Qishloq xo'jaligi uchun bakterial dori-darmonlarni ajratib olish texnologiyasi - Сельское и лесное хозяйство - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	28.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Октябрь 2022
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Сельское и лесное хозяйство

Qishloq xo'jaligi uchun bakterial dori-darmonlarni ajratib olish texnologiyasi

Купить

Qishloq xo`jaligi uchun bakterial dori-darmonlarni ajratib olish texnologiyasi Reja: 1. Entomopatogen dori-darmonlar haqida umumiy tushunchalar 2. Bakterial entomopatogen preparatlarni ajratib olish texnologiyasi 3. Entomopatogen bakteriyalarni sanoat miqyosida ishlab chiqarish 4. Entomopatogen preparatlarni zamburug`lardan ajratib olish texnologiyasi 5. Boverin preparatini ajratib olish texnologiyasi 6. Entomopatogen preparatlarni viruslar yordamida ajratib olish texnologiyasi 7. Bakterial o`g`itlar ishlab chiqarish texnologiyasi

1. Entomopatogen dori-darmonlar haqida umumiy tushunchalar O`simliklarni har xil kasalliklardan muhofaza qilishga oid antibiotiklardan tashqari mikrobiologik ishlab chiqarish sanoati patogen mikroorganizmlar (bakteriyalar, mikroskopik zamburug`lar va viruslar) asosida zararli hashoratlarga qarshi kurashda foydalaniladigan preparatlar ishlab chiqarishni yo`lga qo`yildi. Jahonda har yili zararkunanda-hashoratlar tomonidan qishloq va o`rmon xo`jaligiga 100 mlrd.dollar zarar yetkaziladi. Zararkunanda-hashoratlarning har xil ximikatlarga nisbatan chidamliligi oshib borayotgani uchun ularga qarshi samarali kurash choralarini qidirish talab qilinaboshlandi. Hozirgi kunda dunyoning har xil mamlakatlarida 30 dan ziyod biologik entopatogen preparatlar ishlab chiqariladi. Ular zararkunanda hashoratla

2. Bakterial entomopatogen preparatlarni ajratib olish texnologiyasi Sanoat ishlab chiqarishi bo`yicha ishlab chiqariladigan mikrob preparatlari orasida bakterial preparatlar keng tarqalgandir. Ular hashoratga nisbatan verulentligi, atrofdagi flora va faunaga beziyonligi, zararkunandaga ancha tez ta`sir etishilari jihatidan ajralib turadi. Shu paytgacha tadqiq qilingan entomopatogen bakteriyalar orasida keng qo`llanilishi nuqtai nazaridan grammusbat bakteriya Bac. thuringiensis ni keltirib o`tish mumkin. Bu bakteriya hashorat ichiga kirgandan so`ng, u hashoratni karaxt qilib qo`yadigan sporalar hosil qilishdan tashqari, o`sish jarayonida qator toksik birikmalar ishlab chiqaradi, bu birikmalarining bo`lishi esa, muayyan bakteriyalar negizida ishlab chiqariladigan preparatlarning samaradorli

rivojlanish bosqichlari bo`yicha olib borilgan tadqiqotlar, beta-ekzotoksinni mutagen ta`sirga ega ekanligini, u hashoratlarni gen apparatini ishdan chiqarishini tastiqlaydi; 3. Gamma-ekzotoksin , kam o`rganilgan komponent, hali identifikasiyalanmagan ferment (yoki fermentlar guruhi). Uning toksikligi ishonchlilik darajasida isbotlanmagan; 4. Sigma-enzotoksin , yoki parasporal endotoksin. Bakteriyani sporalanish jarayonida spora shakllanadigan qismiga qarama-qarshi bo`lgan qismida hosil bo`ladi. Spora hosil bo`lish jarayonini nihoyasida bu toksin to`g`ri sakkiz qirrali kristall shakliga o`tadi. Kristallarning sintezi stasionar fazada 3 soatda amalga oshadi. Kristallar organik erituvchilarda erimaydi, lekin sporalardan ajratilgandan keyin pH ning kuchli ishqoriy muhiti (11,5 dan yuqori) va

