Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 85.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Психология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Psixologiyada sensor deprivatsiya tadqiqotlari

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI KURS ISHI MAVZU: PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA TADQIQOTLARI Ta’lim yo‘nalishi: 60310903 – Psixologiya (amaliy psixologiya) Fan: Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat Ilmiy rahbar: Toshkent-202 4 1 M U N D A R I J A 2 KIRIS H ……………………………………………………… ….. 3 I BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA 5 1.1 § Sensor deprevatsiya haqida tushuncha…………….. ……………. 5 1.2 § Psixologik sensor tizim…………………………………………... 7 1.3 § Sensor buzilish…………………………………………………... 13 I BOB yuzasidan xulosalar…………………………………………… 18 II BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA TADQIQOTLARI 19 2.1§ Sensor deprevatsiya tadqiqotlari ………………………………... 19 2.2§ Sensor deprevatsiya oqibatlari……………………………. ……... 23 2.3§ Sensor deprevatsiya oldini olish……………………………. …… 28 II BOB yuzasidan xulosalar……………………………………………. 33 XULOSA ………………………………………………………. 35 GLOSSARIY ………………………………………………… … 36 ADABIYOTLAR RO‘YXATI ………………………………… 37 3 KIRISH Mavzuning dolzarbligi: Deprevatsiya darajasi , bir kishi yoki bir guruhning uzun vaqt davomida sosial aloqasizlik , izolyatsiya yoki maqsadsizlik hissi bilan bog ' liq ravishda o ' zining maqsadlariga erishish imkoniyatini yo ' qotishni anglatadi . Bu o ' zgaruvchilar o ' rtasida biron bir bazi hisob - kitoblar bo ' lishi mumkin , lekin deprevatsiya darajasi shaxsiy va muammoli bo ' lishi mumkin . Sensor deprevatsiya darajasi deb , bir sensor tiziminin ( masalan , bir robot yoki kompyuter tizimi ) o ' zining normal holatidan qat ' iy ravishda uzoq vaqt davomida uzaklashgan , yo ' qolgan , yoki ishlayolmagan holati haqida ma ' lumotlarga ega bo ' lishi tushuniladi . Bu ma ' lumotlarga misol sifatida sensor to ' plangan axborotlar , sensorlar orqali o ' tkazilgan ta ' minot ma ' lumotlari , sensorning ishlashiga oid statistik ma ' lumotlar , sensorning oxirgi ishlash vaqtida o ' tkazgan voqealar haqida ma ' lumotlar kiritiladi . Mavzuning o ‘ rganilganlik darajasi : Sensor deprevatsiyasining darajasi o ' ziga xosdir , va bu sensorning mahsulotida , masalan , bir robot yoki avtomobilda ishlatilishi mumkin . Bu holatda, sensor deprevatsiyasining darajasi, sensor tizimining yaratish va ishlash qobiliyatini qanday darajada ta'sirga olib kelishi bilan bog'liq bo'ladi. Sensor deprevatsiyasining darajasini o'lchash uchun ma'lumotlar to'plangan va tahlil qilingan so'rovnomalar, testlar yoki monitoring vositalari ishlatilishi mumkin. Bunda sensorning normal ishlash holatiga nisbatan kelishilgan ma'lumotlarning umumiy soni, turlari va ulardan foydalanish shakllari hisobga olinganidek, sensor deprevatsiyasining darajasi aniqlovchi ahamiyatga ega bo'ladi. Kurs ishining maqsadi: Sensor deprivatsiya oldini olish uchun bir nechta usullar mavjud. Bu usullar hissiy mahrumlikni ortadan kaldirish, hissiy taassurotlarni tiklash va normal hissiy faoliyatni tiklashga yordam beradi. 4 Quyidagi usullar sensor deprivatsiya oldini olishda foydalaniladigan eng mashhur usullardan ba'zilaridir: 1. Sensor deprivatsiya kamerasi: Sensor deprivatsiya kamerasi, odamni suv ostida suzish va haroratni tana haroratiga moslashga imkon beradi. Bu usul hissiy mahrumlikni tajribalash va terapevtik maqsadlar uchun ishlatiladi. 2. REST terapiyasi: REST (Restricted Environmental Stimulation Therapy) terapiyasi, hissiy mahrumlik xonasini terapevtik maqsadlar uchun ishlatish usulidir. Bu terapiya davomida shaxsiy his-tuyg'ularning tiklanishi va qayta tiklanishi kuzatiladi. 3. Meditatsiya: Meditatsiya hissiy mahrumlikni oldini olishda o'ziga xos o'rniga ega bo'lgan bir usuldur. Meditatsiya davomida odamning tana va ruhining qisqa davrli hissiy mahrumlik holati yaratiladi, bu esa odamning tarkibiy hissiyotlarini tiklashga yordam beradi. 4. Tashqi stimulyatsiyalardan foydalanish: Sensor deprivatsiya oldini olish uchun tashqi stimulyatsiyalardan foydalanish ham muhim usul hisoblanadi. Bu stimulyatsiyalar, misol uchun musiqa tinglash, kitob o'qish, tabiatda yurish kabi faoliyatlar orqali hissiy mahrumlikni qayta tiklashga yordam beradi. 5. Psixologik terapiya: Psixologik terapiya, sensor deprivatsiya oldini olishda muhim bir usul hisoblanadi. Bu terapiya davomida odamning hissiy mahrumlik bilan bog'liq psixologik muammolarini hal qilishga yordam beriladi. Bu usullar sensor deprivatsiya oldini olishda foydalaniladigan eng mashhur usullardan faqat bir nechta misollar hisoblanadi. Har bir odamning hissiy mahrumlik bilan bog'liq holati va kerakli usullariga qarab, boshqa usullar ham foydalanilishi mumkin. Shuningdek, bu usullar boshqa tibbiy va psixologik usullar bilan birgalikda ishlatilishi ham tavsiya etiladi. Kurs ishining predmeti: P sixologiyada sensor deprevatsiya tadqiqotlari o‘rganish va tahlil qilish. Kurs ishi tuzilishi va hajmi: Kurs ishi kirish qismi, 2 ta bob, 6 ta paragraf, xulosa qismi, glossariy va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. Kurs ishi hajmi jami 3 7 betni tashkil etadi. 5 I.BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA 1.1. Sensor deprevatsiya haqida tushuncha Sensor deprivatsiya (lotincha: sensus-tuyg u va lotincha: deprivatio-ʻ yo qotish, mahrum qilish ) ʻ — Markaziy asab tizimiga nerv impulslari oqimining pasayishiga olib keladigan bir yoki bir nechta sezgi organlar faoliyatini vaqtinchalik cheklash. Sensor deprivatsiya ya ni hissiy mahrumlik yopiq joyda ʼ (suv osti kemasida, kosmik kemada va boshqalarda) izolyatsiya qilishda paydo bo lishi mumkin; bundan tashqari, kosmik parvozda vaznsizlik ham misol bo la ʻ ʻ oladi. Eng oddiy deprivatsiya asboblari, masalan, ko zni to suvchi narsa yoki ʻ ʻ maxsus ko zoynak, quloqchinlar va eshitishga ta sirini kamaytiradi yoki yo q ʻ ʼ ʻ qiladi, murakkabroq qurilmalar esa hid, taktil(teri tuyish), ta m, retseptorlari va ʼ vestibulyar apparatlarni „o chirishi“ mumkin. Sensor mahrumlik hozirgi ʻ tibbiyotda, yoga, meditatsiya, psixologik eksperimentlarda (masalan, hissiy mahrumlik kamerasi bilan), shuningdek, BDSM o yinlarida, qiynoq va ʻ jazolashda qo llaniladi. ʻ Hissiy mahrumlikning qisqa davrlari odamga tinchlantiruvchi ta sir ʼ ko rsatadi, ichki ongsiz tahlil jarayonlarini, ma lumotni tizimlashtirish va ʻ ʼ saralashni, o zini o zi boshqarish va psixik holatni barqarorlashtirish ʻ ʻ jarayonlarini qo zg atadi, tashqi stimullardan uzoq vaqt mahrum bo lish esa ʻ ʻ ʻ haddan tashqari tashvishga, beqarorlikka olib kelishi mumkin. Shuningdek, gallyutsinatsiyalar, depressiya, diqqatni jamlay olmaslik va g ayriijtimoiy xatti- ʻ harakatlar, bu keyinchalik travmadan keyingi stressga olib kelishi mumkin. Sensor deprivatsiyaning shaxsga uning his-tuyg ulari orqali ta sirining bu ʻ ʼ xususiyati majburiy tergov jarayonlarida keng qo llanilishini topdi (masalan, " ʻ beshta usul " yoki " kengaytirilgan so roq usullari "). ʻ Sensor deprivatsiya kamerasi 6 Sensorli deprivatsiya kamerasi tovush va yorug lik o tkazmaydigan xonaʻ ʻ bo lib, unda odam sho r suvda suzadi, uning zichligi tanaga teng va harorati tana ʻ ʻ haroratiga mos. Bunday kamera birinchi marta 1954 -yilda Jon Lilli tomonidan sensor deprivatsiya ta sirini o rganish uchun qo llangan. Bunday kameralar ʼ ʻ ʻ meditatsiya, dam olish va tibbiyot uchun ham qo llaniladi. Boshqacha qilib ʻ aytganda, „floating“ "suzuvchi" kema atamasi ham ishlatiladi (inglizcha: float [flout] — erkin suzib yurmoq, yuzada qolmoq). Britaniyaning Kolumbiyasi Universitetidan Piter Syuedfeld va Roderik Borri 1970 -yillarning oxirida hissiy mahrumlik xonasining terapevtik maqsadda qo llanilishini o rganishdi. Ularning texnikasi cheklangan atrof-muhitni ʻ ʻ stimulyatsiya qilish terapiyasi (REST) deb nomlangan. Sensor deprivatsiyaning foydali tomonlari Turli sohalarda o tkaziladigan ko plab mashqlarida shaxsiyatni tuzatish ʻ ʻ maqsadida sensor deprivatsiya qilish usuli qo llaniladi. Yopiq ko zlar, sokin ʻ ʻ atrof-muhit, yolg iz joy, harakatsiz holat, yolg izlik ʻ ʻ — bularning barchasi turli xil o z-o zini rivojlantirish amaliyotlari uchun ishlatiladigan sensor deprivatsiya ʻ ʻ turlari hisoblanadi . Sensor deprivatsiyaning salbiy oqibatlar Sensor deprivatisiya o tkaziladigan vaqt oshgani sayin, beqaror aqliy ʻ faoliyat bosqichida, hissiy labillik pasayish bosqichi namoyon bo ladi ya nikim ʻ ʼ letargiya, depressiya, apatiya, bu qisqa vaqt ichida eyforiya, asabiylashishga aylanadi. Sensor deprivatsiya sharoitlari qanchalik og ir bo lsa, fikrlash jarayonlari ʻ ʻ tez buziladi, bu esa diqqatni bir yerga jamlay olmaslik, muammolar haqida izchil fikr yuritishda namoyon bo ladi. ʻ Ular oddiy aqliy harakatlarni bajarishda pasayishlar kuzatilishi bilan namoyon bo ladi. ʻ 7 1.2. Psixologik sensor tizim Psixologik sensor tizimlar bu insonning ruhiy holati, his-tuyg'ularini o'rganadigan sensorlar bo'lib, ular quyidagi usullarga asoslanadi: 1. Elektrodermografiya (EGR) - bu teri qavati elektr o'tkazuvchanligini o'lchash orqali stress holatini aniqlaydi. Stress paytida ter bezlari faollashib, teri o'tkazuvchanligi o'zgaradi. 