Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 160.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 01 Май 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Информатика и ИТ

Продавец

Telzor Uchun

Дата регистрации 21 Апрель 2025

24 Продаж

Qarorlar daraxtining amaliy tadbiqlari

Купить
MAVZU:   QARORLAR DARAXTINING AMALIY TADBIQLARI.
MUNDARIJA:
I.KIRISH………………………………………..………………………..…..……3
II.BOB.   ASOSIY
QISM…………….......................................................................5
2. 1  Mashinali o‘qitish asoslari ...................................................................................5
2.1.   Qarorlar   daraxti .. ………………….............................................….....….……
15
2.2.   Qarorlar   daraxtining   amaliy   tadbiqlari …………………….......…….
………..21
XULOSA…………………………………………………………………...…….24
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………………………..………25 KIRISH
Kurs   ishining   dolzarbligi:   Sun’iy   intellekt   —   informatikaning   alohida
sohasi   bo‘lib,   odatda   inson   ongi   bilan   bog‘liq   imkoniyatlar:   tilni   tushunish,
o‘rgatish, muhokama qilish, masalani yechish, tarjima va shu kabi imkoniyatlarga
ega   kompyuter   tizimlarini   yaratish   bilan   shug‘ullanadi.Sun'iy   intellekt   (SI)
kompyuterlarga   o'zlarining   tajribalarini   o'rganish,   berilgan   parametrlarga
moslashish   va   ilgari   faqat   odamlar   uchun   mumkin   bo'lgan   vazifalarni   bajarish
imkonini beradi.
Kurs ishining maqsadi va vazifasi:   Suniy intellektni amalga oshirishning 
ko'p holatlarida 
- kompyuter shaxmatchilaridan tortib uchuvchisiz transport vositalarigacha 
- chuqur o'rganish va tabiiy tillarni qayta ishlash imkoniyati juda muhimdir. 
Ushbu texnologiyalar tufayli kompyuterlarga katta miqdordagi 
ma'lumotlarni qayta ishlash va ulardagi naqshlarni aniqlash orqali muayyan 
vazifalarni bajarishga "o'rgatish" mumkin. 
Ekspert tizimlari nima? 
Zamonaviy   jamiyatda   tobora   o‘sib   borayotgan   axborot   oqimi,   axborot
texnologiyalarining     turlitumanligi,     kompyuterda     yechiladigan     masalalarning
murakkablashuvi   ushbu     texnologiyalardan   foydalanuvchining   oldiga   bir   qator
vazifalarni   qo‘ydi.   Kerakli   variantlarni   tanlash   va   qaror   qabul   qilish   ishlarini
insondan   EHMga   o‘tkazish   masalasi   yuzaga   keladi.   Bu   vazifani   yechish
yo‘llaridan   biri   bu   ekspert   tizimlarini   yaratishva   foydalanish   sanaladi.   Ekspert
o‘zidan   kelib   chiqib   sharoitni   tahlil   etadi   va     nisbatanfoydali   axborotni   aniqlab
oladi,   chorasiz   yo‘llardan   voz   kechgan   holda   qaror   qabul   qilishning   eng   maqbul
yo‘llarini   vujudga   keltiradi.   Ekspert   tizimida   ma’lum   bir   predmet   sohasini
ifodalaydigan   bilimlar   bazasidan   foydalaniladi.   Ekspert   tizimi   bu   ayrim   mavzu
sohalarida   bilimlarni   to‘plash   va   qo‘llash   uyushtirish   usullari   hamda   vositalari
3 majmuidir.   Ekspert   tizimi   mutaxassislarning   yuqori   sifatli     tajribasiga   suyangan
holda qarorni   tanlash   chog‘ida   muqobil variantlar ko‘pligi uchun yanada yuqori
samaraga erishadi. 
Neyron   tо‘rlari   juda   yangi   hisoblangan   va   yanada   kelajagi   porloq
hisoblash   texnologiyasidir, uning yordamida xalq xо‘jaligining turli sohalariga
oid   dinamik   masalalarni   о‘rganish,   uning   asosida   samarali   yechimlar   qabul
qilish   mumkin,   chunonchi   iqtisodiyot,   texnikaviy   obyektlarni   boshqarish,
texnologik jarayonlarni   nazorat qilish va shu kabi sohalarda. Endilikda neyron
tо‘rlaridan о‘quv jarayonini   tahlil   qilish   va   metodik   boshqarish   masalalarini   hal
qilishga   tadbiq   etilmoqda.   Neyron   tо‘rlari,   dastavval,   obrazlarni   anglash
sohasida   о‘zining   yangi   samarali   imkoniyatlarini   ochib   berdi.Undan   keyin
bunga   statistik   va   sun’iy   intellekt   metodlariga   asoslangan   yechim   qabul
qiluvchi   jarayonni   hamda   moliya   sohasidagi   masalalarni   yechishni   qо‘llab-
quvvatlovchi   vositalar qо‘shildi.
Neyron   tо‘rlaridan   foydalanishning   mohiyati   iqtisodiy   sohada   shundan
iboratki,   bu   yangi   usul,   metod   oldingi   an’anaviy   ishlatilib   kelinayotgan
metodlarni   istisno,   chetga   surib   tashlamaydi   ya’ni   velosipedni   yangidan
yaratmaydi,   balki   bu   neytron   tо‘rlari   yuqorida   keltirilgan   masalalarni   yechish
uchun yaratilgan, yangi   imkoniyatlarga   ega   hisoblash   vositasidir.
Strategiyani   tuzish   paytida   yangi   omillarni   baholab,   ularning   ta’sirini   tahlil
etadi. Ekspert tizimlari sun’iy intellektdan foydalanishga asoslangan.
Kurs   ishining   tuzilishi:   kurs   ishi   kirish,   ikkita   bob,   har   bobda   ikkitadan
rejalar, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar.
4 5 II.BOB. ASOSIY QISM 
2. 1 Mashinali o‘qitish asoslari
Sun iy   ong,ʼ   sun iy   intellekt	ʼ   yoki   sun iy   idrok	ʼ   ( inglizcha :   Artificial
intelligence;   odatda,     AI     sifatida   ham
qisqartiriladi)   —   insonlar   yoki   hayvonlar   tomonidan ko rsatiladigan  	
ʻ   tabiiy ongdan
farqli o laroq, 	
ʻ   mashinalar    tomonidan ko rsatiladigan	ʻ   ongdir .
Sun iy ong ilovalari yetuk web-qidiruv tizimlari  (masalan,	
ʼ   Google ), tavsiya
etuvchi tizimlar (bundan   YouTube ,   Amazon   va   Netflix   foydalanadi), inson nutqini
anglash   (masalan,   Siri   yoki   Alexa ),   o ziyurar   mashinalar   (masalan,	
ʻ   Tesla )   hamda
strategik   o yin   tizimlarida   (masalan,	
ʻ   shaxmat   va   Go )   yuqori   darajada
raqobatlashishni o z ichiga oladi.	
ʻ   Mashinalar tobora ko p qobiliyatlarga ega bo lib	ʻ ʻ
borishar   ekan,   „ong“   talab   etuvchi   vazifalar   ko pincha   sun iy   ong   effekti   deb	
ʻ ʼ
ataluvchi   fenomen   bo lgan sun iy ong ta rifidan olib tashlanadi. 	
ʻ ʼ ʼ
Sun’iy   intellekt   1956-yilda   akademik   intizom   sifatida   asos   solingan.   Soha
ko p   optimizm   davrlarini   bosib   o tdi,   so ngra   umidsizlik   va   mablag   yo qotildi,	
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
biroq   2012-yildan   keyin   chuqur   o rganish   barcha   oldingi   sun’iy   intellekt	
ʻ
usullaridan   oshib   ketganidan   so ng,   moliyalashtirish   va   qiziqishda   katta   o sish	
ʻ ʻ
kuzatildi.