kerakli bo`lgan yuqori ko`rsatkichli pH sharoiti mavjudligi sababli bu toksik komponent ajralib chiqadi. Hashorat o`lishi uchun kristallar uning organizmiga kirishi kerak. Kristallar qurt tomonidan yutilgandan keyin u oziqlanmay qo`yadi. Ko`p xollarda sigma- toksinning birlamchi ta`sir ko`rsatadigan ichak qismi uning o`rta qismi hisoblanadi. Kristallarga nisbatan reaksiyasiga qarab hashoratlarni uch guruhga bo`lish mumkin: - umumiy paralich (falaj); - ichakning o`rta bo`limini paralichi (falaji); - kristallarga nisbatan moyillikka ega emas, lekin yaxlit preparatga nisbatan sezgirlikni namoyon qiladi. Ko`p hashoratlar uchinchi guruhga kirib: endotoksin ta`sirida o`lmasdan, balki sporalarning o`sishi va bakteriyalarning keyingi bosqichda jadal ko`payishi natijasida nobud bo`ladilar. Hozirgi

ketma-ket keladigan bosqichlar orqali mahsulotni ajratib olish jarayonlarida uning faolligini saqlanishi va preparatdan foydalanishning samaradorlini kiradi. Bac. thuringiensis entomopatogen shtammini sanoat miqyosida ishlab chiqarishda bu mikrobning fagolizisini oldini olishdagi qiyinchiliklarga duch kelinadi. Bac. thuringiensis asosida ishlab chiqariladigan bakterial entomopatogen preparatlarning hammasini bir xil texnologiya bo`yicha ishlab chiqariladi. Quyida bu texnologiya entobakterin misolida ko`rib chiqiladi. Texnologiya mikrobiologik ishlab chiqarish amaliyotini hamma bosqichlarini xususan: mikroorganizmlarni chuqur uslub asosida o`stirish, «ekish» materialini laboratoriya sharoitida va o`stirish apparatida o`stirib ko`paytirish, katta hajmdagi fermentyorlarda o`stirish, mikrobli

1 hajm havo darajasigacha oshirilishi mumkin. Bundan tashqari foydalaniladigan oziqa muhitining tarkibi hosil bo`lgan sporalar va kristallarning o`zaro nisbatiga ta`sir etishi mumkin. Masalan, bir xil sharoitda ish yuritganda, ya`ni fermentatsiya sharoitlari bir xil, lekin oziqa muhiti ( % hisobida): texnik glyukoza-0,7; makkajo`xori ekstrakti-4; natriy xlorid-0,2 bo`lganda, sporalarning kristallarga bo`lgan nisbati 1:1 bo`lsa, oziqa muhiti ( % hisobida): makkajo`xori ekstrakti-4; kepak-2 bo`lganda bu nisbat 1:1,7 ni tashkil qilar ekan. Fermentatsiyani boshlanishida muhitning pH boshqarilmaydi, muhit komponentlarini hammasini qo`shganda qancha bo`lsa shu ko`rsatkichda turadi, u ko`pincha 6,3 ga teng bo`ladi. Jarayonning nihoyasida u 8,0-8,5 gacha oshadi. Muhitning tabiiy tarzda asosli xoss

quritqichda 10 % li namlik darajasigacha quritiladi va titri 1 g da 30 mlrd spora bo`lgunga qadar kaolin qo`shib standartizatsiyalanadi. Tayyor mahsulot 4-qatlamli xaltachalarga 20 kg dan etib qadoqlanadi. Stabillashtirilgan pastaga karboksimetilsellyuloza (KMS) qo`shiladi. KMS molekulalari oqsil kristallari va sporalarni sorbsiyalaydi, ularni manfiy zaryadlaydi, bu narsa faollikni pastaning butun hajmi bo`ylab tekis taqsimlanishi, konservantni ham bir xil zichlikda bo`lishiga olib keladi. Shu holatda preparatning saqlash muddati uzayadi. Tayyor mahsulot yopishqoq konsistensiyali oqish-sarg`ish yoki och-kulrang rangli, sochilib ketmaydigan, saqlash jarayonida muzlamaydigan, hidsiz, chirimaydigan, bir xil massali preparat hisoblanadi. Preparat bog`lar, poliz ekinlari, o`rmon daraxtlari zara

