Samarqand viloyati sharoitida Aroniya (Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.)ning biologik xususiyatlari - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	11.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Samarqand viloyati sharoitida Aroniya (Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.)ning biologik xususiyatlari

Купить

Samarqand viloyati sharoitida
Aroniya (Aronia melanocarpa
(Michx.) Elliott.) ning biologik
xususiyatlari

Dissertatsiya mavzusining dolzarbligi
Respublikada so‘nggi yillarda dorivor o‘simliklarni
muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, dorivor
o‘simliklar yetishtiriladigan plantatsiyalar tashkil yetish va
ularni qayta ishlash borasida izchil islohotlar amalga
oshirilmoqda. Shu bilan birga, dorivor o‘simliklarni muhofaza
qilish, ularning plantatsiyalarini tashkil etish, qayta ishlash
orqali qo‘shimcha qiymat zanjirini yaratish zarurligini
ko‘rsatmoqda.
Mahalliy floraga mansub 4,3 mingdan ortiq
o‘simliklarning 750 turi dorivor hisoblanib, ulardan 112 turi
ilmiy tibbiyotda foydalanish uchun ro‘yxatga olingan, shundan
70 turi farmatsevtika sanoatida faol qo‘llanib kelinmoqda.
2019 yilda 48 mln. AQSh dollari qiymatidagi qayta ishlangan
dorivor o‘simliklardan olingan mahsulotlar eksport qilingan.

Farm sanoatining nihoyatda taraqqiy etishi, dorivor
o‘simliklarga bo‘lgan talabni yildan yilga oshirib bormoqda.
Ilmiy tibbiyotda ishlatiladigan dorivor preparatlarning qariyb 50
foizi o‘simliklardan tayyorlanadi.
H ozirgi va q tda Aroniya (Aronia melanocarpa (Michx.)
Elliott.) mevalaridan dorilar olish ishlari Yevropada va Osiyo
mamlakatlarda tez sur’atda oshmo q da. Chunki, uning mevalari
A, B 1, B 6, B 12, K, С, E vitaminlarga boy bo‘lganligi sababli
Rossiya va Xitoyda keng qo‘llaniladi. Shifobaxsh o‘simliklar
ichida mevasida eng ko‘p antioksidant saqlovchi o‘simlik qora
mevali aroniya hisoblanadi .
Tajribalar shuni ma’lum qiladiki, O‘zbekiston sharoitida
aroniyani chu q ur o‘rganish, tadqiqotlar olib borish talab etiladi.

Aroniya (Aronia
melanocarpa (Michx.)
Elliott.) o‘simligi

Tadqiqotning maqsadi
Samarqand viloyati sharoitida Aroniya
(Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.) ning
botanik va biologik xususiyatlarini o‘rganish va
ko‘paytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish .

Tadqiqotning vazifalari:

Aroniya (Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.)
o‘simligining urug‘idan va novdalaridan ko‘paytirish
usullarni hamda muddatlarini o‘rganish;

Aroniya o‘simligining o‘sishi va rivojlanish davrlarini
o‘rganish;

Aroniya o‘simligining biologik xususiyatlarini o‘rganish;

Aroniya o‘simligiga ma’danli o‘g‘itlar ta’sirini o‘rganish;

Aroniya o‘simligining hosil strukturasi va meva sifat
ko‘rsatkichlari o‘rganish;

Aroniya o‘simligini yetishtirishning ilmiy asoslangan,
takomillishtirilgan texnologiyalari bo‘yicha tavsiyalar
ishlab chiqish.

Tadqiqotning ob’ekti sifatida Aroniya
(Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.) o‘simligi
olingan.
Tadqiqotning predmeti bo‘lib Samarqand
viloyati sharoitida Aroniya (Aronia melanocarpa
(Michx.) Elliott.) o‘simligining botanik va
biologik xususiyatlari, o‘sishi, rivojlanishi, qishga
chidamligi, o‘suv davri va rivojlanish fazalarini
davomiyligi, hosil strukturasining shakllanish
xususiyatlari, hosildorlik, mevasining sifat
ko‘rsatkichlariga ni o‘rganishdan iborat .

