Psixologiyaning fanlar tizimidagi o‘rni - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Psixologiyaning fanlar tizimidagi o‘rni

Купить

PSIXOLOGIYANING FANLAR TIZIMIDAGI O’RNI

RE JA:
1. PSIXOLOGIYA NIMA
2. PSIXOLOGIYANING RIVOJLANISHI

PSIXOLOGIYA

Psixologiya — inson faoliyati va hayvonlar xatti-harakati jarayonida voqelikning psixik aks etishi, ruhiy
jarayonlar,
holatlar, hodisalar, hislatlar to g risidagi fan. Psixologiyaning tadqiqot predmetiga sezgilar va idrok ʻ ʻ
obrazlari,
tafakkur va hissiyot, faoliyat va muomala kabi psixologik jarayonlar, kategoriyalar kiradi.
Psixologiyaning
asosiy vazifalari — psixika qonuniyatlarini, inson ruhiy holatlari shakllanishini filogenetik va
ontogenetik
taraqqiyot birligida ochishdan iboratdir. Mazkur vazifalar yechimini topishda psixologiya bir
tomondan,
biologiya fani sohalari bilan, jumladan, fiziologiya bilan, boshqa tomondan esa, sotsiologiya ,
pedagogika ,
madaniyat tarixi, mantiq hamda ijtimoiy fanlar bilan jips aloqaga kirishadi. Psixologiya eng avvalo,
psixikaning
insonga xos shakli bo lmish ong va o zini o zi anglashni tadqiq etadi. ʻ ʻ ʻ
07.11.2026

.

O rtaʻ asrlarda psixikaga nisbatan har xil ko rinishdagi g ayritabiiy qarashlar hukmronlik qildi. Shu tufayli ʻ ʻ
psixologik
bilimlar rivojlanmay qoldi. Ammo ba zi ʼ faylasuflar va shifokorlar ( Ibn Sino va boshqalar) asarlarida
bu
sohada olg a qadam qo yildi. Inson xususiyatlari to g risidagi ma lumotlar qadimgi qo lyozmalar, ʻ ʻ ʻ ʻ ʼ ʻ
yodgorliklarda
o z aksini topa boshladi. Turli mamlakatlarda va shaharlarda tuzilgan akademiyalarda (Xorazm, ʻ
Samarqand,
Kiyev, Moskva va boshqa shaharlarda) psixologiya yuzasidan tinglovchilarga saboq berilgan.

Yevropa Uyg onish
ʻ davrida Leonardo da Vinchi, X. Vives kabilar psixologiya rivojiga o z hissalarini qo shdilar. ʻ ʻ
XVIII
asrga kelib M. V. Lomonosov, A. N. Radishchev, G. S. Skovoroda, T. Gobbs, B. Spinoza, G. Leybnits. J.
Lokk,
K. A. Gelvetsii, A. Golbax, D. Didrolar psixologiyada bir talay kashfiyot qildilar, uni amaliy ma lumotlar ʼ
bilan
boyitdilar. Psixologiya XIX asrning 2-yarmiga kelib mustaqil fan sifatida ajralib chiqdi. Nemis olimi V.
Vundt
Leypsigda 1879-yil dastlabki eksperimental laboratoriyani jihozlashga erishdi.
07.11.2026

PSIXOLOGIYA TARIXI
•
Hermann Ebbinghaus (1850–1909) – xotira tadqiqotlarida kashshof bo lib, eslash va unutish jarayonlarini ʻ
o rganishga
asoslangan unutish egri chizig ini ishlab chiqqan. Ebbinghaus eksperimental yondashuv orqali ʻ ʻ
xotira
mexanizmlarini tushunishga harakat qilgan.
•
William
James (1842–1910) – amerikalik faylasuf va psixolog bo lib, pragmatizm falsafiy oqimining ʻ
asoschilaridan
biri hisoblanadi. James „Psixologiyaning prinsiplari“ asari orqali funksionalizm yondashuvini
rivojlantirib,
inson ongining amaliy jihatlarini o rganishga urg u bergan. ʻ ʻ
•
Ivan
Pavlov (1849–1936) – rossiyalik fiziolog bo lib, klassik shartli reflekslar (klassik shartlashish) bo yicha ʻ ʻ
tadqiqotlar
olib borgan. Uning mashhur qo ng iroq va it tajribalari inson va hayvonlarning o rganish jarayonlari ʻ ʻ ʻ
haqidagi
tushunchalarni tubdan o zgartirdi.ʻ
07.11.2026