- zamburug`lar juda tez o`sish va reproduksiyalanish qobiliyatiga ega, shu bilan birga ular uzoq muddat tabiiy muhitda o`zlarining entomopatogen faolligini yo`qotmay saqlashi mumkin; - ba`zi hashoratlarga nisbatan maxsus ta`sir kuchiga ega, bunda virulentlik qo`llaniladigan zamburug`ning shtammiga bog`liq bo`ladi. Zamburug` preparatining hashoratga ta`siri sporaning uning tanasini teri qatlamiga o`tishi barobarli boshlanadi. Bu xil zamburug`ning o`tishi, uning segmentlari orasida jadal ravishda yuz beradi. Hashorat tanasiga kirgandan keyin zamburug` sporasi o`sib gifga aylanadi, ular o`z navbatida entomopatogen zamburug`larning infeksion birligini tashkil qilgan gifal tanachalar-konidiylarga ajraladi. Qulay sharoitlarda konidiylarning hosil bo`lishi hashoratning kutikulasini yuzasida yuz b

foydalaniladi . Boverin entomopatogen preparati B. bassiana Vuill ning konidiyasporalaridan tashkil topgan bo`ladi. Tayyor preparat oq yoki oq-sarg`ish rangli kukun bo`lib, uning 1 g da 1,5-6 mlrd konidiospora bo`ladi. Sporalardan tashqari boverinning faol jihati uning tarkibida boverisin toksinini bo`lishidir. Yuqori letal konsentratsiyaga (LK 100, ya`ni hashoratlarning 100 % o`lishiga) erishish uchun unga muayyan hudud uchun me`yor hisoblangan miqdorining 10 % gacha bo`lgan miqdorda insektisid qo`shimcha sevin, xlorofos, fozalon qo`shiladi. Shu yo`sinda ish yuritish faol dehqonchilik vohasida zaharli kimyoviy preparatlardan foydalanishni 90 % ga qisqartiradi. Preparat issiqqonlilar va odam uchun zararsiz, o`simliklarda ko`zga ko`rinarli o`zgarishlarni yuzaga keltirmaydi. 5. Boverin prepa

chunki uni aralashmaga ko`proq miqdorda qo`shish konidiosporalarning har xil noqulay sharoitlarga nisbatan chidamliligini oshiradi. Ekish materiali ajratib olish maqsadida shtammni o`stirganda jarayonning davomiyligi 25-28 soat va harorat ham 25-28 0 C bo`lsa, asosiy fermentyorda mahsulotni ajratib olish maqsadida o`stirganda aynan shu haroratda o`stiriladi va unga 3-4 kun kerak bo`ladi. Zamburug`ni ekish apparati (inokulyator) da va ishlab chiqarish fermentyorida o`stirganda aralashmalar doimo aralashtirib turiladigan va aeratsiyali sharoit yaratiladi. Asosiy apparatdagi jarayonning samaradorligi muhitda aminli azotning miqdorida bog`liq bo`ladi, uning taqchilligi konidiosporalarning foiz miqdorini kamaytiradi. Muhitdagi aminli azotning optimal miqdori 10-15 mg % ni tashkil qiladi. Zambur

miqyosida amalga oshirishning ba`zi jihatlari haqida mulohaza yuritiladi. Zamburug`ni yuza qismli ko`paytirishda ham suyuq oziqa muhitidan, ham yarim suyuq oziqa muhitidan foydalaniladi, bu muhitlarda zamburug` yaxshi o`sadi. Uning mikrobiologik ishlab chiqarilish jarayoni sporali parda hosil bo`lishi bosqichida yakunlanadi. Sporali pardani yig`ib olinadi, quritiladi, maydalanadi va zarurat bo`lsa tegishli miqdorda qo`shimcha qo`shib standartizatsiyalanadi. Boverin ishlab chiqarishda zamburug`ni quyidagi uslublar yordamida o`stiriladi: - zamburug`ni suyuq muhitda avtoklavsiz, aralashtirmasdan, aeratsiyasiz; - qattiq va suyuq avtoklavlangan muhitlarda aralashtirmasdan va aeratsiyasiz; - zamburug`li pardani kombinatsiyalangan uslubda o`stirish. Dastlabki ikki uslub zamburug`ni har xil o`siml

