Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish - Энергетика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	508.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Энергетика

Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish

Купить

О‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA О‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI MUHANDISLIK - IQTISODIYOT INSTITUTI Muhandis-texnika fakulteti “Umumtexnika fanlari” kafaedrasi BITIRUV MALAKAVIY ISHI hisoblash-tushuntirish yozuvi MAVZU: Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish QARSHI – 2019

KIRISH Respublikamiz aholisi va sanoatini qishloq xо‘jalik mahsulotlari bilan ta’minlash muhim vazifalardan biridir. Agrar sohada о‘tkazilayotgan chuqur izchil islohatlar о‘z samarasini berib, fermer xо‘jaliklarining yiriklashuvi, texnik bazalarining kengayishi, ularga kо‘rsatiladigan servis tizimining shakllanib, mukammallashuvi hamda yangicha tizim bo’lgan “Klaster”larni tashkil etilishi kishilarni ishlab chiqarish qurollari va yerga bо‘lgan munosabatlarini tubdan о‘zgartirmoqda. Hozirgi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan islohatlar, xususan, agrar sektorni rivojlantirish maqsadida aniq va uzoqni kо‘zlab ishlab chiqilgan chora- tadbirlar о‘z samarasini bermoqda. О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.Mirziyoyev tomonidan 2017 yilning 7 fevralida 2017-2021 yillarda О‘zbekistonni rivoj

Keyingi yillarda respublikamizning agrar sektorini xalqaro standartlarga muvofiq hamda mamlakat hududlarining tabiiy iqlim va tuproq sharoitlariga javob beradigan zamonaviy mahalliy va xorijiy qishloq xо‘jaligi texnikalari bilan ta’minlash bо‘yicha faol chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, birgina 2018 yilda qishloq xо‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilariga, birinchi navbatda, fermer xо‘jaliklari, paxta-tо‘qimachilik ishlab chiqarishni tashkil etuvchilar va klasterlarga 33,7 mingdan ortiq qishloq xо‘jaligi texnikasi yetkazib berildi. Bu esa 2017 yilgi kо‘rsatkichlar bilan taqqoslaganda 1,5 baravarga kо‘pdir. Amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarga qaramasdan, mavjud qishloq xо‘jaligi texnikalarining 25 foizidan ortig‘i 15 yildan ortiq muddat mobaynida ekspluatasiya qili

Ushbu bitiruv malakaviy ishi “Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish” mavzusida bo’lib, ustaxonada texnikalarni ta’mirlash- xizmat kо‘rsatish ishlari sifati yaxshilash hamda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish va takomillashtirish, faoliyatini kengaytirish, uskunalar bilan to’liq jihozlash masalalarini echishga qaratilgan. Bugungi kunda Shahrisabz tuman MTPda xizmat ko’rsatish sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish va mahsulotlarni sotish hisobidan olingan foyda evaziga aylanma mablag’larni ko’paytirish, ehtiyot qismlar ishlab chiqarish, eskilarini qayta tiklash, xalq iste’moli mollarini ishlab chiqarish, yangi turdagi qishloq xo’jalik texnikalarini sotib olish evaziga xizmat turlarini ko’paytirishga harakat qilinmoqda. Bu maqsadlarga erishishda MT

I.TASHKILIY QISM I.1. Shahrisabz tuman MTP haqida umumiy ma’lumotlar Hozirgi Shahrisabz tuman mashina- traktor parki davlat aksiyadorlik jamiyati O’zbekiston Respublikasi davlat mulk Qumitasining Qashqadaryo viloyat hududiy boshqarmasining 1997 yil 21 noyabrdagi 811-sonli buyrug’iga muvofiq tashkil etilgan hamda shu davrda tumandagi xo‘jaliklarga texnika xizmati ko‘rsatish, texnikalarni ta’mirlash va ularni ehtiyot qismlar bilan ta’minlash vazifalarini bajarib kelgan. Shahrisabz tuman mashina-traktor parki davlat aksiyadorlik jamiyati Shahrisabz tumani Ipak yo’li ko’chasi 2 uyda joylashgan. Shahrisabz tuman MTP hozirgi kunga qadar xo‘jaliklar uchun turli xil xizmatlarni ko‘rsatib kelmoqda. Hozirgi kunda MTPda 22 nafar malakali ishchilar, 4 nafar idora xodimlari faoliyat ko‘rsatmoqda. 1 - j

13. TTZ-60-10 2 1998 189 000 000 Soz 14. T-4A 2 1982 17 200 000 Nosoz MTP da markaziy ta’mirlash ustaxonasi mavjud. Ustaxonada turli qishloq xo‘jalik texnikalariga xizmat ko‘rsatiladi. Ammo Shahrisabz tumani MTPning markaziy ta’mirlash ustaxonasida avtotraktorlarning elektr jihozlariga texnik xizmat ko‘rsatadigan va ta’mirlaydigan elektrotexnika uchastkasi talabga javob bermaydi. Mavjud elektrotexnika uchastkasini zamon talablari darajasida qayta jihozlash zarur. 1 - rasm. Shahrisabz tumani MTP ning bosh rejasi . 1-qarovulxona; 2-ma’muriyat binosi; 3-omborxona; 4-markaziy ta’mirlash ustaxonasi; 5-bog’; 6-texnikalarni saqlash maydoni; 7-hojatxona. Mavjud texnikalarning elektr jihozlarini to’liq tamirlash uchun uchastkada zamonaviy jihozlar yetishmaydi, natijada avtotraktorlarning elektr

lozimki, bu jihozlarni nosozligi avtotraktorlarni o‘zida, ta’mirlash postlarida tozalash, qotirish va sozlash ishlari bilan bartaraf etiladi va iloji bo‘lmagan hollarda bu ustaxonaga keltiriladi. Ta’mirlashga keltirilgan jihozlar avval maxsus stendlarda tekshirilib qo‘rilib, so‘ngra qismlarga ajratiladi, yuviladi, tozalanadi, so‘ngra quritiladi va defektovka qilinadi, ya’ni yaroqsizlari yangisiga yoki yaroqlisiga almashtiriladi, ba’zilari ta’mirlanadi va yana yig‘ilib sinab ko‘riladi. Ushbu bitiruv malakaviy ishida Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasini qayta jihozlash hisobiga ortiqcha sarf- harajatlarni kamaytirib, iqtisodiy samaradorlikka erishish maqsad qilib olingan. I.2.Avtotraktorlarning elektr jihozlariga TXK va ta'mirlash ishlari texnologiyasi Avtotraktorlarni eks

AKB ga TXK da uning sirti jipsligi, elektrolit sathi va zichligi, qarshilik bilan kuchlanishni tekshirishdan iborat. Elektrolit sathini me'yoriga keltirish uchun distillangan suv quyiladi. Elektrolit zichligi areometr yordamida tekshiriladi va farq 0,01g  sm3 dan oshmasligi kerak. O'zbekiston sharoitida akkumulyator batareyalaridagi elektrolit zichligi 1,25 g  sm3 bo'lishi kerak. Akkumulyator batareyasini yuklama vilkasi bilan tekshirish, uning qizigan dvigatelni yurgazish tartibiga mos kelgan zaryadsizlanish holatini aniqlashga imkon beradi. Yuklama vilkasi yordamida zaryadlanganlik darajasini aniqlashda voltmetr ko'rsatkichi quyida keltirilgan ma'lumotlarga mos tushishi lozim: Akkumulyatorning kuchlanishi, V 1,7  1,8 1,6  1,7 1,5  1,4 1,4  1,5 1,3  1,4 Zaryadla