2. Fotopletizmografiya (PPG) - bu qon tomirlari tortishuvchanligini o'lchash orqali his-tuyg'ularni aniqlaydi. Hissiyotlar ta'sirida qon oqimi o'zgaradi. 3. Elektrookkulografiya (EOG) - bu ko'z harakatlarini kuzatib, diqqatni o'lchaydi. Ko'z harakati bilan bog'liq potensiallar kuzatiladi. 4. Elektroensefalografiya (EEG) - bu miya faoliyatini o'rganish orqali ruhiy holatni belgilaydi. Turli ruhiy jarayonlarga miya to'lqinlari javob beradi. 5. Biologik marker analizlari - bu tana haroratini, nafas olish sur'atini va boshqa biologik parametrlarni kuzatib, stressni baholaydi. 6. Ovoz analizlari - bu ovozning tembri, balandligi va ritmi bo'yicha ruhiy holatni taxmin qiladi. 7. Yuz ifodasi tahlili - bu yuz mushaklarining tortishuvi va plastik harakatlari orqali hissiyotlarni aniqlaydi. Bu sensorlar odatda maxsus qurilmalarga o'rnatiladi va ruhiy holatning o'zgarishini real vaqtda kuzatishga yordam beradi. Psixologik sensorlar insonlarda ruhiy holatni monitoring qilish uchun foydalaniladi. Psixologik sensor tizimlar quyidagi sohalarda qo'llanilmoqda: 1. Tibbiyot sohasida - Ruhiy kasalliklarni tashxislash va davolashda - Stress va tushkunlik holatlarini nazorat qilishda - Ruhiy holatni monitoring qilish orqali dori ta'sirini baholashda 8 2. Aviatsiya va transportda - Uchuvchilar va haydovchilarning diqqatini kuzatib xavfsizlikni ta'minlashda - Mashinalar va jihozlar bilan o'zaro ta'sir jarayonlarini takomillashtirishda 3. Marketing va sotuvda - Iste'molchilarning hissiy munosabatlarini o'rganishda - Mahsulot va xizmatlarni taklif qilishda psixologik yondashuvni qo'llashda 4. Ta'lim sohasida - O'quvchilarning diqqat va qiziqishlarini nazorat qilishda - Ta'lim jarayonini individual psixologik holatga moslashtirishda 5. Xavfsizlik sohalarida - Odamlardagi gumonsirash va xavf holatlarini aniqlashda - Portlash qurilmalarini aniqlashda stress ta'sirini kuzatish orqali 6. Ilmiy tadqiqotlarda - Inson psixologiyasini o'rganish va xulq-atvor modellarini yaratishda - Sanoat mahsulotlari dizaynini insonparvarlashtirish yo'llarini izlashda Psixologik sensorlar texnologiyalari kundan-kunga rivojlanib bormoqda va ularning qo'llanish doiralari kengayib bormoqda. Psixologik sensorlar eng ko'p qo'llaniladigan soha bu tibbiyot va salomatlik sohasi hisoblanadi. Tibbiyot sohasida psixologik sensorlardan quyidagi maqsadlarda foydalanilmoqda: 1. Ruhiy kasalliklarni tashxislash va davolashda: Psixologik sensorlar yordamida depressiya, tashvishlanish buzilishlari, posttravmatik stressli buzilishlar kabi ruhiy kasalliklardagi belgilarni aniqroq aniqlash mumkin. Bu esa to'g'ri tashxis qo'yish va samarali davolash choralarini belgilashga yordam beradi. 2. Stress holatlarini nazorat qilish: 9 Ko'pgina somatik kasalliklarda stressning roli katta. Psixologik sensorlar orqali bemorlarning stress darajasini kuzatib borish va uni kamaytirish choralari ko'riladi. 3. Medikamentlar ta'sirini baholash: Ruhiy kasalliklarda qo'llaniladigan dorilar bemorlarga turlicha ta'sir qilishi mumkin. Psixologik sensorlar orqali dorilarning samaradorligini monitoring qilish va kerak bo'lganda dozani o'zgartirish imkoniyati mavjud. 4. Reabilitatsiya jarayonlarida: Turli ruhiy va jismoniy shikastlanishlardan keyin bemorlarning tiklanish jarayonlarini kuzatib borish va ularga individual yondashuvlarni qo'llash imkoniyatlari mavjud. Shuningdek, psixologik sensorlar aviatsiya, ta'lim, marketing kabi sohalarda ham qo'llanilmoqda. Lekin ularning eng keng tarqalgan va dolzarb qo'llanish sohasi tibbiyot va salomatlik sohasi bo'lib qolmoqda. Psixologik sensorlar stress darajasini kamaytirishda quyidagi usullar orqali yordam beradi: 1. Biotertibut nazorati (biofeedback) Bu usulda bemor tanasidagi turli fiziologik jarayonlar (yurak urishi, nafas olish, qon bosimi, teri harorati va hokazo)ni real vaqtda kuzatib boradi. Psixologik sensorlar bu jarayonlarni o'lchab beradi. Bemor shu parametrlarni kuzatib, ularga o'zi ta'sir qila oladi. Masalan, nafas olish mashqlarini bajarib, yurak urish sur'atini pasaytirishi mumkin. Bu stress holatini kamaytiradi. 2. Meditatsiya va relaksatsiya Psixologik sensorlar meditatsiya jarayonida bemorning diqqatini, nafas olish tarzini, mushaklarining holatini kuzatib boradi. Shu asosda unga relaksatsiya usullarini optimallashtirish bo'yicha maslahatlar beriladi. 3. Virtuallashtirilgan terapiya Bu usulda bemor sensorlar yordamida aniqlangan stress holatiga qarab maxsus virtual muhit yaratiladi. Bemor shu muhitda relaksatsiya qiladi va stressni yengishni o'rganadi. 10 4. Muloqot va kognitiv terapiya Psixologik sensorlar yordamida bemor hissiyotlari, fikrlashi, qarashlarining o'zgarishi kuzatiladi. Bu terapevtga uning holatini tushunishda yordam beradi va terapiya davomida uni to'g'ri yo'naltiradi. 5. Stressni boshqarish mashqlari Sensorlar orqali stressning asosiy omilinchalar aniqlangandan so'ng, bemor uchun maxsus jismoniy va aqliy mashqlar tanlanadi va ularni bajarish natijasi kuzatiladi. Xulosa qilib aytganda, psixologik sensorlar stressni obektiv baholash va unga qarshi samarali individual usullarni tanlash imkonini beradi. Albatta, psixologik sensorlar orqali stress darajasini kamaytirish usullari haqida batafsil tushuntirib o'tay. 1. Biotertibut nazorati (biofeedback) Bu usulda bemor tana harorati, teri o'tkazuvchanligi, qon bosimi, elektrokardiosignallar kabi biologik parametrlarini real vaqtda kuzatadi. Masalan, yuqori stress holatida qon bosimi va terlash darajasi ortadi. Bemor shu holatlarni kuzatib, nafas olish, mushaklarni bo'shatish kabi usullar bilan ularga ta'sir o'tkazishni o'rganadi. Biofeedback orqali stresskni kamaytirish usullarini mustahkamlaydi. 2. Meditatsiya va relaksatsiya Psixologik sensorlar meditatsiya davomida miyaning elektr faoliyati, qon aylanish tezligi kabi parametrlarni kuzatadi. Terapevt bu ma'lumotlarni tahlil qilib, bemorga optimal relaksatsiya usulini tanlaydi. Masalan, diafragma nafas olish, muskul relaksatsiyasi, ichki tasavvurlar hosil qilish kabi texnikalar tavsiya etiladi. 3. Virtuallashtirilgan terapiya Bu usulda bemor stressli vaziyatni virtual muhitda simulyatsiya qiladi. Psixologik sensorlar uning reaksiyalarini kuzatadi. Keyin bemor virtual muhitda stressni yengish usullarini o'rganadi. Bu uning real hayotdagi stressga chidamliligi ortishiga olib keladi. 11 4. Muloqot va kognitiv xatolar tuzatish Psixologik sensorlar yordamida bemordagi noto'g'ri fikrlar, tushunchalar, muammoli hissiyotlar aniqlanadi. Terapevt bilan muloqot orqali bu kognitivlarga ta'sir o'tkaziladi va stressorga boshqacha qarash shakllantirilib, stress holatidan chiqish usullari ishlab chiqiladi. 