Zamburug` substrat qoldiqlari bilan birgalikda yig`ib olinib 25-28 0 C da stellajlarda quritiladi. Tayyor mahsulotni hosil bo`lishi materialni mayda kukun darajasigacha yetkazish bilan nihoyasiga yetkaziladi. Suyuq substratlarda sporalarning hosil bo`lishi 7-10 kunda kuzatiladi, 18-25 kundan keyin esa, sporali pardani yig`ib olinadi. Uni shisha ustida quritiladi, yig`iladi, maydalanadi va torf yoki talk bilan aralashtiriladi. Bu xilda ishlaydigan sexning ish unumi 1 oyga 750-800 kg mahsulot bo`lib, sporalarning titri 1 g hisobiga 1,5*10 mlrd ni tashkil qiladi. Unumi ko`proq bo`lgan uslub kombinatsiyalangan uslub bo`lib, u o`z ichiga quyidagilarni qamrab oladi: - g`allasimonlarning donida dastlabki o`stirish materialini yetishtirish; - inokulyatni (zamburug` sporalarini) kolbalarda suyuq oz

Boverinni tayyorlashdan oldin sporali material sharli tegirmonda maydalanadi va elakdan o`tkaziladi. Mahsulotning titri aniqlanadi va 15-20 minut davomida kaolinning tegishli miqdori bilan qo`shib aralashtiriladi. Tayyor mahsulot tarkibida 1 g hisobida 1,5 mlrd konidiospora bo`ladi. Boverinni meva bog`larining barglarni kemiruvchi zararkunandalariga qarshi ishlatiladi. Boverin kolorada qo`ng`izini lichinkalariga qarshi kurashda ham yaxshi samara beradi. O`simliklarga ishlov berishda bu preparatni purkab sepiladi. Preparatni zaharli kimyoviy moddalar bilan aralashtirishni qo`llashdan 2 soat oldin amalga oshiriladi. 6. Entomopatogen preparatlarni viruslar yordamida ajratib olish texnologiyasi Entomopatogen preparatlar orasida virusli preparatlar hashoratlarga nisbatan o`ta maxsusligi bilan a

qo`yilgan. Har qanday virusli preparatni ishlab chiqarish xo`jayin-hashoratni uning sog`lom fiziologik holatini ta`minlash asosida sun`iy oziqa muhitida ko`paytirish orqali amalga oshiriladi. Ma`lum taraqqiyot bosqichida (odatda qurt bosqichida) hashoratni oziqasiga virus suspenziyasini qo`shib zararlantiriladi. Bunda inokulyatni bir necha kasal lichinkalardan terib olinadi. Hashoratlar zararlantirilgandan keyin ularning to`qimalarida virusning maksimal yig`ilishini ta`minlaydigan sharoitda saqlanadi. Oradan 7-9 kun o`tgandan keyin o`lgan va o`layotgan lichinkalar terib olinadi, 33-35 0 C da yengil-yelpi quritiladi, begona– tanachalarni to`qimalardan chiqarish uchun mexanik ravishda maydalanadi. Hosil bo`lgan massaga har bir lichinka hisobiga 1 ml fiziologik eritma qo`shiladi, so`ng aralas

7. Bakterial o`g`itlar ishlab chiqarish texnologiyasi Tuproqlarda mavjud bo`lgan mikroflora uning unumdorligiga bevosita o`z ta`sirini ko`rsatadi va demak qishloq xo`jalik ekinlarining hosildorligiga ham ta`sir ko`rsatadi. Tuproq mikroorganizmlari o`sish va rivojlanish jarayonlarida tuproqning strukturasini yaxshilashda, oziqa moddalarini to`planishida, har xil organik va anorganik birikmalarning mineralizatsiyalanishida faol ishtirok etadi. Xususan, azot va fosfor birikmalarini almashinishida faol ishtirok etib, ularni o`simlik tomonidan osongina o`zlashtiriladigan oziqa komponentiga aylantiradi. Tuproq mikroflorasini stimullash maqsadida har xil bakterial o`g`itlardan foydalaniladi, ular o`simlik rizosferasini foydali mikroorganizmlar bilan boyitadi. Qishloq xo`jalik amaliyotida qo`llani

