйин техникаси – бу бир вақтнинг ўзида кетма-кет ва муайян мақсадли тартибда ижро этиладиган ихтисослашган ҳаракат ёки ҳаракатлар мажмуасидир. Ўйин техникаси – ҳаракатни аниқ, тез, енгил, вазиятга мувофиқ, кам куч сарф этиб юқори самарада бажаришга мўлжалланган бўлиши лозим. «Техника» атамаси юнонча (технус) сўз бўлиб, жуда кенг маънода фойдаланилади ва ўзбек тилида

турлича бўлиб, бу уларнинг морфологик ва функционал имкониятларига боғлиқ бўлади. Техник ҳаракатларни бажаришда ҳаракатларнинг вақт жиҳатидан маълум бир фазалари фарқланади. Одатда, ҳаракатларнинг уч фазаси: тайёргарлик, асосий ва якунловчи фазаларини белгилаб қўйиш мумкин. Тайёргарлик фазасининг аҳамияти ҳаракатни бош фазада бажариш учун қулай шароит яратишдан иборат. Бу шароитлар югуриб келиш, сакраш, айланма ҳаракатларни (тўсиқ қўйганда, коптокни ўйинга киритганда, ҳужум зарбасини беришда) бажариш билан яратилади. Асосий фазадаги ҳаракатлар бевосита асосий ҳаракат вазифаларини ҳал қилишга қаратилади. Биодинамик нуқтайи назардан бу фазадаги э нг муҳим нарса ҳаракатлантирувчи кучлардан тегишли вазиятда, тегишли йўналишда самарали фойдаланишдан иборатдир. Якунловчи фазадаги ҳаракатлар гавд

Волейбол техникаси иккита катта бўлим: ҳужум ва ҳимоя техникаларига бўлинади. Ўз навбатида, юқоридаги бўлимлар ҳам техник усулларнинг шакли ва мазмунига кўра бир қанча гуруҳларга бўлинади. Ҳар бир гуруҳда техник ҳаракатларнинг ўзига хос бажариш усуллари мавжуд бўлади. Ўқув фаолиятидан кутиладиган натижалар: • волейбол спорт тури ҳақида тушунча бериш ; • волейболни долзарб масалалари ва унга ўргатиш ни психологик асосларини ёритиб бериш; • муаммоли вазифаларни ечишда назарий психологик билимларни амалий қўллаш кўникмасини шакллантириш ; • муаммони аниқлаб, уни ҳал қилишда психологик ечим топиш. Ушбу кейсни муваффақиятли амалга ошириш учун олдиндан талаба лар қуйидаги билим ва кўникмаларга э га бўлмоқлари зарур: Талаба билиши керак: - Спортчиларни техник тайёрлаш психологик асосларни очиб бе

• коммуникатив кўникмаларга; тақдимот кўникмаларига; ҳамкорликдаги ишлар кўникмаларига; муаммоли вазиятларни таҳлил қилиш кўникмаларига. Манбалардан фойдаланиш учун тавсия этиладиган адабиётлар рўйхати : 1. Ўзбекистон Республикасининг «Таълим тўғрисида»ги Қонуни. Т.: Ўзбекистон, 1997. – 25 б. 2. Ўзбекистон Республикаси «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида»ги Қонуни. Т.: Ўзбекистон, 1997. – 16 б. 3. Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида»ги Қонуни. Тошкент, 27 июл 2000 йил. 4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Болалар спортини ривожлантириш жамғармаси фаолиятини такомиллаштириш чора- тадбирлари тўғрисида»ги 29 август 2004 йил 3481-сон Фармони. 5. Ғозиев Э.Ғ. “Умумий психология си ”. -Т. “Ўқитувчи”. 2010 й. 6. Гаппаров З.Г. Спортивная психологи

