Qobiq dasturlarda elektron qo‘llanma yaratish - Informatika va AT - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	29.4KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Informatika va AT

Qobiq dasturlarda elektron qo‘llanma yaratish

Sotib olish

Mavzu:Qobiq dast urlarda e le k t ron qo`llanma yarat ish.
Reja:
1. Dasturiy ta'minotga texnik xizmat ko'rsatish
2. VBScript texnologiyasi.
3. Macromedia Flash texnologiyasi.

Hozirgi vaqtda o'quv jarayoni uchun elektron darsliklarni yaratishga
qo'yiladigan asosiy talablar qatorida: ilmiy, mavjud, muammoli, o'rganishning
ko'rinishiga katta e'tibor beriladi: o'rganilayotgan ob'ektlarni sensorli idrok etish.
Kompyuter dasturlari yordamida o'rganishning vizualizatsiyasi an'anaviy
darsliklardan foydalangan holda o'rganishga nisbatan bir qator afzalliklarga ega.
Ma'lumotni multimediali taqdimotga ega dasturlarda nafaqat vizual, balki eshitish
hissiyotlarini ham yaratish mumkin bo'ladi. Elektron darsliklar vizual
ma'lumotlarning sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi, u yorqinroq, rang-barang,
dinamikroq bo'ladi. Nafaqat ma'lum real ob'ektlar, balki hatto ilmiy qonunlar,
nazariyalar, tushunchalarning muhim xususiyatlarini vizual-majoziy talqin qilish
imkoniyati mavjud.
Elektron darslikni ishlab chiqishda manba sifatida bosma va elektron nashrlarni
tanlash maqsadga muvofiqdir
– standart dasturga to'liq mos keladi;
– ixcham va gipermatnlarni yaratish uchun qulay;
– ko'p sonli misollar va topshiriqlarni o'z ichiga oladi;
– qulay formatlarda mavjud (to'plash printsipi).
Materiallar modullardan tashkil topgan, hajmi bo‘yicha minimal, lekin mazmuni
yopiq bo‘limlarga bo‘linadi va mavzuni o‘zlashtirish uchun zarur va yetarli bo‘lgan
tushunchalar ro‘yxati tuziladi.
Manbalar matnlari mundarijaga va modullarning tuzilishiga muvofiq qayta
ishlanadi; ro‘yxatlarga kiritilmagan matnlar chiqarib tashlanadi, manbalarda
bo‘lmaganlari esa qo‘shiladi; modullar va boshqa gipermatnli havolalar orasidagi
aloqalar aniqlanadi.

Shunday qilib, kompyuterni amalga oshirish uchun gipermatn loyihasi
tayyorlanmoqda.
Gipermatn elektron shaklda amalga oshiriladi. Natijada, ibtidoiy elektron nashr
yaratiladi, undan allaqachon o'quv maqsadlarida foydalanish mumkin.
Foydalanuvchilar uchun elektron darslikning intellektual o‘zagidan foydalanish
bo‘yicha yo‘riqnomalar ishlab chiqilmoqda.
Endi elektron darslik multimedia vositalaridan foydalangan holda yanada
takomillashtirish (ovoz va vizualizatsiya) uchun tayyor.
Alohida tushunchalar va bayonotlarni tushuntirish usullari o'zgartiriladi va
multimedia materiallari o'rniga matnlar tanlanadi.
Modullarni vizualizatsiya qilish uchun skriptlar maksimal ko'rinishga erishish,
matnli ma'lumotlardan ekranni maksimal darajada tushirish va o'rganilayotgan
materialni tushunish va eslab qolishni osonlashtirish uchun talabaning hissiy
xotirasidan foydalanish uchun ishlab chiqilmoqda.
Matnlar ingl., ya'ni. chizmalar, grafiklar va, ehtimol, animatsiya yordamida ishlab
chiqilgan stsenariylarni kompyuterda amalga oshirish.
Bu elektron darslikni ishlab chiqishni yakunlaydi va uni foydalanishga tayyorlashni
boshlaydi. Shuni ta'kidlash kerakki, elektron darslikni ishlashga tayyorlash uning
mazmuni va multimedia komponentlarini biroz tuzatishni nazarda tutishi mumkin.
3.2 Dasturiy ta'minotga texnik xizmat ko'rsatish
Hozirgi vaqtda o'quv jarayoni uchun elektron darsliklarni yaratishga qo'yiladigan
asosiy talablar qatorida: ilmiy, mavjud, muammoli, o'rganishning ko'rinishiga katta
e'tibor beriladi: o'rganilayotgan ob'ektlarni sensorli idrok etish. Kompyuter
dasturlari yordamida o'rganishning vizualizatsiyasi an'anaviy darsliklardan
foydalangan holda o'rganishga nisbatan bir qator afzalliklarga ega.