protoplazmasida joylashadi. Bakterial hujayralarning o`zlari hajm jihatidan 10-12 marta kattalashadi va shaklini o`zgartiradi. Agar bu xildagi tuganaklar tarkibida legoglobin pigmenti (hayvonlarning qonini gemoglobinini analogi) ning mavjudligi tufayli qizg`ich yoki gulobi rangli bo`lsa, ular molekulyar azotni fiksatsiyalash qobiliyatiga ega bo`ladi. Bo`yalmagan («puch») yoki yashilroq bo`yoqli tuganaklar azotni fiksatsiyalay olmaydi. Tuganak ichida joylashgan bakteriyalar nitrogenaza faolligiga ega bo`lgan ferment tizimini sintezlaydi, u molekulyar azotni ammiakgacha qaytarish qobiliyatiga ega bo`ladi. Ammiak asosan qator fermentativ almashinuvlar yo`li bilan keyinchalik oqsillar biosintezi uchun sarflanadigan glutamin va glutamin kislotaga assimilyatsiyalanadi. Tuganakli bakteriyalarni t

tuganakli bakteriyalar hisoblanadi. Bu preparatning 1 g da 0,3 mlrd. hayotchan bakteriya hujayralari bo`ladi. Uni ajratib olish texnologiyasi murakkab va ancha qiyin amalga oshiriladigan jarayon hisoblanadi. Quruq nitragin unga qo`shimcha (bentonit, kaolin, bo`r) qo`shilgan holda oq-kulrang yoki jigarrang kukun bo`lib, uning 1 g ni tarkibida 9 mlrd dan ziyod hayotchan bakteriya hujayralari bo`ladi. Kukun tarkibidagi namlikning miqdori 5-7 % dan oshmaydi. Nitraginni sanoat miqyosida ishlab chiqarilishi mikrobiologik korxonaning aseptik sxemasi asosida amalga oshiriladi. Tirik hujayra shtammlarini ishlab chiqarishning eng «tor» jihati, uni quritish muammosini hal qilish bilan bog`liq bo`lganligi sababli, har gal foydalaniladigan shtammlarni baholashda, ularning mahsuldorligini inobatga olish

bunda pastasimon biomassa hosil bo`ladi, uning namligi 70-80 % ni tashkil qiladi. Biomassaga tarkibi qand lavlagisi qoldiqlari va tiomochevina (20:1 nisbatda) dan iborat bo`lgan himoya muhiti qo`shib aralashtiriladi va quritish uchun yo`naltiriladi. Quritish jarayoni vakuum-quritkichda 30-35 0 C da amalga oshiriladi. Quritilgan biomassa maydalanadi, unda shtamm hujayralari titri 1 g hisobiga 10 mlrd ni tashkil qiladi. Nitraginning quruq preparatlarini 0,2-1 kg hisobida polietilen xaltachalarga qadoqlanadi va germentizatsiyalanadi, 15 0 C da 6 oygacha saqlanadi. Nitragin preparatini fosforli-kaliyli va organik o`g`itlar fonida qo`llaniladi, chunki bunda tuganakli bakteriyalarning faolligi oshadi. Nitragin dukkakli o`simliklarning hosildorligini 15-25 % ga oshiradi, bu ekinlar birinchi bor e