Elektrolit zichligining 0,01g  sm3 ga kamayishi akkumulyator batareyasining 6% zaryadsizlanganligini ko'rsatadi  Batareyaning zaryadsizlanishi yozda kamida 50% ni, qishda 25% ni tashkil etsa, uni zaryadlash kerak. Akkumulyator batareyasi uch oyda bir marta batareya haqiqiy sig ' imining 1  10 dan 1  13 gacha tok kuchi bilan zaryadlanadi . Batareyalarni zaryadlash ikki usul bilan : - doimiy tok kuchi bilan ; - doimiy kuchlanish bilan zaryadlanadi . Birinchi usulda , batareyani zaryadlash tarmog ' iga ketma - ket guruhlab kuchlanishlar reostati orqali ulanadi . Batareya ikki bosqichda zaryadlanib , birinchi bosqichda zaryadlash , batareyaning bitta elementidagi kuchlanish 2 , 4 V ga yetguncha , ikkinchi bosqichda esa , tok kuchi 50 % ga kamayguncha bajariladi . Bu usulning ka

Hozirgi vaqtda ishlab chiqarilayotgan akkumulyator batareyalarida maxsus indikatorlar bo'lib, ular akkumulyatorni me'yoriy (yashil rang), zaryadtalab (qora rang) va elektrolitning kamligini (rangsiz) ko'rsatadi. Indikatorning rangiga qarab , akkumulyatorni zaryadlash yoki unga elektrolit quyish zarurligini aniqlash mumkin . Akkumulyator batareyasini joriy ta ' mirlashdan oldin uning tashqi sirti 3  5 foizli kalsiy sodasining qaynoq eritmasi bilan yungli cho ' tkada yuviladi . Batareya yuvilgandan keyin sovuq suv bilan chayib tashlab , quruq latta bilan artiladi . Batareyaning kislotaga chidamli mumli ( mastika ) sirtining yoriqlari , jips bo ' lmagan joylari elektrolitning sizib chiqishi va sachrashi orqali aniqlanadi . Bunday nuqsonlar akkumlyatorlar batareyasini

vannaga to ' kib yuboriladi . Vannada va bak ichida elektrodlar joylashib , ulardan voltmetr orqali 127  220 V kuchlanishli tok o ' tkaziladi . Bak jips bo ' lsa , voltmetr strelkasi « 0 » holatidan siljimaydi . Urilgan , yorilgan hamda turli ko ' rinishlarda shikastlangan baklar ta ' mirlanadi yoki almashtiriladi . Yig ' ilgan plastinkalar blokida qisqa tutashuvlar sodir bo ' lishi yoki bo ' lmasligi bakning alohida joyiga o ' rnatib qo ' yilgan voltmetr orqali tekshiriladi . Bunday paytda qopqoq asbest yoki rezina chilvir bilan jips mahkamlanadi va bu sirtga erigan mum quyiladi . Yig ' ilgan batareyaga me ' yordagi zichlikda elektrolit quyilib (25  30  S haroratgacha sovutib ) 4  5 soat ushlab turilgandan so ' ng , zaryadlanadi . Ho

kuyishi , birlamchi va ikkilamchi cho ’ lg ’ amlar himoya qobiqlarining kuyishi oqibatida o ' ramlar orasidagi qisqa tutashuv , cho ’ lg ’ amlarning ulangan joyidan uzilib qolishi , qo ' shimcha rezistorning uzilib qolishi yoki birlashgan qismlarning bo ' shashib qolishlari kiradi . Uzgich - taqsimlagichning nosozliklariga kontaktlarga moy tegishi yoki kuyishi , uzgich kontaktlari orasidagi tirqishning yetarli emasligi yoki juda kattaligi , kondensatorning shikastlanishi yoki kuyishi , rotor va qopqoq - ning ifloslanishi , qopqoqning darz ketishi , richag prujinasi tarangligining pasayishi , yetaklovchi valcha vtulkasi , uzgich richagi vtulkasi yoki turtkichi , podshipnikning yeyilishi , markazdan qochma rostgich prujinasining kuchsizlanishi va yukchalarning qadalib qolishi , v

Chaqmoqning moy bilan qoplanishi porshen halqalarining yeyilganligi , klapan moytutqichi teshigining kengayib ketganligi , dvigateldagi moy sathining yuqoriligi , moy filtrining ifloslanishi , karburatordagi aralashmaning boyligi , o ' t oldirish tizimining nosozligi tufayli sodir bo ' ladi . Chaqmoqni kulrang - jigarrangdan to kulrang - ko ' k ranggacha qurum bosganligiga chaqmoq belgilangan me'yoridan ortiq haroratlarda ishlatilayotgan- ligi( kalil soni pastligi ) , karburatordagi aralashmaning kambag ' al bo ' lishi , yondirish onining ertaligi , porshen tubi va silindr kallagining qurum bilan qoplanishi , dvigatel silindriga qo ' shimcha havoning so ' rilishi , chaqmoqda zichlash halqasining yo ' qligi sabab bo ' ladi . Yuqori kuchlanishli simlar

O't oldirish tizimini diagnostikalash . Diagnostikalashda elektron-nur trubkali qo'zg'almas motor-testerlardan, hamda elektron avtotesterlardan (sonli aks ettiruvchi) foydalaniladi. Motor-tester va elektron avtotestr yordamida aniqlangan ko'rsatkichlarni me'yoriy ossillogrammalar bilan taqqoslab, o'zgaruvchan tok generatori, kondensator va o't oldirish g'altagining birlamchi sim cho’lg’ami holati, taqsimlagich kontaktlari orasidagi tirqish va uning holati, o't oldirish chaqmoqlaridagi kuchlanish va o't oldirish g'altagining ishlash qobiliyatini aniqlab beradi. Hozirgi vaqtda motor- testerlarning ikkinchi avlodi bo'lgan mikroprotsessorli tizimga asoslangan avtotesterlardan keng foydalanish diagnostika jarayonini to'liq avtomatlashtirish im

Taqsimlagichdagi markazdan qochma va vakuumli sozlagichlarning ishlashi hamda uchqunning bir maromdaligini tekshirishni, shuningdek, kontaktlarning ochiq holatda turish burchaklarini o'rnatishni maxsus SPZ-12 jihozida yoki shunga o'xshash jihozlarda amalga oshirish darkor. Uzgich o'qining ichquymasi hamda ko'p avtomobillarda qo'llanilayotgan vakuum sozlagich podshipnigini davriy ravishda moylab turish lozim. O't oldirish burchagini irgarilatishni tekshirish va sozlash. Bu ishni bajarish siqish taktida, ishlamay turgan dvigatelda, porshen yuqori chekka nuqtaga yaqinlashish chog'ida blok va shkivdagi (yoki maxovikdagi) belgilarni bir-biriga to'g'ri keltirilib, so'ngra bir uchi kontaktga keluvchi simga va ikkinchi uchi massaga ulangan lampochkaning yoni