        Sun’iy   intellektning   maqsadlari   o’rganishni   o’z   ichiga   oladi.   Bu   inson   aqlini
mashinalarda takrorlash yoki taqlid qilishga intilishdir. 
      Sun’iy intellekt texnalogiyasi- tabiiy tilni yaratish, berilgan ma’lumotlarni ona 
tiliga o’zgartiradigan zamonaviy texnalogiya. Sun’iy intellekt texnalogiyalarining 
maqsadi odatda mavjud bo’lgan qobiliyat va vazifalarni takrorlash, ko’paytirish va 
hatto ulardan o’tib ketishdir.
6              Sun’iy intellekt bir qancha shakl va o‘lchamlarda bo’ladi.  Sun’iy intellekt 
bu inson intellektini taqlid qilishga qaratilgan informatika sohasi. Ushbu 
texnalogiyalar yordamida kompyuterlarni muayyan vazifalarni bajarishga o’rgatish
mumkin.
             Sun’iy intellekt endi samaradorlik, bandlik va raqobatbardosh xatti-
harakatlarga sezilarli darajada ta’sir qiladi. Bu odamlarning harakatlarini o’rganish 
va taqlid qilish uchun dasturlashtirilgan mashinalarda tabiiy aqlni simulyatsiya 
qilishdir.
Machine Learning nima?
Zamonaviy sun’iy intellektlar Machine Learning yordamida yaratiladi Data 
Science bilan birgalikda
Machine Learning (ML)- kompyuterlarni dasturlamagan holda o’z-o’zini o’qitish 
imkoniyatini berish.
Machine Learning qanday muammolar uchun?
-Ko’p qonun qoidalar va shartlar yozishni talab qiladigan muammolar 
-Klassik usul bilan yechim topib bo’lmaydigan kompleks muammolar
7 -Doimiy o’zgaruvchan muammolar
-Katta o’lchamdagi ma’lumotlardan  yashirin mazmun va ma’nolarni topishga oid 
muammolar.
Machine learning asosiy 2 turga bo’linadi
1. Supervised Learning- Nazorat ostida o’rganish
2. Unsupervised Learning- Nazoratsiz o’rganish
Nazorat ostidagi mashinani o'rganish ikki turdagi muammo yoki vazifalar uchun 
ishlatiladi:
1. Tasniflash, bu ma'lumotlarni turli toifalar yoki sinflarga belgilashni o'z 
ichiga oladi.
2. Regressiya, bu bog'liq va mustaqil o'zgaruvchilar o'rtasidagi munosabatni 
tushunish uchun ishlatiladi.
Tasniflash  ham, regressiya ham bashorat qilish va etiketli ma'lumotlar to'plami 
bilan ishlash uchun ishlatiladi. Biroq, ularning farqi ular bashorat qilishni maqsad 
qilgan mahsulotning tabiatidadir. Misol uchun, xodimning ish haqini oshirish yoki 
olmasligini bashorat qilish tasniflash muammosi bo'lsa, uning ish haqi qancha 
ko'tarilishi kerakligini bashorat qilish regressiya muammosidir. Tasniflash kirish 
ma'lumotlarini oldindan belgilangan sinflar yoki toifalarga ajratish uchun 
ishlatiladi. Belgilangan ma'lumotlar bilan mashq qilish orqali kompyuter har bir 
sinf bilan bog'liq bo'lgan turli xususiyatlar yoki xususiyatlarni tanib, farqlashni 
o'rganadi. Masalan, tasvirni tasniflashda maqsad tasvirdagi ob'ektlarni aniqlash 
bo'lishi mumkin. Xuddi shunday, tasniflash diskret natijalarni bashorat qilish 
uchun ishlatilishi mumkin, masalan, ma'lum bir kunda yomg'ir yog'ishini aniqlash.
Tasniflash muammolariga misollar:
-Tilni aniqlash
-Qo'lda yozilgan belgilar va raqamlarni tanib olish
8 -Firibgarlikni aniqlash (masalan, shubhali bank operatsiyalari)
-Mijozlarning fikr-mulohazalarini ijobiy yoki salbiy deb tasniflash
-Kasallik diagnostikasi
-Elektron pochta spamini aniqlash
Regressiya
Regressiya tasniflashning bir turi bo'lib, biz toifa o'rniga raqamni bashorat qilamiz.
Regressiya bilan bashorat qilingan natijalar uyning kutilayotgan narxi (kvadrat 
metr yoki joylashuv kabi ma'lumotlarga asoslangan) kabi haqiqiy qiymatlardir. 
Regressiya muammolariga misollar:                                                                           
-Aksiyaning kelajakdagi qiymatini bashorat qilish.                                                    
-Biznes uchun daromad prognozlari                                                                           
-Energiya iste'molini prognozlash                                                                               
-Talabni bashorat qilish                                                                                               
-Kredit riskini baholash                                                                                               
-Ish haqini bashorat qilish
Ham regressiya, ham tasniflashdan maqsad kompyuterga to'g'ri chiqish 
ma'lumotlarini samarali yaratishga imkon beradigan kirish ma'lumotlaridagi o'ziga 
xos munosabatlar yoki naqshlarni topishdir.
Nazoratsiz ta'lim  kompyuterda bajarilishi kerak bo'lgan yorliqli ma'lumotlar yoki 
ko'rsatmalar mavjud bo'lmaganda qo'llaniladi. Buning o'rniga, kompyuter hech 
qanday yordamisiz ma'lumotlarning asosiy tuzilishi yoki naqshlarini aniqlashga 
harakat qiladi.                                                                                                              
Nazoratsiz ta'lim uchta asosiy vazifa uchun qo'llaniladi:                                          
1. Klasterlash  (clustering)                                                                                           
2. Uyushma (association)                                                                                            
3. Hajmining qisqarishi (Reduction in size)
9 Ushbu vazifalarning har birida biz oldindan belgilangan toifalar yoki teglar mavjud
bo'lmagan ma'lumotlarimizning o'ziga xos tuzilishini kashf qilishni xohlaymiz.
Klasterlash (clustering)  - yorliqsiz ma'lumotlarni o'xshashliklari yoki farqlari 
asosida guruhlash uchun mashinani o'rganish usuli. Klasterlash bizga nimani 
qidirayotganimizni bilmasak ham, ma'lumotlardagi naqshlarni topishga yordam 
beradi.                                                                                                                          
Mijozlarni turli segmentlarga saralash, masalan, klasterlash muammosi: bu 
ma'lumotlarning o'ziga xos guruhlarini aniqlashni o'z ichiga oladi. Klasterlash bu 
kitoblar to'g'risida oldindan hech narsa bilmasdan turib, janr yoki mavzu bo'yicha 
bir dasta kitoblarni bo'lish kabidir. Siz kitoblarni birma-bir ko'rib chiqasiz va agar 
ular o'xshash bo'lsa, ularni bir guruhga qo'ying.
