Psixologning psixokorreksion faoliyati

KURS ISHI
MAVZU:  Psixologning psixokorreksion faoliyat
Ta’lim yo‘nalishi:  60310903   – Amaliy Psixologiya  (Kechki)
Fan:  Ta’lim muassasalarida psixologik xizmat
Ilmiy rahbar: __________ ________
Toshkent-202 4
1 M U N D A R I J A
KIRIS H ………………………………………………………
….. 3
I BOB. PSIXOKORREKSION   FAOLIYATNING   ASOSIY
MAQSADLARI
1.1 § Psixologik   muammolarni   hal
qilish……………………………… 6
1.2 § Psixokorreksion usullar va metodlar 11
II   BOB. PSIXOKORREKSIYA JARAYONINING BOSQICHLARI
2.1§ Bolalar va o'smirlar uchun 
psixokorreksiya……………………... 15
2.2§ Psixokorreksiya va zamonaviy 
psixologiya…………………….. 22
XULOSA ………………………………………………………
… 25
ADABIYOTLAR 
RO‘YXATI …………………………………. 26
2 KIRISH
Mavzuning   dolzarbligi:   Psixokorreksiya   –   bu   shaxsning   psixologik
holatini   yaxshilash   va   ijtimoiy   moslashuvini   ta'minlash   maqsadida   amalga
oshiriladigan faoliyatdir. Ushbu  jarayon odamning xatti-harakatlarini, hissiy  va
intellektual   holatlarini   tahlil   qilish,   ularga   o'zgarish   kiritish   va   muammolarni
bartaraf   etish   orqali   amalga   oshiriladi.   Psixologning   psixokorreksion   faoliyati,
asosan,   insonning   salbiy   hissiy   holatlari,   psixologik   travmalar,   moslashuv
muammolari va xulq-atvoridagi noaniqliklarni bartaraf etishga qaratilgan.
Psixokorreksiya   jarayonida   psixolog,   o'zining   bilim   va   tajribasidan
foydalanib,   shaxsiy   va   guruh   holatidagi   psixologik   muammolarni   aniqlaydi,
zarur   diagnostika   va   baholashlarni   amalga   oshiradi,   shuningdek,   muammoni
bartaraf   etish   uchun   turli   metodlarni   qo'llaydi.   Buning   natijasida,   shaxsning
psixologik   holati   normallashtiriladi,   xatti-harakatlar   va   hissiy   holatlar
yaxshilanadi, shaxs o'z-o'zini anglash va o'zgarishga intilish imkoniyatini topadi.
Psixologning   psixokorreksion   faoliyati   psixoterapiya,   kognitiv   terapiya,
gestalt-terapiya,  art-terapiya   va   boshqa   metodlardan  foydalangan   holda  amalga
oshirilishi mumkin. Psixokorreksiya nafaqat psixologik muammolarni hal qilish,
balki   insonning   ichki   resurslarini   kashf   etish,   uning   ijtimoiy   moslashuvi   va
psixologik farovonligini yaxshilashni maqsad qiladi.
Bu   faoliyatning   maqsadi,   odatda,   odamni   uning   ichki   qarama-
qarshiliklaridan   xalos   etish,   shaxsiy   o'sishni   ta'minlash   va   hayotga   ijobiy
yondashuvni   rivojlantirishdir.   Psixokorreksiya   sohasidagi   psixologning   roli,
uning   psixologik   bilimlariga   asoslanib,   boshqalarga   yordam   berish,   ularni
rivojlantirish   va   ularning   hayotini   yaxshilashga   qaratilgan   faoliyatni   o'z   ichiga
oladi. 
Mavzuning   o‘rganilganlik   darajasi:   P sixologning   psixokorreksion
faoliyatining   o‘rganilganlik   darajasi   nafaqat   amaliyotda,   balki   ilmiy-texnik
tadqiqotlarda   ham   jadal   rivojlanayotgan   sohalardan   biri   hisoblanadi.   Bugungi
kunda   psixokorreksiya   jarayonining   turli   metodologiyalari   va   yondashuvlari
3 mavjud   bo‘lib,   ular   doimiy   ravishda   yangilanib,   ilmiy-psixologik   asoslar   bilan
qo‘llanilmoqda. 
Kurs   ishining   maqsadi :   Psixokorreksiya   sohasida   chuqur   bilimlarni
shakllantirish ,   psixologlarning   professional   faoliyatini   yaxshilash   va   ularning
psixologik   yordam   ko ‘ rsatishdagi   rolini   mustahkamlashga   qaratilgan   bo ‘ ladi .
Kurs ishi ning  vazifalari :  
1. Psixokorreksiya tushunchasini aniqlash: 
2. Psixologning roli va vazifalarini tahlil qilish: 
3. Psixokorreksiya usullarini o‘rganish: 
4. Psixokorreksiya   jarayonidagi   diagnostika   va   baholash   usullarini
tahlil qilish:
5. Psixokorreksiyaning shaxsiy va ijtimoiy ahamiyatini baholash:
6. Zamonaviy psixokorreksiya yondashuvlarini o‘rganish:
Kurs   ishining   predmeti:   Psixologning   psixokorreksion   faoliyatining
nazariy   va   amaliy   jihatlarini,   uning   individual   va   guruh   muammolarini   hal
qilishdagi o‘rnini, usullarini, metodlarini va samaradorligini o‘z ichiga oladi.
Kurs   ishining   nazariy   va   amaliy   ahamiyati:   Nazariy   ahamiyati
psixokorreksiya   sohasida   psixologning   roli,   metodlari   va   amaliyotdagi
ahamiyatini   o‘rganish   orqali   ilmiy   bilimlarni   kengaytirishga   qaratilgan.   Ushbu
ish   orqali   psixokorreksiya   jarayonining   asosiy   nazariy   prinsiplari,   usullari   va
metodlari   haqida   to‘liq   tasavvurga   ega   bo‘lish   mumkin.   Nazariy   jihatdan,   kurs
ishi   psixokorreksiya   jarayonining   turli   psixologik   muammolarni   hal   qilishdagi
samaradorligini   tahlil   qiladi   va   psixologlarning   kasbiy   faoliyatini   ilmiy   nuqtai
nazardan qo‘llab-quvvatlaydi. 
Amaliy   ahamiyati   psixologlar,   psixoterapevtlar   va   boshqa   mutaxassislar
uchun psixokorreksiyaning samarali usullarini va metodlarini qo‘llashda amaliy
yordam   beradi.   Psixokorreksiya   jarayonining   turli   usullari,   diagnostika   va
baholash   metodlarining   tahlili   amaliyotda   muammolarni   hal   qilishda
4 qo‘llanilishi mumkin. Bu kurs ishining amaliy ahamiyati shundaki, u psixologlar
uchun   yangi   yondashuvlar   va   metodlarni   o‘rganish,   amaliyotda   qo‘llash
imkoniyatlarini   yaratadi,   shuningdek,   psixologik   yordam   ko‘rsatuvchi
mutaxassislarning kasbiy malakasini oshirishga yordam beradi.
Kurs   ishi   tuzilishi   va   hajmi:   Kirish,   II   bob,   4   paragraf,   xulosa   va
foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati iborat. 
5 I BOB.  PSIXOKORREKSION FAOLIYATNING ASOSIY
MAQSADLARI
1.1 §  Psixologik muammolarni hal qilish
Psixokorreksiya — bu psixologik muammolarni bartaraf etish va insonning
psixologik   holatini   yaxshilash   maqsadida   amalga   oshiriladigan   faoliyatdir.