11. Гаппаров З.Г., Турсунова М.А., Сайитметова З.Т. “Психология” лаборатория машғулотлари учун услубий қўлланма. -Т. 2006 й. 12. Умумий психология Петровский А.В. тахрири остида. -Т. “Ўқитувчи”. 1992 й. 13. Уэйинберг Р.С. гоулд.Д. Основы психологии спорта и физической культуры. -К.-2001. 14. Айрапетянц Л.Р., Пулатов А.А. Волейбол назарияси ва услубияти. Жисмоний тарбия институтлари ва Олий педагогика билим юртлари учун дарслик. 2011. - 279б. 15. Айрапетянс Л.Р., Годик М.А. Спортивные игры. // Монография. Т.: Ибн Сино, 1991. - 160 с. 16. Айрапетянс Л.Р. Волейбол. // Учебник для высших учебных заведений.Т.: Зар қалам. 2006. - 240 с. 17. Айрапетянц Л.Р., Пулатов А.А., Исроилов Ш.Х. Волейбол. // Олий ўқув юртлари умумий курс талабалари учун ўқув қўлланма.Т.: 2009. - 77 б. 18. Беляев А.В. Обуче

1.Кейс ва унинг ахборот таъминоти билан танишиш Аввало кейс билан танишинг. “Волейбол ўйинида харакатланиш ва тўпни узатиш техникаси ни психологик асослари ” ҳақида тушунча ҳосил қилиш учун бор бўлган бутун ахборотни диққат билан ўқиб чиқиш лозим. Ўқиш пайтида вазиятни таҳлил қилишга шошилманг 2.Берилган вазият билан танишиш Маълумотларни яна бир маротаба диққат билан ўқиб чиқинг. Сиз учун муҳим бўлган сатрларни белгиланг. Бир абзацдан иккинчи абзацга ўтишдан олдин, уни икки уч маротаба ўқиб мазмунига кириб борамиз. Кейсдаги муҳим фикрларни қалам ёрдамида остини чизиб қўйинг. Вазият тавсифида берилган асосий тушунча ва ибораларга диққатингизни жалб қилинг. 3. Муаммоли вазиятни таҳлил қилиш Асосий муаммо ва кичик муаммоларга диққатингизни жалб қилинг. Асосий муаммо: Спортчи ўзини фикр хаёли

Қуйидаги келтирилган вазиятда спортчи қайси стартолди холатини бошидан кечирган? (стартолди лихорадка, стартолди апатия, жанговорлик холати, хотиржамлик холати ) Спортчи ўзини фикр хаёли мусобақага қаратилган шу билан бирга мутлоқ ўзига ишончи ортган. Ўзини тетик ва кучли ҳис этган, мусобоқага батамом тайёр. Жанговорлик холати. Бу ҳолат қуйидаги белгилар билан ифодаланади: диққатнинг тўппланишининг доирасини кенгайиши (ифодаланади) тафаккур ва идрокнинг яхшиланиши. Стеник (ижобий) кайфиятнинг пайдо бўлиши кабилар. Жанговор ҳолатнинг физиологик асоси бош мияда оптимал асаб қўзғалишининг содир бўлиши. Бошқача айтганда қўзғалиш ва тормозланиш жараёнлар ўртасида мувозанатнинг вужудга келиши. Бундай ҳолат, яъни жанговор ҳолат мусобақада ижобий натижага олиб келади! Ўтказилган таҳлиллар ва натиж

2.4.Т алабаларни эришган ўқув ютуқларини назорат қилиш бўйича саволлар 72

1. Психология фанининг предмети ва вазифалари. 2. Умумий психологиянинг фанлар тизимида тутган ў рн и ва бошқа фанлар билан алоқаси. 3. Илмий психологиянинг методологик тамойиллари ва уларнинг талқини. 4. Психология фанининг тармоқлари. 5. Психологияда метод ва методология. 6. Психологик таълимотлар тарихидан.Шарқ мутафаккирларининг психологик қарашлари. 7. Психиканинг филогенезда ривожланиши. Қў з ғ алувчанлик, тропизмлар, инстинкт. 8. Психика тарақкиёти. 9. Психика ва онг. Онгнинг таркиб топиши ва психологик талқини. 10. Онг ва онгсизлик ҳолатлари. 11. Нерв тизимининг таркибий қисми ва психика. Психиканинг рефлекторлик ҳолати. 12. Психология фанининг ривожланиш босқичлари. 13. Фаолият ҳақида тушунча. 14. Фаолиятнинг интереоризацияси ва экстериоризацияси. 15. Кўникма ва малакалар. 16. Фао