Klasterlash muammolariga misollar:                                                                           
Tavsiya tizimlari: Mahsulotlar, filmlar yoki musiqalar uchun moslashtirilgan 
tavsiyalar berish uchun foydalanuvchilarni yoki shunga o'xshash afzalliklar yoki 
xususiyatlarga ega narsalarni guruhlash
Tasvirni siqish: o xshash piksellarni guruhlash orqali tasvir hajmini kamaytirishʻ
Ijtimoiy tarmoq tahlili: shaxslar o'rtasidagi aloqalar va o'zaro munosabatlar asosida
ijtimoiy tarmoqlardagi jamoalar yoki guruhlarni aniqlash
Anomaliyalarni aniqlash: tarmoqqa kirish yoki shubhali bank operatsiyalari kabi 
g'ayritabiiy xatti-harakatlarni aniqlash
Uyushma (association)                                                                                               
Assotsiatsiya oldindan belgilangan teglar yoki natijalarsiz ob'ektlar o'rtasidagi 
birgalikda sodir bo'lish yoki bog'liqlikni aniqlashga qaratilgan.
10 Assotsiatsiya tahlili odatda qiziqarli assotsiatsiyalar yoki qoidalarni topish uchun 
ishlatiladi (masalan, bozor savatini tahlil qilishda maqsad tez-tez birgalikda sotib 
olinadigan narsalarni, masalan, oziq-ovqat do'konida birgalikda sotib olinadigan 
tovarlarni aniqlashdir).                                                                                        
Assotsiatsiya tahlilining natijasi yoki natijasi odatda "agar X bo'lsa, Y" shaklida 
bo'ladi, bu X mahsuloti paydo bo'lganda (masalan, kapuchino), Y ning ham 
mavjud bo'lish ehtimoli yuqori ekanligini ko'rsatadi (masalan, kek).
Assotsiatsiya muammolariga misollar:
Tavsiya tizimlari: o'zaro toifalar bo'yicha xaridlar nisbati asosida 
shaxsiylashtirilgan tavsiyalarni yaratish (“tez-tez birga sotib olinadigan” 
tavsiyalar)
Moslashtirilgan marketing kampaniyalari: odatda ma'lum guruhlar bilan bog'liq 
bo'lgan (yosh, kasb va boshqalar asosida) muayyan mahsulot yoki xizmatlar 
kombinatsiyasini aniqlash.
Tibbiy tahlil: tashxis yoki davolash rejalarini yaxshilash uchun simptomlar, 
davolanish va bemorning natijalari o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlash
Nazorat ostidagi o'rganish - bu mashinani o'rganish turi bo'lib, unda model 
belgilangan ma'lumotlar to'plamida o'qitiladi, ya'ni kirish ma'lumotlari to'g'ri 
chiqish bilan bog'lanadi. Nazorat ostidagi ta'limning maqsadi - model yangi, 
ko'rinmaydigan ma'lumotlar bo'yicha bashorat qilish uchun kirishdan chiqishgacha 
xaritalashni o'rganishdir. Nazorat qilinadigan o'rganish algoritmlariga misollar 
qatoriga chiziqli regressiya, logistik regressiya, qarorlar daraxtlari va qo'llab-
quvvatlovchi vektor mashinalari kiradi.
Boshqa tomondan, nazoratsiz o'rganish - bu mashinani o'rganishning bir turi bo'lib,
unda model yorliqsiz ma'lumotlar to'plamida o'qitiladi, ya'ni kirish ma'lumotlari 
hech qanday mos keladigan chiqish bilan bog'lanmagan. Nazoratsiz ta'limning 
11 maqsadi hech qanday aniq ko'rsatmasiz ma'lumotlar ichida naqsh va 
munosabatlarni topishdir. Nazoratsiz o'rganish algoritmlariga misollar klasterlash 
(masalan, k-o'rtacha klasterlash) va o'lchovlarni kamaytirish texnikasini (masalan, 
asosiy komponentlar tahlilini) o'z ichiga oladi.
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, nazorat ostidagi ta'lim trening uchun etiketli 
ma'lumotlarni talab qiladi, nazoratsiz o'rganish esa talab qilmaydi. O'rganishning 
ikkala turi ham o'ziga xos foydalanish holatlariga ega va mashinani o'rganish 
sohasida muhim ahamiyatga ega.
Nega o’rganish kerak?
Mashinali o’rganish- bu misolni ma’lumotlar yoki o’tmish tajribasidan 
foydalangan holda ishlash mezonini optimallashtirish uchun kompyuterlarni 
dasturlash.
O’qitish quyidagi hollarda qo’llaniladi:
-Inson tajribasi mavjud emas (Marsda navigatsiya),
-Odamlar o’z tajribasini tushuntira olmaydi (Nutqni tanib olish),
-Vaqt o’tishi bilan yechim o’zgaradi (Kompyuter tarmog’ida mashrutlash),
-Yechim muayyan holatlarga moslashtirilishi kerak ( Foydalanuvchi biometrikasi).
“O’rganish” haqida gapirganda nima haqida gapiramiz?
-Muayyan misollar, ma’lumotlaridan umumiy modellarni o’rganish,
-Ma’lumotlar arzon va ko’p (Ma’lumotlar ombori),
-Bilim qimmat va kam (Chakana),
-Chakana savdodagi misol: Mijozlarning iste’molchi xatti-harakatlari bilan bog’liq 
opertasiyalari (“Da Vinchi kodi”ni sotib olgan odamlar “Osmonda uchrashadigan 
besh kishi”ni ham sotib olishgan),
-Ma’lumotlarga yaxshi va foydali yaqinlashuvchi modelni yarating.
             
12 2.2.  Qarorlar daraxti
Qaror   daraxti   -   bu   ma'lum   bir   mavzu   muhokama   qilinayotganda   yuzaga
kelishi mumkin bo'lgan barcha imkoniyatlar va natijalarni ko'rsatadigan xarita. Bu
bir-biriga   bog'liq   tanlovlar   seriyasidir   va   odamlar   va   guruhlarga   mumkin   bo'lgan
natijalarni   xarajat,   ustuvorlik   va   foyda   bilan   tortish   imkonini   beradi.   Qaror
daraxtlari   norasmiy   muhokamani   boshlash   yoki   matematik   jihatdan   eng   muhim
tanlovni bashorat qiladigan algoritmni yaratish uchun ishlatiladi.
Bundan   tashqari,   qarorlar   daraxti   markaziy   tugundan   boshlanadi,   u   ko'plab
mumkin   bo'lgan   natijalarga   tarqaladi.   Har   bir   mumkin   bo'lgan   mahsulot,
shuningdek,   natijalardan   kelib   chiqadigan   va   tarvaqaylab   qo'yilishi   mumkin
bo'lgan   qo'shimcha   tugunlar   bilan   birga   keladi.   Barcha   mumkin   bo'lgan   natijalar
tarvaqaylab   ketganda,   u   daraxtga   o'xshash   shakl   diagrammasini   yaratadi.   Qaror
daraxtida ko'rishingiz mumkin bo'lgan bir necha turdagi tugunlar mavjud: tasodifiy
tugunlar, qaror tugunlari va yakuniy tugunlar. Doira tasodifiy tugunni ifodalaydi va
siz olishingiz mumkin bo'lgan natijalar ehtimolini ko'rsatadi. Kvadrat shakli qabul
qilinishi kerak bo'lgan qarorni ko'rsatadigan qaror tugunini ifodalaydi. Va nihoyat,
yakuniy   tugun   qaror   daraxtining   natijasini   ifodalaydi.   Bundan   tashqari,   qarorlar
daraxti Flowchart belgilaridan foydalangan holda chizilishi mumkin, bu ko'pchilik
uchun tushunish va yaratish osonroqdir.