bo`lganda susayadi. Molibden (ba`zan vanadiy) birikmalari azotni o`zlashtirilishiga stimullovchi ta`sir ko`rsatadi. Molekulyar azotni o`zlashtirilishi uchun mas`ul nitrogenaza tizimi multiferment kompleksi bo`lib, uni tarkibida gen bilan bog`lanmagan temir, molibden va SH-guruhlar bo`ladi. Mikrobiologik sanoat azotobakterinning bir nechta: quruq, tuproqli va torfli turlarini ishlab chiqaradi. Quruq azotobakterinni ishlab chiqarish texnologiyasi ko`p jihatdan nitragin ishlab chiqarish texnologiyasiga o`xshash, shu sababli quyida, uning farqli tomonlarinigina ko`rib chiqiladi. Quruq azotobakterin tarkibiga qo`shimcha ravishda qo`shilgan Azotobakter ning quritilgan faol hujayralari hisoblanadi. Uning 1g da 0,5 mlrd hayotchan hujayralar bo`lishi lozim. Mikroorganizmning shtammlari Rhizobium hu

massani yaxshilab aralashtiriladi va 25-27 0 C da tutib turiladi. O`stirishni 1 g tuproq yoki torfda bakteriyalarning soni 50 mln ga yetganicha davom ettiriladi. Shu yo`sinda olingan preparatlar o`zining faolligini 2-3 oy davomida saqlay oladi. Azotobakterin preparatini unumdor, tarkibida fosfor, mikroelement (molibden, vanadiy, bor va boshqa) lar bo`lgan tuproqlarda foydalanish tavsiya etiladi. Azotobakterinni organik va mineral o`g`itlar bilan to`g`ri nisbatda qo`shib qo`llash yaxshi samara beradi. Azotobakterin urug`larni, ko`chatlarni, kompostlarni bakterizasiyalashda foydalaniladi. Bunda o`simliklarning ildiz orqali oziqlanishi yaxshilanadi va g`allasimonlar, texnik va sabzavot ekinlarining hosildorligi 10-15 % ga ko`payadi. Azotobakterinni qo`llashda g`allasimonlar bo`lsa, ekishdan o

Qand lavlagisi chiqindisi………………………………….…1,5 Ammoniy sulfat………………………………...……………0,1 Bo`r…………………………………………………………….1 Suv……………………………………………………qolgan qismi 2. Makkajo`xori uni………………………… ………………. 2,0 Qand lavlagisi chiqindisi ………………………………… … ..1,5 B kompleks vitaminlar (D vitaminini olishda qolgan qoldiq)..2,0 Ikki almashingan kaliy folsfat ………………………………0,01 Kalsiy karbonat ………………………………………….…..0,3 Suv…………………………………………………………qolgan qismi. Bakteriyani o`stirish aseptik va doimo aralashtirish sharoitida fermentyorlarda sporalar hosil bo`lish bosqichigacha olib boriladi. Jarayonning olib borish sharoiti: harorat 28-30 0 C, muhitning pH 6,5-7,5, davomiyligi 1,5-2 kundan iborat bo`ladi. Birinchi muhitda o`stirilganda 1 ml o`stirish muhiti suyuqligida 2,7-3 mlrd. spora bo`lsa, ikkinchi muhitda o`stirilganda 4

tayyorlanadi va bu miqdor preparat bir gektarga ketadigan kartoshka urug`iga ishlov berishga yetadi. Fosforobakterindan foydalanish hosildorlikni 10 % ga oshiradi .

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Бекер М.Е. и друг. Биотехнология. – М: Агропромиздат, 1990. 354 с. 2. Биотехнология лекарственных средств. Учебное пособие/ Под ред. Быкова В.А. и Далина М.В. – М.: Медбиоэкономика. - 1991. – 303с. 3. Биотехнология. Принципы и применения. – Пер. с англ./ Под ред. И.Хиггинса, Д.Беста, Дж. Джойса. – М.: Мир. – 1988. 4. Биотехнология: Учебное пособие для ВУЗов. В 8 кн./ Под ред. Егорова Н.С., Самуилова В.Д. – М.: Высшая школа. – 1987. 5. Молекулярные и клеточные аспекты биотехнологии/ Под ред. Инге- Вечтомова С.Г. – Л.: Наука. - 1986.- 256с. 6. Синицин А.П., Райнина Е.И., Лозинский В.И., Спасов С.Д. Иммобилизованные клетки микроорганизмов. – М.: Изд-во МГУ.- 1994.- 288с. 7. Егоров Н.С. Основы учения об антибиотиках: Учебник. – М.: Изд-во МГУ. – 1994. – 512с. 8. Ег

Купить