Ma'lumotni multimediali taqdimotga ega dasturlarda nafaqat vizual, balki eshitish
hissiyotlarini ham yaratish mumkin bo'ladi. Elektron darsliklar vizual
ma'lumotlarning sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi, u yorqinroq, rang-barang,
dinamikroq bo'ladi. Nafaqat ma'lum real ob'ektlar, balki hatto ilmiy qonunlar,
nazariyalar, tushunchalarning muhim xususiyatlarini vizual-majoziy talqin qilish
imkoniyati mavjud.
Materialni o'zlashtirish va o'z-o'zini sinab ko'rish uchun talabaga o'quv va amaliy
nashrlar - ilmiy, amaliy va amaliy xarakterdagi tizimlashtirilgan ma'lumotlarni o'z
ichiga olgan, o'rganish va o'zlashtirish uchun qulay shaklda taqdim etilgan o'quv
nashrlari taklif etiladi. O'quv va nazariy nashrlardan olingan materiallarni
mustahkamlash va bilimlarni tekshirish uchun mo'ljallangan.
O'quv va amaliy nashrlarning turlari:
1. Practicum - o'tilgan materialni mustahkamlash va bilimlarni turli usullar bilan
tekshirish uchun mo'ljallangan o'quv va amaliy nashr. O'rganilgan narsalarni
o'zlashtirishga hissa qo'shadigan amaliy vazifalar va mashqlarni o'z ichiga oladi.
2. Mashqlar to'plami - o'rganilgan materialni o'zlashtirish va mustahkamlashga hissa
qo'shadigan va bilimlarni sinab ko'rishga hissa qo'shadigan, ma'lum bir kurs hajmida
uni bajarish bo'yicha mashqlar va uslubiy tavsiyalarni o'z ichiga olgan o'quv-amaliy
nashr.
3. Vazifalar to‘plami (topshiriqlar kitobi) - o‘rganilgan materialni o‘zlashtirish,
mustahkamlash va bilimlarni tekshirishga yordam beradigan, muayyan kurs
doirasidagi vazifalar va ularni amalga oshirish bo‘yicha uslubiy tavsiyalarni o‘z
ichiga olgan o‘quv-amaliy nashr.
4. Chet el matnlari to'plami - o'rganish uchun xorijiy matnlarni o'z ichiga olgan
o'quv va amaliy nashr xorijiy til va o'tilgan materialni o'zlashtirish, mustahkamlash
va bilimlarni tekshirishga yordam beradigan ma'lum bir kurs doirasidagi uslubiy
tavsiyalar.

5. Laboratoriya ishi tavsiflari to‘plami (amaliy ishlar, laboratoriya mashg‘ulotlari
tavsiflari to‘plami) - o‘zlashtirishga hissa qo‘shuvchi, ma’lum kurs doirasidagi
laboratoriya yoki amaliy ishlarni bajarish bo‘yicha mavzular, topshiriqlar va
ko‘rsatmalarni o‘z ichiga olgan o‘quv-amaliy nashr. o'tilgan materialni
mustahkamlash va bilimlarni tekshirish.
6. Seminarlar rejalari to‘plami – seminarlar mavzulari, ularni tayyorlash va
o‘tkazish tartibi, o‘tilgan materialni o‘zlashtirish, mustahkamlash va bilimlarni
tekshirishga yordam beradigan tavsiya etilgan adabiyotlarni o‘z ichiga olgan o‘quv-
amaliy nashr.
7. Nazorat topshiriqlari to‘plami - muayyan o‘quv fanlari yoki o‘quv fanlari
majmuasi bo‘yicha talabalarning bilim va ko‘nikmalarini sinovdan o‘tkazuvchi
namunaviy nazorat topshiriqlari ro‘yxatini o‘z ichiga olgan o‘quv-amaliy nashr.
8. Reader – o‘quv fanining o‘rganish ob’ektini tashkil etuvchi tizimli ravishda
tanlab olingan adabiy, badiiy, rasmiy, ilmiy va boshqa asarlar yoki ulardan
parchalarni o‘z ichiga olgan o‘quv-amaliy nashr. O'quvchi o'tilgan materialni
o'zlashtirishga, mustahkamlashga hissa qo'shadi, talabalar bilimini to'ldiradi va
kengaytiradi.
9. Testlar - o'tilgan materialni talabalar tomonidan o'zlashtirilishini tekshirish uchun
savollarni o'z ichiga olgan o'quv va amaliy nashr.
VBScript texnologiyasi. VBScript yoki Visual BASIC skripti (Visual Beginners
All-purpose SymbolicInstruction Code Script, yangi boshlanuvchilar uchun vizual
ramziy universal buyruq kodi) veb-sahifaga interaktiv elementlarni kiritish uchun
html hujjatiga kiritilgan talqin qilinadigan tilning yana bir versiyasidir. Ushbu
texnologiyani yaratish sharafi Microsoft ishlab chiqaruvchilariga tegishli.
Agar siz keng tarqalgan JavaScript standartini VBScript bilan taqqoslasangiz, asosiy
farqlarni aniqlash juda qiyin, chunki ikkala tilning mnemonikasi va sintaksisi juda
o'xshash. VBScript yordamida siz JavaScript-ga xos bo'lgan deyarli barcha