Generator va rele sozlagich - hozirgi zamonaviy avtomobillarda generator va rele-sozlagichlarning doimiy va o'zgaruvchan tokda ishlaydiganlari qo'llaniladi. Generator nosozliklariga kollektorning ifloslanishi, shetkalarni yilishi, cho'tka ushlagich prujinalarini sinishi, sim cho’lg’amlarining uzilishi, cho’lg’amlar orasidagi qisqa tutashishi, yakorni massa bilan qisqa tutashishi, yakor sim cho’lg’amlarini uzulishi, tasmani bo'shashishi yoki uzulishlari kiradi. 5-rasm. MTZ-80 traktori generatori. Hozirgi vaqtda o'zgarmas tokda ishlaydigan generator va rele-sozlagichlar ham qo'llaniladi. Ularni taxislash yuklanish ostida va yuklanishsiz, generator ishlaganda tirsakli val aylanishlar sonini o'zgarishini me'yori bilan solishtirishdan iboratdir. O'zgaruvchan

prujinaning elastikligini kamayishi hisoblanadi. Bu nosozliklar detallarni almashtirish yo'li bilan bartaraf etiladi. Startyorda ishlash jarayonida mexanik nosozliklar ko'proq uchraydi. Yedirilish natijasida startyor shesternyasi va maxovik qo'shilmay qoladi. Bu nosozliklar, birikmalarda salt yurish ko'payib ketishi natijasida sodir bo'lishi ham mumkin. Undan tashqari sim cho’lg’amlarining uzilishi, qisqa tutashish, yakor qo'nimidagi bronza vtulkalarini yeyilishi, klemmalarning kuyishi va oksidlanib qolishi natijasida nosozliklar kelib chiqadi. 6-rasm. MTZ-80 traktori startyori. Yoritish va ogohlantirish anjomlarining nosozliklarini kelib chiqishi lampochkalarning kuyishi, uzgich-ulagichlarning ishdan chiqishi natijasida ro'y beradi. Eng asosiy nosozliklar faral

Tekshiruv-nazorat priborlarini ishlay bilish qobiliyati, ko'rsatish to'g'riligi tekshiriladi. Ularning nosozliklari sim cho’lg’amlarining kuyishi, simlarning uzilishi, noto'g'ri ko'rsatishi bo'lib, tuzatib bo'lmasa, ular yangisiga almashtiriladi. Moy bosimi, suv harorati va yonilg'i sathining ko'rsatgichlari datchik va qabul qiluvchilarning ishchanligini tekshirish uchun, ular avtomobildan yechib olinadi va maxsus jihozlar yordamida me'yor ko'rsatgichlariga taqqoslab tekshiriladi. Agar bu ko'rsatgichlar me'yor chegarasida bo'lsa, asboblar soz holda hisoblanadi. 18

II. HISOBLASH QISMI II.1. Ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatishlar sonini hisoblash MTP larning markaziy ta’mirlash ustaxonalaridagi ta’mirlash ishlari yillik mehnat hajmini aniqlash uchun mashina traktor parkida ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatishlar sonini shuningdek, har bir ta’mirlash turi uchun absalyut va solishtirma mehnat hajmini aniqlash zarur bo’ladi. Traktorlar uchun texnik xizmat ko‘rsatish sonini quyidagi ketma- ketlikda formulalar yordamida hisoblanadi: a) Kapital ta’mirlashlar soni ( N k t ) 2 7,1 67,0 5100 850 15         ktJ ktA yB n ktN b) Joriy ta’mirlashlar soni ( N j t ) 4 89,3 84,0 2 1920 850 15 ) (              jt kt jt y jt J N A B n N v) Alohida bajariladigan texnik xizmatlar soni ( N 3 ) 7 2,7 2 4 960 850 15 33           

II.Kombayn va murakkab qishloq xo‘jalik mashinalari uchun ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatishlar soni qo‘yidagi formula bilan hisoblanadi. a) Kapital ta’mirlashlar soni ( N kt ) 5,0 54,0 67,0 1150 230 4         kt kt y kt J A B n N b) 3 73,2 5,0 84,0 240 230 4                   kt jt jt y jt N J A B n N v) 2-TXK lar soni (N 2 ) 3,0 34,0 3 5,0 240 230 4 2 2           jt kt y N N A B n N g) 1-TXK lar soni (N 1 ) III. Avtomobil va traktorlar pritsiplari uchun ta’mirlash va TXK lar soni a) Kapital ta’mirlashlar soni ( N kt ) 3 81,2 160000 25000 18       kt y kt A B n N b) 2 - TXK lar soni (N 2 ) 42 3 10000 25000 18 2 2        kt y N A n B N v) 1 - TXK lar soni (N 1 ) 135 42 3 2500 25000 18 1 1         kt y N A n B N g ) Mavsumi

b) 137 54, 136 96,0 4000 25000 22 2 2        A B n N y v) 412 137 96,0 1000 25000 22 2 1 1          N N A B n N kt y g) Mavsumiy TXKlar soni (N M ) 44 22 2 2      n NM II. 2. Ta’mirlash - xizmat ko‘rsatish ishlarini bajarish joylari bo‘yicha taqsimlanishi Turli mashinalarga texnikaviy xizmat ko‘rsatish va ularni ta’mirlashlar soni ta’mirlash korxonalari va xo‘jaliklarni ustaxonalari o‘rtasida taqsimlanishi kerak. 2 -jadval Ta’mirlash xizmat ko‘rsatishlar sonini ta’mirlash xizmat ko‘rsatish bazalari bo‘yicha taqsimlanishi Mashinalar nomi TXK va ta’mirlash turi TXK va ta’mirlash sonini taqsimlash MTU TXKP Profilak- toriya garaji Mashina - lar hovlisida Ko‘chma ustaxo- nada MTZ yoki UIMU Traktorlar KT + JT + 3-TXK + 2-TXK + 1-TXK + Bunda quyidagi qoidalarga amal qilish za

ko‘rsatilgan barcha operatsiyalarni bajarish uchun ishchilar tomonidan sarflanadigan soat hisobidagi vaqt tushiniladi. Ta’mirlash-xizmat ko‘rsatish ishlarining mehnat hajmi har bir ish turi va har bir markadagi mashinalar uchun alohida hisoblanadi, so‘ngra bu ustaxona bo‘yicha bajariladigan ishlarni umumiy mehnat hajmi topiladi. Muqobil MTPlarini markaziy ta’mirlash ustaxonalarida bajariladigan ta’mirlash-xizmat ko‘rsatish ishlarining mehnat hajmi quyidagi jadvalda keltirilgan formulalardan foydalanib hisoblanadi. 3 -jadval MTP markaziy ta’mirlash ustaxonasida bajariladigan ishlarni mehnat hajmini hisoblash formulalari № Ta’mirlash ishlari turi Hisoblash formulalari 1 Traktorlar joriy ta’mirlashining to‘la mehnat hajmi 1000 1 j y j q B n T    2 Traktorlar joriy ta’miri mehnat hajmi (tar

B y – mazkur markali mashinalar uchun o‘rtacha rejalashtirilgan ish muddati;tc - traktorlar tarkibiy qismlarini kapital ta’mirlash mehnat hajmi; 1,2 – ustaxona dasturiga bog‘liq koeffitsent; q J – mazkur markali traktorlarni joriy ta’mirlashda 1000 moto-soat uchun solishtirma mehnat hajmi K r – mazkur markadagi mashinalarni rejali joriy ta’mirlash koeffitsenti q n – kombaynlarni joriy ta’mirlashda jamlangan mehnat hajmi t 3 – traktorlar uchun 3-TXK mehnat hajmi t MTXK – mavsumiy TXK mehnat hajmi t 2 – mazkur mashinaga bir marta 2-TXK mehnat hajmi q d – mazkur markali avtomobillarning 1000 km bosib o‘tgan yuli uchun solishtirma joriy ta’mirlash mehnat hajmi. T od – mazkur markali oddiy qishloq xo‘jalik mashinasining bir donasini joriy ta’mirlash mehnat hajmi Dastlab traktorlardan foydalani