38. Диққатнинг хусусиятлари. 39. Диққатнинг физиологик механизмлари. 40. Таълим жараёнида диққатнинг аҳамияти. 41. Сезги ҳақида тушунча. 42. Сезгиларнинг таснифи. 43. Сезги қонуниятлари. 44. Идрок ва унинг хусусиятлари. 45. Идрок таснифи. 46. Идрокнинг индивидуал хусусиятлари. 47. Хотира ва унинг жараёнлари. 48. Хотира назариялари. 49. Хотира турлари. 50. Хотиранинг индивидуал хусусиятлари. 51. Хотиранинг физиологик механизмлари. 52. Хаёл ва унинг психологик хусусиятлари. 53. Хаёл турлари. 54. Ижодий хаёл. 55. Бадиий ва илмий ижодиётда фантазия. 56. Тафаккур. 57. Фикрлаш операциялари. 58. Тафаккур турлари ва унинг мантиқий шакллари. 59. Тафаккур ва нутқ. 60. Янгича тафаккур юритишни шакллантириш. 61. Мотивация ҳақида тушунча. 62. А.Маслоуннинг “Инсон хулқ-атворининг мотивация концепцияси”.

СПОРТ ПСИХОЛОГИЯСИ ФАНИДАН 1. Спорт психологиясининг предмети ва вазифалари. 2. Спорт психологияси – психология фанинг махсус амалий сохаси эканлиги. 3. Спорт психологиясининг вужудга келиши ва кискача тарихи 4. Спорт психологиясининг умумий психология, психология фанининг бошка тармоклари, спортнинг назарияси ва амалиет билан богликлиги 5. Сизни спорт турингизни эгаллаш учун қайси психик жараёнларни ривожлантириш зарурлигини очиб беринг 6. Психологик текшириш усулларини қайд этинг ва очиб беринг. 7. Спорт фаолияти ҳақида тушунча ва унинг психологик характеристикаси. 8. Спорт фаолиятининг ғоявий юналиши ва унинг мотивлари. 9. Реакция ҳақида тушунча. 10. Реакция турлари. 11. Оддий ва мураккаб реакция структураси. 12. Оддий реакция типлари. 13. Конкрет спорт турида реакциянинг хусусиятлари.

38. Спортчини мусобақага психик тайёрлиги ҳақида умумий тушунча. 39. Мусобақага психологик тайёргарлик системаси. 40. Мусобақа шароитлари ҳақида ахборотлар. 41. Машқланган ҳолатни ўз-ўзидан баҳолаш. 42. Мусобақада иштирок этишнинг мотивларини активлаштириш ва ишончини шакллантириш. 43. Бўлажак спорт фаолиятини программалаштириш. 44. Мусобақа олдидан оптимал эмоционал ҳолатни шакллантириш. 45. Мусобақа шароитида психик ҳолатларни бошқариш. 46. Спортчини иродавий тайёрлашнинг психологик асослари. 47. Ирода ва иродавий сифатлар ҳақида тушунча. 48. Спорт фаолиятида иродавий сифатлар таснифи. 49. Иродавий зўр бериш турлари. 50. Объектив ва субъектив қийинчиликлар ва уларни бартараф этиш. 51. Тренеровка жараёнида иродавий зўр беришни тарбиялаш. 52. Спортчини техник тайёрлашда тасаввурнинг аҳамия