funksiyalarni amalga oshirishingiz mumkin. Ikkala texnologiya ham ularni o'z
ichiga olgan veb-sahifani nashr etishni rejalashtirgan server turidan mustaqildir.
Biroq, VBScript hozirda Internetda "raqibiga" qaraganda kamroq tarqalgan, chunki
uni faqat Microsoft brauzerlari, ya'ni Internet Explorer 3.0 va undan yuqori
versiyalari qo'llab-quvvatlaydi. Netscape Navigator-da ushbu til uchun tarjimon
yo'q, shuning uchun ushbu brauzer tarafdorlari VBScript yordamida yaratilgan
interaktiv elementlardan foydalana olmaydi, Internet Explorer va Netscape
Navigator esa JavaScript-ni qo'llab-quvvatlaydi.
Macromedia Flash texnologiyasi. Flash standarti 1996 yilda Macromedia
tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu texnologiyaning asosiy maqsadi yakuniy
faylning nisbatan kichik hajmi bilan taqdim etilishi mumkin bo'lgan yuqori sifatli
interaktiv animatsiyani yaratishdir. Macromedia Flash yordamida veb-master rang-
barang animatsion introlarni yaratish imkoniyatiga ega bo'lib, ularning ayrim
elementlari sichqonchaning harakatlariga "reaksiya" qila oladi, shuningdek, veb-
sahifalarga o'rnatilgan mini-o'yinlar, ovozli animatsion kliplar va boshqalar.
Boshqacha qilib aytganda, Macromedia Flash Java-dan foydalanganda mavjud
bo'lgan deyarli hamma narsani va undan ham ko'proq narsani qila oladi.
Macromedia Flash-ning boshqa barcha hozirda mavjud bo'lgan veb-texnologiyalari
o'rtasidagi asosiy farqlardan biri shundaki, u faqat rastrli grafikalar bilan emas, balki
vektorli grafikalar bilan ham ishlash imkonini beruvchi yagona standartdir. Bundan
tashqari, matn Flash muhitiga bitmap sifatida emas, balki matn sifatida import
qilinadi, unda bir belgi bir bayt ma'lumot bilan kodlanadi, bu esa hosil bo'lgan
fayllarning haddan tashqari hajmiga qarshi kurashda jiddiy qurol hisoblanadi. Flash-
ning MP3 formatida musiqa va tovushlarni ijro etish qobiliyatiga ega bo'lishi ham
muhimdir.
Ushbu standart bo'yicha tayyorlangan hujjatlarni yaratish uchun Macromedia
standart 32-bitli Microsoft Windows ilovasi shaklida maxsus ob'ektga yo'naltirilgan
ishlab chiqish muhitini chiqardi. Shu sababli, interaktiv Flash elementlari va