Psixokorreksiya jarayoni odamning xatti-harakatlarini, hissiy holatini va ijtimoiy
moslashuvini   normallashtirishga   qaratilgan.   Bu   jarayon   psixologning
professional   yondashuvlari,   metodlari   va   usullari   orqali   amalga   oshiriladi.   I
Bobda   psixokorreksion   faoliyatning   asosiy   maqsadlari   quyidagicha   ko‘rib
chiqiladi:
Xatti-harakatlarni   normallashtirish:   Psixokorreksiya   jarayonining   birinchi
maqsadi   shaxsning   xatti-harakatlarini   normallashtirish   va   ijtimoiy   moslashuvni
yaxshilashdir.   Bu,   shaxsning   ijtimoiy  muhitda   o‘zini   to‘g‘ri   va   samarali   tutish,
kerakli   reaktsiyalarni   ko‘rsatish,   boshqalar   bilan   muloqotda   muvaffaqiyatli
bo‘lishini ta'minlashga qaratilgan. Xatti-harakatlarni normallashtirishda kognitiv
xulq-atvor terapiyasi, gestalt-terapiya kabi metodlar qo‘llaniladi.
Hissiy holatlarni tahlil qilish va bartaraf etish:  Psixokorreksiya jarayonining
ikkinchi   maqsadi   insonning   hissiy   holatini   tahlil   qilish   va   uning   salbiy   hissiy
tajribalarini   bartaraf   etishga   yordam   berishdir.   Bu,   stress,   depressiya,   qo‘rquv,
xavotir   kabi   salbiy   hissiyotlarni   bartaraf   etish   va   ularni   boshqarish   uchun
psixologik yordam berishni o‘z ichiga oladi. Hissiy holatlarni normallashtirishda
psixolog   o‘zining   turli   usullarini   qo‘llaydi,   masalan,   relaxatsiya,   tasavvurlar
yordamida psixologik yordam ko‘rsatish.
O'zlikni anglash va o'z-o'zini takomillashtirish: Psixokorreksiya faoliyatining
muhim   maqsadlaridan   biri   bu   shaxsning   o‘zligini   anglashini   ta'minlashdir.
Shaxsning   o‘z-o‘zini   anglash   jarayoni   uning   psixologik   rivojlanishiga   yordam
beradi,   o‘zining   kuchli   va   zaif   tomonlarini   tushunishga   imkon   yaratadi.
Shaxsning o‘zini tanishi va o‘z-o‘zini takomillashtirishga bo‘lgan intilishi, uning
psixologik   holatini   yaxshilashga,   o‘zida   ishonchni   kuchaytirishga   va   ijtimoiy
6 muvaffaqiyatga   erishishga   yordam   beradi.   Bu   jarayonda   psixolog   o‘zining
konsultatsiya, terapiya va trening metodlarini qo‘llaydi.
Stress va travma oqibatlarini kamaytirish: Psixokorreksiya jarayoni stress va
psixologik   travmalarni   bartaraf   etishga   ham   qaratilgan.   Psixologik   travmalar,
xususan,   o‘tgan   vaqt   ichida   odamda   psixologik   shikastlanishlarni   yuzaga
keltirgan   holatlar   (masalan,   oila   ichidagi   zo‘ravonlik,   yo‘qotishlar,   ruhiy
zo‘riqishlar)   bilan   bog‘liq   bo‘lishi   mumkin.   Psixokorreksiya   bu   jarayonlarni
engillashtiradi   va   odamga   ularni   boshqarishga   yordam   beradi,   shuningdek,
stressni   kamaytirish   va   uning   salbiy   oqibatlaridan   himoya   qilishga   yordam
beradi.
Shaxsning ichki  qarama-qarshiliklarini  hal  qilish:  Psixokorreksiya faoliyatining
yana bir maqsadi bu shaxsning ichki qarama-qarshiliklarini hal qilishdir. Shaxs
ichki   qarama-qarshiliklarga   duch   kelganda,   o‘z   xatti-harakatlari   va   hissiy
holatlari   o‘rtasida   uyg‘unlikni   topishda   qiyinchiliklarga   duch   kelishi   mumkin.
Psixokorreksiya   orqali   bu   qarama-qarshiliklarni   aniqlash   va   bartaraf   etish,
shaxsning ichki uyg‘unligini tiklash, uning o‘zini anglashiga yordam beradi.
Ijtimoiy  moslashuvni   yaxshilash:     Psixokorreksiya   faoliyatining   yana  bir
muhim   maqsadi   –   ijtimoiy   moslashuvni   yaxshilashdir.   Shaxsning   jamiyatda
muvaffaqiyatli   moslashishi,   ijtimoiy   aloqalar   o‘rnatishi   va   boshqalar   bilan
samarali muloqot qilishi psixokorreksiya orqali amalga oshiriladi. Bu jarayonda
shaxsning   o‘zini   boshqalar   bilan   to‘g‘ri   va   ijobiy   muloqot   qilishga   o‘rgatish,
stress va hissiy muammolarni hal qilish uchun yordam berish amalga oshiriladi.
Salbiy o‘zgarishlarning oldini olish:   Psixokorreksiya jarayoni shaxsning salbiy
o‘zgarishlar   va   xatti-harakatlarning   oldini   olishga   ham   qaratilgan.   Bu   jarayon
salbiy   odatlarning,   masalan,   ichkilikbozlik,   giyohvandlik   yoki   o‘ziga   zarar
yetkazishning   oldini   olishga   qaratilgan   bo‘lib,   shaxsning   o‘zini   boshqarish   va
o‘zgarishlarni amalga oshirishiga yordam beradi.
Psixokorreksiya   faoliyatining   asosiy   maqsadlari   shaxsning   psixologik
salomatligini   yaxshilash,   ijtimoiy   moslashuvini   ta'minlash,   hissiy   holatlarni
normallashtirish   va   ichki   qarama-qarshiliklarni   hal   qilishni   o‘z   ichiga   oladi.
7 Ushbu   maqsadlar   psixologning   amaliy   faoliyatida   o‘zaro   bog‘liq   bo‘lib,
shaxsning   rivojlanishiga   va   o‘z-o‘zini   anglashiga   yordam   beradi.
Psixokorreksiya   jarayonining   muvaffaqiyatli   amalga   oshirilishi   shaxsning
umumiy   psixologik   farovonligini   oshiradi   va   jamiyatda   muvaffaqiyatli   o‘zini
namoyon qilishiga yordam beradi.
Psixologik   muammolarni   hal   qilish   psixokorreksiya   faoliyatining   asosiy
vazifalaridan   biri   bo‘lib,   uning   maqsadi   insonlarning   hissiy,   kognitiv   va   xulq-
atvor   holatlaridagi   salbiy   o‘zgarishlarni   aniqlash   va   ularni   bartaraf   etishdir.
Psixologik   muammolar   shaxsning   hayotida   turli   shakllarda   namoyon   bo‘lishi
mumkin:   ruhiy   va   hissiy   holatlar,   ijtimoiy   moslashuvdagi   qiyinchiliklar,   stress
va   travmalar,   shuningdek,   xulq-atvor   yoki   o‘z-o‘zini   anglashdagi   noaniqliklar.
