Python dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish - Informatika va AT - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	471.9KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Informatika va AT

Python dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish

Sotib olish

PYTHON DASTURLASH TILIDA FUNKSIYALARNI YARATISH VA
ULARDAN FOYDALANISH
Reja:
1. Qism dasturlar;
2. Funksiya tanasini faollashtirish;
3. Global va lokal o’zgaruvchilar;

Tayanch so‘zlar. Qism dasturlar, funksiya, global, bir qiymat,
argument , def . Python dasturlash tili tarkibida dastur tuzish vaqtida ma‘lum
bir jarayonlar bir necha marta bajarilishi yoki bir necha marta murojat
qilinishi mumkin. Dasturlash tillari tarkibida bir necha marta bajarilish kerak
bo’lgan jarayonlarni bir marta tasvirlab, keyin shu dasturga murojat qilish
imkoniyati mavjud. Dasturlash tillari tarkibida bir necha marta bajarilishi
mumkin bo’lgan holatlarni qism dastur sifatida e‘lon qilish va kerakli joyga
shu qism dasturga murojat qilish mumkin.
Ta’rif: Dasturlash tilida yaratilgan dastur tarkibida ma’lum bir vazifani
bajaruvchi kichik dasturlar qism dasturlar deyiladi.
Qism dasturlarning mohiyati berilgan masala tarkibi ma‘lum bir vazifani
bajarish kerak bo‗ladi, lekin masala tarkibida ham kichik bir vazifani
bajarish kerak bo’ladi shunday vazifalarni qism dastur yordamida hal etish
mumkin. Bunday masalalar asosan matematik masalalar tarkibida ko’p
bo’lishi mumkin, yoki boshqa sohalarda ham uchrab turadi.
Masalan biror bir tashkilotning ma‘lumotlar bazasi berilganda uning
tarkibidagi xodimlarning oylik maoshini hisoblash jarayonini qism dastur
yordamida hisoblash maqsadga muvofiq. Agar tashkilot ma‘lumotlar bazasi
tarkibidagi xodimlarning oylik maoshini qism dastur yordamida
hisoblanmasa, har bir xodim uchun oylik maoshini hisoblash jarayonini
keltirish kerak, qism dasturdan foydalansa har bir xodim uchun qism dasturga
murojat qilib qo’yiladi. Dastur tuzish vaqtida qism dasturlardan qachon
foydalanamiz, agar siz hal etadigan masala yoki muommo tarkibida ma‘lum
bir jarayonlar ikki va undan ortiq sodir bo’lsa, o’sha jarayonni qism dastur
sifatida e‘lon qilish kerak va kerakli joyda qism dasturga murojat qilish
kerak. Masalan, quyidagi masalaga e‘tibor bering.

Bu masala tarkibiga e‘tibor qaratsak, birdan n gacha bonlgan sonlar yig‘indisi
bir necha marta bajarilyapti, bu masalani hal etish uchun tuziladigan dastur
tarkibida birdan n gacha bo’lgan sonlar yig‘indisini hisoblash jarayonini qism
dastur qilib e‘lon qilish kerak. Agar qism dastur sifatida e‘lon qilinsa,
masalani hal etishda qism dasturga ikki marta murojat qilish asosida berilgan
masalani hal etish mumkin. Qism dasturlar python dasturlash tilida qisqacha
qilib funksiyalar deb ataladi. Demak, funksiyalar ma‘lum bir vazifani
bajaruvchi dastur tarkibdagi qism dasturlar ekan.
Ta’rif: Dasturlash tilida tuzilgan dastur tarkibidagi ma’lum bir vazifalarni
bajaruvchi qism dasturlar funksiyalar deyiladi.
Funksiyani programma tanasida ishlatish uchun u chaqiriladi, yani uning ismi
yoziladi va unga kerakli argumentlar beriladi. () qavslar ushbu funksiya
chaqirig'ini ifodalaydi.
Masalan: foo(); k = square(l); Demak, agar funksiya argumentlar olsa,
ular () qavs ichida yoziladi. Argumentsiz funksiyadan keyin esa ()
qavslarning o’zi qo’yiladi. Funksiya tanasini faollashtirish Python dasturlash
tilida funksiyalardan foydalanish uchun, albatta, funksiyalarni dastur
tarkibida alohida yozilish kerak Masalan, ketma-ketliklarni yig‘indisini
hisoblash funksiyasiga sum(), to‗rtinchi darajali ildizni hisoblash uchun
sqrt4(), sonning ekubini hisoblash uchun ekub() , sonning ekukini hisoblash
uchun ekuk() va faktorialni hisoblash uchun fakt() deb nomlash maqsadga
muvofiq bo‗ladi. Funksiya tarkibiga kiritilishi kerak bo’lagan o’zgaruvchi
argumentlar, albatta, qavs ichida vergul bilan ajratilib yozilishi kerak.
Funksiya tanasini tasvirlash jarayoni ikki qismdan iborat bo‗ladi, ya‘ni
funksiya sarlavhasi va funksiya tanasidan iborat bo’ladiFunksiyalarni python
dasturlash tilida yozilish jarayonining umumiy ko‗rinishi quyidagicha
bo‗ladi:
def <funksiya nomi>(<argumentlar>);

funksiya tanasi
return natija
Funksiyalar tansini tasvirlashda funksiya qaytaradigan qiymat yoki ifoda
return so‗zidan keyin probel bilan yozilishi kerak.
Misol . Python dasturlash tilida ikki sonning yig’indisini hisoblash uchun
yig() fuksiya yarating va unga murojat qilishni tasvirlang.
Yuqoridagi masalani hal etish uchun yig(a,b) funksiyasi yaratildi, funksiya
tanasini dastur boshida tasvirlandi. Dastur bajarilish vaqtida komplyator
dastur tarkibida yig(a,b) funksiyasini uchratganda bajarilish qadami yig(a,b)

