Samarqand viloyatidagi suv havzalaridagi ayrim baliq turlarining biologiyasi

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	5.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Биология

Samarqand viloyatidagi suv havzalaridagi ayrim baliq turlarining biologiyasi

Купить

KIRISH
Mavzuning dolzarbligi . Bugungi kunda dunyo miqiyosida oziq
ovqatga bo’lgan ehtiyojning ortib borishi, ichki suv havzalari biologik
potensialidan, jumladan baliq resurslaridan oqilona foydalanishni taqozo
etmoqda. Bu o’rinda suv havzalari tabiiy ozuqa bazasidan samarali
foydalanish uchun baliqchilik texnologiyalarini rivojlantirishga alohida e’tibor
berish talab etiladi.
Sog liqni saqlash tashkiloti tomonidan baliq iste’molining minimalʻ
me’yori ishlab chiqilgan bo lib, bunga ko ra baliq mahsulotlarining iste’moli
ʻ ʻ
kishi boshiga yiliga 12 kg dan kam bo lmasligi kerak. Yevropa
ʻ
mamlakatlarida bu ko rsatkich 35-40 kg, ayrim okean va dengiz o rab turgan
ʻ ʻ
davlatlarda 50-60 kg, mamlakatimizda bu ko rsatkich 3-4 kg ni tashkil etadi.
ʻ
Hozirda respublikamizda baliqchilik tarmog’ini rivojlantirish, baliq
zahiralaridan samarali foydalanish, innovatsion akvakulturani rivojlantirish va
suvdan kompleks foydalanishga alohida e’tibor qaratilmoqda. M amlakatimiz
aholisini sifatli baliq mahsulotlari bilan ta’minlashda tabiiy suv havzalarda,
suv omborlarida, ko llarda, kollektorlarda baliqchilikni rivojlantirish katta
ʻ
ahamiyatga ega va bu borada amalga oshirilgan chora tadbirlar natijasida
muayyan natijalarga, jumladan, pastekislik zonasidagi ko’llar va suv
omborlariga ozuqa zanjirining yuqori pog’onasidan o’rin olgan karpsimon
baliqlar chavog’i bilan muntazam ravishda baliqlantirish dasturi ishlab
chiqildi. Mahalliy iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda baliq turlarini
ko’paytirish va ularni qayta ishlash hajmini oshirish hamda baliq
yetishtirishning intensiv usullari amaliyoti ishlab chiqilmoqda. O’zbekiston
Respublikasining harakatlar strategiyasida “qishloq xo’jaligi ishlab
chiqarishni uzluksiz rivojlantirish” va daryo oqimi boshqariladigan sharoitda
“suvdan kompleks foydalanish” vazifalari belgilab berilgan [5]. Ushbu
vazifalardan kelib chiqgan holda, irrigatsiya tizimidagi suv havzalarida yaylov
akvakulturasi metodlarini rivojlantirish muhim amaliy ahamiyatga ega.
3