"СПОРТ ПСИХОЛОГИЯСИ" КУРСИДАН ТЕСТ САВОЛЛАРИ . 1. "Спорт психологияси" атамасини ким биринчи бўлиб киритган? А) Пьер де Кубертен * Б) Леонардо до Винчи С) Бунд Д) Антонелли 2. "Спорт психологияси" атамаси нечанчи йилда биринчи бўлиб киритилган? А) 1900 * Б) 1880 С) 1890 Ж) 1901 3. Нечанчи йилда спорт психологияси халқаро миқёсда расмий қабул қилинган? А) 1965 * Б) 1900 С) 1911 Д) 1960 4. Спорт психология Халқаро Федерациясини биринчи президенти ким бўлган? А) Антонелли* Б) П.А. Рудик С) Пьер де Кубертен Д) Пуни 5. Спорт психологияси предмети қуйидагиларни ўрганади: (энг тўғри жавобни белгиланг) А) Спорт мусобақасига тайёргарлик ва психик холатларни бошқаришни * Б) Айрим спорт турларини техникасини, тактикасини С) Спорт фаолиятини хусусиятларини Д) "Тренер ва спо

8. Спорт билан шуғулланишнинг мақсади бу: А) Спорт натижасига эришиш * Б) Рохатланиш учун машқланиш С) Соғлиқни яхшилаш Д) Харакатга қўзғовчи ички куч 9. Спортчи шахси қайси тойифага тааьлуқли? А) Ижтимоий * Б) Тарихий С) Сиёсий Д) Биологик 10. Спорт коллективи бу: А) Ижтимоий маьнога эга бўлган мақсадли спортчилар гурухи * Б) Тренер йиғган гугух С) Биргаликда шуғулланиш учун спортчиларни бирлашиши Д) Футбол командасини яратиш учун бирлашган спортчилар гурухи 11. Харакат малакалари бу:(тўғрироқ жавобни белгиланг) А) Енгил, тез, тежамли, юкори даражада такомиллашганяхлит харакатлар* Б) Янги харакатни автоматик равишда бажариш С) Енгил, тез, тежамли, юқори даражада такомиллашган харакатлар Д) Ёдланган автоматлашган харакатлар 12. Харакат малакаларини шаклланиши нечта қонуниятларга эга? А) 5

Б) 6 С) 4 Д) 5 15. Қайси психик жараёнсиз жисмоний машқларни техникасини шакллантириш мумкин? А) Хаёл * Б) Идрок С) Тасаввур Д) Тафаккур 16. Қ ачон спортчи яхши ва тезроқ харакат малакаларини эгаллайди? А) Машкни ўзлаштиришда ички ва ташки контурни яратишда * Б) Мукаммал тушунтирганда С) Тез-тез кайтаришда Д) Ўрганаётган харакатни мустакил ўрганганда 17. Харакат малакаларини шакллантириш график тасвири қандай номланади? А) Маш қ эгри чизиғи * Б) Харакат малакаларни график тасвири С) Харакат малакаларини шаклланишини схематик тасвири Д) Ўрганган харакатни мустакил кайтариш ва бажаришда 18. Спортда реакция бу: А) Спортчини олдиндан маьлум бўлган қўзғовчига онгли жавоб харакати * Б) Ташқи ва ички мухитдан таьсир этувчи кўзғовчиларга жавоб харакати С) Югуриш дистанциясини ўтиш тезлиги Д) Таьси

21. Оддий реакцияни яширин, латент даври нечта моментдан иборат? А) 3 * Б) 4 С) 5 Д) 6 22. Мураккаб реакцияни яширин, латент даври нечта моментдан иборат? А) 3 Б) 4 С) 5 * Д) 7 23. Қуйидаги пунктлардан қайсиниси тактик план тузишда мухим хисобланади? А) Мусобақа хакамлигини билиш Б) Айни спорт турини тактикасини ўзига хос хусусиятини билиш С) Ракибни хусусиятларини билиш * Д) Ўз индивидуал хусусиятини билиш 24. Мусобақани тахминий тактик планини ким тузади? А) Спортчи, тренер * Б) Фақат тренер С) Психолог, спортчи Д) Спортчи, психолог 25. Спортчини тактик тафаккурини нима тавсифламайди? А) Техник малакаларга таяниш * Б) Кўргазмали-образли характер С) Тафаккурнинг вазиятлилиги Д) Тафаккурнинг амалий натижа берадиган характери 26. Қуйидаги омиллардан қайсиниси спортда тактикани эгаллаш учун