T / r Tarkibiy qismlar nomi Joriy etilgan koeffi - tsent Ta’mirlashlar soni Mehnat hajmi t.t., kishi.soat Hisobiy Qabul qilish Bir ta’mirlash Jami ta’mirl ash 1 Dvigatel 0,13 2,6 3 67 2,01 2 Silindr kallagi 0,07 1,4 1 2,4 2,4 3 Yoqilg‘i nasosi 0,07 1,4 1 1,5 1,5 4 Moy nasosi 0,07 1,4 1 1,7 1,7 5 Yurgizib yuborish 0,07 1,4 1 1,7 1,7 6 Generator 0,08 1,6 2 4,1 8,2 7 Rele regulyator 0,09 1,8 2 1,5 3 8 Yo‘naltiruvchi g‘ildirak 0,15 3 3 1,92 5,76 9 Suv nasosi 0,08 1,6 2 1,7 3,4 10 Magnito 0,4 0,8 1 1,3 1,3 Jami t  229,96 MTZ-80.10 n = 15 4-jadvalning davomi T / r Tarkibiy qismlar nomi Joriy etilgan koeffi - tsent Ta’mirlashlar soni Mehnat hajmi t.t. qismi soni Hisobiy Qabul qilish Bir ta’mirlash Jami ta’mirlash 1 Dvigatel 0 , 12 3 3 37 111 2 Silindr kallagi 0,05 1,25 1 28 28 3 Yoqilg‘i nasosi

5 Start yor 0,09 2,7 3 3,9 11,7 6 Rele regulyator 0,08 2,4 2 1,5 3 7 Forsunkalar 0,08 2,4 2 1,9 3,8 8 Akkumulyator batareyasi 0,19 5,7 6 2,5 15 9 Generator 0,07 2,1 2 4,1 8,2 10 Suv nasosi 0,01 0,3 - - - Jami: 199,21 TTZ-80-10 n = 6 4-jadvalning davomi T/ r Tarkibiy qismlar nomi Joriy etilgan koeffi - tsent Ta’mirlashlar soni Mehnat hajmi t.t. qismi soni Hisobiy Qabul qilish Bir ta’mirlash Jami ta’mirlash 1 Dvigatel 0 , 11 0,66 1 37 37 2 Silindr kallagi 0,04 0,24 - 0,72 - 3 Yoqilg‘i nasosi 0,07 0,42 - 7,1 - 4 Generator 0,07 0,42 - 3,7 - 5 Start yor 0,08 0,48 - 3,9 - 6 Forsunkalar 0,07 0,42 - 1,9 - 7 Rele regulyator 0,08 0,48 - 1,5 - 8 Akkumulyator batareyasi 0,17 1,02 1 2 2 9 Gidrosistema 0,10 0,6 1 2,4 2,4 10 Gidrosistema ta qsimlagichi 0,12 0,72 1 2,8 2,8 Jami: 44,2 Endi yuqoridagi jadva

Traktorlarning rejasiz joriy ta’mirlashga mehnat hajmi     3, 782 5, 1738 55,0 1 1        j r rsj T K T Joriy ta’mirlash paytida bajariladigan 3-TXK mehnat hajmi 159 8, 31 5 3 3 3      t N T j Alohida bajariladigan 3-TXKlar mehnat hajmi 9, 34 18,3 11 3 3 13      t N T Mavsumiy texnik xizmat ko‘rsatishlarni mehnat hajmi 264 5, 16 16      m m m t N T Xuddi shu tartibda, qolgan markali traktorlar uchun ta’mirlash usullari hajmini aniqlaymiz. KS-2,6 kombayni uchun Rejali joriy ta’mirlash mehnat hajmi:     8, 221 4 94 41,0 1 1          n q K T k nr nrs 1, 154 94 4 41,0        k r nrj q n k T 2- TXKlar mehnat hajmi 3,3 6,6 5,0 2 2 2      t N T N Tj 5 -jadval Kombaynlarni joriy ta’mirlash va TXKlar mehnat hajmi hisobi № Kombayn n K r q T k rj T

3 KAMAZ 2 40000 10,3 824 8 11,2 89,6 Jami: 5121 955 1 Traktor pritsipi 2PTS-4-793A 18 20000 1,65 594 84 4 336 Bu yerda: t od . -bir dona oddiy qishloq xo‘jalik mashinasini joriy ta’mirlash mehnat hajmi. Qulaylik bo‘lishi uchun boshqa oddiy qishloq xo‘jalik mashinalari uchun hisoblashlarni jadval shaklida kiritamiz. 7 -jadval. Oddiy qishloq xo‘jalik mashinalarini joriy ta’mirlash mehnat hajmi hisobi № Qishloq xo‘jalik mashinalari markasi (rusumi) Soni Mehnat hajmi, soat Bir dona ta’mirlash H ammasi uchun 1. Pluglar PYA-3-35 2 0 40 8 00 2. Chigit seyalkasi SXU-4 1 6 25 4 00 3. Don seyalkasi SZU-3,6 7 63 441 4. Kultivator KXT-4 2 0 31 620 5. Tishli borona BZTS-1,0 1 4 0 4 560 6. Chizel-kultivator CHK9-4A 4 44 176 7. Dori purkagich OVX-28 4 45 180 8. Ko‘rak chivish mashinasi UPX-1,5 9 51 459 9

     ov jnnr jaa ji rmsjrrac TTTTTTTTTTTTT 22233Shunday qilib, yuqoridagi jadvallarda keltirilgan ma’lumotlar asosida MTP markaziy ta’mirlash ustaxonasida bajariladigan asosiy ta’mirlash ishlarining (joriy) mehnat hajmini aniqlaymiz. = 956,2 + 1738,5 + 782,3 + 1084,5 + 159 + 34,9 + 264 + 166,38 + 115,6 + 3,3 = 5304,7 Ta’mirlash ustaxonalarida asosiy ishlardan tashqari quyidagi qo‘shimcha ishlar ham bajariladi. 1)Ustaxonadagi uskuna va jihozlarni ta’mirlash mehnat hajmi, asosiy ta’mirlash ishlarining 8…10% miqdorida olinadi.   47, 530 7, 5304 1,0 1,0 ..... 08,0      as usk T T 2)Detallarni tayyorlash va tiklash ishlari mehnat hajmi uchun asosiy ta’mirlash ishlari mehnat hajmining 5…7% miqdori olinadi.   3, 318 7, 5304 06,0 07,0 ..... 05,0      as dtt T T 3)

2031  nu nus F FQishloq xo‘jalik ta’mirlash korxonalari uchun odatda quyidagi ish rejasi tavsiya etiladi. Bir smenali ish kuni, uning davomiylik vaqti bayram oldi kunlari esa bir soatga qisqaradi. Ushbu rejim asosida, ishchi va uskunalarning yillik vaqt fondlari aniqlanadi. Olti kunlik ish haftasi uchun ishlarning nominal vaqt fondi quyidagicha aniqlanadi.    bo sh sm b d q js d d d d d d F       2 Bu yerda: d q , d d , d b – rejalashtirilgan davrga tegishlicha kam dam olish va bayram kunlari soni D sh – shanba kunlari d bo – bayram oldi kunlari d sm – ish smenasining davom etish vaqti, soat Ishchilarning yillik nominal vaqt fondi 2010 ga teng bo‘ladi .     2031 111 2142 7 52 2 7 7 52 365           nuF Ishchining haqiqiy vaqt fondi quyidagi formula bo‘yicha aniqla