O zbekiston Respublikasi Vazirlarʻ Mahkamasining 2016 yil 25
oktyabrdagi 361 - son “Davlat veterinariya xizmati tizimini yanada
takomillashtirish chora - tadbirlari to g risida” gi qarori, O zbekiston
ʻ ʻ ʻ
Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-son “O zbekiston
ʻ
Respublikasini yanada rivojlantirish bo yicha Harakatlar strategiyasi
ʻ
to g risida”gi farmoni va O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 1
ʻ ʻ ʻ
maydagi PQ-2939-son “Baliqchilik tarmog ini boshqarish tizimini
ʻ
takomillashtirish chora - tadbirlari to g risida”gi qarori hamda mazkur qarorlar
ʻ ʻ
va farmonlar faoliyatiga tegishli boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarda
belgilangan [2,4]. Lekin hozirgi kunda dunyoda atrof-muhitning global
ravishda o zgarishi epizootologik va epidemologik nuqtai-nazaridan murakkab
ʻ
vaziyatlarni yuzaga keltirmoqda.
Tabiiy havzalarda baliq sonini orttirish uchun baliqlarni urchitish
kompleks chora bo lib, baliqlarning sifatini yaxshilab borishiga samarali ta’sir
ʻ
ko’rsatadi. Bu ishlar o z ichiga baliq urchitish, baliqchilik xo jaliklarini suv bilan
ʻ ʻ
ta’minlash, baliqlarni va ular uchun oziq organizmlarni akklimatizatsiya qilish,
baliq ovlashni rejalashtirishni o z ichiga oladi. Hozirgi davrda O zbekistonda baliq
ʻ ʻ
sifatini daryolarda, ko llarda, suv saqlagichlarda ko paytirish uchun baliqlarni
ʻ ʻ
tabiiy ko paytirish ishlari borasida oldinga siljish kuzatilmoqda.
ʻ
Shunga muvofiq Yer yuzining deyarli barcha mintaqalarida uchraydigan
va bugungi kunda tabiiy hamda sun’iy suv xavzalarida samarali
ko paytirilayotgan oq amur (
ʻ Ctenopharyngodon idella ), zog ora, ( ʻ Cyprinus
carpio ), oq do ngpeshona (
ʻ Hypophtalmichthys molitrix ), kumushrang tovonbaliq
( Carassius gibelio Bloch) baliqlari alohida ahamiyatga ega. Bu baliqlarning turli
suv havzalari sharoitlariga tez moslasha olishi hamda tarqalish intensivligi,
ulardan baliqchilik xo’jaliklarida keng foydalanish va shunga ko ra Zarafshon
ʻ
daryosi o’rta oqimi baliqlarini biologiyasini o rganish dolzarb masala
ʻ
hisoblanadi.
Mamlakatimiz mustaqillikka erishgach qishloq xo jaligining barcha
ʻ
sohalarida, xususan baliqchilik sohasida ham keng ko lamdagi islohotlar amalga
ʻ
4

oshirildi. Mazkur yo nalishda amalga oshirilgan dasturiy chora- tadbirlar asosidaʻ
muayyan natijalarga, jumladan, Respublikamizda keng tarqalgan karpsimon
(Cyprinidae) baliqlarni ko paytirish, yangi turlarini introduksiya qilish borasida
ʻ
muayyan yutuqlarga erishildi. Shular bilan bir qatorda, Zarafshon daryosi o’rta
oqimi baliqlarini o’rganish bo yicha tadqiqot ishlariga yetarlicha e’tibor
ʻ
qaratilmagan. O zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo yicha
ʻ ʻ
Harakatlar strategiyasida “Mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini yanada
mustahkamlash va ekologik toza mahsulotni ishlab chiqarishni kengaytirish”
vazifalari belgilab berilgan.
Respublikada baliqchilik sohasini rivojlantirish uch yo nalishda
ʻ
amalga oshirilmoqda [1].
Shaxsiy yordamchi, dehqon va fermer xo jaliklarida baliqlar sonini
ʻ
ko paytirish maqsadida baliqlar sotib olish uchun mikrokreditlar ajratish, turli
ʻ
tashkilotlar qoshida baliqchilik yordamchi xo jaliklarini tashkil etish;
ʻ
Baliqchilikda naslchilik ishlarini yaxshilash maqsadida chetdan naslli
baliqlar keltirish, zooveterinariya punktlari sonini ko paytirish orqali servis
ʻ
xizmatlarini yanada oshirish;
Ozuqa bazasini yaxshilash uchun mavjud oziqa ekinlari maydonlaridan
unumli foydalanish. Aholi va fermer xo jaliklariga oziqa mahsulotlarini
ʻ
maxsus shaxobchalar orqali yetkazib berish [1].
O zbekiston
ʻ R espublikasi qishloq va suv xo jaligi vazirligi, Iqtisodiyot ʻ
vazirligi, M oliya vazirligi va davlat soliq qo mitasi bilan birgalikda 2017-2021
ʻ
yillar davrida baliqchilik tarmog ini yanada kompleks rivojlantirish chora-
ʻ
tadbirlari dasturi loyihasini ishlab chiq ish va tasdiqlash uchun ikki oy
muddatda V azirlar M ahamasiga kirit ish [2].
Dastur loyihasini ishlab chiqishda quyidagi ustuvor vazifalarga alohida
e’tibor qarat ish qayd etilgan :
Baliqchilik tarmog ining normativ-huquqiy bazasini yanada
ʻ
takomillashtirish;
5