5. Stress menejmentida mashqlar Sensorlardan olingan ma'lumotlar asosida bemorlarga stressli holatlarni oldindan payqash va ularga nisbatan samarali usullarni qo'llash bo'yicha individual mashqlar tavsiya etiladi. Bu diafragmali nafas olish, mushak relaksatsiyasi, fikrlarni boshqarish kabi usullardan iborat bo'lishi mumkin. Xulosa qilib aytganda, psixologik sensorlar stress darajasini obьektiv baholash va shaxsga moslashtirilgan yondashuvlarni qo'llash imkonini beradi. Bu esa stressning salbiy ta'sirlarini bartaraf etishda juda muhim hisoblanadi. Albatta, psixologik sensorlar yordamida stress darajasini kamaytirish usullari haqida batafsil ma'lumot berishda davom etaman. 6. Xotirlash va affektiv reabilitatsiya Bu usulda psixologik sensorlar bemorning trauma, stress holatlarini esga tushirayotganida yuzaga keladigan fiziologik reaksiyalarini kuzatadi. Masalan, yurak urish tezligi, nafas olish, mushaklarning tortishuvi kabilar. Shu ma'lumotlar asosida terapevt bemor xotirasidagi muammoli vaziyatlarga asta- sekin yondashib, ularni reabilitatsiya qilish imkoniyatiga ega bo'ladi. 7. Sog'lom turmush tarzini qo'llab-quvvatlash Psixologik sensorlar yordamida bemorlarda sog'lom turmush tarzini qo'llab-quvvatlash imkoniyatlari mavjud. Masalan, ular sport bilan shug'ullanayotganda fiziologik holatlarni kuzatish va optimal mashqlar rejimini ishlab chiqish mumkin. Shuningdek, ovqatlanish, uyqu soatlaridagi buzilishlarni aniqlash va tuzatish mumkin. 8. Stressga chidamlilik o'yinlari Bunday o'yinlarda bemor virtual yoki simulyatsion muhitda turli stressli vaziyatlarga duch keladi. Psixologik sensorlar uning fiziologik va ruhiy 12 reaksiyalarini kuzatadi. Bu vaziyatlarda stress bilan kurashish usullarini amaliyotda ko'rib o'rganadi. Natijada, realllikda ham bunday vaziyatlarga bardosh bera oladi. 9. Davolovchi san'at terapiyasi Bu terapiyada bemor san'at asarlari yaratish orqali ichki kechinmalarini ifodalaydi. Psixologik sensorlar ijod jarayonidagi fiziologik holatlarini kuzatib boradi. Terapevt bu ma'lumotlardan foydalanib, stress holatlarini kamaytirish yo'llarini belgilaydi. 10. Ijtimoiy muloqot treninglari Ba'zi bemorlarda stress ijtimoiy munosabatlardagi muammolardan kelib chiqadi. Bunday hollarda virtual muhitlarda ijtimoiy vaziyatlar modellanadi va bemor muloqot mahoratini oshirish imkoniyatiga ega bo'ladi. Shu jarayonda psixologik sensorlardan foydalaniladi. Xulosa qilib aytganda, zamonaviy psixologik sensorlar turli xil terapiya usullarini nazorat qilish va individual yondashuvga asoslanish imkonini beradi. Bu esa stress bilan kurashishning eng samarali yo'llarini topishga yordam beradi. 13 1.3. Sensor buzilish Sensor buzilishlar uning barcha turlariga tegishli bo'lishi mumkin, shuning uchun biz uning asosiy turlarini ajratamiz. Sensor buzilishlar tabiatda nuqsonli bo'lishi mumkin, keyin bir yoki bir nechta sezgi turlari zaiflashadi yoki butunlay yo'q qilinadi. Buzilishlarning yana bir turi anormal hislar (qo'llarning xiralashishi va karıncalanma) yoki sezgi stimullariga yuqori sezuvchanlik (masalan, bemor teginish paytida og'riqni his qiladi) bilan tavsiflangan ortiqcha simptomlardir. Eng ko'p uchraydigan hissiy buzilishlar qanday? 1. Fantom og'rig'i - bu amputatsiya qilingan organ joyida paydo bo'ladigan og'riq belgilari, odatda bu amputatsiya qilingan a'zodir. Bu buzilishlar juda kuchli causalgia bo'lishi mumkin. 2. Azalgiya - bu juda kuchli og'riq, deyarli yonish bilan tavsiflangan kasallik. Bemor sezgir hududga tegsa, og'riq kuchayadi. Bu hududdagi teri qizil va quruq. Bundan tashqari, periferik asab yoki median asabning tirnash xususiyati natijasi bo'lgan causalgia haqida gapirishimiz kerak. 3. Paresteziya - bu oddiy ogohlantirishlarni g'ayritabiiy idrok etish tufayli yuzaga keladigan eng mashhur sensorli kasalliklardan biri - hatto eng nozik teginish ham kasal odam tomonidan og'riq yoki qichishish sifatida qabul qilinadi. Bemorlar karıncalanma, karıncalanma va uyqusizlik hissi haqida shikoyat qiladilar. Paresteziyalar odatda o'ziga xos qo'zg'atuvchisiz o'z-o'zidan hujum qiladi va nevrologik va fiziologik alomatlarni ko'rsatadi (masalan, bir xil holatda uzoq vaqt qolish). 4. Nervodan - bu elektr tokini o'tkazish, yonish yoki yirtish (siyatika) sifatida tavsiflangan zo'ravon va o'tkir kasalliklar. Nevralgiyani interkostal nevralgiya va trigeminal nevralgiya deb tasniflashimiz mumkin. 5. Giperpatiya - bu hissiy yuqori sezuvchanlik deb ataladigan kasallik. Ba'zi odamlarda uning intensivligi shunchalik kuchliki, odatda sezilmaydigan 14 kichik teginish ham ogohlantiruvchi ta'sirni to'xtatgandan keyin ham davom etishi mumkin bo'lgan o'tkir og'riqni keltirib chiqaradi. SENSOR RETSEPTORLARI Eshitish, ta'm, tovush va hid sezgilari sezgilar deb ataladigan o'ziga xos sezgi tizimlari tomonidan qabul qilinadi. Sezgi organi teri ham bo'lib, unda nerv uchlari mavjud bo'lib, ular unga ta'sir qiluvchi mexanik, issiqlik yoki kimyoviy ogohlantirishlarni idrok etish imkonini beradi. Ushbu tugatishlar deyiladi sezgi retseptorlari . Odatda ular faqat bir turdagi stimulga (masalan, mexanik) sezgir va faqat uning qiymatining ma'lum bir diapazonida. Mexanik stimullarga sezgir bo'lgan retseptorlarning ba'zilari faqat engil teginishga javob beradi, boshqalari esa faqat og'ir bosimga ta'sir qiladi. Xuddi shunday retseptorlar ichki organlarda, asosan ichki a'zolarda va tayanch-harakat tizimida, ya'ni bo'g'imlarda, ligamentlarda, paylar va mushaklarda ham joylashgan. HISSIYOT TURLARI Qabul qilingan qo'zg'atuvchilarning turiga qarab, biz his- tuyg'ularning asosiy turlarini ajratib ko'rsatishimiz mumkin: 1. sirt hissi (tashqi stimullar), 2. chuqur sezuvchanlik (mushak-skelet tizimi va ichki organlarning stimullari), 3. teletseptiv tuyg'u - bu erda qo'zg'atuvchilar asosiy sezgi organlari (masalan, ko'rish, eshitish) tomonidan qabul qilinadi. 4. visseral tuyg'u - ogohlantirishlar ichki organlar va qon tomirlarida joylashgan retseptorlar tomonidan qabul qilinadi. Retseptorlarga ta'sir qiluvchi stimullar ularda impulslarning paydo bo'lishiga olib keladi, ular nervlar orqali markaziy asab tizimiga uzatiladi. Kiruvchi impulslarni tahlil qilish asosida tegishli sezgilar va refleks reaktsiyalar paydo bo'ladi. Asab tizimiga kiradigan ma'lumotni tahlil qilish hissiy yo'l deb ataladigan turli bosqichlarda amalga oshiriladi. Asosiy baholash orqa miya (orqa shox) darajasida, keyingilari esa talamus va miya yarim korteksi kabi miya tuzilmalari darajasida amalga oshiriladi. 15 Shikastlanish turi va darajasini hisobga olgan holda, sezgi quyidagilar bo'lishi mumkin: 1. butunlay yo'q bo'ladigan darajada zaiflashgan, 2. o'tkirlashadi, bu giperaljeziyaga olib keladi, ya'ni stimullarni odatdagi idrok etishdan ko'ra ancha kuchliroq. Bundan tashqari, bemor uchun og'riq yoki buzilgan tuyg'uning eng yoqimsiz shaklini olishi mumkin. Buzilgan tuyg'u tushunchasi normal sharoitda umuman sodir bo'lmaydigan va umumiy deb ataladigan hislarni o'z ichiga oladi. paresteziya (uyqusizlik va boshqalar). Sezgilarning buzilishi turli kasalliklarda paydo bo'lishi mumkin. Hissiy buzilishlarning eng keng tarqalgan sabablari: 1. diskning prolapsasi - bel umurtqasini nazarda tutadi va siyatikaga o'xshash simptomlarni keltirib chiqaradi, ya'ni beldan dumbagacha (hatto oyoqqa) tarqaladigan juda kuchli og'riqlar. Bundan tashqari, diskning prolapsasi paresteziyaga va siyatik asab innervatsiyasi hududida joylashgan yuzaki sezuvchanlikning sezilarli darajada zaiflashishiga olib keladi; 2. mexanik shikastlanishlar - paresteziya va og'riqlar odatda shikastlangan asab sohasida paydo bo'ladi; 3. anevrizma, o'sma yoki xo'ppoz jarayonida periferik nervlarga, nerv ildizlariga yoki sezgir miya tuzilmalariga bosim - umurtqa pog'onasidagi degenerativ o'zgarishlar, ayniqsa nerv ildizlariga bosim o'tkazishni yaxshi ko'radi. Bemorda asab bo'ylab tarqaladigan og'riq paydo bo'ladi va axlat yoki yo'talayotganda kuchayadi; 4. tanadagi B12 vitamini etishmovchiligi - chuqur sezuvchanlik buzilishining asosiy belgisi; 5. Guillain-Barry sindromi - polinevrit bilan bog'liq bo'lgan holat bo'lib, unda hissiy buzilishlar mavjud. Ulardan tashqari, oyoq-qo'llarining pareziyasi, yuz nervining falaji va hatto vegetativ alomatlar paydo bo'lishi mumkin. Kasallikning boshida bemorlar oyoq barmoqlarining paresteziyasi bilan namoyon bo'ladigan yuzaki sezgir buzilishlarni boshdan kechirishadi. 