Qaror   daraxtlari   ko'p   maqsadlarga   ega.   Qarorlar   daraxti   -   bu   qaror   qabul
qilishning aniq yo'lini tasvirlaydigan oqim sxemasining bir turi. Va ma'lumotlarni
tahlil   qilish   haqida   gap   ketganda,   bu   ma'lumotlarni   tasniflash   uchun   shartli
boshqaruv   bayonotlaridan   foydalanadigan   algoritm   turidir.   Bundan   tashqari,
qarorlar   daraxti   odatda   ma'lumotlarni   tahlil   qilish   va   mashinani   o'rganish   uchun
ishlatiladi,   chunki   ular   murakkab   ma'lumotlarni   yanada   qulayroq   va
boshqariladigan   qismlarga  ajratadi.   Qaror   daraxtlari   ko'pincha   bashoratlarni   tahlil
qilish, ma'lumotlarni tasniflash va regressiya sohasida qo'llaniladi.
13 Bundan   tashqari,   qarorlar   daraxtining   moslashuvchanligi   tufayli   ular
sog'liqni   saqlash,   texnologiya,   ta'lim   va   moliyaviy   rejalashtirish   kabi   ko'plab
sohalarda qo'llaniladi. Ba'zi misollar
◆  Texnologiyaga asoslangan biznes o tgan va hozirgi savdo ma lumotlariniʻ ʼ
tahlil   qilish   asosida   o zining   kengayayotgan   biznesidagi   kengaytirish	
ʻ
imkoniyatlarini baholaydi.
◆   Banklar   va   ipoteka   provayderlari   tarixiy   ma lumotlardan   foydalangan	
ʼ
holda qarz oluvchilar o z to lovlarini to lamaslik ehtimolini bashorat qilishadi.	
ʻ ʻ ʻ
◆   Favqulodda   yordam   xonalari   omillar,   yosh,   jins,   alomatlar   va   jiddiylik
asosida kimga ustuvorlik berishini aniqlash uchun qaror daraxtidan foydalanadi.
◆   Avtomatlashtirilgan   telefon   tizimlari   sizni   duch   kelayotgan   muayyan
muammoga   yo naltiradi   (masalan,   A   tanlovi   uchun   1-ni,   B-ni   tanlash   uchun   2-ni	
ʻ
va C-ni tanlash uchun 3-ni bosing).
Qaror daraxtidan foydalanish yoki yaratish qiyin tuyulishi mumkin; Xavotir
olmang,   chunki   biz   bu   mavzuni   ko'proq   muhokama   qilamiz.   Quyida   siz   qaror
daraxti uchun ishlatiladigan piktogrammalarni bilib olasiz.
Qaror   daraxtini   yaratishda   siz   qarorlar   daraxtiga   kiritishingiz   mumkin
bo'lgan   piktogramma   yoki   belgilarni   bilishingiz   kerak.   Ushbu   qismda   siz   qaror
daraxtining   piktogramma   va   xususiyatlarini   bilib   olasiz.   Quyida   qaror   daraxtini
yaratishda   duch   kelishingiz   mumkin   bo'lgan   qarorlar   daraxti   piktogrammalari
mavjud.
Qaror daraxti belgilari
Qaror tuguni - Bu qabul qilinishi kerak bo'lgan qarorni ifodalaydi
Imkoniyat tugunlari - Ko'p imkoniyatlarni ko'rsatadi
Muqobil filiallar - Bu mumkin bo'lgan natija yoki harakatni ko'rsatadi
Rad etilgan muqobil - Bu tanlanmagan tanlovni bildiradi
14 Oxirgi nuqta tugun - natijani ifodalaydi
Garchi qaror daraxti qabul qilish murakkab tuyulishi mumkin. Bu murakkab
ma'lumotlar bilan shug'ullanadi, lekin bu ularni tushunish qiyin degani emas. Har
bir qaror daraxti quyidagi uchta asosiy qismni o'z ichiga oladi:
◆   Qaror   tugunlari   -   Ko pincha   kvadrat   uni   ifodalaydi.   Va   bu   qarorniʻ
ko'rsatadi.
◆   Imkoniyat   tugunlari   -   Bular   imkoniyat   yoki   noaniqlikni   ifodalaydi   va
aylana shakli odatda uni ifodalaydi.
◆  Yakuniy tugunlar - ular natijani ifodalaydi va tez-tez uchburchak sifatida
ko'rsatiladi.
Ushbu   uchta   muhim   tugunni   ulaganingizda,   siz   shoxlar   deb   ataladigan
narsadir.   Tugunlar   va   shoxlar   qaror   daraxtida,   ko'pincha   har   qanday
kombinatsiyalar to'plamida imkoniyatlar daraxtlarini yaratish uchun ishlatiladi. Bu
qaror daraxtining namunasi:
15 Quyida   qaror   daraxti   diagrammasini   yaratishda   duch   kelishingiz   mumkin
bo'lgan ba'zi atamalar mavjud.
 Ushbu   mavzu   haqida   gapirganda,   odam   uni   to'g'ridan-to'g'ri   ko'plab
barglari bo'lgan juda katta va keng daraxtga bog'laydi. Bu haqiqatan ham shunday
va u qaror qabul qilish uchun harakatlarni amalga oshirishga imkon beradigan bir
qator   jarayonlarni   ko'rishingiz   mumkin   bo'lgan   vosita   sifatida   taqdim   etiladi.   U
jarayonlarni   osongina   ko'rish   mumkin   bo'lgan   oqim   sxemalari   orqali
shakllantiriladi.
Xuddi   shunday,   chora-tadbirlar   rejalari   va   ularni   hal   qilish   yo'llari   belgilab
qo'yiladi.   Qaror   daraxti   ularni   yaratish   uchun   turli   shakl   va   uslublarga   ega.   Ular
jamiyatning   turli   sohalarida,   ayniqsa   psixologiya   mutaxassislari   va   ayrim   ishlab
chiqarish   kompaniyalarida   qo'llaniladi.   Quyidagi   postni   o'qib,   ushbu   ma'lumotni
to'ldiring   Qaror qabul qilish mezonlari       
 Xuddi   shunday,   chora-tadbirlar   rejalari   va   ularni   hal   qilish   yo'llari
belgilab qo'yiladi. Qaror daraxti ularni yaratish uchun turli shakl va uslublarga ega.
Ular   jamiyatning   turli   sohalarida,   ayniqsa   psixologiya   mutaxassislari   va   ayrim
ishlab   chiqarish   kompaniyalarida   qo'llaniladi.   Quyidagi   postni   o'qib,   ushbu
ma'lumotni to'ldiring   Qaror qabul qilish mezonlari  
16 Turlari
 Mutaxassislar   qarorlar   daraxtining   uchta   turi   mavjud   degan   xulosaga
kelishdi .   Ular   turli   sohalarda   qo ' llanilishi   mumkin .   Boshqa   mutaxassislarning
fikriga   ko ' ra ,   usullar   quyidagilar   bilan   bog ' liq   muammolarni   hal   qilishga   imkon
beradi :  biznes ,  siyosiy   va   tashkiliy   muammolarni   hal   qilish .
 Ba ' zi   hududlar   xavfsizligida   sezgirlikni   o ' z   ichiga   olishi   mumkin
bo ' lgan   xavflarni   qidiring   va   eng   yaxshi   alternativadan   foydalanish   uchun   tashxis
qo ' ying ,   shuning   uchun   u   ajoyib   korporativ   ish   vositasidir .   Ammo   keling,   ko'rib
chiqaylik   Qarorlar daraxtiga misollar .
Ildiz
 Bu   shakl   va   model   bo'lib,   yuqori   daraja   yakuniy   maqsad   va   vazifani
ifodalaydi,   o'rta   va   pastki   sohalarda   yuqori   bosqichga   erishish   uchun   amal   qilish
kerak   bo'lgan   protseduralar   batafsil   bayon   etilgan.   Ushbu   qarorlar   daraxti
jarayonlarni   vertikal   ravishda   amalga   oshiradigan   samarali   kompaniyalar   va
moliyaviy korporatsiyalarda qo'llaniladi.