Psixologik   muammolarni   hal   qilish   jarayonida   psixolog   bir   qator   metodlar   va
yondashuvlarni   qo‘llaydi,   bu   esa   uning   samarali   yordam   ko‘rsatishini
ta'minlaydi.
Psixologik muammolar va ularning turlari
Psixologik muammolar turli shakllarda bo‘lishi mumkin, ularning har biri
psixologik   yordamga   ehtiyoj   yaratadi.   Ba'zi   umumiy   psixologik   muammolar
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Hissiy holatlar va psixologik stress:  Depressiya, xavotir, qo‘rquv, g‘azab
va boshqa salbiy hissiyotlar.
Psixologik   travmalar:   O‘tmishda   yuzaga   kelgan   stressli   yoki   travmatik
voqealar, masalan, oila ichidagi zo‘ravonlik, o‘lim yoki boshqa yo‘qotishlar.
Ijtimoiy   moslashuv   muammolari:   Yangi   ijtimoiy   guruhlarga   qo‘shilish,   yangi
muhitda ishlash yoki yashashdagi qiyinchiliklar.
O‘zini anglashdagi qiyinchiliklar: O‘ziga bo‘lgan ishonchsizlik, kimligini
anglashdagi noaniqlik, shaxsiy o‘sish va rivojlanishdagi to‘siqlar.
Xulq-atvor   bo‘yicha   muammolar:   Giyohvandlik,   ichkilikbozlik,   o‘ziga   zarar
yetkazish kabi noxush xulq-atvorlar.
Psixologik muammolarni hal qilish jarayoni
8 Psixologik   muammolarni   hal   qilish   jarayoni   bir   necha   bosqichdan   iborat
bo‘lib,   psixologning   malakali   yondashuvi   va   turli   metodlarni   qo‘llashni   talab
etadi. Ushbu jarayonni quyidagi bosqichlar orqali tushuntirish mumkin:
Tashxis   qo‘yish   va   tahlil   qilish:   Psixolog   birinchi   bosqichda,   bemorning
holatini   yaxshilab   tahlil   qilib,   uning   psixologik   holatini   aniqlaydi.   Tashxis
qo‘yish   jarayonida   psixolog   turli   testlar,   suhbatlar   va   boshqa   diagnostik
vositalardan   foydalanadi.   Bu   bosqichda   muammoning   ildizlari   va   uning
sabablarini aniqlash juda muhimdir.
Muammoni aniqlash va belgilash:  Tashxisdan so‘ng, psixolog psixologik
muammoning   asosiy   sabablari   va   unga   ta'sir   qiluvchi   omillarni   aniqlaydi.   Bu
shaxsning   hissiy,   intellektual   va   ijtimoiy   holatini   to‘liq   baholashni   talab   etadi.
Muammoning   ko‘rinishini   aniq   belgilash,   psixokorreksiya   jarayonida   samarali
yondashuvni tanlashda muhim rol o‘ynaydi.
Davolash   va   yordam   ko‘rsatish:   Psixologik   muammoni   hal   qilishning
asosiy   bosqichi   davolash   va   yordam   ko‘rsatishdan   iborat.   Bu   jarayon   turli
terapiya metodlari va usullari orqali amalga oshiriladi. Masalan, kognitiv xulq-
atvor   terapiyasi,   gestalt-terapiya,   psixodinamik   terapiya,   va   boshqa   metodlar
yordamida shaxsning hissiy holati yaxshilanadi, salbiy fikrlar va xatti-harakatlar
o‘zgartiriladi.
O‘zgarishlarni   kuzatish   va   baholash:   Psixologik   yordamni   qo‘llashdan
so‘ng, o‘zgarishlarni  baholash  va natijalarni  kuzatish  juda muhimdir. Psixolog,
bemorning   psixologik   holatini   muntazam   ravishda   tahlil   qilib,   yordamning
samaradorligini aniqlaydi va zarur bo‘lsa, yana qo‘shimcha yordam ko‘rsatadi.
Psixologik muammolarni hal qilishda qo‘llaniladigan metodlar
Psixologik   muammolarni   hal   qilishda   psixologlar   turli   metodlar   va
yondashuvlarni   qo‘llashadi.   Ba'zi   asosiy   metodlar   quyidagilar:   Kognitiv   xulq-
atvor terapiyasi: Bu metodning maqsadi salbiy fikrlar va xatti-harakatlarni tahlil
qilish va ularni o‘zgartirishdan iborat. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi psixologik
muammolarni   hal   qilishda   samarali   qo‘llaniladi,   chunki   u   odamning   o‘z
fikrlarini va hissiyotlarini boshqarishga yordam beradi.
9 Gestalt-terapiya:   Gestalt-terapiya,   shaxsning   o‘zini   to‘liq   anglashiga
yordam   berishga   qaratilgan   yondashuvdir.   Bu   metodda,   odamning   o‘z
tajribalarini tushunishi va his-tuyg‘ularini ifoda etishi muhimdir.
Psixodinamik terapiya: Ushbu metod psixologik muammolarni shaxsning
o‘tgan tajribalari  va ichki  qarama-qarshiliklarini tahlil  qilish orqali  hal qilishga
qaratilgan.
Relaxatsiya   va   stressni   boshqarish   metodlari:   Stressni   kamaytirish   va
salbiy   hissiy   holatlarni   boshqarish   uchun   relaxatsiya   va   boshqa   psixologik
usullar,   masalan,   nafas   olish   texnikalari,   tasavvurlar   yordamida   psixologik
yordam ko‘rsatiladi.
Psixologik   muammolarni   hal   qilishning   ahamiyati:   Psixologik
muammolarni   hal   qilish,   shaxsning   umumiy   salomatligini   yaxshilash,   ijtimoiy
moslashuvini   ta'minlash  va   hayot   sifatini   oshirishga  yordam   beradi.  Psixologik
yordamni o‘z vaqtida olish, stressni kamaytirish, salbiy hissiy holatlarni yengish
va   o‘z-o‘zini   anglash   jarayonini   tezlashtirish   orqali   odamning   hayoti   sezilarli
darajada o‘zgaradi.
Shuningdek,   psixologik   muammolarni   hal   qilish,   jamiyatda   ijtimoiy
barqarorlikni   oshiradi   va   shaxslar   orasidagi   munosabatlarning   yaxshilanishiga
olib   keladi.   Buning   natijasida,   odamlar   o‘zini   yanada   baxtliroq,   tinch   va
muvaffaqiyatli his qilishadi.
Psixologik muammolarni hal qilish psixologning asosiy vazifalaridan biri
bo‘lib, bu jarayon turli metodlar va yondashuvlar yordamida amalga oshiriladi.
Psixologik   yordam   ko‘rsatish,   shaxsning   ruhiy   holatini   normallashtirish   va
ijtimoiy   moslashuvini   yaxshilashga   qaratilgan   bo‘lib,   uning   umumiy
farovonligini ta'minlaydi. 1
1
  "Psixologiya" (autor: L. S. Vygotsky) 2014- yil 457 bet
"Ijtimoiy psixologiya" (autor: David G. Myers)2016- yil 54 bet
10 1.2 §  Psixokorreksion usullar va metodlar
Psixokorreksiya – bu insonning psixologik holatini  yaxshilash,  salbiy xulq-
atvor   va   fikrlash   tarzlarini   tuzatish,   hamda   shaxsiy   rivojlanishni   qo‘llab-
quvvatlash   uchun   ishlatiladigan   turli   xil   psixologik   usullar   va   metodlar
to‘plamidir. Psixokorreksion usullar asosan psixoterapiya, psixologik yordam va
o‘zini   o‘zi   anglashni   yaxshilashga   qaratilgan.   Bunday   usullar   shaxsning
psixologik   holatini   o‘zgartirish,   stressni   kamaytirish,   hayotdagi   qiyinchiliklar
bilan kurashishga yordam berish maqsadida ishlatiladi.