38, 1890 98,0 2031 . . .      uskn uskn uskk F F  Yuqoridagi formulalardan foydalanib ishchilarning har bir oydagi nominal vaqt fondini hisoblab, natijalarni quyidagi jadvalda keltiramiz. 8 -jadval. Ishchilarning oylar bo‘yicha vaqt fondlari. № Oylar nomi Yanvar Fevral M art Aprel M ay Iyun Iyul Avgust Sentabr Oktabr Noyabr Dekabr 1 Vaqt fondi , soat 80 164 160 173 174 172 174 181 172 165 164 173 172 2 Yillik vaqt fondi 20 29 soat II .5. Ta’mirlash ustaxonasining yillik reja grafigini tuzish. Yillik reja grafigi ta’mirlash ustaxonalari ishini to‘g‘ri tashkil etish va rejalashtirish maqsadida tuziladi. Uni tuzishda barcha asosiy va qo‘shimcha ta’mirlash ishlarini hisobga olish lozim. Ustaxonalarni yillik reja grafigi kvartallar va oylar bo‘yicha tuziladi hamda grafik jadval ko‘rinishi

Ta’mirlash korxonalarida ishni tashkil etish va rejalashtirishda eng muhim vazifalardan biri – yillik umumiy mehnat hajmini ta’mirlash ishlari bo‘yicha taqsimlashdir. Taqsimlash natijasida ustaxona bo‘limlari tartibi aniqlanadi. Shuningdek texnologik uskunalarning soni va turi aniqlanadi. Ustaxonalarda bajariladigan ta’mirlash xizmat ko‘rsatish ishlari mehnat hajmini turlari bo‘yicha taqsimlashning o‘ziga hos qiyinchiliklari ham bor. Chunki oldindan qaysi ishni qancha miqdorda bo‘lishini aytib bo‘lmaydi. Shu sababli adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlardan foydalanamiz. Umumiy mehnat hajmini uskunaga tegishli qismi quyidagicha hisoblanadi. II .7. Markaziy ta’mirlash ustaxonasida ishlovchi ishchi-xodimlar sonini aniqlash. Ta’mirlash ustaxonasida ishni bajarish xarakteriga qarab, ishlovchila

Yordamchi ishchilar soni ishlab chiqarish ishchilari sonining 10...15%i miqdorida olinadi.   киши Pyor 1 48,0 4 12,0 15,0 ..... 01,0      Injener-texnik xodimlar soni odatda asosiy va yordamchi ishchilar soni yig‘indisidan 14% miqdorida qabul qilinadi.     1 7,0 5 14,0 1 4 14,0 14,0         yor ich it P K R kishi Hisob-idora hodimlari va kichik xizmat hodimlari soni ishlab chiqarish va yordamchi ishchilar soni yig‘indisi   yor ich P K  dan mos ravishda 3% va 4% miqdorida olinadi.           15,0 1 4 03,0 03,0 yor ich h P K P 1 kishi           2,0 1 4 04,0 04,0 yor ich kxh P K P 1 kishi Shunday qilib, markaziy ta’mirlash ustaxonasi bo‘yicha jami ishlovchilar soni quyidagiga teng bo‘ladi. 8 1 1 1 1 4            kxh h it yor ich im P P P P K

Uchastkani rejalashtirishda uning ishlab chiqarish binosidagi о‘rni belgilanib, texnologik hisob natijasida aniqlangan maydonga jihozlar texnologik jarayonni ta’minlaydigan «marshrutli texnologiya» asosida о‘rnatilishi lozim. Texnologik jihozlar о‘rnashtirilishida ustaxonalar maydonidan maqbul foydalanish, jihozlararo va jihozlar bilan qurilish konstruksiyalari oralig‘ida belgilangan masofalar meyorining ta’minlanishi kо‘zda tutilishi lozim. Keltirilgan talablarni bajargan holda jihozlarning uzil-kesil о‘rnatish rejasini chizish qiyin. Shuning uchun ustaxona rejalashtirilishida jihozlarning maketi karton qog‘ozdan qirqib olinib, ajratilgan maydonga ta’mirlashning «marshrutli texnologiya» si asosida bir qancha variantda о‘rnashtiriladi va eng maqbul varianti tanlab olinib chiziladi. Shuning

-TXK–2 postlaridan keltirilgan elektr jihozlar (generatorlar, starterlar, uzgich- taqsimlagichlar) tekshiriladi, zaruriyat bо‘lgan holda ta’mirlanadi va sozlanadi; -ta’mirtalab elektr jihozlar, uskunalar, elektr simlari, oynaartgich va oynakо‘targich motorchalari, knopkalari ta’mirlanadi; -yoritish tizimi va ovoz berish asboblari va relelari ta’mirlanadi; -avtomobilni olib qochishga qarshi moslamalar ta’mirlanadi va о‘rnatiladi; -dvigatelning yondirish chaqmog‘i tekshiriladi, tozalanadi va sozlanadi. Elektrotexnika uchastkasida quyidagi texnologik jihozlardan foydalaniladi: elektr jihozlarni sinash stendlari, elektrik dastgohi, press, stellaj, elektrcharx, vertikal parmalash stanogi, detallarni yuvish vannasi va boshqalar. MTPdagi texnikalar soniga va turlariga mos ravishda texnologik jiho

Ν e = Σ T n /F do * K e bu yerda, T n =(0,43+0,46) *300 = 267 - elektrotexnika ishlarining mehnat sarfi, kishi/soat. U holda N e =267/182* 0,8=1,83 dona Ishlab chiqarish maydonlarini hisoblash. Ishlab chiqarish maydonlari jihoz egallagan maydon va o‘tish koeffitsiyentlari bo‘yicha hisoblanadi: F= Σ F j * R F= 9*6 = 54 m 2 Quyida elektrotexnika uchastkasining texnologik jihozlarni o‘rnatish sxemasi keltirilgan: 7 -rasm. Shahrisabz tuman MTP ning takomillashgan elektrotexnika uchastkasi rejasi: 9-jadval Jihozlar rо‘yxati № Ji h ozning nomi Turi, markasi Texnik xarakte - ristikasiSoni Ishlab chiqaril- gan joyi Eslatm a 1 Detаllаr uchun stellаj 89-2-TX. IT-3 1400x500 1 O‘zi tаyyorlаgаn 2 Elektrik dаstgo hi 89-2-TX. IT-37 1500x700 1 Nostаndаrt ji h oz 3 Detаllаrni yuvish uchun vаnnа 89-2-TX. IT

texnikа 5 Ji h ozlаr tаgligi 900x600 1 O‘zi tаyyorlаgаn 6 Stаrtyor, generаtor vа uzgich-tаqsimlаgichni tekshirish uchun universаl stend BE 550 960x985 380 v,50 gs,3f 1 Itаliya 7 Аsboblаr uchun stol 1200x600 1 O‘zi tаyyorlаgаn 8 Elektrchаrx I-138А 220 v,1f 1 GАRO Chisto - pol zаvod i 9 Kollektorlаrni yo‘nish stаnogi R-105 400x280 220 v 1 Mаxsus jihoz 10 Ji h ozlаr uchun shkаf 89-2-TX. IT-23 1200x600 2 Nostаndаrt ji h oz Аvtotrаktor nаzorаt- o‘lchov аsboblаrini tekshirish jihozi E-204 Q o‘zg‘аluvchi 1200x800 1 Mаxsus jihoz Yakorni tekshirish аsbobi E-202 Qo‘zg‘аluvchi 1 Mаxsus jihoz Shahrisabz tuman MTPning e lektrotexnika uchastkasi hisoblashlar va hududning o’ziga xos xususiyatlarini hamda mavjud sharoitni hisobga olib tashkil etildi va jihozlandi. Kelgusida mazkur uchastkada hududdagi avt