16 Boshqa tomondan, ilg'or bosqichda bemorlar ko'zni nazorat qilmasdan qo'llarining holatini aniqlay olmaydilar va qaysi barmoqni ushlab turishlarini aniqlay olmaydilar; 6. miya qon tomirlari kasalliklari - bularga quyidagilar kiradi: gemorragik insult, subaraknoid qonash va ishemik insult. Murakkab hissiy buzilishlar markaziy shikastlanish natijasida paydo bo'ladi, keyin berilgan qo'zg'atuvchining joyini va uning kuchini aniqlashda qiyinchiliklar mavjud. Bemor aniq qaerga tegayotganini va bu kuchli yoki zaif teginish ekanligini aniqlay olmaydi. Bundan tashqari, teriga yozilgan belgilarni taxmin qilish va bir vaqtning o'zida ta'sir qiluvchi ikkita stimulni farqlash qiyin. Miyaning qon tomirlarining buzilishi ham qo'lda ushlab turadigan narsalarni (ko'zni nazorat qilmasdan) tanib olish bilan bog'liq muammolarga olib kelishi mumkin. Agar jarohatlar talamusga hujum qilsa, bemor og'ir hemipleji bilan og'riydi; 7. orqa miya shikastlanishlari, jumladan: – umurtqa pog‘onasining ko‘ndalang shikastlanishi – orqa miya shikastlangan joydan pastda barcha turdagi sezuvchanlik (chuqur va yuzaki) yo‘qolishi bilan namoyon bo‘ladi; - intramedullar shikastlanish - chuqur va teginish o'zgarishsiz qoladi, og'riq va harorat hissi buziladi. Zarar shikastlangan qon ketishidan kelib chiqishi mumkin; - orqa miya yarim shaklidagi shikastlanish - ko'p skleroz natijasida paydo bo'lishi mumkin va hissiy buzilishlar shikastlanish joyidan pastda paydo bo'ladi. Tegish va chuqur sezish hissidagi buzilishlar odatda shikastlanish tomonida, harorat va og'riq esa boshqa tomonda joylashgan; - orqa miya orqa kordonlarining shikastlanishi - B12 vitamini etishmovchiligi natijasida yuzaga kelishi mumkin. Chuqur sezuvchanlikning buzilishi, shuningdek, harakatlarning nomutanosibligi va mushaklarning kuchlanishining pasayishi bilan bog'liq muammolar mavjud. Sensor buzilishlar ko'p sabablarga ko'ra yuzaga kelishi mumkin, shuning uchun g'ayritabiiy his-tuyg'ulardan shikoyat qilgan har qanday bemor birlamchi 17 tibbiy yordam shifokoriga murojaat qilishi kerak. U biz qanday muammo bilan shug'ullanayotganimizni hal qiladi va qanday davom etishimiz haqida maslahatlar beradi. Odatda, bemor neyroxirurg yoki nevrologga yuboriladi. Tashxis qo'yish uchun asos bemor bilan tibbiy suhbat va nevrologik tekshiruv bilan fizik tekshiruv hisoblanadi. Qo'shimcha testlar ham tavsiya etiladi va ularning turi bemorning belgilari va klinik holatiga bog'liq. Qo'shimchalarga quyidagilar kiradi: 1. Biz qanday degenerativ o'zgarishlar bilan shug'ullanayotganimizni va intervertebral diskning churrasi bor-yo'qligini aniqlash uchun umurtqa pog'onasi rentgenogrammasi; 2. magnit-rezonans tomografiya, 3. kompyuter tomografiyasi, 4. qon va siydik sinovlari 5. lomber ponksiyon yordamida miya omurilik suyuqligini tekshirish. Keyin suyuqlik morfologik va biokimyoviy tahlildan o'tkaziladi, madaniyatlar yig'iladi va sitologik va immunologik testlar o'tkaziladi, 6. ensefalografik tekshiruv (nevrologik diagnostika) 7. elektromiyografik tekshiruv. 18 I.BOB. yuzasidan xulosalar Sensor deprivatsiya haqida xulosalar: Sensor deprivatsiya, nerv impulslari oqimining pasayishiga olib keladigan bir yoki bir nechta sezgi organlar faoliyatini vaqtinchalik cheklashdir. Bu hissiy mahrumlik, suv osti kemasida, kosmik kemada va boshqalarda izolyatsiya qilishda paydo bo lishi mumkin. Sensor deprivatsiya, ko zni to suvchi narsa,ʻ ʻ ʻ quloqchinlar va eshitishga ta sirini kamaytiradi yoki yo q qiladi. Bunday ʼ ʻ mahrumlik, tibbiyotda, yoga, meditatsiya, psixologik eksperimentlarda, BDSM o yinlarida va jazolashda qo llaniladi. ʻ ʻ Sensor deprivatsiya, odamga tinchlantiruvchi ta sir ko rsatadi va ichki ʼ ʻ ongsiz tahlil jarayonlarini, ma lumotni tizimlashtirish va saralashni, o zini o zi ʼ ʻ ʻ boshqarish va psixik holatni barqarorlashtirish jarayonlarini qo zg atadi. Tashqi ʻ ʻ stimullardan uzoq vaqt mahrum bo lish esa tashvishga, beqarorlikka olib kelishi ʻ mumkin. Sensor deprivatsiya sharoitlarida gallyutsinatsiyalar, depressiya, diqqatni jamlay olmaslik va g ayriijtimoiy xatti-harakatlar, travmadan keyingi ʻ stressga olib kelishi mumkin. Sensor deprivatsiya kamerasi, tovush va yorug lik o tkazmaydigan xona ʻ ʻ bo lib, odam sho r suvda suzadi. Bunday kamera, meditatsiya, dam olish va ʻ ʻ tibbiyot uchun ham qo llaniladi. Bu kameralar, hissiy mahrumlik xonasining ʻ terapevtik maqsadda qo llanilishini o rganish uchun ishlatiladi. ʻ ʻ Sensor deprivatsiya qilish usuli turli sohalarda shaxsiyatni tuzatish maqsadida qo llaniladi. Yopiq ko zlar, sokin atrof-muhit, yolg iz joy, harakatsiz ʻ ʻ ʻ holat, yolg izlik kabi turli xil o z-o zini rivojlantirish amaliyotlari uchun sensor ʻ ʻ ʻ deprivatsiya turlari ishlatiladi. Sensor deprivatsiya sharoitlarida fikrlash jarayonlari tez buziladi, diqqatni bir yerga jamlay olmaslik, muammolar haqida izchil fikr yuritishda namoyon 19 bo ladi. Ular oddiy aqliy harakatlarni bajarishda pasayishlar kuzatilishi bilanʻ namoyon bo ladi. ʻ II.BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA TADQIQOTLARI 2.1. Sensor deprevatsiya tadqiqotlari Sensor deprivatsiya (sensory deprivation) lotincha: sensus-tuyg u va ʻ lotincha: deprivatio-yo qotish, mahrum qilish— Markaziy asab tizimiga nerv ʻ impulslari oqimining pasayishiga olib keladigan bir yoki bir nechta sezgi organlar faoliyatini vaqtinchalik cheklash. Sensor deprivatsiya ya ni hissiy ʼ mahrumlik yopiq joyda (suv osti kemasida, kosmik kemada va boshqalarda) izolyatsiya qilishda paydo bo lishi mumkin; bundan tashqari, kosmik parvozda ʻ vaznsizlik ham misol bo la oladi. ʻ Sensor deprivatsiya asosan sezgi organlarining faoliyatini cheklash orqali amalga oshiriladi. Bu, ko z, quloq, teri, ta m, retseptorlar va vestibulyar ʻ ʼ apparatlar kabi sezgi organlariga ta sir qilish orqali amalga oshiriladi. Bu ʼ ta sirning natijasida hissiy mahrumlik yuzaga keladi. Sensor deprivatsiya hozirgi ʼ tibbiyotda, yoga, meditatsiya, psixologik eksperimentlarda, BDSM o yinlarida, ʻ qiynoq va jazolashda qo llaniladi. ʻ Sensor deprivatsiya odamning his-tuyg ulari orqali ta sir qilish ʻ ʼ jarayonlarini cheklash orqali amalga oshiriladi. Bu jarayonlar odamning ichki ongsiz tahlil jarayonlarini, ma lumotni tizimlashtirish va saralashni, o zini o zi ʼ ʻ ʻ boshqarish va psixik holatni barqarorlashtirish jarayonlarini qo zg atadi. Bunday ʻ ʻ ta sirning natijasida odam tashqi stimullardan uzoq vaqt mahrum bo lishi ʼ ʻ mumkin, bu esa tashvishga, beqarorlikka olib kelishi mumkin. Sensor deprivatsiya sharoitlari qanchalik og ir bo lsa, fikrlash jarayonlari tez buziladi, ʻ ʻ bu esa diqqatni bir yerga jamlay olmaslik, muammolar haqida izchil fikr yuritishda namoyon bo ladi. Ular oddiy aqliy harakatlarni bajarishda pasayishlar ʻ kuzatilishi bilan namoyon bo ladi. ʻ Sensor deprivatsiya kamerasi tovush va yorug lik o tkazmaydigan xona ʻ ʻ bo lib, unda odam sho r suvda suzadi, uning zichligi tanaga teng va harorati tana ʻ ʻ 20 haroratiga mos. Bunday kamera birinchi marta 1954-yilda Jon Lilli tomonidan sensor deprivatsiya ta sirini o rganish uchun qo llangan. Bunday kameralarʼ ʻ ʻ meditatsiya, dam olish va tibbiyot uchun ham qo llaniladi ʻ . Sensordan mahrum qilish hissiy izolyatsiya, hissiy mahrum qilish tanklari yoki muayyan tibbiy sharoitlar kabi turli vaziyatlarda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan hissiy kirishning etishmasligi yoki kamayishini anglatadi. Sensordan mahrum bo'lish belgilari ta'sirlangan o'ziga xos hissiy tizimga qarab farq qilishi mumkin. Sensordan mahrum qilish bilan bog'liq ba'zi umumiy alomatlar: 1. Vizual Mahrumlik: - Vizual gallyutsinatsiyalar - Chuqurlikni idrok etish va fazoviy xabardorlik bilan bog'liq qiyinchilik - Ko'rish keskinligining buzilishi - Rangni idrok etishning pasayishi 2. Eshitish Qobiliyatini Yo'qotish: - Eshitish gallyutsinatsiyalari - Nutq va tilni tushunishda qiyinchilik - Tovushlarni lokalizatsiya qilish qobiliyatining pasayishi - Tinnitus (quloqlarda jiringlash) 3. Taktil Mahrumlik: - Teginish va bosimga