Tadqiqotning ilmiy yangiligi
O’zbekiston sharoitida Aroniya (Aronia
melanocarpa (Michx.) ning biologik xususiyatlari
aniqlandi. Samarqand viloyati sharoitida aroniya
o’simligi urug’larining unuvchanligiga laboratoriya
sharoitida haroratning ta’siri, dala sharoitida urug’
unuvchanligiga ekish muddatlari, ekish chuqurligi
o’rganildi.
Urug’ unishi uchun optimal harorat, optimal
ekish chuqurligi va optimal ekish muddatlari
aniqlandi. O’simlikning ontogenezi va fenologik
xuusiyatlari o’rganilib, anatomik tuzilishi tahlil
qilindi.

Tadqiqot metodlari
O’simliklarning fenologiyai, o’sishi va
rivojlanishi I.D.Yurkevich metodikasi bo’yicha, unib
chiqqan maysalarni tavsiflashda I.T.Vasilichenko
metodidan foydalanildi.
Aroniya urug’ining biologik xususiyatlari,
yaxshi unib chiqishi uchun bo’lgan shart-sharoitlar
K.M.Firsova qo’llanmasi asosida tekshirildi.
O’simlikning vegetativ ko’payishi qalamchalar
uslubi bilan S.Shalt, F.Mak-Millan Brouz
qo’llanmalari asosida tekshirildi.

Qora mevali aroniya – Aronia melonocarpa
(Michx.). Elliott – ra’noguldoshlilar oilasini (Rosaceae)
olmadoshlar (Maloidae) kichik oilachasiga mansub
bo‘lib, yovvoyi holda Shimoliy Amerikani sharqiy qismi
o‘lkalarida tarqalgan. Bu o‘lkalarda uning 15 turi o‘sadi.
XIX asrda aroniyani 3 turi: arbutolistnaya A.
arbutifolia (L . ) Pers.), slivolistnaya (A.prunifolia
(Marshall . ) Rehdes) va qora mevali (A.melanocarpa
(Michx.) Elliott.) G‘arbiy Yevropadan keltirilib
iqlimlashtirilgan.
Qora mevali aroniyani yangi meva o‘simligi
sifatida rus olimi I.V.Michurin shimoliy o‘lkalarda
e kishni tavsiya qilgan.

Oltoy tajriba stansiyasida 1935 yildan boshlab
qora mevali aroniyani ko‘paytirish, uni serhosil
navlarini yaratishda akademik M.L.Licavenko
rahbarligida ilmiy ishlar olib borilgan.
Qora mevali aroniya o‘simligi 1975 yilda Rossiya
mamlakatini Yevropa va Sibir o‘lkalaridagi 29 ta viloyat
hamda avtonom respublikalarida sanoat miqyosida
yetishtirila boshladi.
Hozirgi paytda qora mevali aroniya Rossiya,
Ukraina, Belorussiya, Latviya, Litva, E stoniya,
F i nlyandiya, Shvetsiya, Polsha, Germaniya, AQSh va
Kanada davlatlarida yetishtirilmoqda. Shuningdek,
shimoliy Xitoyda aroniya plantatsiyalari barpo qilingan.

Aroniya mevasi
yurak-qon tomir, jigar,
qalqonsimon bezlari,
metabolik sindromlar,
diabet, gipertoniya, siydik
yo‘li, oshqozon ichak
kasalliklarini oldini olish
va davolashga ishlatiladi.
Madaniylashtirilgan
turlari asosan oziq-ovqat,
manzarali va dorivor
o‘simlik sifatida yekiladi.

Qora mevali
aroniyaning ildiz tizimi yaxshi
rivojlangan, ildizlarning
asosiy qismi tuproqning
yuqori qatlamida - 40-60 sm
chuqurlikda joylashgan bo‘lib,
ba’zi ildizlari 1,5-2 m
chuqurlikka boradi.
Barglari novdalarda
navbatma-navbat joylashgan,
keng oval yoki ovalsimon,
o‘rtacha uzunligi 4-8 sm va
kengligi 3-5 sm, oddiy, butun,
yozda och yashil, kuzda esa
to‘q qizil rangga kiradi.

Gullari 11-36 tadan
to‘pgulda joylashgan bo‘lib,
gultoji barglari oq yoki och
pushti rangda. Bizning
sharoitimizda aprel oyida
gullab, gullash davri 10-14
kun davom yetadi.
Changlanish hasharotlar va
shamol yordamida sodir
bo‘ladi. O‘simlikning
gullarini kamdan-kam
hollarda sovu q uradi, chunki
bahorda uning gullashi u
uchun xavfli bo‘lgan
sovuqdan keyin boshlanadi.