А) Кузатувчанлик * Б) Тасаввур С) Тафаккур Д) Антиципация 28. Тахминий тактик план тузишда психик омиллардан қайсиниси мухим рол ўйнайди? А) Эмоционаллик Б) Хаёл С) Хотира Д) Концептуал модел * 29. Тактик планни амалга оширишда спортчи нутқни кайси шаклини ишлатади? А) Ички * Б) Ташки С) Диологик Д) Монологик 30. Шахсни билиш доирасини ривожланиши психологик тайёрлашни кайси вазифасига йўналтирилган? А) Техник - тактик махоратни юқори даражага етказиш учун мухим психик жараёнларни такомиллаштириш * Б) Спортчи шахсини психик жараёнларини оптимал ва стабил намоён бўлишига таьсир этувчи психик сифатларни шаклланиши С) Мусобақ а ва машғулот жараёнида оптимал психик холатларни яратиш Д) Бўлажак мусобақа хакидаги билимларни ишлаб чикаришга йўналтириш УМУМИЙ ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР Мустақил давлатими

шаклланиши, касбий билим, кўникма ва малакаларни чуқур ўзлаштириш билан бир қаторда, юксак маънавий ва маданий хислатларга эга бўлиши, ақлан теран, мустақил фикрловчи, ижодкор, миллий ва умумбашарий қадриятларни ўзида жо қилган, мураккаб вазиятларда ташаббус ва масъулиятни ўзига олишга қодир, кенг дунёқарашга эга инсон бўлиб этишиши тақдим этилаётган моделимизнинг устувор мақсади қилиб белгиланган. Бизнинг тадқиқотимиз асосида ишлаб чиқилган концепция психология ва спорт психологияси фанини ўқитишнинг назарий ва амалий масаларини тадқиқ этиш, фан юзасидан электрон ўқув модули ишланмаси орқали спортчиларни ҳаракат малакаларини шакллантиришда “ПСИ-10” дастурини авзаллигини инновацион педагогик технологиялар асосида такомиллаштириш ва талабаларни спортга бўлган мотивасиясини ривожлантириш ва

ҳамда фан дастурига мувофиқ ўқитиладиган “Спортчиларни техник тайёрлашнинг психологик асослари” мавзусида “ПСИ - 10” дастурини авзаллигини инновацион педагогик технологиялар асосида презинтацияси ишлаб чиқилди. Маълумки, спортчиларини техник жиҳатдан тайёрлашнинг психологик асослари ҳақида гапирадиган бўлсак, спортчини техник жиҳатдан тайёрлаш бу спортчини муайян спорт тури хос бўлган ҳаракатларни бажариш усулларини эгаллаши ва уларни такомиллаштиришдан иборат бўлган психологик - педагогик жараёндир. Спорт ҳаракатларининг техник усуллари хар хил спорт турларида турлича психологик тузилишга э га бўлади. Машқлар техникасини э галлаш ўз мазмунига кўра спорт ҳаракатлари малакасини э галлашдан иборат. Шунинг учун ҳам спортчиларни техник тайёрлашнинг марказий психологик муаммоси бу − ҳаракат мал

олади. Сўнгги йилларда ўйин қоидаларининг кескин ўзгариши (танани барча қисми билан тўп қабул қилиш, ҳисобни тай-брейк тизимида олиб борилиши, «либеро» ўйинчисининг жорий этилиши, ўйинчи алмашинувининг тўғридан тўғри амалга оширилиши, тўрнинг пастки қисмига тегишга рухсат берилиши ва ҳ.к.) ўйин суръатини янада жадаллашишига олиб келди. Мутахассислар томонидан аниқланганки, ҳар бир мусобақа ўйинида волейболчилар 300-600 марта, ҳатто ундан кўп сакраб ижро этиладиган техник-тактик малакаларни бажарар эканлар. Агар ўйиндан олдинги «разминка» давомидаги сакрашлар, ўйин вазиятларида тўпсиз ижро этиладиган чалғитувчи сакрашлар эътиборга олинса, қайд этилган сакрашлар ҳажми янада ортади. Борди-ю бу сакрашларнинг йиллик ҳажми назарда тутилса, замонавий волейболда юксак натижага эришиш қанчалик жисм

Купить