Shashmaqom cholg’u qismlarining ijrochiligi - Музыка - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Музыка

Shashmaqom cholg’u qismlarining ijrochiligi

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM VAZIRLIGI O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI MADANIYAT VAZIRLIGI YUNUS RAJABIY NOMIDAGI O’ZBEK MILLIY MUSIQA VA SAN’ATI INSTITUTI O’ZBEK MAQOMI TARIXI VA NAZARIYASI KAFEDRASI MAQOM ASOSLARI FANIDAN Kurs ishi Mavzu: Shashmaqom cholg’u qismlarining ijrochiligi Tekshirdi : Bajardi : Toshkent 1

Reja: Kirish. 1. Maqom cholg’u qismlarining ijrochiligi haqida 2. Shashmaqom cholg’u ijrochiligi Xulosa. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 2

Kirish Har bir xalq va millatning o’z tarixi, milliy qadriyatlari hamda an’analari qatorida mumtoz musiqiy me’rosi ham muhim ahamiyat kasb etadi. Jumladan, o’zbek xalqining musiqa merosi ham o’ziga xos, serqirra, sermazmun va nihoyatda rang-barangdir. Xalqimizning ko’hna va boy musiqa madaniyati ko’p asrlik tarixga ega bo’lib, bunda maqom turkumi milliy musiqa merosimizning chinakam gultojidir. Maqomlar Sharq xalqlarida juda qadim zamonlardan mavjud bo’lgan musiqa janridir. Ular bu xalqlarning o’ziga xos musiqa boyliklari asosida kasbiy sozanda va xonandalar tomonidan yaratilgan va uzoq madaniy-tarixiy taraqqiyot jarayonida mustaqil musiqa janri sifatida yuzaga kelgan. Maqomlar Sharq xalqlari musiqasining asosini tashkil etadi. Shu sababli maqomlarni atroflicha o’rganilishi musiqa madaniya

muloyim, ham orombaxsh, ham kishiga shijoat baxsh etuvchi kuylardan iborat ekani aniq seziladi. 2 “Shashmaqom cholg’u ashula bo’limidagi kuy va ashula yo’llarining eshituvchilarga to’g’ri yetib borishi ularga zavq va lazzat bag’ishlay olishi ularni boshqa muzika asarlari kabi yaxshi ijro etilishiga bog’liq “ 3 . “Maqom ijrochiligida qochirim va nolish qilish vositalaridan foydalana olish masalasiga ham alohida ahamiyat bermoq lozim. Bu siz maqom yo’llarining badiiy-estetik ta’sir kuchi sezilmay qoladi” 4 Maqom cholg’u qismlarining ijrochiligi Maqomlarning ijrochiligi tarixiga nazar tashlar ekanmiz, maqomlarning ijro etilishida musiqa cholg’ularidan tanbur va doyra yetakchi sozlardan hisoblangan. Professor Fitrat domlaning aytishicha, maqomlar ijrosida: ikkita tanbur, bitta dutor, bitta qo’

Yunus Rajabiy rahbarligida respublika radiosi huzurida 1927-yilda oʻzbek xalq cholgʻulari ansambli tashkil etildi. Bu jamoa ijrosida Shashmaqom turkumidagi asarlar bilan bir qatorda Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari va ularning cholg’u qismlari, jumladan “Buzruk”, “Navo”, “Segoh”, “Surnay Irog’i” kabi cholg’u kuylari magnit tasmasi hamda grammofon plastinkalarga yozib olingan. Bu cholg’u kuylaridan, ayniqsa, “Segoh” - orkestr jo’rligida o’ziga xos qiyofada eshituvchiga o’zgacha kayfiyat bag’ishlaydi. O’zbekiston xalq artisti, taniqli sozanda va yetuk san’atkor Turg’un Alimatov ham maqom ijrochiligida o’z ijro maktabini yaratgan. T. Alimatov ijrosida Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllariga mansub bo’lgan “Buzruk”, “Segoh”, “Navro’zi Ajam” kabi asarlar o’zgacha ijro talqinida gavdalanadi. F. Sodiq

Shashmaqom cholg’u ijrochiligi Shashmaqom cholg’u ijrochiligi haqida gapirar ekanmiz, bunda bevosita Shashmaqom turkumining cholg’u, ya’ni Mushkilot bo’limining tarkibiy qismlari nazarda tutiladi. Shashmaqom cholg’u qismlarining ijrochiligi bo’yicha qilingan ishlar, avvalo, Toshkent davlat konservatoriyasida 1972-yilda Sharq musiqasi kafedrasining ochilishi bilan uzviy bog’liq. Bu kafedra san’atshunoslik fanlari doktori, professor Fayzulla Karomatov tashabbusi bilan tashkil etilgan. Vaqt o’tishi bilan Sharq musiqasi kafedrasi sertarmoq, mohiyatan fakultetlararo bo’linmaga aylandi. San’atshunoslik fanlari doktori Ishoq Rajabov, cholg’u ijrochiligi bo’yicha Yunus Rajabiyning maslahati va tavsiyasiga ko’ra O’zbekistonda xizmat ko’rsatgan san’at arbobi, sozanda va bastakor Faxriddin Sodiqov, t