Filiallar
 U   amalga   oshiriladigan   harakatlarni   taqlid   qiluvchi   turli   shoxlar   bilan
ifodalanadi .   Ushbu   turdagi   daraxt   moliyaviy   oqimlar ,   shuningdek ,   faktlar
imkoniyatlari   aks   ettirilgan   strelkalar   orqali   ba ' zi   ma ' muriy   harakatlarni   kuzatish
imkonini   beradi .   U   qo ' shma   korxonalarda   va   ishlab   chiqarish   jarayonlari   va   ko ' p
pul   oqimi   bilan   shug ' ullanadigan   joylarda   qo ' llaniladi .
Barg
 Bu   qaror   daraxti   bo'lib,   unda   har   bir   barg   jarayonni   va   kichik
maqsadning   cho'qqisini   ifodalaydi,   ularning   har   biri   o'z   navbatida   juda   katta
barglarni   hosil   qiluvchi   novdalar   bilan   bog'lanadi.   Ularning   har   biri   harakat
natijalarini   sxemada   aks   ettiradi .   Ular   turli   yo ' llar   bilan   qilingan ,   ba ' zida   novdalar
kvadrat   shaklida   ko ' rsatilgan .
Ular qanday yaratilgan?
 Birinchi   navbatda ,   ko ' p   hollarda   qaror   yuqorida   joylashganligini
hisobga   olish   kerak .   Bu   qarorning   vizual   ifodasidir .   Keyin   har   bir   aniq   harakatga
17 qaratilgan   o ' qlar   mavjud .   Har   bir   o ' q   ildizdan   chiqadi   va   ishtirokchilarning   har   bir
harakatiga   ishora   qiladi ,   shuning   uchun   har   birida   muvaffaqiyatga   erishish
imkoniyati   o ' rnatiladi .
Ahamiyati
 Qarorlar   daraxti   bilan   bog'liq   bo'lgan   oqim   sxemasi   mumkin   bo'lgan
qarorlarning   xavflari   va   foydalarini   baholashga   imkon   beradi.   Bu   noto'g'ri   qaror
qabul qilishga olib kelishi mumkin bo'lgan xavflarni kamaytirishga imkon beradi.
Ishtirokchilar foyda ko'rishlari uchun haqiqatga ko'proq moslashtirilgan qarorlarni
qanday izlash bilan bog'liq jihatni bilish muhimdir.
 Qaror   daraxti,   shuningdek,   vaziyatning   qaysi   nuqtasida   ko'proq   yoki
kamroq   foyda   keltirilishi   mumkinligini   tekshirishga   intiladigan   tergovni   amalga
oshirishga intiladi. Biroq, ushbu turdagi grafikaning afzalliklari orasida:
 Muammolarni   turli   nuqtai   nazardan   hal   qiling .
 Mumkin bo'lgan echimlar haqida o'ylang.
 Imkoniyatlardan kelib chiqib, haqiqatga moslashtirilgan qarorlar qabul
qiling.
 Har bir qaror uchun taxminiy xarajatlar.
 Biznes   sohasida   kompaniya   ma'lum   bir   vaqtda   erisha   oladigan
muvaffaqiyat va samaradorlik imkoniyatlarini aniqlang.
 Qabul qilingan qarorga muvofiq bevosita oqibatlarini taqdim etadi
 Qarorlarni qabul qilishda ishtirok etuvchilarning tanlovini oshiradi.
 Ushbu qarorlar talqin qilinishi va ma'no berilishi mumkin.
 Qiziqarli ma'lumotlarni kiritish muhimdir.
Qarorlar daraxti turlari:
1. ID3   (Iterative   Dichotomiser   3)   -   bu   ma'lumotlar   tahlilining
klassifikatsiya   usuli.   Bu,   masalani   kelajakda   to'g'ri   aniqlash   uchun
qo'llaniladigan   moslashtirilgan   ma'lumotlar   tahlilini   o'rganish
algoritmi.
         ID3 algoritmi quyidagi bosqichlardan iborat:
18 1. Entropiya:   Masalani   tahlil   qilishdan   oldin   har   bir   atributning
entropiyasini   hisoblash.   Entropiya,   ma'lumotlar   to'plamidagi   tartibot   va
tuzilmalar   haqida   ma'lumot   bermoqda.   Agar   ma'lumotlar   bitta   tartibda
bo'lsa, entropiya kam, agar qiyinlik va tartibot yo'q bo'lsa, entropiya ko'p
bo'ladi.
2. Atributlar   bo'yicha   entropiya   o'lchash:   Har   bir   atributning
entropiyasini   hisoblash   va   ularning   qanday   o'zgarishlarga   olib   kelishi
mumkinligini aniqlash. Masalan, bir atributning ikkita kategoriyasi bo'lsa
(masalan, "Ha" va "Yo'q"), o'sishlari qanday ta'sir qilishi mumkin.
3. Informatsiya   darajasi:   Atributlar   orqali   entropiyani   qanchalik
kamaytirish mumkinligi o'zgarishini aniqlash. Bunday, har bir atributning
ma'lumotlar   tahlilidagi   ahamiyatini   belgilash   uchun   informatsiya
darajasini hisoblash.
4. Klassifikatsiya   qismi:   Algoritmda,   har   bir   qadamda   eng   yaxshi
informatsiya   darajasiga   ega   bo'lgan   atributni   tanlash   va   undan   keyin
tarkibiy qismga bo'lishni o'rganish va o'rganilgan datalarga asosan yangi
ma'lumotlar berishni davom ettirish.
ID3   algoritmi   datalarni   bo'lgan   yechimlar   va   ularga   qarab   bir   nechta
klasslarga   bo'lish   uchun   ishlatiladi.   U   atributlarning   qanday   ta'sir   qilishi
kerakligini   o'rganishda   yordam   beradi   va   har   bir   atributning
klassifikatsiya uchun ahamiyatini aniqlay oladi.
Bu   algoritmda   ahamiyatli   bo'lgan   bir   xususiyat   shundaki,   u   yuqori
amaldagi   hisoblashlarni   talab   qiladi   va   ko'p   xususiyatlarga   ega   bo'lgan
ma'lumotlar bilan ishlashda murakkab bo'lishi mumkin.
2.   C4.5 ,   ID3   algoritmini   asosida   ishlab   chiqilgan,   lekin   uning   yangi   va
takomillashtirilgan   versiyasidir.   Bu   algoritm   ma'lumotlar   tahlilining
klassifikatsiyasi   uchun   ishlatiladi   va   quyidagi   katta   o'zgarishlarni   olib
chiqib, undagi bir nechta muammolarni bartaraf etgan.
C4.5, ID3 dan farqli bo'lgan ba'zi muhim xususiyatlarini o'z ichiga oladi:
1. Yevropa   Standartlariga   muvofiqlik:   C4.5   algoritmi   klassifikatsiya
o'rganishini   aniqlash   va   ma'lumotlar   tahlili   bo'yicha   yuqori   darajada
19 standardlashtirilgan   metodlarga   asoslangan.   Bu   esa   algoritmda
ma'lumotlar bilan ishlashda aniqlik va sodda ko'rishni ta'minlaydi.
2. Ko'p   tomonlama   qaror   qabul   qilish:   ID3   dan   farqli   ravishda,   C4.5
algoritmi   to'plamda   bir   nechta   klassifikatsiya   uchun   qaror   qabul   qilish
imkoniyatini   ta'minlaydi.   Bu   esa   bir   darajada   yuqori   aniqlik   darajasiga
erishishga yordam beradi.