Faoliyat  paradigmasi  psixokorreksiyani   harakatlar   tizimini  shakllantirish  va
faoliyatning   aniq   tuzilishi   bilan   bog laydi.   Shu   munosabat   bilan   ikkita   usulʻ
guruhi ajratiladi:
 Psixikaning   tartibga   solish   funksiyalarini   kuchaytirish,   hissiy   o zini   o zi	
ʻ ʻ
boshqarishni   rivojlantirish,   aqliy   o zini   o zi   boshqarishni   takomillashtirish	
ʻ ʻ
usullari;
 Normativ-qiymatni   to g rilash   usullari,   ob’ektlari   normativ   komplekslar,	
ʻ ʻ
birgalikdagi tamoyillarga, maqsadlarga va faoliyat vazifalariga bo ysunishni	
ʻ
rad etishni belgilaydi.
Psixokorreksiya   usullari   shaxsiy   xulq-atvor,   shaxslararo   o zaro   ta sir	
ʻ ʼ
me yorlarini ishlab chiqish, vaziyatga moslashuvchan munosabatda bo lish, turli	
ʼ ʻ
sharoitlarda, guruhlarda, ya ni ijtimoiy moslashish usullarida tezda qayta tashkil	
ʼ
etish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan.
 Yosh   rivojlanish   davrining   dinamik   mazmuni   turlicha   bo lishi   mumkin,	
ʻ
ya ni bir xil ta sirning samaradorligi bir xil bo lmaydi.	
ʼ ʼ ʻ
 Psixokorreksiyaning   samaradorligi   mazmunning   sifati,   o z   vaqtida   va	
ʻ
adekvatligi bilan belgilanadi.
11  Ishning   samaradorligi   psixo-tuzatish   ishining   shaxsning   aqliy
rivojlanishining individual xususiyatlariga muvofiqligi darajasiga bog liq.ʻ
Psixokorreksiyaning simptomatik usullari:
1. autogen shug ullanish;	
ʻ
2. shartli reflekslar usuli;
3. operativ ta lim;	
ʼ
Psixokorreksion usullar va metodlar turli jihatlariga ko‘ra tasniflanadi:
1. Verbal (So‘z orqali) usullar
Verbal   usullar   shaxs   bilan   muloqot   qilish   orqali,   uning   fikrini,
hissiyotlarini   va   xulq-atvorini   o‘zgartirishga   qaratilgan.   Bu   usullar
muammolarni og‘zaki ravishda tahlil qilish va ularni hal etish uchun ishlatiladi.
Kognitiv-behavioral   terapiya   (KBT):   Bu   usul   shaxsning   salbiy   fikrlash
uslublarini   aniqlash   va   ularni   o‘zgartirishga   yordam   beradi.   KBT   orqali   shaxs
o‘zining noto‘g‘ri yoki zararli fikrlarini tan olib, ularni ijobiy va sog‘lom fikrlar
bilan almashtirishni o‘rganadi.
Dialektik-behavioral   terapiya   (DBT):   Bu   usul   o‘zining   his-tuyg‘ularini
boshqarish   va   stressni   kamaytirishga   qaratilgan.   DBT   odatda   emotsional
barqarorlikni saqlashda yordam beradi.
2. Nefas olish va meditatsiya usullari
Bu   usullar   asab   tizimini   tinchlantirish,   stressni   kamaytirish   va   umumiy
psixologik   holatni   yaxshilashga   qaratilgan.   Nafas   olish   va   meditatsiya   orqali
shaxs o‘zining ichki holatini nazorat qilishi va tinchlanishi mumkin.
Progressiv   mushak   relaksatsiyasi:   Bu   usulda   shaxs   tana   mushaklarini
birma-bir siqib, keyin bo‘shatadi, natijada tana va ongni tinchlantirish mumkin.
12 Mindfulness: Mindfulness meditatsiyasi – bu hozirgi vaqtda bo‘lishga, o‘z
fikrlaridan   va   his-tuyg‘ularidan   xabardor   bo‘lishga   asoslangan   psixokorreksion
metod.   Bu   usul   stressni   kamaytirish   va   psixologik   sog‘liqni   yaxshilashda
samarali.
3. Non-verbal (So‘zsiz) usullar
Non-verbal usullar asosan tananing fizikal holatiga asoslangan va bevosita
so‘zlarni   ishlatmasdan   o‘zgarishni   ta’minlaydi.   Bu   usullar,   odatda,   sezgilar,
tasavvurlar, san’at va musiqadan foydalanishni o‘z ichiga oladi.
San’at terapiyasi: Bu usulda san’at vositalari (rasmlar, skulptura, musiqiy
kompozitsiyalar) orqali shaxsning ichki dunyosini ifodalash va uni yaxshilashga
yordam beradi. San’at terapevtik vosita sifatida hissiyotlarni chiqarishga yordam
beradi va bevosita hissiy reaktsiyalarni boshqaradi.
Muolajaviy   raqs   va   harakat   terapiyasi:   Bu   usulda   jismoniy   harakatlar,   raqs   va
ifoda   orqali   odamning   ruhiy   holatini   yaxshilashga   harakat   qilinadi.   Raqs   va
harakat terapiyasi, asosan, his-tuyg‘ularni ifodalashda va stressni kamaytirishda
samarali hisoblanadi.
4. Gipnoz
Gipnoz – bu shaxsning  ongini maxsus holatga keltirish va unga bevosita
psixologik   ta’sir   o‘tkazish   orqali   psixokorreksion   yordam   ko‘rsatish   usulidir.
Gipnoz   orqali,   odatda,   psixologik   bloklarni   olib   tashlash,   zararli   odatlarni
yo‘qotish yoki yangi, ijobiy xulq-atvorlarni shakllantirishga harakat qilinadi.
5. Psixodrama
Psixodrama   –   bu   dramaterapiya   turi   bo‘lib,   unda   shaxslar   o‘zlarini   turli
rollarda ko‘rsatib, o‘z muammolarini yoki psixologik holatlarini tasavvur qilish
orqali hal qilishadi. Psixodrama yordamida odamlar o‘z hissiyotlarini, fikrlarini
va xulq-atvorlarini tan olishlari mumkin.
6. Dori-darmon bilan psixokorreksiya
13 Ba’zi   hollarda   psixokorreksiyani   dori-darmonlar   yordamida   qo‘llash
mumkin.   Bu   usul   asosan   og‘ir   ruhiy   holatlarda,   masalan,   depressiya   yoki
anksiyete   bo‘lganda   qo‘llaniladi.   Psixofarmakologiya   psixoterapiya   bilan
birgalikda   ishlatiladi   va   shaxsning   umumiy   psixologik   holatini   yaxshilashga
yordam beradi.
Psixokorreksiya   –   bu   shaxsning   psixologik   muammolarini   hal   qilish,
uning   hissiy   va   fikriy   holatini   yaxshilash,   va   salbiy   xulq-atvorlarni   tuzatishga
yordam beruvchi turli metod va usullardan iborat. Ushbu usullar, asosan, verbal,
non-verbal, ruhiy va jismoniy texnikalar yordamida amalga oshiriladi.