sezgirlikning pasayishi - Harorat o'zgarishini sezishda qiyinchilik - To'qimalarni ajratish qobiliyatining buzilishi - Propriosepsiyaning pasayishi (tana holatidan xabardorlik) 4. Ta'm va hiddan mahrum qilish: - Ta'mni idrok etishni yo'qotish - Hidlarni aniqlash va farqlash qobiliyatining pasayishi - Oziq-ovqat lazzatlarini idrok etishning o'zgarishi 5. Vestibulyar Mahrumlik: - Balans va muvofiqlashtirish muammolari - Bosh aylanishi va vertigo 21 - Fazoviy yo'nalishda qiyinchilik - Harakat va tezlanish hissi buzilgan Shuni ta'kidlash kerakki, sensordan mahrum bo'lish belgilari odamdan odamga farq qilishi mumkin va mahrum qilish muddati va darajasiga bog'liq. Agar siz sensordan mahrum bo'lganligingizdan shubhalansangiz yoki hissiy tajribangizdan xavotirda bo'lsangiz, to'g'ri baholash uchun sog'liqni saqlash mutaxassisi bilan maslahatlashish tavsiya etiladi. Hissiy mahrumlikka olib kelishi mumkin bo'lgan tibbiy holatlarga quyidagilar kiradi: 1. Parkinson kasalligi: Parkinson kasalligi, neyrodejenerativ kasallik, hidlash funktsiyalarining o'zgarishiga olib kelishi mumkin, natijada hid hissi kamayadi 2. Shizofreniya: shizofreniya bilan og'rigan odamlarda sezgi idrokida o'zgarishlar bo'lishi mumkin, shu jumladan sezgir stimullarga sezgirlikning pasayishi yoki hissiy ma'lumotlarni qayta ishlashda qiyinchiliklar 3. Diqqat etishmasligi giperaktivligi buzilishi( DEHB): DEHB dopaminerjik neyrotransmissiyadagi o'zgarishlar bilan bog'liq bo'lib, bu hissiy ishlov berish va idrok etishga ta'sir qilishi mumkin 4. Autizm spektrining buzilishi: autizm spektrining buzilishi hidlash funktsiyalaridagi aniq o'zgarishlar bilan tavsiflanishi mumkin, bu esa hid hisida hissiy mahrumlikka olib keladi Shuni ta'kidlash kerakki, bu holatlar barcha shaxslarda bevosita hissiy mahrumlikni keltirib chiqarmasligi mumkin, ammo ular hissiy idrok etish va qayta ishlashdagi o'zgarishlarga hissa qo'shishi mumkin. Parkinson kasalligining boshqa keng tarqalgan belgilari: 1. Bradikineziya: bu harakatning sekinligini anglatadi. Parkinson kasalligi bilan og'rigan odamlarda harakatlarni boshlash va bajarishda qiyinchiliklar bo'lishi mumkin, bu oddiy vazifalarni yanada qiyin va ko'p vaqt talab qiladi 2. Qattiqlik: Parkinson kasalligi mushaklarning qattiqlashishiga olib kelishi mumkin, bu og'riqli bo'lishi va harakat doirasini cheklashi mumkin 22 3. Postural beqarorlik: Parkinson kasalligi bilan og'rigan ko'plab odamlar muvozanat va holat bilan bog'liq muammolarga duch kelishadi. Ular egilgan holatga ega bo'lishi mumkin va yiqilish xavfi yuqori 4. Yurishning muzlashi: Parkinson kasalligi bilan og'rigan ba'zi odamlar oyoqlarini erga yopishtirgandek his qilishlari mumkin, bu esa qadam tashlashni qiyinlashtiradi 5. Mikrografiya: Parkinson kasalligi qo'l yozuviga ta'sir qilishi mumkin, bu uning kichikroq va torroq bo'lishiga olib keladi 6. Niqoblangan yuz: Parkinson kasalligida yuz ifodalarini ko'rsatish qobiliyatining pasayishi keng tarqalgan. Bu "niqoblangan" yoki ifodasiz yuzga olib kelishi mumkin 7. Uyquning buzilishi: Parkinson kasalligi bilan og'rigan ko'plab odamlar uyqusizlik, bezovta oyoq sindromi va tez ko'z harakati uyqu xatti- harakatlarining buzilishi kabi uyqu muammolarini boshdan kechirishadi 8. Nutq va yutishdagi qiyinchiliklar: Parkinson kasalligi nutq va yutish bilan bog'liq mushaklarga ta'sir qilishi mumkin, bu nutq shakllarining o'zgarishiga, yumshoq yoki noaniq nutqqa va yutish bilan bog'liq qiyinchiliklarga olib keladi 9. Kayfiyat o'zgarishi: Parkinson kasalligida depressiya va tashvish tez-tez uchraydi. Shaxslar qo'rquv, befarqlik yoki motivatsiyani yo'qotish kabi boshqa hissiy o'zgarishlarni ham boshdan kechirishi mumkin 10. Kognitiv o'zgarishlar: kasallikning keyingi bosqichlarida ba'zi odamlar kognitiv muammolarga duch kelishlari mumkin, shu jumladan xotirani yo'qotish, ko'p vazifalarni bajarishda qiyinchilik va diqqat va kontsentratsiya bilan bog'liq muammolar Shuni ta'kidlash kerakki, alomatlar odamdan odamga farq qilishi mumkin va Parkinson kasalligi bilan og'rigan har bir kishi bu alomatlarning barchasini boshdan kechirmaydi. Agar siz yoki siz bilgan odam ushbu alomatlardan birini boshdan kechirayotgan bo'lsa, to'g'ri tashxis qo'yish va tegishli boshqaruv uchun sog'liqni saqlash mutaxassisi bilan maslahatlashish muhimdir. 23 2.2. Sensor deprevatsiya oqibatlari Sensor mahrumlik ko'rish, tovush, teginish va hid kabi normal hissiy kirishdan mahrum bo'lish holatini anglatadi. Qisqa muddatli hissiy mahrumlik seanslari tasalli va meditatsiya uchun qulay bo'lishi mumkin bo'lsa-da, kengaytirilgan yoki majburiy hissiy mahrumlik insonning aqliy va hissiy farovonligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Hissiy mahrumlikning ba'zi potentsial oqibatlari: 1. Haddan tashqari tashvish: hissiy mahrumlikning uzoq muddatlari tashvish darajasining oshishiga olib kelishi mumkin. Tashqi stimullarning yo'qligi odamlarni yolg'iz va haddan tashqari his qilishlariga olib kelishi mumkin, natijada tashvish hissi kuchayadi 2. Gallyutsinatsiyalar: uzoq muddatli hissiy mahrumlik gallyutsinatsiyalarni keltirib chiqarishi mumkin, bu tashqi stimullarsiz sodir bo'ladigan sezgi tajribalari. Ushbu gallyutsinatsiyalar vizual, eshitish yoki teginish xususiyatiga ega bo'lishi mumkin va intensivligi va mazmuni bilan farq qilishi mumkin 3. G'alati fikrlar: hissiy mahrumlik ham g'ayrioddiy yoki g'alati fikrlarning paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin. Tashqi stimulyatsiyaning etishmasligi ongni chalg'itishi va noan'anaviy g'oyalar yoki fikrlash shakllarini yaratishi mumkin 4. Depressiya: uzoq muddatli yoki majburiy hissiy mahrumlikka duchor bo'lgan shaxslar depressiya alomatlarini sezishi mumkin. Sensor kirish va ijtimoiy o'zaro ta'sirning yo'qligi qayg'u, umidsizlik va kayfiyatning umumiy pasayishiga olib kelishi mumkin Shuni ta'kidlash kerakki, hissiy mahrumlikning ta'siri shaxslar orasida farq qilishi mumkin va hamma ham bu oqibatlarni boshdan kechirmaydi. Ba'zi 24 odamlar hissiy mahrumlikni ijobiy va foydali tajriba deb bilishlari mumkin. Biroq, hissiy mahrumlikka ehtiyotkorlik bilan yondashish va uning boshqariladigan va xavfsiz muhitda bajarilishini ta'minlash juda muhimdir. Hissiy mahrumlikni xavfsiz his qilish uchun siz quyidagi usullarni ko'rib chiqishingiz mumkin: 1. Sensorli mahrumlik tanklari: izolyatsiya tanklari yoki flotatsiya tanklari sifatida ham tanilgan ushbu tanklar cheklangan atrof-muhitni stimulyatsiya qilish terapiyasini (REST) ta'minlash uchun mo'ljallangan. Ular oyoq yoki undan kam sho'r suv bilan to'ldirilib, oson suzish uchun suzish qobiliyatini yaratadilar. Tanklar ovoz o'tkazmaydigan va qorong'i bo'lib, tashqi stimullarni to'xtatadi 2. DIY hissiy mahrumligi: agar sizda hissiy mahrumlik tankiga kirish imkoningiz bo'lmasa, siz uyda shunga o'xshash tajriba yaratishingiz mumkin. Sizni bezovta qilmaydigan tinch va qulay joy toping. Tovushlarni blokirovka qilish uchun quloqchinlar yoki shovqinni bekor qiluvchi minigarnituralardan foydalaning. Vizual stimullarni yo'q qilish uchun ko'zingizni bog'lab qo'ying yoki ko'z niqobidan foydalaning. Suzuvchi tuyg'u yaratish uchun iliq suv va Epsom tuzlari bilan to'ldirilgan vannada flotatsiya moslamasidan foydalanishga harakat qilishingiz mumkin 3. Meditatsiya va zehnlilik: meditatsiya va zehnlilik amaliyotlari bilan shug'ullanish hissiy mahrumlik holatiga erishishga yordam beradi. Tinch joy toping, qulay o'tiring va nafasingizga yoki ma'lum bir narsaga e'tibor qarating. E'tiboringizni ichkariga yo'naltirish va tashqi chalg'itadigan narsalardan voz kechish orqali siz hissiy mahrumlik tuyg'usini yaratishingiz mumkin 4. Hissiy mahrumlik mashqlari: hissiy kirishni cheklaydigan faoliyat bilan shug'ullaning. Misol uchun, siz ko'r-ko'rona yoga yoki ko'r-ko'rona chizish kabi ko'r-ko'rona mashg'ulotlarni sinab ko'rishingiz mumkin. Bir yoki bir nechta hislarni olib tashlash orqali siz boshqa hislar haqida xabardorlikni oshirishingiz va hissiy mahrumlik shaklini boshdan kechirishingiz mumkin 25 5. Sensorli mahrumlik ilovalari va Audio: boshqariladigan hissiy mahrumlik tajribasini ta'minlaydigan turli xil ilovalar va audio yozuvlar mavjud. Ushbu yozuvlar ko'pincha ishlatiladi binaural urish yoki oq shovqin dam olish va hissiy izolyatsiya holatini keltirib chiqarishga yordam beradi. Ushbu yozuvlarni sokin muhitda minigarnituralar bilan tinglashingiz mumkin Har doim xavfsizlikni birinchi o'ringa qo'yishni unutmang va agar sizda hissiy mahrumlik texnikasini qo'llashdan oldin biron bir asosiy tibbiy sharoit yoki tashvish bo'lsa, sog'liqni saqlash mutaxassisi bilan maslahatlashing. Suzuvchi terapiya yoki cheklangan atrof-muhitni stimulyatsiya qilish terapiyasi (REST) deb ham ataladigan sensorli mahrum qilish tank terapiyasi jismoniy va ruhiy farovonlik uchun bir nechta potentsial foyda keltiradi. Hissiy mahrumlik terapiyasi bo'yicha tadqiqotlar cheklangan bo'lsa-da, ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, u dam olish, uyqu, stressni kamaytirish, tashvishlarni boshqarish, og'riqni yo'qotish va boshqalarga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, mavjud ma'lumotlar har doim ham nashr etilgan ilmiy tadqiqotlar bilan qo'llab-quvvatlanmasligi mumkin. Hissiy mahrumlik terapiyasining ba'zi potentsial afzalliklari: 1. Ijodkorlikning oshishi: hissiy mahrumlik terapiyasi odamlarga tashqi stimulyatsiyasiz ijodiy ongiga kirishga imkon berish orqali ijodkorlikni kuchaytiradi deb ishoniladi. Bu ikkilamchi fikrlash jarayonlarini sekinlashtirishga yordam beradi, bu sezgi va tasavvur kabi asosiy jarayonlarga joy beradi 2. Yaxshilangan konsentratsiya va diqqat: sensorli mahrum qilish tankidagi seanslar diqqatni chalg'itishni kamaytirish va introspektsiyani rag'batlantirish orqali konsentratsiyani va diqqatni yaxshilashi mumkin. Ushbu terapiya rivojlangan fikrlash va maqsadga yo'naltirish bilan bog'liq 3. Jismoniy ishlash oshirish: hissiy mahrum tank davolash kuchli jismoniy mashqlar dan tiklash yordam va psixologik stress va raqobat tanglikni boshqarish yordam berishi mumkin. Dastlabki dalillar shuni ko'rsatadiki, bu jismoniy ko'rsatkichlarga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin 26 4. Xavotirni boshqarish: dastlabki tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, hissiy mahrumlik tank terapiyasi tashvishli odamlar uchun foydali bo'lishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, suzish seanslari anksiyolitik ta'sirga ega bo'lib, tashvish sezgirligi va stress gormoni darajasini pasaytiradi 5. Og'riqni yo'qotish: hissiy mahrum qilish tank terapiyasi og'riqni engillashtiradi deb da'vo qilinadi. Ba'zi tadqiqotlar stress va og'riq qoldiruvchi gormonlar (endorfinlar) ko'payishini aniqlagan bo'lsa - da, gormonlar darajasiga oid dalillar biroz noaniq. Biroq, bemorlar odatda davolanishdan keyin kamroq og'riq his qilishlari haqida xabar berishadi 6. Yaxshilangan yurak-qon tomir salomatligi: hissiy mahrumlik terapiyasi, uning bo'shashishi va tinchlantiruvchi ta'siri tufayli, yurak-qon tomir salomatligini yaxshilashga hissa qo'shishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, u boshqa davolash usullari bilan bir qatorda yurak salomatligi va nafas olishni yaxshilashga yordam beradi 7. Baxt tuyg'ularining ortishi: hissiy mahrumlik tank terapiyasi baxtning kuchayishi bilan bog'liq. Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, davolanishdan so'ng salbiy ta'sirni kamaytirish va o'z-o'zidan xabar qilingan optimizmni oshirish 8. Yaxshi uyqu: sensorli mahrum qilish tank terapiyasi uyqu sifatini yaxshilash va uyqusizlikni kamaytirish orqali yaxshi uyquga yordam berishi mumkin. Bu uyquni yaxshilashga hissa qo'shishi mumkin bo'lgan stress darajasining pasayishi bilan bog'liq 9. Profilaktik terapiya: ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, hissiy mahrumlik tank terapiyasi muayyan holatlarning oldini olishga yordam beradi. Bu depressiya, tashvish, uyqu muammolari va og'riqni his qilishning pasayishi bilan bog'liq Shuni ta'kidlash kerakki, hissiy mahrumlik terapiyasi potentsial foyda keltirishi mumkin bo'lsa-da, u muayyan sog'liq sharoitlari uchun standart davolash usullarini almashtirmasligi kerak. Har qanday yangi terapiyani boshlashdan oldin har doim sog'liqni saqlash mutaxassisi bilan maslahatlashish tavsiya etiladi. 27 Sensorli deprivatsiya terapiyasi, shuningdek, suzuvchi terapiya yoki izolyatsiya tanki terapiyasi sifatida ham tanilgan, odatda xavfsiz hisoblanadi. Biroq, ushbu terapiyani o'tkazishdan oldin odamlar bilishi kerak bo'lgan potentsial xavf va yon ta'sirlar mavjud. Hissiy mahrumlik terapiyasi bilan bog'liq ba'zi potentsial xavflar va yon ta'sirlar: 1. Gallyutsinatsiyalar: ba'zi odamlar gallyutsinatsiyalarni boshdan kechirishlari mumkin, ayniqsa ularga allaqachon moyil bo'lganlar. Ushbu gallyutsinatsiyalar vizual yoki eshitish hissi sifatida namoyon bo'lishi mumkin 2. Cho'kish: hissiy mahrumlik terapiyasi suvda suzishni o'z ichiga olganligi sababli, cho'kish xavfi kam uchraydi. Biroq, ko'pchilik suzish markazlarida ishtirokchilar xavfsizligini ta'minlash uchun interkom tizimlari kabi xavfsizlik choralari mavjud 3. Og'riq va noqulaylik: odatda sezgir mahrum qilish tanklarida ishlatiladigan Epsom tuzlariga ta'sir qilish terida og'riq yoki noqulaylik tug'dirishi mumkin, ayniqsa jarohatlar yoki jarohatlar mavjud bo'lsa Shuni ta'kidlash kerakki, bu xavflar va nojo'ya ta'sirlar nisbatan kam uchraydi va ko'pchilik odamlar hissiy mahrumlik terapiyasidan xavfsiz o'tishlari mumkin. Biroq, ushbu terapiyani sinab ko'rishdan oldin, ayniqsa, ilgari mavjud bo'lgan tibbiy sharoitlar yoki tashvishlaringiz bo'lsa, sog'liqni saqlash mutaxassisi bilan maslahatlashish tavsiya etiladi. 28 2.3. Sensor deprevatsiya oldini olish Sensorga asoslangan depressiyaning oldini olish depressiya zo'ravonligidagi o'zgarishlarni kuzatish va o'z vaqtida aralashuvlarni ta'minlash uchun taqiladigan va mobil sensorlardan foydalanishni anglatadi. Ushbu sensorlar depressiya bilan bog'liq turli xil fiziologik va xulq-atvor ko'rsatkichlarini kuzatishi mumkin, masalan, sotsializatsiya, jismoniy faollik darajasi, smartfondan foydalanish va uyqu rejimi. Sensorga asoslangan depressiyani oldini olishning afzalliklari: 1. Erta aniqlash: semptomlarni doimiy ravishda kuzatib borish orqali sensorga asoslangan tizimlar depressiya zo'ravonligidagi o'zgarishlarni erta aniqlashi mumkin, bu esa o'z vaqtida aralashuv va davolanishni sozlash imkonini beradi. 2. Ob'ektiv o'lchov: o'z-o'zidan hisobot so'rovnomalaridan farqli o'laroq, sensor ma'lumotlari depressiv alomatlarning ob'ektiv o'lchovlarini ta'minlaydi, sub'ektiv hisobot va potentsial noaniqliklarga ishonishni kamaytiradi. 3. Haqiqiy vaqtda Monitoring: Sensor ma'lumotlari passiv va real vaqtda to'planishi mumkin, bu vaqt o'tishi bilan shaxsning depressiv alomatlari haqida aniqroq va to'liqroq tasavvur beradi. 4. Shaxsiylashtirilgan aralashuvlar: sensorga asoslangan tizimlar individual simptomlar asosida, davolash natijalarini yaxshilash va bemorni jalb qilish asosida shaxsiy aralashuvlarni ta'minlashi mumkin. Sensorga asoslangan Monitoring misollari: 1. Bilaguzuk sensorlari: E4 Empatica kabi bilaguzuk sensorlari elektrodermal faollikni, periferik teri haroratini, yurak urish tezligini, harakatni 29 va uyqu xususiyatlarini o'lchab, depressiyaning fiziologik ko'rsatkichlari haqida qimmatli ma'lumotlarni taqdim etishi mumkin. 2. Smartfon sensorlari: smartfonlar ijtimoiy shovqinlarni (masalan, qo'ng'iroqlar, matnlar), faoliyat naqshlarini (masalan, hali ham yurish) va ilovalardan foydalanishni kuzatishi mumkin. Texnik-iqtisodiy va ishlash: Tadqiqotlar depressiv simptomlarning og'irligini baholash uchun taqiladigan sensorlardan fiziologik xususiyatlarni va smartfonlardan xulq-atvor xususiyatlarini birlashtirgan mashinani o'rganish modellaridan foydalanishda istiqbolli natijalarni ko'rsatdi. Ushbu modellar depressiv simptomlarning zo'ravonligini aniq baholash va klinisyen tomonidan baholangan baholar bilan o'zaro bog'liqlik imkoniyatlarini namoyish etdi. Qiyinchiliklar va cheklovlar: Potentsial afzalliklarga qaramay, sensorga asoslangan depressiyani oldini olishda hali ham ba'zi qiyinchiliklar va cheklovlar mavjud: 1. Ishonchlilik: ba'zi tadqiqotlar ishonchlilik muammolari haqida xabar berdi, ayniqsa modellarni o'rgatish uchun faqat o'z-o'zidan hisobot so'rovnomalariga tayanganda. 