funksiya tanasiga o‗tib natijani hisoblab qaytib keladi va bajarilish qadami
buyruqlar ketma-ketligi bo‗yicha bajariladi.
Global va lokal o‘zgaruvchilar
Python dasturlash tilida tuziladigan dasturlar tarkibida bir nechta
o’zgaruvchilardan foydalaniladi. Python dasturlash tilida funksiyalar
mavzusidan keyin o’zgaruvchilar ikki turga ajratiladi, ya‘ni global va lokal
o’zgaruvchilar.
Ta’rif: Dastur tarkibining ixtiyoriy joyida foydalanish mumkin bo’lgan
o’zgaruvchilar global o‘zgaruvchilar deyiladi. Global o’zgaruvchilar
dasturning ixtiyoriy qismida o’z qiymatini saqlaydi, hattoki, dasturning
ixtiyoriy joyida o’z qiymatini ushlab qoladi. Global o’zgaruvchilar qism
dasturning tashqarisida faollashtiriladi. Python dasturlash tilidagi funksiyalar
tarkibidagi o‗zgaruvchilar global hisoblanmaydi. Global bo’lmagan
o’zgaruvchilar faqatgini o’z qism funksiya tarkibiga tegishli bo’ladi. Ta rif:‟
Python dasturlash tilidagi funksiyalar tarkibidagi o„zgaruvchilar lokal
o‘zgaruvchilar deyiladi. Dastur tarkibidagi qism funksiyalar tarkibidagi
barcha o’zgaruvchilar lokal o’zgaruvchilar hisoblanadi, funksiya tarkibidagi
o’zgaruvchilar faqatgina funksiyaning tarkibi ichida o’rinli bo’ladi. Global va
lokal o’zgaruvchilarni aniqlash uchun quyidagi orqali aniqlaymiz.
Misol . pow_uzb() funksiyasini yarating, bunda x o’zgaruvchini qiymatini
lokal ekanligini aniqlang.

Yuqoridagi dasturga e‘tibor bersak x ning funksiya tarkibidagi qiymati faol,
lekin print() funksiyasi ichidagi qiymati faol emas, yani dastur xatolik
beryapti. Demak bu yerda x lokal o’zgaruvchidir, lokal o‗zgaruvchilar qism
dastur tashqarisida faol bo’lmaydi. Endi xuddi shu dasturni x o’zgaruvchisin
global sifatida ishlatib ko’ramiz.

Yuqoridagi dastur tarkibiga e‘tibor qaratsak, x o’zgaruvchiga global sifatida
-4 soni berilgan edi dastur natija qaytardi.
Endi esa x global o’zgaruvchi sifatida ishlatilishi mumkin.
Global o’zgaruvchilarni dasturning ixtiyoriy joyida foydalanish imkoniyati
mavjud, lokal o‗zgaruvchilarni esa faqatgina o’z funksiya bloki ichida
foydalanish mumkin.
Amaliy qism
1-Masala; Ikki sonning ko’paytmasini hisoblash uchun kop() fuksiya
yarating va unga murojat qilishni tasvirlang.

Dastur kodi va natijasi
2-Masala; Aylananing radiusi berilgan, uning uzunligini toppish dasturini
toping.
Dastur kodi va natijasi
3-
Masala; To’g’ri burchakli uchburchakning katetlari a va b berilganda, uning
perimetirini hisoblovchi TriangleP nomli funksiya hosil qiling.

Dastur kodi va natijasi
4-Masala; Ihtiyoriy sonning 3- darajasini hisoblovchi PowerA3 nomli
funksiya hosil qiling. PowerA3 funksiya orqali A,B,C haqiqiy va D, E butun
sonlarning 3-darjasini hisoblovchi programma tuzilsin.
Dastur kodi va natijasi

4-masala; Ihtiyoriy sonning 2,3,4- darajasini hisoblovchi PowerA234 nomli
funksiya hosil qiling. PowerA234 funksiya orqali A,B,C haqiqiy v sonlarning
2,3,4-darjasini hisoblovchi programma tuzilsin.
Dastur kodi va natijasi
5-Masala; 2 ta sonning urta arfimetigi va geometrigini hisoblovchi MEAN
nomli funksiya hosil qiling.
Dastur kodi va natijasi

6-Masala; Haqiqiy sonning ishorasini aniqlovchi ishora nomli funksiya hosil
qiling. Funksiya argumenti noldan kichig bo’lsa, -1; noldan katta bo’lsa, 1;
nolga teng bo’lsa, 0 qiymat qaytarsin. a va b sonlar haqiqiy sonlar.
Dastur kodi va natijasi
7-Masala; Markazi bir nuqtadan bo’lgan, R1 va R2 radiusga ega 2 ta
aylananing ustma-ust tushmaydigan (kesishmaydigan) qismi yuzasini
topuvchi RingS nomli funksiya hosil qiling.
Doirani yuzini hisoblash formulasidan foydalaning. S=π * R 2
.Pi=3.1415 ni
o’zgarnas deb qabul qiling.
Dastur kodi va natijasi

8-
Masala; Even(K)nomli funksiya yarating K juft bo’lsa, true K toq bo’lsa,
false deb charuvchifunksiya yarating.
Dastur kodi va natijasi

Python dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish

Sotib olish