3. Yig'indilgan   xususiyatlar   uchun   ta'lim:   C4.5   algoritmi   ko'p   qiymatli
xususiyatlarni qabul qilishda o'z-o'zini ta'lim etadi. Bu, dataning to'plam
hisobiga ko'ra, muhimlik qat'iyatlilik darajasiga ega bo'lgan xususiyatlarni
aniqlashda yordam beradi.
4. Aynan   qiymatli   xususiyatlar   uchun   sozlamalar:   C4.5   algoritmi
ma'lumotlar   tahlilini   oson   va   sodda   bo'lish   uchun,   qanday
xususiyatlarning   qanday   qiymatlarini   o'zgartirish   kerakligini   aniqlab,
shuningdek,   dataning   taqsimotlarini   osonlik   bilan   o'rganish   imkonini
ta'minlaydi.
5. Qavs   va   ta'sir   darajalari:   C4.5   algoritmi   qavs   va   ta'sir   darajalarini
hisoblash   orqali,   eng   muhim   xususiyatlarini   aniqlab   beradi.   Bu,   katta
datalar yig'indisida jiddiy hisoblash kuchini oshiradi.
C4.5, ID3 dan mustaqil sifatga ega bo'lgan ma'lumotlar tahlili algoritmi
hisoblanadi   va   uning   keng   tarqalgan   qobiliyatlari,   klassifikatsiya   va
ayrimlash uchun qulayliklarni ta'minlaydi.
3. CART   (Classification   and   Regression   Trees)   -   bu
ma'lumotlar   tahlilining   klassifikatsiya   va   regressiya   uchun
foydalaniladigan   boshqa   bir   algoritm   turidir.   U   ma'lumotlar
tahlilida   klassifikatsiya   va   regressiya   masalalarini   hal   etishda
ommalashtiriladi.
Bu algoritm quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Boshlang'ich   bo'lib,   to'g'ri   ayrimlash:   CART   algoritmi   boshlang'ich
ma'lumotlar   to'plamini   o'rganadi   va   ularni   eng   muhim   xususiyatlarga
ko'ra   ayiradi.   U   yangi   qismga   bo'lish   jarayonida   har   bir   xususiyatni   test
qiladi   va   uning   natijalariga   ko'ra   qaysi   xususiyatning   eng   yaxshi
ayrimlashni ta'minlaydiganini aniqlaydi.
20 2. Gini   impurity   indeksi   yordamida   ayrimlash:   CART,   klassifikatsiya
uchun   Gini   impurity   indeksi   orqali   qaysi   xususiyatning   eng   yaxshi
bo'limni   ta'minlaydiganini   aniqlaydi.   Bu   indeks,   qaysi   klasslarning   qaysi
qismlarda eng chog'li ifodalanishini ko'rsatadi.
3. Binarniy   daraxt   tuzish:   Algoritmda   binarniy   daraxtlar   tuziladi,   ya'ni
har bir qaror o'z ichiga ikkita yengilayotgan tomonni o'z ichiga oladi.
4. Regressiya   uchun   yaratilgan   CART:   CART   algoritmi   regressiya
masalalarini   ham   hal  qila  oladi.  U  regressiya   uchun   ma'lumotlar   tahlilini
o'rganadi va yig'indilgan ma'lumotlarni to'g'ri bir ko'rsatuvchi modellarga
o'rgatadi.
5. Kengaytirilgan amalga oshirilgan variantlar:   CART algoritmi uchun
kengaytirilgan   variantlar   mavjud,   masalan,   "Random   Forest"   (tasodifiy
urug'chilar) deb ataladigan usul.
CART   algoritmi,   klassifikatsiya   va   regressiya   masalalarini   hal   etishda
yaxshi   natijalar   beradi.   U   datani   ko'rib   chiqish,   daraxtlarni   yaratish   va
ularni   sifatli   ko'rsatuvchi   modellarga   aylanish   jarayonlarini   amalga
oshiradi.   Bu   esa   klassifikatsiya   va   regressiya   uchun   yuqori   aniqlik
darajasiga erishishga yordam beradi.
21 2.2.  Qarorlar daraxtining amaliy tadbiqlari
Qarorlar   daraxtining   amaliy   tadbiqlar   Genetik   algoritmlar ,   qarorlar
daraxtining   amaliy   tadbiqlarida   ham   ishlatiladi.   Bu   usul,   qarorlar   daraxtini
optimallashtirishda   va   mos   keladigan   natijalarni   aniqlashda   yuqori   aniqlilikka
erishishda   yordam   beradi.   Qarorlar   daraxti ,   bir   nechta   qarorlar   olish   uchun
ishlatiladi   va  genetik   algoritmlar,   bu  qarorlar   orasidagi   bog'liqlikni   tahlil   qilishda
yordam   beradi.   Natijada ,   mos   keladigan   qarorlar   aniqlanadi   va   amaliyotga   tatbiq
qilinadi . 
Genetik   algoritmlar  
Genetik   algoritmlar,   biologiyadagi   genetik   jarayonlarga   asoslangan   bir
optimallashtirish   usulidir.   Bu   usul,   ma'lumotlar   va   natijalar   orasidagi   bog'liqlikni
hisoblashda va mos keladigan natijalarni aniqlashda ishlatiladi.
Genetik   algoritmlar,   ma'lumotlar   va   natijalar   orasidagi   bog'liqlikning
optimallashtirilishini   amalga   oshiradi.   Bu   usul,   ma'lumotlar   va   natijalar   orasidagi
bog'liqlikning   kuchini   baholash   uchun   ishlatiladi   va   mos   keladigan   natijalarni
aniqlashda   yuqori   aniqlilikka   erishish   uchun   zarur   bo'lgan   bir   usuldur.
Genetik algoritmlar, sun'iy neyron to'ri yaratishda ma'lumotlarni tahlil qilishda va
natijalarni aniqlashda ishlatiladigan boshqa   usullardan farqli ravishda , ma'lumotlar
va   natijalar   orasidagi   bog'liqlikni   optimallashtirish   uchun   ishlatiladi.   Bu   usul
yordamida ,   sun'iy   neyron   to'ri   yaratishda   ma'lumotlar   va   natijalar   orasidagi
bog'liqlikni   hisoblashda   va   ularga   mos   keladigan   natijalarni   aniqlashda   yuqori
aniqlilikka erishish mumkin.
Sun'iy neyron to rini o'rgatishningʻ   stoxastik usullari  Stoxastik usullar, sun'iy
neyron   to'ri   yaratishda   ma'lumotlarni   tahlil   qilishda   va   natijalarni   aniqlashda
ishlatiladigan   bir   boshqa   usuldur.   Bu   usul ,   ma ' lumotlar   va   natijalar   orasidagi
bog ' liqlikni   hisoblashda   yordam   beradi .
Stoxastik   usullar ,   ma ' lumotlar   va   natijalar   orasidagi   bog ' liqlikni   hisoblashda
stoxastik   modellarni   ishlatadi .   Bu   modellar ,   ma ' lumotlar   va   natijalar   orasidagi
22 bog ' liqlikning   statistik   analizini   amalga   oshiradi   va   bu   bog ' liqlikning   kuchini
baholash   uchun   ishlatiladi .
Stoxastik   usullar ,   sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda   ma ' lumotlarni   tahlil   qilishda
va   natijalarni   aniqlashda   yuqori   aniqlilikka   erishish   uchun   zarur   bo ' lgan   bir
usuldur .  Bu   usul   yordamida ,  sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda   ma ' lumotlar   va   natijalar
orasidagi   bog ' liqlikni   hisoblashda   va   ularga   mos   keladigan   natijalarni   aniqlashda
yuqori   aniqlilikka   erishish   mumkin .