Baliqlar uchun yuqori oqsilli ozuqalar ishlab chiqarish bo yichaʻ
mavjud quvvatlarni modernizatsiya qilish va yangi quvvatlarni barpo etish
yo li bilan baliqchilik tarmog ning ozuqa bazasini mustahkamlash;
ʻ ʻ
Baliqlarning yuqori mahsuldor zotlarini joriy etish, baliq etishtirish
hajmlarini bosqichma-bosqich ko paytirish, ichki ehtiyojni to liq ta’minlash
ʻ ʻ
uchun suv havzalarining sifatini yaxshilash va hosildorligini oshirish;
Aydar-Arnasoy ko llar tizimida ekoturizimni rivojlantirib bаliq
ʻ
yetishtirish, ovlash va qayta ishlashni kengaytirish bo yicha kompleks chora-
ʻ
tadbirlar dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish;
Respublika suv omborlaridan samarali foydalanish uchun baliq
y etishtirish va ovlash ishlarini tashkil etish;
Yuqori malakali xorijiy mutaxassislarni jalb etish yo li bilan
ʻ
yetishtirishning qafas usulini tizimli ravishda keng joriy etish [2] ;
Hozirda respublikada 3606 ta baliqchilik xo jaliklari faoliyat olib
ʻ
bormoqda. Suv havzalarining umumiy maydoni 595,3 ming gektar bo lib,
ʻ
tabiiy suv havzalari 562,5 ming gektar, suniy maydonlar 32,2 ming gektar ni
tashkil etadi.
Baliqchilik tarmog idagi muammola
ʻ rn i bartaraf etish maqsadida
O zbekiston
ʻ R espublikasi Prezidentning “Baliqchilik tarmog ini boshqarish ʻ
tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to g risida”
ʻ ʻ 2017 – 1 maydagi PQ –
2939 – son qarori qabul qilindi [2].
2017-2021 yillarda baliqchilik tarmog ini yanada kompleks
ʻ
rivojlantirish bo yicha dasturiy chora-tadbirla
ʻ rn i ishlab chiqish va amalga
oshirish bo yicha ishchi guruh tashkil etildi. Yuqori mahsuldor baliq turlarini
ʻ
iqlimlashtirish ishlarini ilmiy asosida tashkil etish hisobiga baliqlarning afrika
laqqasi, tilyapiya, forel, vengriya sazani va osyotr turlarini ko paytirish yo lga
ʻ ʻ
qo yiladi [2,3].
ʻ
Hamda aholini oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, shu jumladan,
sifatli baliq mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmlarini ko paytirish bo yicha
ʻ ʻ
bir qancha dasturiy chora-tadbirlar qabul qilindi.
6

Bu, o z navbatida, ichki bozorlarga uzluksiz ravishda kengʻ
assortimentdagi arzon va sifatli baliq mahsulotlari etkazib berilishini
ta’minlaydi.
Tadqiqot obyekti va predmeti : Tadqiqot obyekti – Samarqand viloyati
suv havzalaridagi ayrim turlari ya’ni oq amur balig’i- Ctenopharyngodon idella
Valen., oq do’ng peshona -Hypophthalmichthys molitrix Valen., zog’ara baliq-
Cyprinus carpio L . , kumushrang tovon baliq - Carassius gibelio Bloch. ning
biologiyasini o’rganish hisoblanadi.
Tadqiqot predmeti - Samarqand viloyati suv xavzalaridagi ayrim baliq
turlarining biologiyasiga oid ma’lumotlarning tahlili, faunistik tavsifi
hisoblanadi.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari: Tadqiqotimizning maqsadi
Samarqand viloyati suv havzalaridagi ayrim turlari ning biologiyasini
o’rganishdan iborat.
Buning uchun biz o’z oldimizga quyidagi vazifalarni qo’ydik:
1. Zarafshon daryosi o’rta oqimi va Oqdaryo suv ombori baliq turlar
tarkibini aniqlash
2. Oq amur balig’i- Ctenopharyngodon idella Valen. ning ba’zi
biologik xususiyatlarini o’rganish
3. . Oq do’ng peshona- Hypophthalmichthys molitrix Valen. ning ba’zi
biologik xususiyatlari ni o’rganish
4. . Z og’ara baliq- Cyprinus carpio L., ning ba’zi biologik
xususiyatlari ni o’rganish
5. . Kumushrang tovon baliq - Carassius gibelio Bloch. ning ba’zi
biologik xususiyatlari ni o’rganish;
6. Samarqand viloyati yopiq suv havzalari baliqlarning tabiiy ozuqa
manbalarini o’rganish;
Ilmiy yangiligi . Tadqiqotlar natijasida Samarqand viloyati suv
havzalarida tarqalgan o q amur balig’i ( Ctenopharyngodon idella Valen , o q
do’ng peshona ( Hypophthalmichthys molitrix Valen) , z og’ara baliq ( Cyprinus
7