animatsiyalarini tayyorlashda dasturlash jarayoni minimallashtiriladi: foydalanuvchi
faqat qulay va do'stona muhitda yangi loyiha yaratishi kerak, buning uchun faqat
dasturiy ta'minot to'plamining tamoyillarini tushunish kerak. sichqonchani
boshqarish uchun, ish tugagandan so'ng, dastur yaratilgan ob'ektlarni HTML
hujjatiga avtomatik ravishda joylashtiradi.
Flash muhitiga maxsus dasturlash tili integratsiyalangan bo'lib, biroz Javaga
o'xshaydi, lekin o'rganish osonroq. Uning yordami bilan yozilgan dastur modullari
hujjatga appletlar sifatida import qilinadi va kerakli animatsiya ramkasiga kiritiladi,
bu erda tasvirning dinamik o'zgarishi sodir bo'lishi kerak. Maxsus muharrir
yordamida siz klipni tinglashni boshqaradigan kichik dastur yozishingiz, saytga
tashrif buyuruvchilar tomonidan moslashtirilishi mumkin bo'lgan elementlarni
yaratishingiz va davom ettirish uchun bir nechta variantlarga ega ekranni
yaratishingiz mumkin. Ushbu xususiyatni amalga oshirishning ko'plab usullari
mavjud, ammo baribir o'rnatilgan tilning to'liq quvvatidan foydalanish uchun siz
dasturlash tajribasiga ega bo'lishingiz kerak. Macromedia Flash texnologiyasining
mexanizmi juda oddiy: umumiy holatda, ishlab chiquvchi tomonidan tayyorlangan
interaktiv elementlar va animatsiya HTML sahifasiga import qilinadigan
sharhlangan kodga aylantiriladi. Mijoz brauzeri Flash obyektlarini taniy olishi
uchun foydalanuvchi kompyuteriga Macromedia Flash Player deb ataladigan
maxsus brauzer plaginini (plagin) o'rnatish kerak. Ushbu dastur ushbu texnologiyani
ishlab chiquvchi tomonidan bepul tarqatiladi. Flash formatidagi hujjatga duch
kelganda, foydalanuvchi brauzeri, qoida tariqasida, tegishli tugunning o'zi bilan
bog'lanadi, shundan so'ng u Flash Player-ni avtomatik ravishda yuklab olish va
o'rnatishni boshlaydi. Flash Player allaqachon Microsoft Internet Explorer 4.0–5.0
va Netscape Navigator 4.01 va undan keyingi versiyalariga integratsiya qilingan.
Boshqa brauzerlar, afsuski, ushbu standartni qanday tan olishni bilishmaydi, bu
uning asosiy kamchiligidir.
DHTML texnologiyasi. DHTML (Dynamic Hyper Text Markup Language,
dinamik gipermatn belgilash tili) HTML standartining kengaytmasi bo lib, statik ʻ

hujjat mazmuni ostida joylashgan harakatlanuvchi fon, harakatlanuvchi obyektlar,
ochiladigan menyular kabi interaktiv elementlarni o z ichiga olgan veb-sahifalarni ʻ
yaratish imkonini beradi. , sichqonchaning kursorini sichqonchaga olib boradigan
kursorda ta'kidlangan tugmalar, animatsiya, aylanma kreditlar va boshqalar.
Umuman olganda, DHTML HTML va JavaScript texnologiyalari o'rtasidagi
"o'rtacha arifmetik" dir. Ushbu standart HTML kodi bilan birga brauzer tomonidan
tahlil qilinadigan talqin qilingan so'l til bilan tayyorlangan oddiy skriptlardan
foydalanadi. Bunday skriptlar "skriptlar" deb ataladi. Skriptlar standart DHTML
kengaytmalari va ActiveX interfeysi direktivalarini qo'llab-quvvatlaydigan har
qanday so'l til yordamida yaratilgan. DHTML 4.0 va undan yuqori versiyadagi
Microsoft Internet Explorer brauzerlari tomonidan tan olingan.
XHTML va XML texnologiyasi. XML (Extensible Markup Language,
kengaytiriladigan belgilash tili) 2000 yilda HTML tilini yaratuvchisi World Wide
Web Consortium (W3C) tomonidan taklif qilingan tubdan yangi standartdir. Bu eng
so'nggi veb-sahifa texnologiyasi va uning yakuniy spetsifikatsiyasi hozirda ishlab
chiqilmoqda. Uning tuzilishiga ko'ra, XML gipermatnni belgilash tilining o'zi emas,
balki boshqa quyi darajadagi tillarni tavsiflash uchun mo'ljallangan metall til deb
ataladi. O'z navbatida, XHTML (Extensible Hypertext Markup Language) XML va
HTML 4.O o'rtasidagi oraliq versiyadir. Aynan keng qo'llanilishi tufayli W3C bir
standartdan ikkinchisiga bosqichma-bosqich o'tishni rejalashtirmoqda. XHTML
spetsifikatsiyasi orqaga qarab mos keladi. Boshqacha qilib aytganda, sahifalari
HTML 4.0 texnologiyasi yoki oldingi versiyalari yordamida yaratilgan veb-saytlar
egalari Internetda chop etilgan hujjatlar formatini hech qanday tarzda o'zgartirishlari
shart emas: yangi tilning barcha qo'shimchalari va kengaytmalari avvalgi
standartlarni to'liq o'z ichiga oladi.