III. IQTISODIY QISM Shahrisabz tuman MTP ning elektrotexnika uchastkasini texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini quyidagicha hisoblaymiz. Elektr jihozlarini ta’mirlashda yangi texnologiyadan foydalanish samaradorligini quyidagicha aniqlashimiz mumkin: E y =(S n –S v )*A d bu yerda, E y – yillik iqtisodiy samara; S n – ta’mirlanayotgan detal narxi; S v – ta’mirlangan detal narxi Bino amortizatsiyasi: B zd = F*C ud.zd , bu yerda, B zd – binoning balans narxi; F- bino maydoni (54m 2 ); C ud.zd = 250680 so‘m/m 2 – 1m 2 binoning nisbiy narxi. B zd = 54*250680 = 1353672 so‘m. Amortizatsion ajrimlar meyori (A azd = 25%) A zd = 25*1353672/100 = 338418 so‘m. Jihozlarning amortizatsiyasi: B ob = F*C ud.ob , bu yerda, B ob – jihozning balans narxi ; C ud.ob =67040 sо‘m/m 2 – jihozning nisbiy narxi B ob =

Amortizatsion ajrimlar me’yoriy (N aob =12,5%) A ob =N aob *B ob /100 A ob = 12,5*3620160/100= 452520 Elektr energiya harajatlari sutkadagi elektr energiya harajatlari sarfi: W=W 1 +W 2 +W 3 +W 4 , W= 1 0 + 15 + 10 +1 0 = 45 kBt/soat. Elektr energiya sarfi R e = W*B r.v *S e W-sutkadagi elektr energiya sarfi; B r.v - ishchi va q ti balansi ; B r.v =252 kun S e -1 kVt/soat uchun elektr energiya narxi R e = 45 *252*1 81 = 2052540 sо‘m Ishchilarning ish haqi : Z or =A ss *Z sm *N m , bu yerda A ss – ishchilar soni – 2 odam, Z sm – ishchilarning о‘rtacha oylik maoshi 450000 sо‘m, N m – yildagi oylar soni Z or =2*450000*12= 10800000 sо‘m Ijtimoiy ehtiyojlar ajrimlari: O sn =K sng *Z or , bu yerda K sng -yagona yillik ijtimoiy sug‘urta ajrimi. O sn = 0,374*10800000 = 4039200 sо‘m Zarur materiall

V=D*1,2; bu yerda NDSni -20% ga teng qabul qilamiz V=42677862*1,2=51213434 sо‘m Kutilayotgan foyda: P oj =26819380sо‘m Foydadan hosil bо‘lgan ajrim qiymati 30%ga teng. N pr =0,3*P oj N pr =0,3*26819380 = 8045814 sо‘m Jihozlar uchun ketgan harajatlar: R pr =7099700 sо‘m Sof foyda: P sof =P oj - N pr - S k P sof =26819380 - 8045814 - 7099700 = 11673866 sо‘m U holda iqtisodiy samara sof foydaga teng bо‘ladi: E y = P sof Qoplash muddati: Q q = S k / E y ; Q q =7099700 / 11673866 = 0,6 yil. 10-jadval Texnik – iqtisodiy kо‘rsatkichlar № K О‘RSATKICHLAR BELGI - LANISHI О‘LCHOV BIRLIGI KО‘RSATKICH QIYMATLARI 1. Yillik dastur Y d dona 1000 2. Binoning amortizatsion ajrimlari B zd sо‘m 1353672 3. Jihozlarning amortizatsion ajrimlari B ob sо‘m 3620160 4. Elektroenergiya sarflari R e sо‘m 2052540 39

5. Ishchilarning ish haqi Z or sо‘m 10800000 6. Ishchilar soni A ss kishi 2 7. Ijtimoiy ehtiyoj ajrimlari O sn sо‘m 4039200 8. Jami: ishlab chiqarish harajatlari R pr sо‘m 7099700 9. Rentabellik darajasi % 3 2 10. Kutilayotgan yillik iqtisodiy samara E y sо‘m 1167 38 66 11. Qо‘shimcha kapital qо‘yilmalarni qoplash muddati Q q yil 0,6 Shahrisabz tuman MTPda tashkil etilgan elektrotexnika ustaxonasining texnik iqtisodiy ko ’ rsatkichlar quyidagilarni tashkil etmoqda : - Binoning amortizatsion ajrimlari 1353672 so’m; - Ishchilarning ish haqi 10800000 so’m; - Ishlab chiqarish harajatlari 7099700 so’m; - Kutilayotgan yillik iqtisodiy samara 1167 38 66 so’m; - Qo‘shimcha kapital qo‘yilmalarni qoplash muddati 0, 6 yil. Shahrisabz tuman MTPda tashkil etilgan elektrotexnika uchastkasi hududdagi qis

IV. Mehnat muhofazasi О‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasining 1992 yil 8 dekabrda qabul qilinishi mamlakatimiz hayotida ulkan siyosiy voqea bо‘ldi. Hech bir davlat о‘zining аsosiy qonunida davlat va jamiyat qurilishining tamoyillarini, fuqaroning huquq va erkinliklarini, jamiyat taraqqiyotining iqtisodiy asoslari hamda strategik yо‘nalishlarini mustahkamlamasdan turib, demokratik, huquqiy suveren davlat bо‘la olmaydi. Respublikamiz Konstitusiyasi demokratik, xalqaro miqyosda e’tibor berilgan me’yor va talablarga javob beradi deyishga tо‘la asosimiz mavjud. Ish joylaridagi sharoit mehnat muhofazasiga taalluqli xalqaro standartlar talablariga javob bergan holda mehnat xavfsiz va samarali bо‘lishi mumkin. Xavfsiz mehnat qilish huquqi О‘zbekiston Respublikasining Konstitusiyasining 37-modd

Texnika xavfsizligi - ishlovchilarga ishlab chiqarishda texnika xavfsizligini, uning oldini oladigan tashkiliy chora-tadbirlar va texnika vositalari sistemasi. Yong‘in xavfsizligi – obyektda yong‘in paydo bо‘lish xavfini oldini olish, shuningdek moddiy boyliklarni muhofaza qilishdan iborat. Elektr xavfsizligi – kishilarni elektr toki, elektr yoyi, elektrmagnit maydonining zararli va xavfli ta’siridan muhofaza qilishni ta’minlaydigan tashkiliy va texnik chora-tadbirlar sistemasi. Xalq xo`jaligining barcha tarmoqlaridagi rivojlanish darajasini elektr energiyasisiz tasavvur qilish qiyin. Shu jumladan, MTP ustaxonalari elektrotexnika uchastkalarida ham elektr energiyasidan foydalaniladi va elektr xavfsizligini ta’minlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Elektr energiyasi inson mehnatini ye

-texnik sabablarga tok o`tkazuvchi qismlarda ishonchli to`siqlarni bo`lmasligi; elektr qurilmalari, jihozlari va o`tkazgichlarini noto`g`ri o`rnatilishi hamda elektr qurilmalarini o`rnatishda binolarning elektr xavfsizligi bo`yicha kategoriyalarini hisobga olinmasligi; himoya va saqlash qurilmalarining bo`lmasligi yoki ularni noto`g`ri o`rnatilishi kabilar kiradi. Ishlab chiqarishdagi elektr qurilmalarida sodir bo`ladigan baxtsiz hodisalarning tahlili, asosan ushbu baxtsiz hodisalar elektr qurilmalari bilan ishlashga nomutaxassis ishchilarga ruxsat etilishi, himoya vositalari bilan ta‘minlash va undan foydalanish masalalariga e‘tiborsiz munosabatda bo`lish oqibatida sodir bo`layotganligini ko`rsatadi. Shu sababli elektr qurilmalaridan foydalanishda baxtsiz hodisalarni oldini olish "Ele