Mevasi sharsimon,
gohida sal qisilgan, qora,
yaltiroq, diametri 6-8 mm, 1
dona mevasini vazni 0,9-2,0 g.
Madaniylashtirilgan
navlarining mevalari yirikroq
bo‘ladi. O‘simlik mevalari P
vitaminlarga boy (o‘rtacha
2000 mg%, hatto 6500 mg%
yetishi mumkinligi
aniqlangan).
Aroniya o‘simligi
mevalarida karotin (provitamin
A), B , PP , Е, C miqdori 6,4%
ni tashkil yetadi.

Massa ulushi, % Makroelementlar
, mg% Vitminlar, mg%
Suv 86,0 Natriy 8,0 β-karotin, mg% 360,0
Oqsil 0,1 Kaliy 24,0 Retinol
ekvivalenti - A 60,0
Yog’ 0,1 Kalsiy 26,0 Tokoferol
ekvivalenti - E 0,8
Mono- va
disaxaridlar 11,4 Magniy 15,0 Niasin
ekvivalenti – B
6 0,2
Oziqaviy
to’qimalar 1,0 Fosfor 41,0
B
2 0,02
Organik
kislotalar 1,2 Temir 1,6 C 10,0Qora mevali aroniya mevasi sharbati tarkibi

Qora mevali aroniyani 2020 yildan
boshlab Samarqand viloyati Tayloq tumani
sharoitida o‘simlikning biologik, morfologik va
ekologik xususiyatlari hamda yetishtirish
texnologiyasini o‘rganish bo‘yicha ilmiy
izlanishlar olib borilmoqda.
Qora mevali aroniyani 2014 yilda
shifobaxsh “Nidin” navi O‘zbekistonga
keltirilgan va Tayloq tumanida joylashgan
Avstriya–O‘zbekiston shu’ba korxonasi tajriba
maydonida iqlimlashtirilgan.

Tajribalarimizda qora mevali aroniya o‘simligi
Samarqand viloyati Tayloq tumani o‘tloq bo‘z
tuproqlar sharoitida o‘sib-rivojlanib, har tupidan 7-
12 kg gacha sifatli meva hosili olindi.
Qora mevali aroniya o‘simligini parxish
usulida, qalamchalaridan (ikki yillik va yozda bir
yillik yashil novdalaridan) hamda urug‘idan
ko‘paytirish tavsiya qilinadi.

Tavsiya
1.Qora mevali aroniya tarkibida biologik aktiv
moddalardan yod (3-3,5 mg/% 100 g mevada) va vitamin
(200 mg % gacha) ko‘pligi sababli undan olingan sharbatlar
yod tanqisligi va qon-tomir kasalliklarini oldini olishga va
davolashda farmatsevtika sanoatiga tavsiya etiladi.
2.Qora mevali aroniyani 1 l itr sharbati 100 l itr suvga
eritilganda ham pushti ranga kiritadi. Shu sababli ham oziq-
ovqat sanoatida har xil ichimliklarga rang berish maqsadida
foydalanish mumkin.
3.Qora mevali aroniya biologik aktiv moddalarga
boyligi sababli ularni quruq mevalari biologik aktiv
qo‘shimcha sifatida non sanoatida va qandolatchilik
sohasida f oydalanish tavsiya etiladi.

4. Magistrlik dissertasiya ishidagi ma’lumotlar
umumta’lim maktablar, akademik litsey va kollejlarda
botanika fanini o’qitishda urug’ning unib chiqishi,
harorat va namlikning ta’siri, ekish chuqurliklari, poya,
ildiz, barg kabi o’simlikning vegetativ organlari haqidagi
mavzularda hamda oliy o’quv yurtlarida talabalarga
“O’simliklar morfologiyasi va anatomiyasi”, “Dorivor
o’simliklar” fanlarini o’qitishda qo’shimcha ma’lumot
sifatida foydalanishda qo’llash mumkin

E’TIBORINGIZ UChUN RAXMAT!

Samarqand viloyati sharoitida Aroniya (Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott.)ning biologik xususiyatlari

Купить