Psixokorreksiya   jarayoni   individual   yondashuvni  talab  qiladi,  chunki  har
bir insonning psixologik holati va ehtiyojlari turlicha bo‘ladi. 2
2
  "Psixologiya va axborot texnologiyalari" (autor: R. S. Zeynollaev) 2014 yil 98 bet
14 II BOB. PSIXOKORREKSIYA JARAYONINING BOSQICHLARI
2.1§  Bolalar va o'smirlar uchun psixokorreksiya
Psixologik   rivojlanishning   optimal   modelga   mos   kelmaydigan
xususiyatlarini   maxsus   psixologik   ta sir   vositalari   yordamida   tuzatishgaʼ
qaratilgan   faoliyat;   shuningdek   —   insonda   uning   ijtimoiylashuvi   va
o zgaruvchan   turmush   sharoitlariga   moslashishini   oshirish   uchun   zarur	
ʻ
psixologik fazilatlarni rivojlantirishga qaratilgan faoliyat.
Ushbu   atama   1970-yillarning   boshlarida   mashhur   bo ldi.   Bu   vaqtda	
ʻ
psixologlar  psixoterapiya, birinchi  navbatda, guruh terapiyasi  sohasida  intensiv
ishlay boshladilar. Ko p yillar davomida psixologning psixoterapevtik ish bilan	
ʻ
shug ullanishi   mumkinligi   haqida   faol   munozaralar   bo lib   o tdi,   ammo   ular	
ʻ ʻ ʻ
ko pincha   nazariy   xususiyatga   ega   edi.   Amalda,   psixologlar   ko pincha	
ʻ ʻ
psixoterapevtik   faoliyat   bilan   shug ullanishadi.   Shuning   uchun   „psixologik	
ʻ
tuzatish“   atamasining   paydo   bo lishi   asosan   psixoterapevt   va   psixologning	
ʻ
vakolatlarini chegaralashga qaratilgan edi. Bugungi kunga qadar „psixoterapiya“
va „psixokorrektsiya“ atamalari o rtasida aniq farq yo q.
ʻ ʻ
Psixokorrektiv   ta sirlar   quyidagi   turlarda   bo lishi   mumkin:   ishontirish,	
ʼ ʻ
taklif   qilish,   taqlid   qilish,   kuchaytirish.   Shaxsiy   va   guruh   psixokorreksiyasini
farqlang. Individual psixologda ruxsat etilmagan shaxslar yo qligida mijoz bilan	
ʻ
yakkama-yakka  ishlaydi.  Guruh  ishida  ish  shu  kabi  muammolarga ega  bo lgan	
ʻ
mijozlar   guruhi   bilan   darhol   amalga   oshiriladi,   ta sir   odamlarning   bir-biriga	
ʼ
o zaro ta siri va o zaro ta siri orqali erishiladi.	
ʻ ʼ ʻ ʼ
Psixokorreksiya jarayoni — bu shaxsning psixologik holatini yaxshilash,
salbiy   xulq-atvor   va   fikrlash   tarzlarini   tuzatish,   ruhiy   muammolarni   hal   qilish
uchun   amalga   oshiriladigan   tizimli   va   ijtimoiy-psixologik   ishlar   to‘plamidir.
Psixokorreksiya   jarayoni   bir   qancha   bosqichlardan   iborat   bo‘lib,   har   bir
bosqichda   shaxsning   psixologik   holatini   yaxshilash   uchun   turli   usullar   va
15 texnikalar   qo‘llaniladi.   Psixokorreksiya   jarayonini   muvaffaqiyatli   amalga
oshirish uchun uning bosqichlarini to‘g‘ri va tartibli ravishda bajarish zarur.
1. Bosqich: Muammoni aniqlash va tahlil qilish
Psixokorreksiya   jarayonining   birinchi   bosqichi   muammoni   aniqlash   va
tushunishga   qaratilgan.   Bu   bosqichda   psixolog   yoki   psixoterapevt   shaxsning
psixologik   holatini   to‘liq   tahlil   qiladi,   uning   muammolarini   aniqlaydi   va   shu
asosda psixokorreksiya jarayonini tashkil etadi.
Intervyu va so‘rovlar: Shaxsning muammolarini tushunish uchun intervyu olib,
shaxsning   hissiy   va   ruhiy   holatini   aniqlash.   Bu   so‘rovlar   va   suhbatlar   orqali
shaxsning   psixologik   holati,   tashvishlari,   hissiy   muammolari   va   stress   omillari
aniqlanadi.
Psixologik   testlar:   Turli   psixologik   testlar   yordamida   shaxsning
psixologik   holati   baholanadi.   Bu   testlar   shaxsning   xulq-atvorini,   fikr   va
hissiyotlarini, hissiy holatini o‘rganishga yordam beradi.
Diqqatni  jamlash:  Shaxsning  diqqatini  muammolarga qaratish,  unda turli
hissiy reaksiyalar va fikrlarni kuzatish.
2. Bosqich: Muammoni tushunish va belgilash
Ikkinchi   bosqichda   muammoning   ildizi   va   sabablarini   aniqroq
tushunishga   harakat   qilinadi.   Bu   bosqichda   psixolog   yoki   psixoterapevt,
shaxsning muammolarini va uning ichki holatini chuqurroq o‘rganadi.
Kognitiv   jarayonlarni   tahlil   qilish:   Shaxsning   fikrlash   jarayonlari,   stressga
qanday   reaksiya   berishi,   uning   his-tuyg‘ulari   va   qarorlar   qabul   qilishdagi
xatoliklarni   o‘rganish.   Kognitiv-behavioral   terapiya   (KBT)   usullaridan
foydalanib, salbiy fikrlash uslublarini tahlil qilish.
Emotsional   holatni   baholash:   Shaxsning   his-tuyg‘ulari   va   emotsional
holatini  aniqlash,  stress   va  tashvishlarni   tushunish  va  bularni   yaxshilash  uchun
strategiyalar ishlab chiqish.
16 O‘zini   anglash:   Shaxsning   o‘zini   qanday   anglashini   va   o‘zini   qanday
baholashini   aniqlash,   buning   asosida   psixologik   to‘siqlarni   aniqlash   va   ularni
yengishga yordam berish. 3
3. Bosqich: Psixologik aralashuv va tuzatish
Uchinchi   bosqichda   muammoni   hal   qilish   uchun   turli   psixokorreksion
usullar   va   metodlar   qo‘llaniladi.   Bu   bosqichda   shaxsning   psixologik   holati
yaxshilanishi uchun bevosita aralashuv amalga oshiriladi.
Kognitiv-behavioral   terapiya   (KBT):   Salbiy   fikrlarni   ijobiy   fikrlar   bilan
almashtirish,   xulq-atvorni   o‘zgartirish   uchun   maxsus   mashqlar   va   texnikalar
qo‘llaniladi. KBT yordamida shaxsning noto‘g‘ri va zararli fikrlarini aniqlash va
tuzatish mumkin.
O‘zini o‘zi anglash va refleksiya: Shaxsning o‘zini tushunishi va o‘zining
ichki   his-tuyg‘ularini   anglashiga   yordam   berish.   Bu   psixoterapevtik
yondashuvni qamrab oladi va shaxsning o‘zini anglash jarayonini osonlashtiradi.