-bevosita, bunday holat inson tanasining elektr qurilmalarining tok o`tkazuvchi qismlari bilan yaxshi kontaktda bo`lmasligi natijasida yuz beradi; -bilvosita, elektr simlarining qisqa tutashuvi oqibatida erigan metall parchalarining sachrashi yoki elektr yoylaridagi uchkunalar ta‘sirida yuz beradi. Elektr tokidan shikastlanishda inson tanasining qarshiligi muhim rol o`ynaydi. Inson tanasining elektr toki ta‘siriga qarshiligi terining holatiga (quruq yoki xo`l, dag`al yoki mayin jarohatlangan yoki jarohatlanmagan), elektr simi bilan bog`lanish yuzasiga va darajasiga, tok kuchi va tok chastotasiga, tokning inson tanasi orqali o`tish yo`liga hamda ta‘sir vaqtiga bog`liq bo`ladi. Inson tanasining elektr tokiga qarshiligi 1000 Om dan 100000 Om gacha bo`lishi mumkin. Odamning tok ta‘siriga qarsh

Bulardan tashqari, elektr tokidan himoya qilish vositalariga montyor belbog`lari, bog`ichli montyor kovushlari, muhofaza arqonlari, teleskopli minoralar va narvonlar ham kiradi. Montyor belbog`lari 225 kg kovushlar esa 135 kg yuk bilan 5 minut davomida sinab ko`riladi va keyingina ulardan foydalanishga ruxsat etiladi. Elektr xavfsizligini ta‘minlashda ko`rgazmali vositalar belgilar ham muhim rol o`ynaydi. Ular asosan to`rt guruhga: xushyorlikka chaqiruvchi, ruxsat beruvchi, taqiqlovchi va eslatuvchi belgilarga bo`linadi. Elektr tokidan himoya qilishning ishonchli va keng tarqalgan vositalaridan biri elektr qurilmalarini yerga ulash va nollashtirish hisoblanadi. Elektr qurilmalarini yerga ulashda qurilmaning elektr toki ta‘sirida bo`lmagan metal qismi, masalan, korpusi, yerga maxsus ko`milg

aralashmasi portlashga xavfli. Shu boisdan xavfsiz ishlashni ta’minlash uchun quyidagi asosiy xavfsizlik choralari ko‘riladi. Akkumulyatorlarni ta’mirlash va zaryadlash ish o‘rni boshqa xonalardan izolyatsiyalanadi va u joyga ishonchli umumiy kiritish-so‘rish va mahalliy ventilyatsiyalar o‘rnatiladi. Ishchi-akkumulyatorchilar korjoma: dag‘al junli kostyumlar, rezina fartuklar, kalish, rezina qo‘lqop va himoya ko‘zoynagi bilan ta’minlanadilar. Qo‘rg‘oshinni suyuqlantirish, detallar yasash so‘rish shkafida bajariladi. Zaryadlash agregatlari binodan tashqariga o‘rnatiladi, yoritish chiroqlari portlashga xavfsiz qilib ishlanadi. Akkumulyatorlarni zaryadlashda ochiq olovdan yoki uchqun chiqarish mumkin bo‘lgan elektr asboblardan foydalanish mumkin emas. Elektrolit quyidagi qoidalarga rioya qili

8-rasm. Yong’inni o’chirish. Ob‘ektning yong`in xavfliligi deganda, ob‘ektning yong`in sodir bo`lishi mumkin bo`lgan holati va yong`inning oqibatlari tushuniladi. Ob‘ektning yong`in xavfsizligi deganda, belgilangan me‘yorlar va talablar asosida ob‘ektda yong`in sodir bo`lish xavfi hamda uning xavfli va zararli omillarini inson hayotiga ta‘siri cheklangan, ob‘ektdagi materiallar to`liq himoyalangan holati tushuniladi. Yong`in vaqtida sodir bo`ladigan turli xil xavfli va zararli omillar ta‘sirida material boyliklar nobud bo`lishi va baxtsiz hodisalar ro’y berishi mumkin. Yong`inning xavfli va zararli omillariga asosan quyidagilarni kiritishimiz mumkin: ochiq alanga, atrof-muhitning va yong`inda qolgan buyumlarning yuqori harorati, yonish vaqtida hosil bo`ladigan turli xil zaharli gaz va bug

changlar miqdorini ruxsat etilgan darajada saqlash, isitish jihozlaridan tо‘gri foydalanish va boshqalar orqali amalga oshiriladi. Har qanday ishlab chiqarishda yong‘inga olib keluvchi manbaning hosil bо‘lishini oldini olish esa, ishlab chiqarishda yong‘in manbasini hosil qilmaydigan mashinalar, mexanizmlar va jihozlardan foydalanish, mashina va mexanizmlardan foydalanish qoidalari va rejimlariga tо‘lik rioya etish, elektr statik zaryadlari va yashinga qarshi himoya vositalaridan foydalanish, moddiylar va moddalarning issiqlik ta’sirida, ximiyaviy va mikrobiologik usulda о‘z-о‘zidan alangalanish sharoitlarini bartaraf etish, belgilangan yong‘inga qarshi gadbirlarni tо‘lik amalga oshirish, bino chegarasini davriy ravishda tozalab turish kabi tadbirlar orqali amalga oshiriladi. Yong‘inga qar

9-rasm. Shaxsiy himoya vositalari. Tashkiliy - texnik tadbirlarga esa, yong‘indan himoyalanish xizmatini tashkil etish, uni texnik jihozlar bilan ta’minlash, yong‘in xavfsizligi bо‘yicha obyektdagi moddalar, moddiylar, jihozlar, qurilmalar va texnologik jarayonlarni pasportlashtirish, yong‘in muhofazasi bо‘yicha mutaxassislar tayyorlash va ularni о‘qitish, yong‘in xavfsizligi bо‘yicha instruktajlar va aholi о‘rtasida turli xil tadbirlar о‘tkazish, yong‘inga qarshi kо‘rsatmalar (instruksiyalar) ishlab chiqish va boshqa shu kabi tadbirlar kiradi. 10-rasm. Xavfsizlik tadbirlari. Hamma xodimlar yong‘in - texnik minimumi dasturi bо‘yicha о‘qitilgan va bu bо‘yicha sinov topshirgan bо‘lishlari kerak. Yong‘in-texnik minimumi sinov natijasi bо‘yicha baholash jadvali tо‘lg‘aziladi. 49

Shuni doim yodda tutish kerakki, ishlash jarayonida noto‘g‘ri harakat qilish, bilmasdan yoki aniqlamasdan pribor yoki tok o‘tkazgichlarni ulash, elektr tizimini ishdan chiqishiga olib keladi. Ish jarayonida o‘zgarmas tok manbai akkumulatordan kuchlanish kelib turadigan tok uzatgichlar ham mavjud. Elekr sxemada bu 30 raqami bilan berilgan bo‘lib, uni qaysi iste’molchilarga ulanganligini o‘rganib chiqish zarur. Bu bilan ish jarayonida tok uzatgichlarining himoya qoplamasi holatini nazorat qilib, qisqa tutashuv va yong‘in kelib chiqishini oldi olingan bo‘ladi. Ajratilgan tok uzatgichi yoki ajratgichini tekshirib bo‘lgach, joyiga ulash va himoya ishonchli bo‘lishini ta’minlaydi. Bir ishni oxirigacha yetkazmasdan boshqasini boshlamaslik kerak, bu noto‘g‘ri ulashga sabab bo‘ladi. Yaroqsiz saqlag