Xulosa
Elektron o'quv qo'llanmalaridan foydalanganda nafaqat talabalarning reproduktiv
faoliyati, balki mavhum-mantiqiy ham amalga oshiriladi, bu taqdim etilgan
materialni yaxshiroq tushunish va o'zlashtirishga yordam beradi.
Shubhasiz, elektron o'quv qurollari va boshqa har qanday vositalar o'qituvchi
faoliyatiga alternativa bo'lib, ular materialni taqdim etish, mashqlar bajarish va
bilimlarni nazorat qilishning o'ziga xos shakllarini o'z ichiga oladi. Bu, afsuski,
o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi jonli muloqotsiz materialni an’anaviy darsliklar
bilan birgalikda taqdim etish usullaridan biridir. Shu bilan birga, bu nafaqat
pedagogning faoliyatini avtomatlashtirish va uni oddiy ishlardan ozod qilish, balki u
ta'lim maqsadlariga erishishda o'qituvchining sherigi bo'lganida, kompyuterdan
foydalanishning o'sha shakl va usullarini izlash va amalga oshirishdir.
O'rganish qobiliyati har doim eng yuqori bo'lgan muhim sifat . Elektron darslik har
kimga o'z tezligida ishlash imkonini beradi. Hech kim shoshilmaydi, hech kim
turmaydi. Birinchisi, bu jarayon tez va elektron o'quv qo'llanmasidan
foydalanganda, undan ham tezroq, o'qituvchi tomonidan belgilangan sur'at
ko'pincha uning qobiliyatini cheklaydi. Ba'zilar uchun bilimlarni o'zlashtirish
jarayoni o'qituvchiga qaraganda sekinroq; o'rganishda siz faqat o'zingizga
tayanishingiz kerak. Har holda, ta’lim tizimida bilim individual va shaxsiy
xususiyatga ega bo‘lib, shaxsning o‘rganish va o‘zini tasdiqlash qobiliyatini
rivojlantirish uchun sharoit yaratish muhim ahamiyatga ega.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining uyg'unlashuvi natijasida yangi bilim
muhiti yaratilmoqda. Shunday payt keladiki, ijodkorlikni yuzaga keltiradigan
intellektual mehnat texnikasini egallash muhim omilga aylanadi.
Zamonaviy axborot va multimedia texnologiyalarining qimmati ularning ko‘p qirrali
va ko‘p qirraliligidadir. Ammo bu texnologiyalar o'zining barcha imkoniyatlari bilan
faqat o'qituvchi faoliyatini yanada samaraliroq qilish imkonini beradigan vositalarni

beradi. Ta'lim jarayoni uchun ushbu salohiyatni qanday ochish - axborot
texnologiyalari asosida ta'limni takomillashtirishning asosiy ko'p qirrali muammosi.

Foydalanilgan manbalar ro'yxati
1. Bespalko, V.P. Kompyuterlar ishtirokida ta'lim va o'qitish / V.P. Bespalko. -
Moskva: Ed. Moskva psixologik va ijtimoiy instituti, 2002. - 352 dan.
2. Zaxarova, I.G. Ta'limda axborot texnologiyalari: oliy o'quv yurtlari talabalari
uchun darslik / I.G. Zaxarov. - 3-nashr, - Moskva: "Akademiya", 2007. - 192 p.
3. Zimina, O.V. Zamonaviy oliy ta'limda bosma va elektron darsliklar: nazariya,
metodika, amaliyot. / O.V. Zimina, A.I. Kirillov. - Moskva: MPEI, 2003. - 167 p.
4. Krasilnikov I.V. Universitetda elektron o‘quv qurollarini ishlab chiqish va
qo‘llashning axborot jihatlari. Monografiya / I.V. Krasilnikov. - Moskva: "RCTU",
2007. - 114 p.

Qobiq dasturlarda elektron qo‘llanma yaratish

Sotib olish