2. Aniqlik: sensorga asoslangan baholash va'da bergan bo'lsa-da, depressiya zo'ravonligini baholashda ushbu modellarning aniqligini oshirish uchun hali ham qo'shimcha tadqiqotlar o'tkazish kerak. 3. Maxfiylik muammolari: jismoniy shaxslarning smartfonlari va taqiladigan qurilmalaridan maxfiy ma'lumotlarni to'plash va tahlil qilish ma'lumotlar xavfsizligi va maxfiyligini ta'minlash uchun hal qilinishi kerak bo'lgan maxfiylik muammolarini keltirib chiqaradi. Sensorga asoslangan depressiyani oldini olish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan taqiladigan sensorlarning bir nechta misollari mavjud. Ushbu sensorlar ruhiy salomatlik bilan bog'liq fiziologik ma'lumotlarni to'playdi, bu esa 30 bemorlarni Real vaqtda kuzatib borish va beparvo tarzda baholashga imkon beradi. Mana ba'zi misollar: 1. Akselerometrlar: akselerometrlar harakatni o'lchaydi va depressiya bilan bog'liq bo'lgan jismoniy faollik darajasidagi o'zgarishlarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. 2. GPS: Global joylashishni aniqlash tizimi (GPS) sensorlari odamning joylashuvi va harakat tartibini kuzatishi mumkin. Harakatchanlik va ijtimoiy xulq-atvorning o'zgarishi depressiv alomatlar haqida tushuncha berishi mumkin. 3. Yurak tezligining o'zgaruvchanligi (HRV) sensorlari: HRV sensorlari yurak urishi orasidagi vaqt oralig'idagi o'zgarishlarni o'lchaydi. HRVning kamayishi depressiya bilan bog'liq va fotopletizmografiya (PPG) sensorlari bilan taqiladigan qurilmalar HRVNI o'lchashi mumkin . 4. Teri o'tkazuvchanligi sezgichlari: teri o'tkazuvchanligi sezgichlari bilan taqiladigan yamoqlar depressiya uchun potentsial biomarker sifatida aniqlangan teri o'tkazuvchanligidagi o'zgarishlarni o'lchashi mumkin. 5. Elektrodermal faollik (EDA) sensorlari: EDA sensorlari terining elektr o'tkazuvchanligini o'lchaydi, bu hissiy qo'zg'alish va stress darajasi haqida ma'lumot berishi mumkin. EDADAGI o'zgarishlar depressiv alomatlar bilan bog'liq. 6. Harorat sensori: tana haroratining o'zgarishi kayfiyatning o'zgarishini ko'rsatishi mumkin. Harorat sensori bilan taqiladigan qurilmalar bu o'zgarishlarni kuzatishi va depressiv alomatlar haqida tushuncha berishi mumkin. 7. Uyqu kuzatuvchilari: uyquni kuzatish qobiliyatiga ega taqiladigan qurilmalar uyqu rejimini va buzilishlarni kuzatishi mumkin, bu ko'pincha depressiya bilan bog'liq. Ushbu qurilmalar uyqu sifati va davomiyligi to'g'risida ob'ektiv ma'lumotlarni taqdim etishi mumkin. 8. Ovozni tahlil qilish sensorlari: ba'zi taqiladigan qurilmalar ovoz naqshlarini tahlil qilishi va depressiya bilan bog'liq nutq xususiyatlarining 31 o'zgarishini aniqlashi mumkin. Ushbu sensorlar vokal ohangi, balandlik va nutq naqshlaridagi nozik o'zgarishlarni aniqlay oladi. Aniqlangan tadqiqotlarning ba'zi asosiy topilmalari: 1. "Depressiya bilan og'rigan bemorlarda taqiladigan Qurilmalar va ularning Sensorlaridagi hozirgi yutuqlar". - Ushbu tadqiqot depressiya bilan og'rigan bemorlarni Real vaqtda va ko'zga tashlanmaydigan tarzda kuzatish va baholashda taqiladigan qurilmalarning imkoniyatlarini ta'kidlaydi. - Taqiladigan qurilmalardan olingan turli xil ma'lumotlar, masalan, akselerometrlar bilan o'lchangan jismoniy faollik, taqiladigan yamoqlar bilan o'lchangan terining o'tkazuvchanligi va fotopletizmografiya bilan o'lchangan yurak urish tezligining o'zgaruvchanligi depressiya bilan bog'liqligini ko'rsatdi. -Depressiyani tashxislash va davolash uchun taqiladigan texnologiyadan foydalanish hali ham cheklangan, ammo u shaxsiylashtirilgan va tejamkor sog'liqni saqlashni ta'minlashga va'da beradi. 2. "Depressiyani aniqlash va bashorat qilishda taqiladigan sun'iy intellektning ishlashini tizimli ko'rib chiqish va meta-tahlil qilish". - Ushbu sharh depressiyani aniqlash va bashorat qilishda taqiladigan sun'iy intellektning ishlashini tahlil qildi. - Tadqiqot sharhga kiritilgan 54 ta nashrni aniqladi. - Ushbu sharh natijalari depressiyani aniqlash va bashorat qilishda taqiladigan sun'iy intellektning imkoniyatlari haqida tushuncha beradi, ammo qidiruv natijalarida depressiyaning oldini olish uchun taqiladigan sensorlarning samaradorligi haqida aniq tafsilotlar aytilmagan. Kiyinadigan sensorlar depressiyani oldini olish sohasida va'da bergan bo'lsa-da, e'tiborga olish kerak bo'lgan bir nechta potentsial cheklovlar mavjud. Ushbu cheklovlarga quyidagilar kiradi: 1. ** Aniqlik va ishonchlilik**: depressiv simptomlarni aniqlash va kuzatishda taqiladigan sensorlarning aniqligi va ishonchliligi farq qilishi mumkin. Turli xil sensorlar turli darajadagi aniqlikka ega bo'lishi mumkin va 32 ularning ishlashiga sensorni joylashtirish, kalibrlash va ma'lumotlarni talqin qilish kabi omillar ta'sir qilishi mumkin. 2. ** Depressiyaning sub'ektiv tabiati**: depressiya-bu sub'ektiv tajriba va hissiyotlarni o'z ichiga olgan murakkab ruhiy salomatlik holati. Kiyiladigan sensorlar birinchi navbatda depressiyaning sub'ektiv jihatlarini to'liq qamrab olmasligi mumkin bo'lgan yurak urishi va faollik darajasi kabi ob'ektiv fiziologik ma'lumotlarni oladi. 3. ** Biomarkerlar haqida cheklangan tushuncha**: ba'zi tadqiqotlar yurak urish tezligining o'zgaruvchanligi va teri o'tkazuvchanligi kabi depressiya uchun potentsial biomarkerlarni aniqlagan bo'lsa-da, bu biomarkerlar haqida tushuncha hali ham rivojlanib bormoqda. Ushbu biomarkerlar va depressiya o'rtasidagi munosabatlar hali to'liq tushunilmagan va depressiya uchun ishonchli va tasdiqlangan biomarkerlarni yaratish uchun ko'proq tadqiqotlar talab etiladi. 4. ** Maxfiylik va ma'lumotlar xavfsizligi**: taqiladigan sensorlar sog'liq uchun nozik ma'lumotlarni to'playdi va bu ma'lumotlarning maxfiyligi va xavfsizligi haqida xavotirlar mavjud. Shaxsiy sog'liqni saqlash ma'lumotlarini himoya qilishni ta'minlash va ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash ruxsatsiz kirish va ma'lumotlardan noto'g'ri foydalanishning oldini olish uchun juda muhimdir. 5. ** Foydalanuvchini qabul qilish va muvofiqlik**: depressiyani oldini olish uchun taqiladigan sensorlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish foydalanuvchini qabul qilish va muvofiqligiga bog'liq. Ba'zi odamlar maxfiylik, stigma yoki noqulaylik bilan bog'liq xavotirlar tufayli taqiladigan qurilmalardan foydalanishda ikkilanishlari mumkin. Bundan tashqari, foydalanuvchilarning uzoq muddatli mosligini saqlash va qurilmalarni doimiy ravishda ishlatish qiyin bo'lishi mumkin. 6. ** Cheklangan bo'ylama ma'lumotlar**: taqiladigan sensorlar real vaqtda ma'lumotlarni taqdim etishi mumkin bo'lsa-da, vaqt o'tishi bilan depressiv simptomlardagi o'zgarishlarni kuzatish uchun bo'ylama ma'lumotlar etishmasligi mumkin. Uzoq muddatli monitoring va ma'lumotlarni tahlil qilish 33 depressiyaning rivojlanishini tushunish va profilaktika choralari samaradorligini baholash uchun juda muhimdir. 