Garduni Buzruk, Muxammasi Nasrulloyi qismlari Toshkent grammofon yozuv studiyasida magnit tasmaga yozib olindi va Д—035327/28 belgisi ostida alohida katta lappak tarzida ko’paytirilib, erkin sotuvga chiqarildi. 10 «Mono» sifatli audio yozuvda chiqarilgan grammofon lappaklar endilikda ma’lum ma’noda tarixiy yodgorlik. Biroq, qat’iy ishonch bilan aytsa bo’ladiki, unda bitilgan ayrim asarlarning ijrosi barkamollik oily mezonlari bo’yicha ham tanhodir. Bulardan yolg’iz “Tarjei Buzruk” u paytlarda tanqis bo’lgan stereo vositasida qayta yozib olingan bo’lib, Olmatida o’tkazilgan “Osiyo mamlakatlari III xalqaro musiqa minbari” tadbirida tanlangan asarlar qatoriga kiritilishi natijasida shu nomli albom /ГОСТ 5289-73 //С30 07496/ lappagiga ko’chirilib shinavandalarga tortiq qilindi. 11 Sharq musiqa

«Shashmaqom cholg’u yo’llari» nomida berilgan Tarjei Buzruk hozirgi kunga qadar barcha talaba va sozandalar uchun ixtisoslik bo’yicha dasturulamal vazifasini bajarib kelayotir. U hamon respublikamiz radiosi orqali bot-bot yangrab turadi, bundan esa ko’p sonli tinglovchilarimiz bahramand bo’lishi mumkin. 12 Vaqti soati kelib bu an’analarni Faxriddin Sodiqovning ishongan shogirdi, ustozona dutor ijrochiligi maktabining taniqli vakili Abdurahim Hamidov davom ettiradi. Uning boshchiligida 1985—1990-yillarda birin-ketin bitilgan grammafon yozuvlar alohida qimmatga ega bo’ldi. Zero, olti yil davomida jami 52 ta cholg’u maqom asarlari yoddan ijro etilib, Toshkent ovoz yozish studiyadasida magnit tasmalariga tushirildi. Bulardan 46 tasi bevosita Shashmaqom Mushkilotlarini to’liq tashkil etgan hold

joiz bo’lsa, “ akademik ” uslubda Shashmaqom cholg’u yo’llari o’sha vaqtgacha to’liq holda ijro etilmagan edi. Cholg’u qismlarining talayginasi jo’rnavozlikda ishlatilmasligi, ayrimlarining esa faqat nota matnlari borligi mutasaddi rahbar ishini ancha mushkillashtirdi. 13 Darvoqe, shu kunga qadar bu asarlar yaxlit hamda bir xil ijroviy uslubda talqin etilgan yagona yondashuvning akademik ko’rinishi sanalanadi. Zotan, bir muddat to’xtab qolgan ibratomuz ijodiy ishni ustoz martabasiga erishgan Abdurahim Hamidov shunchaki davom ettirmadi. U maqom cholg’u qismlarini akademik Yunus Rajabiy yozib olgan nota to’plamlari bo’yicha birma-bir o’qib, tahlil qilib ijroviy vositalarini topishga muvaffaq bo’ldi. Kuy-ohanglarga yangicha sayqal berdi. Asarlarning badiiy-ijodiy hamda texnikaviy sifati barka

Abdurahim Hamidov 10

Xulosa Shashmaqom cholg’u qismlarining ijrochiligi borasida qilingan ishlar maqom ijrochiligida o’ziga xos ilmiy-tarixiy ahamiyatga egadir. Shashmaqom cholg’u qismlarining ilk marta to’liq holda yozib olinishi bu yuksak kasbiy jasorat deb aytsak, hech mubolag’a bo’lmas, nazarimizda. Ansanbl ijrosida yozilgan asarlar niyohatda betakror musiqiy did, yuksak ijodiy barkamollikka egadir. Bu ijro talqinlari maqom cholg’u qismlarini o’rganayotgan talabalar uchun muhim ijro manbasi, shinavandalar uchun esa yetuk ijro namunalari sifatida xizmat qilib kelayotir. Shashmaqom cholg’u qismlarining yangi ijro talqinlarini yaratishda bu ijro uslubi muhim tayanch manbadir. 11

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. В.Успенский, Шестъ музикалных поем. Москва-Бухара, 1924-год . 2. Ўзбек халқ музикаси VI жилд, ёзиб олувчи М.Юсупов. Тошкент, 1958-йил. 3. Ўзбек халқ музикаси V жилд, ёзиб олувчи Ю.Ражабий “Тошкент, 1959 -йил. 4. И.Ражабов, Мақомлар масаласига доир. Тошкент, 1963 -йил. 5. Шашмақом I-VI жилд, ёзиб олувчи Ю.Ражабий “Тошкент, 1966-1975 -йиллар. 6 . Ю.Ражабий , Мусиқа меросимизга бир назар. Тошкент, 1978 - йил. 7. Хоразм мақомлари I-III жилд, ёзиб олувчи М.Юсупов. Тошкент, 1980-1986-йиллар. 8. А.Фитрат, Ўзбек классик мусиқаси ва унинг тарихи. Тошкент, 1993 -йил . 9. И.Ражабов, Мақом асослари. Тошкент,1994-йил. 10. Р.Юнусов. Ўзбек халқ мусиқа ижодиёти (II-қисм). Тошкент, 2000 -йил . 12

Купить