Qat ' iymas   mantiqqa   asoslangan   tizimlar .
Qat ' iymas   mantiqqa   asoslangan   tizimlar ,   sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda
ishlatiladigan   bir   boshqa   usuldur .   Bu   usulda ,   ma ' lumotlar   va   ularga   mos
keladigan   natijalar   jadvali   yaratiladi ,   lekin   bu   jadvaldagi   ma ' lumotlar   va   natijalar
odatda   boolean   qiymatlari   bo ' ladi .
Bu   usul ,   sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda   ishlatilgan   ma ' lumotlarni   sinflovchi
tahlil   qilishda   ham   yuqori   samaradorlikka   erishishga   imkon   beradi .   Shuningdek ,
qat ' iymas   mantiqqa   asoslangan   tizimlar ,  sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda   xatoliklar   va
noto ' g ' ri   natijalar   aniqlash   uchun   ham   foydali   bo ' ladi .
Bundan   tashqari ,  qat ' iymas   mantiqqa   asoslangan   tizimlar ,  sun ' iy   neyron   to ' ri
yaratishda   ma ' lumotlar   va   natijalar   orasidagi   o ' zaro   bog ' liqlikni   hisoblashda   ham
yordam   beradi .   Bu   usul   yordamida ,   ma ' lumotlarning   o ' zaro   bog ' liqlik   va   ularga
mos   keladigan   natijalarni   aniqlash   uchun   moslashtirishlar   yaratilishi   mumkin .
Sun ' iy   neyron   to ' rini   o ' rgatishning   deterministik   usullari   Sun ' iy   neyron   to ' rini
o ' rgatishda   deterministik   usullar ,   ma ' lumotlarni   tahlil   qilish   uchun   matematik
modellarini   yaratishda   ishlatiladi .   Bu   usulda,   ma'lumotlar   to'plami   va   ularga   mos
keladigan   natijalar   jadvali   yaratiladi.   Keyinchalik ,   bu   jadvaldagi   ma ' lumotlar   va
natijalar ,   sun ' iy   neyron   to ' ri   yaratishda   ishlatiladi .
Rekurrent   to ' rlar   Rekurrent   neyronlar ,   ma ' lumotlarni   o ' zaro   bog ' liqligini
hisoblashda   yordam   beradi .   Ushbu   neyronlar ,   ma'lumotlarni   ketma-ketlikdagi
o'zgarishlarni   hisoblashda   va   ketma-ketlikdagi   ma'lumotlardan   keyingi
ma'lumotlarni   aniqlashda   ham   ishlatiladi.   Rekurrent   neyronlar,   matematik
modellarini   yaratishda   ham   ishlatiladi.   Bu   modellar,   ketma-ketlikdagi
23 ma'lumotlarni tahlil qilishda yuqori samaradorlikka erishadi. Rekurrent neyronlar,
ma'lumotlar   orasidagi   bog'liqlikni   hisoblashda   yuqori   samaradorlikka   erishadi.
Ushbu   neyronlar,   tarixiy   ma'lumotlarni   tahlil   qilishda   ham   ishlatiladi.   Rekurrent
neyronlar ,   ma ' lumotlarni   sinflash   va   sinflovchi   tahlil   qilishda   ham   yuqori
samaradorlikka   erishadi .
Ma ’ lumotlar   to ’ plami   entropiyasi - berilgan   to ’ plamdagi   ma ’ lumotlarning
o ’ rtacha   stabilligi  ( barqarorligini )  aniqlovchi   o ’ lchov   hisoblanadi .
                 
Misol-1
N% A-atribut B-atribut C-atribut D-atribut E-atribut Class
1 17 5 A 9 A Yes
2 3 26 B 30 A No
3 15 9 C 15 B Yes
4 7 24 A 19 A Yes
5 8 11 C 22 C Yes
6 28 22 A 12 B No
7 10  10 A 11 A No
8 19 7 B 7 C Yes
9 27 5 C 5 B No
101 12 19 B 10 C Yes
C-atribut ustuni bo’yicha Gini index hisoblash jarayoni quyidagicha :
C (ustun 
nomi) Class 
(Yes) Class 
(No) P(Yes) P(No) Entropy Probability
  A 2 2 2/4 2/4 1 4/10
  B 2 1 2/3 1/3 0.918 3/10
  C 2 1 2/3 1/3 0.918 3/10
Classlar soni bo’yicha IBS hisonlanadi . Yes- 6, No- 4.
IBS=Entropy(4,6)= -4/10*log2(4/10)-6/10*log2(6/10)=0.971
  Entropy(2/4, 2/4)=1
24 Entropy(2/3, 1/3)=-2/3*log2(2/3)-1/3*log2(1/3)=0.918
Entropy(2/3, 1/3)= -2/3*log2(2/3)-1/3*log2(1/3)=0.918
Info(“ C “)=Info ([2,2], [2,1] ,[2,1])=1*4/10+0.918*3/10+0.918*3/10 =0.9508
InfoGain(“C”)=IBS-Info(“C”)=0.971-0.9508=0.0202
Misol-2  Quyidagi data setdan foydalangan holda decision tree (Gini Index) 
algoritmi bo’yicha berilgan masalani barcha nominal atributlar ( Outlook , 
Temperature, Humidity, Windy) uchun yeching. 
N% Outlook Temperatur
e Humidity Windy Class
1 Sunny Hot High False No
2 Sunny Hot High True No
3 Overcast Hot High False Yes
4 Rainy Mild High False Yes
5 Rainy Cool Normal False Yes
6 Rainy Cool Normal True No
7 Overcast Cool Normal True Yes
8 Sunny Mild High False No
9 Sunny Cool Normal False Yes
10 Rainy Mild Normal False Yes
11 Sunny Mild Normal True Yes
12 Overcast Mild High True Yes
13 Overcast Hot Normal False Yes
14 Rainy Mild High True No
Outlook:
C (ustun 
nomi) Class 
(Yes) Class 
(No) P(Yes) P(No) Entropy Probability
Sunny 2 3 2/5 3/5 0.97 5/14
Overcast 4 0 1 0 0 4/14
  Rainy 3 2 3/5 2/5 0.97 5/14
Classlar soni bo’yicha IBS hisonlanadi . Yes- 9, No- 5.
IBS=Entropy(5,9)= -5/14*log2(5/14)-9/14*log2(9/14)=0.94 
Entropy(1,0)=0
Entropy(2/5, 3/5)=-2/5*log2(2/5)-3/5*log2(3/5)=0.97
Entropy(3/5, 2/5)= -3/5*log2(3/5)-2/5*log2(2/5)=0.97
25 Info(“ outlok “)=Info ([2,3], [4,0] ,[3,2)=0.97*5/14+0.97*5/14 =0.69
InfoGain(“outlok”)=IBS-Info(“C”)=0.971-0.69=0.25
  import pandas
from sklearn import tree
from sklearn.tree import DecisionTreeClassifier
import matplotlib.pyplot as plt
df = pandas.read_csv("datasets/golf_df.csv")
df.info
d = {'sunny': 0, 'overcast': 1,'rainy':2}
df['Outlook'] = df['Outlook'].map(d)
d = {'hot': -1, 'mild': 0,'cool':1}
df['Temperature'] = df['Temperature'].map(d)
d = {'high': 1, 'normal': 0}
df['Humidity'] = df['Humidity'].map(d)
d = {True: 1, False: 0}
df['Windy'] = df['Windy'].map(d)
d = {'no': 0, 'yes': 1}
df['Play'] = df['Play'].map(d)
print(df)
attributes = ['Outlook', 'Temperature', 'Humidity', 'Windy']
X = df[attributes]
y = df['Play']
dtree = DecisionTreeClassifier()
dtree = dtree.fit(X, y)
print(dtree.predict([[0,0,0,0]]))
tree.plot_tree(dtree, feature_names=attributes)
plt.show()
26 Ushbu   dastur,   Python   tilida   scikit-learn   kutubxonasi   (library)
yordamida   ma'lumotlarni   o'rganish   uchun   ishlatiladi.   Bu   dastur
DecisionTreeClassifier   orqali   qaror   qabul   qilishning
moslashtirilgan algoritmi, ya'ni qaror daraxtini (decision tree) yaratadi.