Nafas olish va relaksatsiya texnikalari: Stress va tashvishlarni kamaytirish uchun
nafis,   meditatsiya   va   boshqa   relaksatsiya   texnikalari   ishlatiladi.   Bu   usullar
yordamida shaxsning umumiy psixologik holatini yaxshilash mumkin.
Ruxiy   yordam   va   qo‘llab-quvvatlash:   Shaxsni   qo‘llab-quvvatlash,   unga
ijobiy   motivatsiya   berish   va   unga   psixologik   yordam   ko‘rsatish.   Bunda
shaxsning hayotiy qadriyatlarini anglash va unga o‘zgarishga intilishda yordam
berish muhim.
4. Bosqich: O‘zgarishlarni mustahkamlash
To‘rtinchi  bosqichda  amalga oshirilgan psixokorreksion  aralashuvlarning
samaradorligini   mustahkamlashga   qaratilgan   ishlar   olib   boriladi.   Bu   bosqichda
shaxsning   yangi   xulq-atvorini,   fikrlash   tarzini   va   hissiy   holatini   saqlab   qolish
muhimdir.
3
 "Ruhiy salomatlik" (autor: J. M. P. Doidge) 2016 yil 193 bet
17 O‘zgarishlarni   kuzatish:   Shaxsning   psixologik   holati   va   yangi   o‘zgargan
xulq-atvori kuzatiladi. Bu bosqichda o‘zgarishlar joriy bo‘lishi va ular hayotdagi
kundalik holatlarga tatbiq etilishi muhimdir.
Motivatsiyani   qo‘llab-quvvatlash:   Shaxsni   yangi   yondashuvlarni   davom
ettirishga   va   o‘zgarishlarni   mustahkamlashga   undash.   Psixologik   yordam   va
qo‘llab-quvvatlashni davom ettirish zarur.
O‘zini   boshqarish   ko‘nikmalarini   o‘rgatish:   Shaxsga   o‘z   hissiyotlarini
boshqarish,   stressga   qarshi   turish   va   kundalik   hayotdagi   qiyinchiliklar   bilan
kurashishda yordam beradigan ko‘nikmalarni o‘rgatish.
5. Bosqich: Natijalarni baholash va yakunlash
Psixokorreksiya   jarayonining   oxirgi   bosqichi   —   bu   olingan   natijalarni
baholash va jarayonni yakunlashdir. Bu bosqichda shaxsning psixologik holati,
xulq-atvori va fikrlaridagi o‘zgarishlar tahlil qilinadi.
Natijalarni baholash: Psixologik testlar, suhbatlar va boshqa metodlar yordamida
shaxsning umumiy holati baholanadi va o‘zgarishlar qayd etiladi.
Kelajakdagi reja: Shaxsga kelajakda o‘zgarishlarni saqlab qolish va yangi
psixologik   maqsadlar   qo‘yishda   yordam   berish.   Psixokorreksiya   jarayonining
yakuniy   bosqichi   —   bu   shaxsning   kelajakdagi   rivojlanishi   uchun   yangi
maqsadlar va yo‘nalishlar belgilash.
Psixokorreksiya jarayoni bir qancha bosqichlarni o‘z ichiga oladi, har bir
bosqichda shaxsning psixologik holati, hissiy tajribalari va muammolarini tahlil
qilish   va   hal   etish   jarayoni   olib   boriladi.   To‘g‘ri   va   samarali   psixokorreksiya
jarayoni   shaxsning   ruhiy   holatini   yaxshilash,   salbiy   xulq-atvor   va   fikrlash
tarzlarini o‘zgartirishda katta yordam beradi.
Bolalar va o‘smirlar uchun psixokorreksiya — ularning psixologik, hissiy,
va  xulq-atvor   muammolarini   hal   qilish,   shaxsiy   rivojlanish   va   salbiy   holatlarni
tuzatish   uchun   ishlatiladigan   psixologik   usullar   va   metodlarning   to‘plamidir.
Bolalar va o‘smirlar  o‘z rivojlanish jarayonida turli  stress  faktorlariga, ijtimoiy
muammolarga,   o‘zini   o‘zi   anglashdagi   noaniqliklarga   duch   keladilar.   Shuning
uchun,   psixokorreksiya,   ayniqsa,   ularning   psixologik   sog‘ligini   yaxshilash,
18 emotsional   barqarorligini   ta'minlash,   va   ijtimoiy   moslashuvini   qo‘llab-
quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi.
Bolalar va o‘smirlar uchun psixokorreksiyaning asosiy maqsadlari:
Xulq-atvorni   tuzatish:   Bolalar   va   o‘smirlarning   salbiy   xulq-atvorlarini
o‘zgartirish,   masalan,   agressiya,   qo‘rquv,   tartibsizlik,   yoki   izolyatsiya   kabi
muammolarni hal qilish.
Hissiy   va   psixologik   muammolarni   hal   qilish:   Tashvish,   depressiya,
o‘ziga past baho berish kabi hissiy muammolarni tuzatish.
Ijtimoiy moslashuvni yaxshilash: Bolalarning o‘zlari va atrofdagilar bilan
munosabatlarini   yaxshilash,   do‘stlik,   oila   a’zolari   bilan   aloqalarni
mustahkamlash.
O‘zini   anglashni   rivojlantirish:   O‘smirlar   uchun   o‘z-o‘zini   anglashni
kuchaytirish va shaxsiyatni mustahkamlash.
Bolalar va o‘smirlar uchun psixokorreksiya metodlari
1.O‘zini o‘zi anglash va refleksiya metodlari
O‘zini   o‘zi   anglash   metodlari   bolalar   va   o‘smirlarning   ichki   his-tuyg‘ularini
anglash   va   ularni   ifodalashga   yordam   beradi.   Bu   metodlar   orqali   bolalar   va
o‘smirlar   o‘zlarini   tushunish,   hissiyotlarni   boshqarish   va   o‘zlarining   o‘ziga
bo‘lgan munosabatini o‘zgartirishni o‘rganadilar.
San'at   va   ijodiy   faoliyat:   Rasm   chizish,   musiqani   tinglash   yoki   ijro   etish,
qo‘llanma   yozish   kabi   san’at   faoliyatlari   orqali   o‘z   his-tuyg‘ularini   anglash   va
ifodalash.
Psixodrama:   Psixodrama   orqali   bolalar   va   o‘smirlar   turli   rollarda   o‘z
muammolarini va hissiy holatlarini tushunib, ular bilan ishlashadi.
2. Kognitiv-behavioral terapiya (KBT)
Kognitiv-behavioral   terapiya  bolalar  va  o‘smirlarning  salbiy  fikrlarini   va
xulq-atvorini   tahlil   qilish   va   o‘zgartirishga   yordam   beradi.   Bu   usul   asosan
bolalar va o‘smirlarning o‘ziga nisbatan salbiy fikrlarini aniqlash, ijobiy fikrlar
va xulq-atvorlarni shakllantirish uchun ishlatiladi.
19 Xulq-atvorni   o‘zgartirish:   O‘smirlar   uchun   salbiy   xulq-atvorlarni
o‘zgartirish, masalan, agressiya yoki ijtimoiy izolyatsiyani kamaytirish.