carpio L. ), k umushrang tovon baliq (Carassius gibelio Bloch. ) kabi baliqlar ning
biologiyasiga oid ma’lumotlar olindi, unga ko’ra yuqoridagi baliqlarning
Samarqand viloyati suv havzalarida tarqalishi, yashash joylari, biotoplarga
bog’liq holatda tana o’lchamlari va tana og’irligining ortishi, ko’payishi,
oziqlanishi o’rganildi. Samarqand viloyati suv havzalari ixtiofaunanining
o’rganilishi tahlil etildi.
Tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari: Baliq va baliq
mahsulotlari kimyoviy tarkibi, ta’mi jihatidan mol go’shtidan qolishmaydi,
hazmlanish jihatidan undan ustun turadi.Yangi baliq go’shtida 15-22% oqsil, 0,2
dan 30,8% gacha yog’ va oz miqdorda uglevodlar bo’ladi . Asosiy baliq oqsili -
ixtulin va kaplogen bo’lib, ixtulin o’rni almashinib bo’lmaydigan
aminokislotalardan tashkil topgan. Baliq yog’ida A va D vitamini ko’p bo’ladi.
Aholini baliq va baliq mahsulotlari bilan ta’minlash bilan birga , tabiiy suv
havzalari ixtiofaunasini o’rganish dolzarb masala hisoblanadi.
Tadqiqot mavzusi bo yicha adabiyotlar sharhi (tahlili):ʻ Baliqlar
sinfiga tana temperaturasi doimiy bo’lmagan, jabralar yordamida nafas oladigan
umurtqali suv hayvonlari kiradi. Baliqlar butun tanasini to’lqinsimon egib,
bukishi hisobiga oldinga qarab harakatlanadi. Bunday harakatlanishda
baliqlaming muskulli baquvvat dumi, bundan tashqari, rul vazifasini bajaruvchi
juft va toq suzgich qanotlari ham aktiv ishtirok etadi. Ular tanasining yon
tomonlari bo’ylab terisida o’ziga xos sezgi organi yon chiziq organi joylashgan
bo’lib, u suvning tebranishini qabul qiladi. Ko’pchilik baliqlarning tanasi
tangachalar bilan qoplangan bo’ladi [61,62,67,68,69,73,75].
B aliqlarni puxta o'rganish Miloddan avvalgi 2,3 ming yil oldin buyuk
faylasuf va qadimgi olim Aristoteldan boshlangan. Uning "Hayvonlar tarixi"
kitobi hayvonot dunyosi haqidagi zamonaviy g'oyalar haqida ilmiy tasavvur
berishga birinchi urinishdir. Aristotel o'sha davrda baliq suv hayvonlari singari
jabralari bilan nafas olishi to'g'risida ob'ektiv g'oyalarga ega edi [67,69,70,75].
8