Bugungi kunda atrof-muhit muhofaza qilish va ekalogik masalasi eng katta muammolardan biri bо‘lib hisoblanadi. Ekalogiya va atrof-muhit muhofazasi butun dunyo jamoatchiligi diqqat markazida bо‘lib, katta nufuzli tashkilotlar shu ustida ish olib bormoqda. Keyingi paytlarda fan ilm-texnika, ishlab chiqarish sanoati va halq xо‘jaligining boshka tarmoqlari tez rivojlanishi tufayli atmosfera va atrof muhitga turli hil zararli gaz va sanoat chiqindilari chiqarilmoqda. Bu esa tabiiy sharoitni о‘zgarishi о‘simlik va hayvonot dunyosini kamayib borishiga, iqlim sharoitlarini о‘zgarishiga qolaversa inson hayoti uchun salbiy ta’sir kо‘rsatmoqda. Bu barcha ilmiy muxandis texnik hodimlar, katta davlat arboblari va huquq organlari, qolaversa butun insoniyat oldida atrof muhit muhofazasi, tabiiy resursla

yigirmadan ortiq konvensiya va xalqaro shartnomalarga qо‘shilgani buning tasdig‘idir. Atrof muhitni muhofazalash - tirik (o‘simliklar va hayvonot dunyosi) va o‘lik (tuproq, suv, atmosfera, iqlim) tabiatni tiklash va muhofazalash va ulardan ratsional foydalanish bo‘yicha kompleks tadbirlardir. Ekologik masalalarni yechimini amalga oshirilishi maxsus davlat organlari xuddi shuningdek aholisi faoliyatiga ham bog‘liq bo‘ladi. Bunday faoliyatni maqsadi tabiiy imkoniyatlardan rasional foydalanish, atrof muhitni ifloslantirilishiga barham berish, mamlakat barcha jamoatchiligini ekologik bilimlarga o‘qitish va tarbiyalash hisoblanadi. Tevarak atrof, tabiat muhitini huquqiy jihatdan muhofazalash deganda muhofaza ob’ekti va uni ta’minlovchi tadbirlar hisoblanadigan meyoriy aktlarni tayyorlash asosla

Hozir yer kurrasida kishilarning xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq holda atmosferaga har yili 500 mln t atrofida oltingugurt gazi (SO), sulfit D oksidi, azot oksidi va pestisidlar chiqarilmoqda. Bulardan tashqari, sement, ko‘mir, atmosferaga kul, rux, qo‘ro‘oshin, mis, chang va boshqa qattiq moddalar chiqarilmoqda. Shuningdek, katta maydonlardagi o‘rmonlarni kesib, yerlarni haydash tufayli tuproq eroziyasi va diflyatsiyasi kuchaydi, o‘rmon o’tloqlarda yong‘in ko‘paydi, qishloq xo‘jaligida pestisidlarni ko‘plab ishlatish oqibatida atmosfera tarkibida chang, tutun, qurumlar, zaharli ximikatlar miqdorining ko‘payishiga olib keldi. Atmosfera tarkibidagi changlar miqdori XX asr oxiridagiga nisbatan 20 % ko‘paydi. Atmosfera havosining ifloslanishida dunyo sanoat obyektlarining salmog‘i katta.

VI. XULOSA Mustaqillik yillarida hukumatimiz tomonidan Respublikamiz qishloq xо‘jaligini rivojlantirish yo’lida juda ko’p ijobiy ishlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirishni yanada jonlantirish bugungi kunning asosiy vazifalaridan biri bо‘lib qolmoqda. Ushbu vazifani bajarishda qishloq xо‘jaligini yangi texnika va texnologiyalar ta’minlash muhimdir. Texnikalarni doimiy shay holda saqlash uchun esa texnik xizmat kо‘rsatish va ta’mirlash ishlarini tо‘g‘ri tashkil etish muhim vazifalardan hisoblanadi. Ushbu bitiruv malakaviy ishi “Shahrisabz tumani MTPda elektrotexnika uchastkasi ishini tashkil etish” mavzusida bo’lib, bitiruv malakaviy ishni bajarishda Shahrisabz tuman MTPdan olingan ma’lumotlarga asoslanildi. 54

Bitiruv malakaviy ishda Shahrisabz tuman MTPning tavsifi, uning rivojlanish yо‘llari, MTP ishi tahlili, MTP da mavjud qishloq xо‘jalik texnikalarining tarkibi tо‘g‘risidagi ma’lumotlar keltirildi. MTPning mavjud markaziy ta’mirlash ustaxonasini faoliyati tahlil qilib chiqildi. Ustaxonada ta’mirlash ishlarini, ayniqsa avtotraktorlarning elektr jihozlariga texnik xizmat kо‘rsatish va ta’mirlash ishlarini bajarishdagi kamchiliklar, tashkil etilishi rejalashtirilgan elektrotexnika ustaxonasi uchun zarur bo’lgan jihozlar о‘rganib chiqildi. MTU ini ta’mirlash va TXK lar sonini hisoblandi, hisoblashlar har bir markadagi mashina uchun alohida–alohida bajarildi. Markaziy ta’mirlash ustaxonasida bajariladigan mehnat hajmi hisoblandi, ustaxona ishlarini yillik ish dasturini tuzildi, rejimi va vaqt fo

Shahrisabz tuman MTPda bitiruv malakaviy ishida taklif etilayotgan elektrotexnika uchastkasi faoliyati yо‘lga qо‘yilsa, iqtisodiy samaradorlikka erishish va ishlab chiqarish ko’lamini kengaytirish mumkin bo’ladi. VII. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.Mirziyoyevning 2019 yil 4 apreldagi “Agrar sektorni qishloq xо‘jalik texnikalari bilan о‘z vaqtida ta’minlashga oid qо‘shimcha chora-tadbirlar tо‘g‘risida”gi qarori 2. Каримов И . А . Деҳ қ ончилик тара ққ иёти фаравонлик манбаи .- Тошкент : Ўзбекистон , 1994 й . 3. Yo ` ldoshev Sh . U . Mashinalar ishonchliligi va ta ` mirlash asoslari . - Т oshkent : O ` zbekiston , 2006 y . 56

4. Йўлдошев Ш.У. "Машиналар ишончлилиги ва уларни таъмирлаш асослари".-Тошкент: Ўзбекистон,1994й 5. Пискентбоев Қ .И. Техник сервис ва таъмирлаш корхоналарини лойиҳалаштириш. – Тошкент: Меҳнат, 2000 й. 6. Ш.У.Йўлдошев “Машиналар ишончлилиги ва ремонти” фанидан курс лойиҳасини бажариш бўйича услубий қўлланма Тошкент 2006й 7. Ю.И.Наумов. Машина-трактор паркидан фойдаланиш. – Тошкент: Меҳнат, 1985 й. 8. В.П.Усков. Справочник по ремонту базовых деталей двигателей. Брянск., 1998 й. 9. Г.В. Крамаренко, И.В. Барашков. Автомобилларга техникавий хизмат кўрсатиш.- Тошкент: Ўзбекистон, 1998 йил. 10. С.М.Бабусенко. Трактор ва автомобиллар ремонти. – Тошкент: Ўқитувчи, 1990 й. 11. А.Обидов. Машина-трактор паркидан фойдаланиш. Тошкент. Тафаккур қаноти-2013 йил. 368 б. 12. Методические указания п

Купить