Ijobiy   fikrlashni   o‘rgatish:   Salbiy   o‘z-o‘zini   baholash   va   xavotirlarni
kamaytirish, ijobiy fikrlar va xulq-atvorlarni shakllantirish. 4
3. Ruhiy va jismoniy relaksatsiya texnikalari
Bolalar   va   o‘smirlar   uchun   stressni   kamaytirish   va   ruhiy   barqarorlikni
saqlash   uchun   turli   relaksatsiya   texnikalari   qo‘llaniladi.   Bu   metodlar   ularning
ruhiy holatini yaxshilashga, asabiylashishni kamaytirishga yordam beradi.
Progressiv mushak relaksatsiyasi:  Bolalar va o‘smirlar  tana mushaklarini  siqib,
keyin bo‘shatib, stressni kamaytirishadi.
Nafas olish  texnikalari:  Yaxshi  nafas olish  va o‘zini  tinchlantirish uchun
turli xil nafas olish mashqlari.
4. O‘yin terapiyasi
Bolalar   uchun   o‘yin   terapiyasi   psixokorreksiya   jarayonida   eng   samarali
metodlardan   biridir.   O‘yin   orqali   bolalar   o‘z   his-tuyg‘ularini   ifodalashadi,   o‘z
muammolarini hal qilishadi, va yangi ijtimoiy ko‘nikmalarni o‘rganishadi.
Simulyatsiya   va   rolli   o‘yinlar:   Bolalar   turli   xil   vaziyatlarda   o‘zlarini   qanday
tutishlari kerakligini o‘rgatish uchun rolli o‘yinlar o‘ynashadi.
O‘yin   orqali   o‘zini   ifodalash:   Bolalar   o‘zlarini   o‘yin   orqali   boshqa   odamlarga
yoki hayvonlarga o‘xshatib, hissiyotlarini tushunishga yordam berish.
5. Emotsional va ijtimoiy treninglar
Bolalar   va   o‘smirlar   uchun   emotsional   va   ijtimoiy   treninglar   ularga   o‘z
hissiyotlarini   boshqarishni,   ijtimoiy   munosabatlar   va   guruhda   ishlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Empatiya   rivojlantirish:   O‘smirlarni   boshqalar   his-tuyg‘ularini
tushunishga va ularga hamdardlik bildirishga o‘rgatish.
4
 "Psixologiyaning asosiy nazariyalari" (autor: B. F. Skinner) 2017 – yil 168 bet
20 Ijtimoiy   ko‘nikmalarni   rivojlantirish:   Guruhda   ishlash,   yaxshi   muloqot
qilish,   qarorlar   qabul   qilish   va   ijtimoiy   muammolarni   hal   qilishda   yordam
berish.
Psixokorreksiya jarayonida bolalar va o‘smirlar bilan ishlashda asosiy tamoyillar
1. Yoshga mos yondashuv: Har bir yosh davrida bolalar va o‘smirlarning
psixologik   xususiyatlari   farq   qiladi,   shuning   uchun   psixokorreksiya   usullari
yoshga mos ravishda tanlanadi.
2.   Ijobiy   va   qo‘llab-quvvatlovchi   muhit   yaratish:   Bolalar   va   o‘smirlarni
qo‘llab-quvvatlash,   ularni   baholash   va   ularning   yutuqlarini   nishonlash
muhimdir.   Bu   shaxsning   o‘zini   o‘zi   hurmat   qilishini   oshiradi   va   motivatsiyani
kuchaytiradi.
3.   Sirr   saqlash   va   maxfiylik:   Bolalar   va   o‘smirlar   bilan   ishlashda
maxfiylikni ta’minlash juda muhimdir. Ular o‘zlarini xavfsiz his qilishlari kerak,
shuning uchun terapevtik sessiyalar maxfiylikni saqlab o‘tkazilishi zarur.
Bolalar   va   o‘smirlar   uchun   psixokorreksiya   —   ularning   psixologik
salomatligini   yaxshilash,   ijtimoiy   moslashuvini   qo‘llab-quvvatlash   va   hissiy
muammolarni   hal   qilish   uchun   zarur   vositadir.   Ushbu   jarayonning   samarali
bo‘lishi   uchun   yoshga   mos   metodlar   va   yondashuvlarni   qo‘llash,   bolalar   va
o‘smirlar   bilan   muloqotda   ehtiyotkorlik   va   ishonchli   muhit   yaratish   muhimdir.
Psixokorreksiya   jarayoni   orqali   bolalar   va   o‘smirlar   o‘zlarining   psixologik
muammolarini   yengib   o‘tib,   sog‘lom   va   ijtimoiy   moslashgan   shaxslar   bo‘lib
rivojlanishlari mumkin. 5
5
  "Psixologiya asoslari" (Muallif: M. M. Mirzaev) 2016 yil 201 bet
21 2.2 §   Psixokorreksiya va zamonaviy psixologiya
Zamonaviy   psixologiya   va   psixokorreksiya   o‘rtasidagi   aloqalar   shundan
iboratki,   psixokorreksiya   —   psixologiyaning   amaliy   sohasi   bo‘lib,   bu
jarayonning   samaradorligi   zamonaviy   psixologik   tadqiqotlar   va   bilimlarga
asoslanadi. Zamonaviy psixologiya o‘zining bilim doirasi bilan psixokorreksiya
usullarini   o‘zgartiradi,   yangilaydi   va   tasdiqlaydi.   Zamonaviy   psixologiyaning
asosiy sohalari, masalan, kognitiv psixologiya, xulq-atvor psixologiyasi, ijtimoiy
psixologiya   va   psixoterapiya   metodologiyalari   psixokorreksiya   jarayonini
samarali amalga oshirishga yordam beradi.
Zamonaviy psixologiyaning psixokorreksiya jarayonidagi roli
Kognitiv psixologiya
Kognitiv   psixologiya   —   insonning   fikrlash,   o‘ylash   va   qabul   qilish
jarayonlarini   o‘rganadi.   Psixokorreksiya   jarayonida   kognitiv   psixologiya
metodlari,   ayniqsa,   kognitiv-behavioral   terapiya   (KBT)   qo‘llaniladi.   KBT
metodlari  orqali  shaxsning  salbiy  va noto‘g‘ri  fikrlash  tarzlari  aniqlanib, ularni
ijobiy va konstruktiv fikrlarga almashtirishga yordam beriladi. Bu metod nafaqat
kattalar, balki bolalar va o‘smirlar uchun ham muvaffaqiyatli qo‘llanadi, chunki
ularning  salbiy   fikrlar   va  muammolarni  aniqlash   va  hal  qilish  jarayoni  ayniqsa
samarali bo‘ladi.
Xulq-atvor psixologiyasi
22 Xulq-atvor   psixologiyasi   shaxsning   tashqi   xulq-atvorini   o‘rganadi.
Psixokorreksiya   jarayonida   xulq-atvorni   o‘zgartirish   uchun   turli   metodlar
qo‘llaniladi.   Masalan,   sifatli   xulq-atvorni   kuchaytirish   yoki   salbiy   xulq-
atvorlarni   kamaytirish.   Zamonaviy   psixologiyada   xulq-atvorni   o‘zgartirish
uchun   tajriba   asosida   qurilgan   metodlar   va   yondashuvlar   ko‘plab   hollarda
muvaffaqiyatli   natijalarga   olib   keladi.   Bu   metodlar   o‘z   ichiga   operant
shartlantirish va klassik shartlantirish kabi texnikalarni oladi.