Zoologlar orasida baliqlarning batafsil tavsiflarini qoldirgan P. Belona,
G. Rondele va I. Salviani sezilarli darajada ajralib turadi. 17-asrda D. Rey va A.
Villugbi baliqlarni tasniflashga harakat qilishdi [48,49].
XVIII asr bu baliqning sistematikasiga alohida e'tibor qaratgan ajoyib
shved ixtiyologi Piter Artedining asarlari bilan ajralib turardi. Piter Artedi ilgari
nashr etilgan baliqlarning xususiyatlarini o'z ichiga olgan asarlarni tahlil qildi va
keyinchalik ularni ixtiyologlar tomonidan keng qo'llanilgan tizimli tahlil usullari
va qoidalarini ishlab chiqdi [9,47,48].
Keyinchalik, Karl Linney, ba'zi o'zgartishlar bilan, Piter Artedi
tomonidan mashhur "Tabiat sistemasi" da taklif qilingan baliq sistemasini
qo'shdi, bu olimlarning butun hayvonot dunyosini sistemalashtirish va
kataloglashtirish borasidagi sa'y-harakatlarining asosi edi [65,66,67,72].
Ixtiologiyaning keyingi rivojlanishidagi ajoyib bosqich Akad. K.M. Ber
va N.Ya. Danilevskiy boshchiligidagi birinchi ilmiy-ovchilik ekspeditsiyasi
bo'ldi. Ular savdo baliqlarining turmush tarzi va baliq ovlashning eng muhim
mintaqalari baliqlari to'g'risida ko'plab boy ma'lumotlarni to'qqiz jildli
"Rossiyadagi baliqchilikning holati to'g'risida tadqiqotlar" nomli asrida bayon
qildi [66,77].
Akad L.S. Berg ixtiologiyaning rivojlanishiga katta hissa qo'shdi. Uni
haqli ravishda Rossiya ixtiologiya maktabining mudiri deb atash mumkin. 700
dan ortiq asarlari nashr etilgan [46,77].
Ixtiologiyaning rivojlanishiga taniqli olimlar - losos baliqlari
tadqiqotchisi V.K. Soldatovning faoliyati yordam berdi; P.Yu. Shmidt, Uzoq
Sharq dengizlari baliqlari bo'yicha ko'plab asarlar muallifi; Kaspiy dengizi
lososlarini tavsiflagan. A.N. Derjavin, E.K. Suvorova Ixtiologiya bo'yicha
darsliklar va o'quv qo'llanmalar yaratgan F. Pravdin va S.V. Averintsev Sibir
daryolarining ixtiyofaunasini o'rgangan, elektr nuridan foydalanib Kaspiy
baliqlarini tutish asoslarini yaratgan. P.G. Borisov baliqlarning yoshini va o'sish
sur'atlarini aniqlash usullarini, shuningdek ularning zaxiralari holatini baholash
bilan bog'liq bo'lgan qonuniyatlarni kashf etgan G. N. Monastyrskiy G.V.
9

Nikolskiy xususiy ixtiologiya va baliq ekologiyasi bo'yicha kitoblar muallifi
[46,47,51].
O‘rta Osiyoda va O‘zbekistonda ixtiologik tadqiqotlar Rossiya
ixtiologiya tarixi bilan chambarchas bog‘liq. O‘rta Osiyoda va O‘zbekistonda
ixtiologiyani rivojlanishida rus olimlarining xizmatlari katta. XIX asrning 70-
yillarida A. P.
Fedchenko Zarafshon, Iskandar ko‘l kabi suvliklarda baliqlardan
qum baliq to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. 1911
yilda I. V. Vasilev tomonidan
O‘rta Osiyodagi bezgakka qarshi ko‘llarni zog‘ora,
oqqayroq, qum baliq
chavoqlari bilan baliqlashtirishni tashkil qildi.
L. S. Bergning ma’lumotlariga
qaraganda
Zarafshon daryosi yaqin vaqtlargacha Amudaryo bilan tutashgan
bo‘lib, uning bir irmog‘i bo‘lgan. Zarafshon daryosi ixtiofaunasi O‘rta
Osiyoning boshqa daryolari bilan o‘zaro yaqin aloqada bo‘lgan [57,59].
1970-1980 yillarda o’rta Zarafshon suvliklarida Amur suvliklari
ixtiofaunasi (oq va qora amur, oq va chipor do‘ngpeshona) kabi baliq turlari
haqida ma’lumotlar keltirib o’tilgan. O’rta zarafshon suvliklari ixtiofaunasi to
Amu-Buxoro va Amu-Qorako’l kanali foydalanishga topshirilganga qadar 17
turdan iborat bo’lgan baliqlarning barchasi uchragan (ba’zi introduksiyalangan
turlarni: gambuziya, kumush tovon baliq, Orol oqcha balig’ini hisobga
olmaganda). Bularni Turdakov, Berg , Burnashev , Abdullaev , Komilov kabilar
o‘rganishgan [7,33,36].
O’rta zarafshon havzasi ixtiofaunasi 7 oiladan iborat bo‘lib 29 turni o‘z
ichiga oladi. Turlarning 61,1 % ni karpsimonlar tashkil qiladi [7,33].
O‘zbekiston ixtiofaunasi to‘g‘risida asosiy ma’lumotlar M.A. Abdullayev
Komilov, A.H. Hasanov, D. Urchinov,
G‘.M. Sayfullayev va boshqa olimlar
tomonidan keltirilgan [7,33,36].
O‘zbekiston tabiiy suvliklari va ularning baliqlari to‘g‘risida
ma’lumotlar asosan M.A. Abdullayev, G‘.K. Komilov, B.H. Haqberdiyev, A.A.
Amonovlar tomonidan batafsil o‘rganilgan [7,33,10,11,75].
10

$M.A. Abdullaev o’rta zarafshon suvliklari baliqlarini 7 oilaga bo‘ladi. Ustun oila bo‘lib Cyprinidae hisoblanadi. Asosiy ovlanadigan turlar 13 turdan iborat [7]. Tadqiqotda qo’llanilgan metodikaning tavsifi: O rta Zarafshon vohasiʻ bali qlari ni aniqlashda “O zbekiston umurtqali hayvonlari” aniqlagichidan ʻ foydalanildi [64,70,78]. Baliqlardagi tana shaklining asosiy turlari Moiseev va boshqalar metodikasiga ko’ra aniqlandi [51,54,55,56]. Tana nisbatlarini o’lchash va ularning plastik belgilarini aniqlash Pravdin metodikasiga ko’ra aniqlandi [51]. Baliqlarning yoshini aniqlashda tangachalarni tanlab olish joylari Bryuzgin metodikasi asosida aniqlandi [54,55]. Baliqlarning chiziqli o’sishi ularning vazn o’sishi bilan bog’liqligi aniqlangan. Bu ko’rsatkichni aniqlashda E.Lea ning teskari hisoblash usulidan foydalanildi [46,47]. Tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati . Tadqiqotning ilmiy ahamiyati Samarqand viloyatining turli suv havzalarida o q amur balig’i ( Ctenopharyngodon idella Valen , o q do’ng peshona ( Hypophthalmichthys molitrix Valen) , z og’ara baliq ( Cyprinus carpio L. ), k umushrang tovon baliq ( Carassius gibelio Bloch. ) ning biologiyasini ya’ni suv havzalarida tur tarkibi, tarqalishi, ko’payishi, o’sishi va oziqlanishi, ahamiyati haqida ma’lumotlar to’plashdan iborat. Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati o q amur va oq do`ngpeshona asosan meliorativ ahamiyatga ega kanallarni yuksak suv o`tlaridan tozalab, biomeliorativ holatini yaxshilaydi. Oq do`ngpeshona, zog’ora baliq va kumush tovon baliq esa suvdagi mikroskopik suv o`tlaridan mikrorganizmlardan tozalaydi, shu bilan birga baliq mahsuldorligini oshiradi. Bular tez o`sish va yuqori darajali serpushtlikka ega. Shu munosabat bilan yuqoridagi baliqlar Samarqand viloyati akvakulturasining asosiy baliqlari hisoblanadi. Ishning e’lon qilinishi: Olingan natijalar yuzasidan 2 ta ilmiy maqolalar chop etilgan.1. Raxmonova Z,P., Rasaxanova Y.Z., Ashrapov A.”Oqdaryo suv omborida uchraydigan baliq turlari haqida ma’lumot” \\ Oziq ovqat xafsizligi: 11$ $milliy va global muammolar nomli xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya. 2019-yil. 115 bet. 2. A.A. Ashrapov, Y.Z. Rasaxanova, Y.Sh. Toshpo’latov. “Samarqand viloyati yopiq suv havzalari baliqlarining tabiiy ozuqa manbalari”\\N amangan Davlat Universeteti ilmiy axborotnomasi 3-son. 2020 yil. 154 bet. Ishning tuzilishi va hajmi: Dissertatsiya ishi 74 betdan iborat bo’lib, kirish, adabiyotlar sharhi va tahlili, asosiy qism (tadqiqot obekti, uslublari va tadqiqot natijalari), xulosalar, tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro’yhatidan va 12 ta jadval, 23 ta rasmlardan iborat. Dissertatsiyada 78 ta adabiyotlari va internet saytlaridan iborat. 12$