07.11.2026Eksperimental psixologiya taraqqiy etgandan ko p ʻ
o tmay,
amaliy psixologiyaning turli yo nalishlari ʻ ʻ
vujudga
keldi. Granville Stanley Hall 1880-yillarning
boshida
Germaniyadan Amerika Qo shma ʻ
Shtatlariga ilmiy pedagogikani olib
keldi. 1890-
yillardagi John
Deweyning ta lim nazariyasi ham ʼ
bunga
misol bo la oladi. Shuningdek, 1890-yillarda ʻ
Hugo
Münsterberg psixologiyani sanoat , huquq va
boshqa
sohalarda qo llash haqida yozishni boshladi. ʻ
Lightner
Witmer 1890-yillarda birinchi psixologik
klinikani
tashkil etdi. James McKeen Cattell 1890-
yillarda Francis
Galtonning antropometrik usullarini
moslashtirish
orqali birinchi aqliy test dasturini ishlab
chiqdi.
Shu orada, Venada Sigmund Freud mustaqil
ravishda
ruhiyatni o rganishga qaratilgan ʻ psixoanaliz
deb
nomlangan yondashuvni ishlab chiqdi. Bu
nazariya
keyinchalik psixologiyada juda katta ta sir ʼ
ko rsatadigan
yo nalishga aylandi ʻ ʻ [3]
.

.
XX
asrda Edward Titchenerning Wundtning empiritsizmiga bo lgan tanqidiy munosabatiga qarshi fikrlar paydo ʻ
bo ldi.
Bu ʻ John B. Watsonning bixeviorizm nazariyasini shakllantirishga hissa qo shdi. Keyinchalik ʻ
Burrhus
Frederic Skinner ushbu nazariyani operant shartlanish orqali ommalashtirib berdi. Bixeviorizm ochiq xulq-
atvorni
o rganishga e tibor qaratishni taklif etdi, chunki uni miqdoriy jihatdan baholash va oson o lchash mumkin ʻ ʼ ʻ
edi.
Ilk behavioiristlar ongni o rganishni samarali ilmiy tadqiqot uchun juda mavhum deb hisoblaganlar. Biroq, ʻ
Skinner
va uning hamkasblari fikrlash jarayonini yashirin xulq-atvor shakli sifatida o rganganlar va unga ochiq xulq- ʻ
atvorga
nisbatan qo llanadigan tamoyillarni qo llaganlar. ʻ ʻ

XX
asrning oxirgi o n yilliklarida ʻ kognitiv fanlar , ya ni inson ongini o rganishga qaratilgan turli sohalarni birlashtirgan ʼ ʻ
fan
paydo bo ldi. Kognitiv fanlar inson ongini tadqiqot obyekti sifatida qayta ko rib chiqadi va buning uchun ʻ ʻ kognitiv
psixologiya , tilshunoslik , kompyuter fanlari , falsafa , bixeviorizm va neyrobiologiya kabi
sohalarning vositalaridan
foydalanadi.
Ushbu tadqiqot yo nalishi inson ongini har tomonlama o rganish mumkin degan fikrni o rtaga tashladi ʻ ʻ ʻ
va
bu kabi tushunchalar sun iy intellekt kabi boshqa tadqiqot sohalarida ham asqotishi mumkinligini ta kidladi. ʼ ʼ
07.11.2026

.
Psixologiya
eksperimental tadqiqot sohasi sifatida 1854-yilda Germaniyaning Leypsig shahrida
Gustav
Fechner tomonidan asos solingan. Fechner eksperimental metodlar asosida sezgilaring ortib borishi
bilan
ularni qo zg atuvchi taassurotlar ta siridagi qiyosiy munosabatni aniqlab, sezgi qo zg atgich logarifmasiga ʻ ʻ ʼ ʻ ʻ
proporsionaldir,
degan psixofizik qonunni kashf etadi. Fechnerning nazariyasi, bugungi kunda Signalni
aniqlash nazariyasi sifatida
tanilgan, taqqoslash hukmlari bo yicha statistik nazariyalarni rivojlanishini oldindan ʻ
ko rsatgan
va uning g oyalariga asoslangan minglab tajribalar yaratilishiga zamin yaratgan. ʻ ʻ 1879-yilda
Wilhelm
Wundt Germaniyaning Leyptsig shahrida faqatgina psixologik tadqiqotlarga mo ljallangan ilk ʻ
psixologiya
laboratoriyasini tashkil etdi. Shuningdek, Wundt, o zini ʻ psixolog deb atagan ilk shaxs bo lgan. Shu ʻ
sababli,
Wundt ko pincha ʻ psixologiyaning otasi deb ham ataladi. Vilgelm Wundt dan avval psixologiya
sohasida
muhim qadam tashlagan shaxs Ferdinand Ueberwasser (1752–1812) edi. U 1783-yilda
o zini
ʻ Empirik psixologiya va mantiq professori deb atagan va Germaniyaning Münster shahridagi Eski
universitetda
empirik psixologiya bo yicha ma ruzalar o qigan ʻ ʼ ʻ [2]
07.11.2026

.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT
07.11.2026

Psixologiyaning fanlar tizimidagi o‘rni

Купить