7. ** Axloqiy mulohazalar**: depressiyani oldini olish uchun taqiladigan sensorlardan foydalanish axloqiy mulohazalarni keltirib chiqaradi, masalan, ma'lumotli rozilik, ma'lumotlarga egalik va ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilishda potentsial tarafkashlik. II. BOB. yuzasidan xulosalar Hissiy mahrumlikni bartaraf etish va shifo topish uchun ishlash o'z-o'zini aks ettirish, o'ziga g'amxo'rlik qilish va boshqalardan yordam so'rashning kombinatsiyasini talab qiladi. Bu erda hissiy mahrumlikni bartaraf etish va davolanish uchun ishlashning ba'zi usullari: Xabardorlikni rivojlantirish: birinchi qadam-hissiy mahrumlikni boshdan kechirganingizni tan olish va tan olish. O'tmishdagi tajribalaringiz va ular sizning bo'shlik tuyg'ularingizga yoki qondirilmagan hissiy ehtiyojlaringizga qanday hissa qo'shganligi haqida o'ylang. Hissiy ehtiyojlarni aniqlang: hissiy ehtiyojlaringizni aniqlash va tushunish uchun vaqt ajrating. Bu sizning his-tuyg'ularingizni, istaklaringizni va zaifliklaringizni o'rganishni o'z ichiga olishi mumkin. Hissiy ehtiyojlarga ega bo'lish odatiy va insoniy ekanligini tan oling. Qo'llab-quvvatlovchi muhitni qidiring: o'zingizni hissiy ehtiyojlaringizni qondirishingiz mumkin bo'lgan iliq, empatik va himoya muhitlari bilan o'rab oling. Bunga sog'lom munosabatlarni izlash, qo'llab-quvvatlovchi do'stlik yoki his-tuyg'ularingizni tushunadigan va tasdiqlaydigan boshqalar bilan bog'lanishingiz mumkin bo'lgan qo'llab-quvvatlash guruhlariga qo'shilish kiradi. Sog'lom munosabatlarni tanlang: hissiy ehtiyojlaringizni qondirishga qodir bo'lgan sheriklar va do'stlarni tanlashda ehtiyot bo'ling. Hamdard, tushunadigan va sizni hissiy jihatdan qo'llab-quvvatlashga tayyor odamlarni qidiring. O'z his-tuyg'ularingizni ifoda eting: sizning hissiy mahrumligingizga hissa qo'shgan kishilarga nisbatan og'riq, g'azab va noroziligingizni bildirishga ruxsat bering. Bu sizga ushbu his-tuyg'ularni xavfsiz va qo'llab-quvvatlovchi muhitda 34 qayta ishlash va ozod qilishga yordam beradigan terapiya yoki maslahat so'rashni o'z ichiga olishi mumkin. O'zingizni Reparent qiling: o'zingizni reparent qilishni o'rganib, bolaligingizda zarur bo'lgan kattalarga aylaning. Bu tan va hissiy mahrum va bexabar bo'lgan yo'llarini tushunish o'z ichiga oladi, va keyin muhabbat bilan o'zingizni ta'minlash, issiq, va aloqa siz ozibdi bo'lishi mumkin. O'z-o'ziga rahm-shafqat qiling: o'z-o'zini hukm qilish va tanqid qilishdan voz keching. O'zingizni hukm yoki yorliqsiz qabul qiling . O'zingizga mehr, tushunish va kechirim bilan munosabatda bo'ling. His-tuyg'ularingizni quchoqlang: his-tuyg'ularingizni to'liq quchoqlashga va ifoda etishga ruxsat bering. O'z his-tuyg'ularingizni va ehtiyojlaringizni tasdiqlang va ularni hukm qilmasdan boshdan kechirish va ifoda etish uchun o'zingizga ruxsat bering. Professional yordam so'rang: hissiy mahrumlik bilan ishlash va sog'lom kurashish strategiyasini ishlab chiqish uchun terapiya yoki maslahat izlashni o'ylab ko'ring. O'qitilgan terapevt sizni davolash va o'sishga yordam beradigan ko'rsatma, yordam va vositalarni taqdim etishi mumkin. Esingizda bo'lsin, hissiy mahrumlikdan davolanish vaqt va sabr-toqatni talab qiladi. O'zingiz bilan muloyim bo'ling va o'z tezligingizda rivojlanishga imkon bering. 35 XULOSA Hissiy mahrumlik odamlarga turli xil belgilar va ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bu erda hissiy mahrumlik yuzi bilan bog'liq ba'zi umumiy belgilar va xususiyatlar: 1. E'tiborsiz va yolg'izlikni his qilish: hissiy mahrumligi bo'lgan shaxslar doimo yolg'izlik tuyg'usini his qilishlari va ularning hissiy ehtiyojlari hech qachon bajarilmasligiga ishonishlari mumkin. 2. Tuyg'ularni ifoda etishda qiyinchilik: ularning tarbiyasida hissiy tasdiqlash va sezgirlikning etishmasligi tufayli hissiy mahrumligi bo'lgan shaxslar o'z his-tuyg'ularini samarali ifoda etish uchun kurashishlari mumkin. 3. Surunkali g'azab va g'azab: hissiy mahrumlik boshqalarga nisbatan hissiy ehtiyojlarini qondirmagani uchun g'azab va g'azab tuyg'ulariga olib kelishi mumkin. 4. Passiv-tajovuzkor xatti-harakatlar: hissiy mahrumligi bo'lgan odamlar o'zlarining qondirilmagan hissiy ehtiyojlarini bilvosita ifoda etish usuli sifatida tez-tez passiv-tajovuzkor xatti-harakatlar qilishlari mumkin. 5. Sovuqlik va ajralish: hissiy mahrumlikka ega bo'lgan shaxslar boshqalarga nisbatan sovuq va uzoq xatti-harakatlarni himoya mexanizmi sifatida yoki "boshqalarga o'z dori-darmonlarini berish"usuli sifatida namoyon qilishi mumkin. 6. O'zaro munosabatlardagi surunkali umidsizlik: hissiy mahrumlik munosabatlarda boshqalar tomonidan qayta-qayta tushkunlikka tushish tuyg'usiga olib kelishi mumkin, bu esa hissiy mahrumlik tuyg'usini yanada kuchaytirishi mumkin. 36 Shuni ta'kidlash kerakki, bu belgilar va xususiyatlar odamdan odamga farq qilishi mumkin va hissiy mahrumlikka ega bo'lgan har bir kishi ularning barchasini namoyish etmaydi. Bundan tashqari, hissiy mahrumlik hayotning turli jabhalariga, jumladan, munosabatlar, ish va umumiy hissiy farovonlikka sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. GLOSSARIY Sensor deprivatsiya ( lotincha : sensus -tuyg u vaʻ lotincha : deprivatio - yo qotish, mahrum qilish ʻ ) — Markaziy asab tizimiga nerv impulslari oqimining pasayishiga olib keladigan bir yoki bir nechta sezgi organlar faoliyatini vaqtinchalik cheklash. Sensor deprivatsiya ya ni hissiy mahrumlik yopiq joyda ʼ (suv osti kemasida , kosmik kemada va boshqalarda) izolyatsiya qilishda paydo bo lishi mumkin; bundan tashqari, kosmik parvozda vaznsizlik ʻ ham misol bo la ʻ oladi. Psixologiya — inson faoliyati va hayvonlar xatti-harakati jarayonida voqelikning psixik aks etishi, ruhiy jarayonlar, holatlar, hodisalar, hislatlar to g risidagi fan. Psixologiyaning tadqiqot predmetiga sezgilar va idrok ʻ ʻ obrazlari, tafakkur va hissiyot, faoliyat va muomala kabi psixologik jarayonlar, kategoriyalar kiradi. Bilish nazariyasi (gnoseologiya, epistemologiya) — falsafa bo limidan ʻ biri bo lib, u bilish qonuniyatlari va imkoniyatlari, bilimning obyektiv reallikka ʻ munosabatini o rganadi, bilish jarayonining bosqichlari va shakllarini, bilishning ʻ ishonchliligi va haqqoniyligi shartlari va mezonlarini tadqiq qiladi. Hissiyot – shaxsning voqelikdagi narsa va hodisalarga, kishilarga hamda o z-o ziga bo lgan munosabatlardan kelib chiqadigan kechinmalari. Shaxs tirik ʻ ʻ ʻ mavjudot bo lishi bilan birga jamiyat a zosi hamdir, shuningdek, yakka inson ʻ ʼ sifatida tevarak-atrofdagi narsa va hodisalarga munosabatini xolisona aks ettiradi. 37 Depressiya ruhiy kasallik bo lib, u odamda hayotga bo lgan umidsizlik,ʻ ʻ odamlarga bo lgan ishonchsizlik, tushkunlik, yolg izlik, ʻ ʻ stress , to xtovsiz ʻ xavotirlanish va shu kabi yomon [negative] hissiyotlarni uyg otishi mumkin. ʻ O ta jiddiy holatlarda, ba zilar ʻ ʼ sigaret chekish, spirtli ichimliklar ichish, meyoridan ortiqcha uxlash kabi yomon illatlar bilan o zlarini chalg itishga ʻ ʻ urinishadi. O'spirin yoshidagi bolalarning juda ko'p musiqa tinglashi depressiyadan qiynalishlariga sabab bo'lishi mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Barotov Sh.R. Ta’limda psixologik xizmat. – Buxoro, 2007. 2. Karimova V., Hayitov О., Jalolova S. Boshqaruv psixologiyasi . Т.,2008 3. Maxmudova D.A. Psixokorrеksiya asoslari. –T.: Fan va tеxnologiya nashriyoti. 2011.-128 b . 4. Nishanova Z . T ., Xalilova N . I . Psixokorr е ksiya .- T.: Fan va t е xnologiya nashriyoti.2007. 5. Nishanova Z.T., Asomudinova Sh. Psixologik konsultatsiya. –T.: O‘zb е kiston faylasuflari milliy jamiyati. 2010 -248 b. 6. Nishanova Z.T., Alimba е va Sh.T., Sh е rimb е tova Z.Sh.Psixologik xizmat El е ktron darslik. –T.: 2012 y. 7. Щербаков А. И. Практикум по вRрастной и педагогической психNогии: учеб. пособие для студ. пед. ин-тов - М. : Просвещение, 1987. 8. Nurkova V. V., Berezanskaya N. B. - Obshаya psixologiya 3-e izd., per. i dop. Uchebnik dlya SPO - M.:Izdatelstvo Yurayt - 2019 – 524 s. 9. F.I.Xaydarov. N.I.Xalilova “Umumiy psixologiya darslik” Toshkent - 2009. 10. Gerianne M. Alexander 2019, publication of Review of General Psychology transferred from APA to SAGE 38 11. Psychology, 11th Edition 11th Editionby David G. Myers (Author), C. Nathan DeWall (Author) 201 8 publication 12. Psychology . Authors: Rose M. Spielman, Kathryn Dumper, William Jenkins, Arlene Lacombe, Marilyn Lovett, and Marion Perlmutter. 2019 publication INTERNET SAYTLARI: 1. www.fayllar.uz 2. www.cyberleninka.uz 3. www.ziyo.uz 4. www.reja.tdpu.uz 5. www.hozir.uz 6. www.arxiv.uz 39

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA

1.1 § Sensor deprevatsiya haqida tushuncha

1.2 § Psixologik sensor tizim

1.3 § Sensor buzilish

I BOB yuzasidan xulosalar

II BOB. PSIXOLOGIYADA SENSOR DEPREVATSIYA TADQIQOTLARI

2.1§ Sensor deprevatsiya tadqiqotlari

2.2§ Sensor deprevatsiya oqibatlari

2.3§ Sensor deprevatsiya oldini olish

II BOB yuzasidan xulosalar

XULOSA

GLOSSARIY

ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Купить