Ijtimoiy psixologiya
Ijtimoiy   psixologiya   odamlarning   guruhdagi   xulq-atvori   va   o‘zaro
aloqalarini o‘rganadi. Psixokorreksiya jarayonida ijtimoiy psixologiya metodlari
shaxsning   ijtimoiy   moslashuvini   yaxshilash,   ijtimoiy   qiyinchiliklarni   hal   qilish
va   ijtimoiy   ko‘nikmalarni   rivojlantirishda   yordam   beradi.   Ijtimoiy   psixologik
yondashuvlar   o‘zgarishga   moyil   bo‘lgan   shaxslar   bilan   ishlashda   va
guruhdinamikasida samarali bo‘ladi.
Psixoterapiya metodologiyalari
Zamonaviy   psixologiyada   psixoterapiya   metodlari   ham   psixokorreksiya
jarayonida   keng   qo‘llaniladi.   Bu   metodlar   o‘smirlar   va   kattalar   uchun   muhim
ahamiyatga   ega   bo‘lib,   salbiy   hissiy   holatlar,   stress,   depressiya,   xavotir   va
boshqalarni   yengishga   yordam   beradi.   Turli   psixoterapevtik   yondashuvlar,
masalan, gipnoterapiya, guruh terapiyasi, familiya terapiyasi, va gestalt terapiya
kabi usullar psixokorreksiya jarayonida qo‘llaniladi.
Psixokorreksiya jarayonida zamonaviy texnologiyalar
Zamonaviy   psixologiya   nafaqat   klassik   metodlarga,   balki   innovatsion
texnologiyalarga   asoslangan   metodlarga   ham   e'tibor   qaratmoqda.
Psixokorreksiya jarayonida quyidagi texnologiyalar qo‘llaniladi:
Onlayn psixokorreksiya: Internet va zamonaviy texnologiyalar yordamida
psixokorreksiya   jarayonini   onlayn   formatda   o‘tkazish   imkoniyatlari   mavjud.
Psixoterapevtik sessiyalar Skype, Zoom, yoki boshqa onlayn platformalar orqali
o‘tkazilishi mumkin. Bu metod, ayniqsa, vaqt va joy cheklovlarini bartaraf etadi
va ko‘proq odamga yordam berish imkonini yaratadi.
23 Biofeedback   va   neurofeedback:   Zamonaviy   psixologiya   biofeedback   va
neurofeedback   texnologiyalaridan   foydalanadi.   Bu   usullar   orqali   shaxsning
psixologik holati va asab tizimining faoliyatini o‘lchash va tahlil qilish mumkin.
Psixokorreksiya   jarayonida   bu   texnologiyalar   yordamida   odamning   stress
darajasini   kamaytirish,   muammolarni   hal   qilish   va   hissiy   holatlarni   nazorat
qilish mumkin.
Virtual   reallik   (VR)   va   o‘yin   terapiyasi:   Virtual   reallik   (VR)
texnologiyalari   yordamida   bolalar   va   kattalar   uchun   turli   simulyatsiyalar
o‘tkaziladi.   VR   yordamida  odamlar   o‘z   muammolariga   qarshi   turli   xil   o‘yinlar
va   tajribalar   orqali   ishlashadi.   Bu   texnologiya   psixokorreksiya   jarayonida,
masalan,   qo‘rquv,   stress,   yoki   travmatik   xotiralarni   yengishda   samarali
foydalaniladi.
Zamonaviy   psixologiya   va   psixokorreksiya   o‘rtasidagi   aloqalar   juda
kuchli   va   o‘zaro   bog‘liqdir.   Zamonaviy   ilm-fan   yutuqlari,   yangi   metodlar   va
texnologiyalar   psixokorreksiya   jarayonini   yanada   samarali   va   ilg‘or   qilish
imkonini   yaratadi.   Psixokorreksiya   zamonaviy   psixologiya   usullarini   qo‘llash
orqali   turli   psixologik   muammolarni   hal   qilishda   yordam   beradi,   shaxsning
psixologik sog‘lig‘ini yaxshilaydi va uning hayot sifatini oshiradi.
24 XULOSA
Psixologning   psixokorreksion   faoliyati   —   bu   insonlarning   psixologik
salomatligini   tiklash,   salbiy   xulq-atvor   va   hissiy   holatlarni   tuzatish,   ijtimoiy
moslashuvni   yaxshilashga   qaratilgan   murakkab   va   ko‘p   qirrali   jarayondir.
Psixokorreksiya   jarayonida   psixolog,   birinchi   navbatda,   mijozning   psixologik
holatini tahlil qilib, uning ehtiyojlarini aniqlaydi, turli psixoterapevtik usullar va
metodlar   yordamida   shaxsning   o‘zini   anglashini   rivojlantiradi   va   turli
muammolarni hal qilishga yordam beradi.
Psixologning   psixokorreksion   faoliyati   quyidagi   asosiy   fazalarni   o‘z
ichiga oladi:
1. Diagnostika: Psixologik holatni aniqlash, muammolarni tahlil qilish va
ularni hal qilishning to‘g‘ri usulini tanlash.
2. Muammoni hal qilish: Psixologik usullar (masalan, kognitiv-behavioral
terapiya, psixoterapiya, o‘yinda ishlash) yordamida shaxsning hissiy holatini va
xulq-atvorini o‘zgartirish.
3.   Monitoring   va   qo‘llab-quvvatlash:   Psixokorreksiya   jarayonini   davom
ettirish   va   olingan   natijalarni   kuzatib   borish,   shaxsning   rivojlanishini   qo‘llab-
quvvatlash.
25 Psixologlar psixokorreksiya jarayonida turli usullarni qo‘llagan holda, har
bir   shaxsning   individual   ehtiyojlarini   hisobga   olib,   shaxsiy   va   ijtimoiy
moslashuvini   yaxshilashga   xizmat   qiladilar.   Bu   faoliyat   nafaqat   psixologik
salomatlikni   yaxshilashga,   balki   shaxslarning   hayot   sifatini   oshirishga   ham
xizmat qiladi.
Xulosa   qilib   aytganda,   psixologning   psixokorreksion   faoliyati   insonning
psixologik   va   hissiy   holatini   yaxshilashga   qaratilgan   muhim   jarayon   bo‘lib,   u
zamonaviy   psixologiyaning   eng   zaruriy   va   samarali   sohasi   hisoblanadi.
Psixokorreksiya   orqali   insonning   hayotdagi   muammolarini   engib   o‘tishiga,
ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishiga yordam beriladi.
Foydalanigan adabiyotlar
1. "Psixologiya" (autor: L. S. Vygotsky) 2014-yil 457 bet
2. "Ijtimoiy psixologiya" (autor: David G. Myers)2016- yil 54 bet
3. "Psixologiya va axborot texnologiyalari" (autor: R. S. Zeynollaev) 2014 yil 98 
bet
4. "Ruhiy salomatlik" (autor: J. M. P. Doidge) 2016 yil 193 bet
5. "Psixologiyaning asosiy nazariyalari" (autor: B. F. Skinner) 2017-yil 168 bet 
6. "Psixologiya asoslari" (Muallif: M. M. Mirzaev) 2016 yil 201 bet
7. "Psixologiya fanining asosiy yo'nalishlari" (Muallif: A. A. Nurmatov) 2014 yil 
992 bet
INTERNET SAYTLAR
1. http://en.wikipedia.org/wiki/nizo_haqida_tushuncha 
2. http://www.usnews.com.
26