Kodda quyidagi ishlar amalga oshirilgan:
1. Ma'lumotlarni   Yuklash:   pandas   kutubxonasi   orqali   CSV   formatidagi
ma'lumotlar yuklangan va DataFrame (df) ko'rinishida saqlangan.
2. Ma'lumotlar   Bilan   Ishlash:   DataFrame'dagi   kategorik   qiymatlarni
raqamli   qiymatlarga   aylantirish   uchun   map   metodidan   foydalanilgan.
Misol   uchun,   'Outlook'   stoladagi   'sunny',   'overcast',   'rainy'   qiymatlarini
raqamli qiymatlar bilan almashtirilgan.
3. Modelni O'rganish:   DecisionTreeClassifier   obyekti yaratilgan va
ma'lumotlar uchun xususiyatlar ( X ) va niyatlar ( y ) ajratilgan. Keyinchalik,
fit  metodi yordamida model o'rgatilgan.
4. Modeldan   Foydalanish:   dtree.predict   orqali   berilgan   ma'lumotlar
uchun   modelning   baho   berishini   hisoblangan.   Bu   kodda   [0,0,0,0]
qiymatlar uchun "Play" qilish (golf o'ynash) ehtimoliyatini aniqlash uchun
so'ralgan.
5. Daraxtni   Ko'rish:   tree.plot_tree   yordamida   daraxtni   (decision
tree)   vizualizatsiya   qilishga   harakat   qilingan.   Bu   esa   modelning   qaror
qabul qilish jarayonini o'qishga yordam bergan.
27 28 XULOSA
Men   bu   kurs   ishimni   yozish   mobaynida,suniy   intelektning   tarixi,
rivojlanishi, taraqqiyoti, insonlar hayotidagi ahamiyati va foydali jihatlarini hamda
ekspert   tizimlarning   afzalliklari,   xususiyatlari   haqida   juda   ko‘p   qo‘shimcha
ma‘lumotlarga ega bo‘ldim.  
Izlanishlarim davomidi men bir qiziqarli faktni bilib oldim endi ana wu qiziq
bir   faktga   e'tiboringizni   qaratmoqchiman.   Ma'lumki,   har   qanday   kompyuter,
emakki,   sun'iy   intellektga   ega   mashina,   ikkilik   sanoq   tizimi   asosida   ishlaydi.   Bu
haqidan   maktab   informatika   kursida   yetralicha   ma'lumot   beriladi.   Atiga   ikkita
raqamdan iborat sanoq tizimida esa, muayyan algoritmalarni bajarishda o‘ziga xos
cheklov-chegaralar   yuzaga   keladi.   Haqiqiy   sonlar   bilan   ishlashda,   yoki   taqribiy
hisoblashlarda   ikkilik  sanoq   tizimi   yaramaydigan   vaziyatlar   yuzaga   keladi.  1991-
yilda   matematik   olim   Devid   Stautmayer   18   ta   turli   xildagi   hisob-kitob
amaliyotlarni   kompyuter   dasturi   yordamida   bajarib,   ularning   barchasida   natija
noto‘g‘ri   chiqqanini,   ya'ni,   kompyuter   sun'iy   intellekt)   noto‘g‘ri   ishlaganini
isbotlab berdi. Demak, sun'iy intellekt-kompyuter hamma masalani ham to‘g‘ri hal
qila olmasligining jiddiy ilmiy asosi  bor ekan. Shu asosga ko‘ra, qo‘rqmay aytish
mumkinki,   sun'iy   intellekt   hali-beri   tabiiy   intellektga   dov   bera   olmaydi.   Uning
ayrim   xususiy   hollarda   (asosoan   matematikada)   insondan   o‘zib   ketishi   esa,
tezkorlik   xossasi   evaziga   xolos...   Fikrlaydigan   mashina,   yoki   sun'iy   intellekt   esa,
hozircha fantast yozuvchilar, hamda entuziast dasturchilarning orzusi o‘laroq qolib
ketmoqda. Balki shu yaxshidir?!... 
Shu bilan birga men kurs ishimni tayyorlash mobaynida juda ko‘p qiziqarli
ma‘lumotlarga ega bo‘ldim va men tayyorlagan ishimdan juda ham mamnunman.
 
29 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Cybenko,   G.   1989.   Approximation   by   superpositions   of   a   sigmoidal
function Mathematics of Control, Signals, and Systems, 2(4), 303–314.
2. Linnainmaa,   Seppo   (1970).   The   representation   of   the   cumulative
rounding error of an algorithm as a Taylor expansion of the local rounding errors
(Masters) (in Finnish). University of Helsinki. pp. 6–7.
3. Kelley,   Henry   J.   (1960).   "Gradient   theory   of   optimal   flight   paths".
ARS Journal. 30 (10): 947–954. doi:10.2514/8.5282.
4. Rosenblatt,   Frank.   x.   Principles   of   Neurodynamics:   Perceptrons   and
the Theory of Brain Mechanisms. Spartan Books, Washington DC, 1961
5. Werbos,   Paul   (1982).   "Applications   of   advances   in   nonlinear
sensitivity analysis" (PDF). System modeling and optimization. Springer. pp. 762–
770. Archived (PDF) from the original on 14 April 2016. Retrieved 2 July 2017.
6. Rumelhart,   David   E.,   Geoffrey   E.   Hinton,   and   R.   J.   Williams.
"Learning   Internal   Representations   by   Error   Propagation".   David   E.   Rumelhart,
James   L.   McClelland,   and   the   PDP   research   group.   (editors),   Parallel   distributed
processing:   Explorations   in   the   microstructure   of   cognition,   Volume   1:
Foundation. MIT Press, 1986.
7. Hastie,   Trevor.   Tibshirani,   Robert.   Friedman,   Jerome.   The   Elements
of   Statistical   Learning:   Data   Mining,   Inference,   and   Prediction.   Springer,   New
York, NY, 2009.
8. Rosenblatt, Frank (1958). "The Perceptron: A Probabilistic Model For
Information   Storage   And   Organization   in   the   Brain".   Psychological   Review.   65
(6):   386–408.   CiteSeerX   10.1.1.588.3775.   doi:10.1037/h0042519.   PMID
13602029. S2CID 12781225.
9. Rosenblatt, Frank (1962). Principles of Neurodynamics. Spartan, New
York.
10. Schmidhuber, Juergen (2022). "Annotated History of Modern AI and
Deep Learning". arXiv:2212.11279 [cs.NE].
30

QARORLAR DARAXTINING AMALIY TADBIQLARI

Купить
  • Похожие документы

  • Agros test
  • Strategik boshqaruvda kompyuter modellashtirish
  • O’zbekiston yosh rassomlari asarlarini sotishga qaratilgan platformani yaratish loyihasi
  • Android tizimli telefonlar uchun skaner ilovasini yaratish
  • Web 2.0 servislar orqali oʻquv jarayonini tashkil etish

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha