“Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш жараёни - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

“Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш жараёни

Купить

КИРИШ Битирув лойиҳа ишининг долзарблиги. Мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотлардан асосий мақсад, юртимизда соғлом ва баркамол, билимли, юксак маънавий-аҳлоқий фазилатларга эга бўлган авлодни шакллантиришдан иборат. Ҳар томонлама етук, баркамол авлодни тарбиялаш масаласи ҳозирда ҳаётимизда мавжуд бўлган барча фан йўналишларининг муҳим ўрганиш объектига айланиб бормоқда. Ўзбекистонда ҳам фундаментал, ҳам ижтимоий фанларнинг ривожланишига эътибор берадиган бўлсак, уларнинг ҳаётийлиги ва умрбоқийлиги халқ турмуш фаровонлигини оширишга нечоғли улуш қўша олиш орқали баҳоланишини билиш қийин эмас. Бу эса ўз-ўзидан ҳар бир фан ва унинг мутахассислари олдига бир қатор долзарб назарий ва амалий масалаларни қўяди. Шундай экан, бу жараён психология фанини ҳам четлаб ўтмайди аксинча бу ҳолат ҳози

психодиагностик текширув вазифаларидан келиб чиқиб, тавсиялар ишлаб чиқишга қаратилган психолог фаолиятининг сўнгги натижасидир. Маълумки, ҳар бир давлат ва жамиятнинг тараққиёти, келажак истиқболи, унинг дунё ҳамжамиятидаги ўрни, фан-техника ёки ихтиролар муваффаққияти билан амалга ошаётганлиги эҳтимолдан ҳоли эмас. Зеро, муҳтарам президентимиз И. А. Каримов айтганларидек, “Бугунги кун мустақил давлатимиз тақдири, унинг равнақи, ҳозирги даври ва келажаги, жамиятимиз фанларида эришилаётган ютуқлар орқали амалга ошаётганлиги шубҳасиздир” 1 . Бугунги глобаллашув жарёнида замонавий технологияларнинг ривожланиш ҳолати биринчи навбатда жамиятнинг интеллектуал салоҳиятига, жумладан, таълим соҳасининг ривожланишига боғлиқ. Таълим мазмуни ва сифати масалалари жамиятда устувор йўналиш сифатида қара

Битирув лойиҳа ишининг вазифаси: 1. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланишнинг педагогик шарт-шароитларини таҳлил этиш. 2. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш нинг вазифалари ва йўлларини очиб бериш. 3. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш жараёнида интерфаол методларни кўрсатиб бериш. 4. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишни янада такомиллаштириш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Битирув лойиҳа ишининг объекти. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш жараёни Битирув лойиҳа ишининг предмети. “Шахс психодиагностикаси” мавзусини ўқитишда замонавий технологиялардан фойдаланиш нинг мазмуни ва йўллари.

яқин адабиётлардан фойдаланилган. Ишнинг асосий ҳажми 109 бетни ташкил этади. 6

I -БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИНИНГ ИЛМИЙ-АМАЛИЙ МАСАЛАЛАРИ 1.1. Шахс психодиагностикасининг тарихий илдизлари Шахс психодиагностикаси тарихи бевосита психологиянинг тарихи билан узвий боғланган бўлиб, унинг амалий жиҳатдан намоён бўлишида катта аҳамияти бор. Тарихдан маълумки, турли хил давлатларда ҳарбий хизматга қабул қилиш учун танланадиган шахс ҳар хил қобилиятли ва имкониятли синовлардан ўтганлиги ҳаммамизга сир эмас. Бу давр қадимий Хитойга бориб тақалади. Хитой империясида давлат хизматига ўтиш учун имтиҳонлар тизими мавжуд бўлган, бу 2 минг йил давом этган. Қадимий юнонларда келгусидаги ўқувчи ва аскарларга имтиҳон синовлари мажбурий ҳисобланган. Уларнинг жисмоний ва интеллектуал қобилиятларини аниқлаш учун турли синовлардан ўтказилган. Ўрта асрларда 1370-1372 йилларда Вьетнам дав

Илмий Тестологиянинг таркиб топишида психология фанида эксперимент ва ўлчаш ғояларининг кириб келганлигини тадқиқот соҳасида қўйилган катта қадам деб баҳолаш мумкин. Бу борадаги ўринишларни XIX асрнинг 30-йилларида немис олими Вольф томонидан диққат хусусиятларини аниқлаш борасидаги узоқ вақт давомида олиб борган изланишларида кузатиш мумкин. Бу эса немис олимини психометрия тушунчасини фанга олиб кирган деган хулосани беради. Э.Вебер ва Г.Фехнернинг ( XIX асрдаги ўрталари) психофизик тадқиқотлари ҳам экспериментал психологияда психик ҳодисаларни ўрганишда янги йўналиш очган дейишимиз мумкин. Бу тарздаги тадқиқотларлар кўламини яна бир қатор олимлар мисолида шарҳлаш мумкин. Аммо психологик тадқиқотларда статистик қ айта ишлаш усулларини татбиқ этилишини оламшумул илмий инқилоб деб қараш му

тестлари инсон психологияси борасидаги янги методик изланишлар натижаси эди. Психологик тестларнинг ХХ асрнинг бошларида ривожланишининг тарихий илдизлари борасидаги дастлабки мулоҳазаларимиз А.Бине ва Т.Симоннинг изланишлари билан бошланган бўлса-да, аммо ХХ асрнинг бошларида изланишларнинг АҚШда кенг олиб борилди. Дастлаб Бине симоннинг стандартлаштирилмаган тестларини АҚШда қўллаган тадқиқотчи Генри Годдард ҳисобланади. Кейинчалик Бине-Симон тестларини Г.Годдартдан сўнгра америкалик олим Льюис Мэдисон Термен Х.Д.Чайльдз билан биргаликда тестларни адаптация қилиш билан шуғиллана бошлади. Интеллект тестларни ишлаб чиқиш билан бир қаторда шахсни нокогнитив соҳасини ўрганишга қаратилган методикалар (шахсни ўрганиш тестлари) ҳам яратилишига эътибор қаратила бошланди. Шахс саволномалари борас

1940 йилларда Оскар Буроснинг «психик ўлчашларнинг йилномаси» нашрида психологик т естлар ҳақида маълумотлар тақдим этила бошланди. Бунда 325 тест шарҳланиб, 200 тест фақат санаб ўтилган эди. Биринчи жаҳон уруши сингари Иккинчи жаҳон уруши арафасида ҳам АҚШда Янги тестлар ишлаб чиқила борди. Америкалик олимлар Яна асосий эътиборни армия учун зарур гуруҳий тестларни яратишга киришдилар ва Армиянинг умумий классифкацияловчи тести-гуруҳий тести яратилди. Унда 10млн яқин ҳарбий хизматчилар ў тказилдилар. Шунингдек, ҳарбийларда Роршах, ТАТнинг қисқартирилган тести, вазиятли тестлар ҳам татбиқ этила бошланди. Буюк Британияда эса Равеннинг прогрессив матрицалари ҳарбий классификациялашда қўлланила бошланди. 40-йилларда э ришилганлик Стэнфорд тести, Отиснинг классификацион тести, Кьюдернинг 168 то

1.2. Шахс психодиагностикасини ўқитиш муаммолари Шахсни ўрганишга методик ёндашув психодиагностиканинг энг муҳим йўналиши саналади. Шахсни тадқиқ этишнинг услуб ва усуллари бўйича бир асрдан ортиқ амалий тажриба тўпланган бўлса-да, ҳозирги пайтда ҳам уларни яратиш ва фойдаланиш хусусиятлари бўйича айрим янглишишларни кўплаб учратишимиз мумкин. Шахс психодиагностикасида шахсни ўрганиш методикалари, хусусан, шахсни ўрганиш сўровномлари билан ишлашнинг ўзига хос томонлари мавжуд. Шахс сўровномаларини шакллантириш ва уларни қўллашда психометрик тамойилга қатъий риоя қилиниши шарт. Аммо кўп ҳолларда мутахассисларнинг касбий тайёргарлик жараёнида психодиагностик методикалар билан ишлаш салоҳияти, амалий кўникмалари ва малакаларининг етишмаслиги учраб туради. Бу эса психологларни тайёрлаш жараёни

ёрдамида “ Шахс хусусиятларини ўр ганиш ” методикаси сўровномаларнинг назарий таҳлил ва улардан фойдаланиш бўйича услубий кўрсатмалар тақдим этилади. Шунингдек, шахсни ўрганиш сўровномларини яратиш ва мослаштириш тартиб-қоидалари ва психометрик ишлов бериш талаблари юзасидан ҳам назарий ва амалий кўрсатмалари берилади. Аммо психолог- мутахассис сифатида тайёрланаётган талабаларнинг таълим жараёнидаги фаолиятлари назорат қилинганда амалий кўникма ва малакаларнинг шаклланишида камчиликлар кузатилмоқда. Бизнинг шахс сўровномаларини илмий-татбиқий масалаларига бағишланган кузатишларимиз ва изланишларимизда мутахассислар фаолиятининг иккита жиҳатига эътибор қаратилди. Бириничидан, татбиқ этилаётган сўровномаларнинг хусусиятлари ва уларнинг психометрик ўлчамлари тўғрисидаги назарий тайёргарлиги;

етишмаслиги кузатилади: интерваллар шкаласини татбиқ этиш; ишончлилик; валидлик; дискриминативлик; меъёрий маълумотларнинг мавжудлиги 4 . Психодиагностиканинг ривожланиши замонавий психологиянинг энг муҳим тармоғи бўлганлиги боис мутахассисларни тайёрлаш жараёнида шахс сўровномалари билан ишлаш билим, кўникма ва малакаларга эга бўлиши таъминлаш асосий ўқув мақсади ҳисобланади. Шахс сўровномаларини яратиш ва улардаги топшириқларнинг мазмунини белгилаш интеллект, қобилият ва эришганлик тестларининг топшириқларига нисбатан анчагина мураккаблиги, мутахассислар тайёрлаш жараёни жиддий эътиборни тақозо этади. Кузатувларимиз ва шахсий тажрибаларимиздан шу нарса аён бўлдики талабаларда кўпроқ назарий тайёргарлик даражалари анчагина юқори эканлиги, амалий кўникма ва малакаларни шаклланишида уларнин

II -БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИ МАВЗУСИНИНГ МОДУЛ ИШЛАНМАСИ 2.1. Психодиагностика ва Экспериментал психология фанининг ўқув дастури (Силлабус) “ Психодиагностика ва Экспериментал психология ” фанидан Таълим соҳаси ва йўналиши: 5110900 Педагогика ва психология СИЛЛАБУС « Психодиагностика ва Экспериментал психология » фанининг 201 5 /201 6 ўқув йили учун мўлжалланган СИЛЛАБУСИ Фаннинг қисқача тавсифи ОТМнинг номи ва жойлашган манзили: Навоий давлат педагогика институти Ибн Сино 45 Кафедра: Педагогика ва психология Таълим соҳаси ва йўналиши: 5110900 Педагогика ва психология Фанни (курсни) олиб борадиган ўқитувчи тўғрисида маълумот: Д.Х.Умурзоқов е- mail : dilmurod.umrzoqov @mail.ru Дарс вақти ва жойи: Умид қўрғони биноси 4-қават, 412 аудитория Курснинг давомийлиги: 02.09.201 5 - 15 .0 6 .201

график асосида ишлаш вақти: Фанга ажратилган соатлар Аудитория соатлари Муст ақил таъли м 88 Маъруза : 72 Лаба ратор ия 40 Сем инар 40 Ўқув фанининг бошқа фанлар билан ўзаро боғлиқлиги Фалсафа, математика, умумий психология, ижтимоий психология, психогигиена 1. Фаннинг мазмуни Фанининг долзарблиги ва қисқача мазмуни Фанни ўқитишдан мақсад – талабалар амалий психологиянинг соҳаларидан бири бўлмиш экспериментал психология фани бўйича чуқур мукаммал билимларга эга бўлишлари шунингдек шахс психологияси интеллект шахслараро муносабатлар билиш жараёнлари диагностикаси бўйича билимлар мажмуасини қўлга киритишларидан иборат. Фаннинг вазифаси – талабаларга экспериментал психологиянинг назарий ҳамда амалий асослари билан таништириш ҳамда уларда диагностик текширув ўтказиш кўникмаларини шакллантиришд

ажратилган хоналардат ва дарс давомида амалга оширилади. Электрон почтани очиш вақти соат 15-00 дан 20-00 гача. 2. Фан мавзулари ва унга ажратилган саотлар тақсимоти : № Мавзулар Маър уза семина р лабар атор ия Мустақи л иш 1 Психодиагностика ва экспериментал психология фанига кириш 4 2 2 Психодиагностика ва экспериментал психология тарихи 6 2 3 Психодиагностик текширувда қўлланадиган асосий методлар ҳақида умумий маълумот 2 2 4 Психодиагностик методикалар ва психодиагностик текширув жараёнига қўйиладиган талаблар 4 2 5 Билиш жараёнлари психодиагностикаси 6 2 4 6 Интеллект психодиагностикаси 4 2 4 7 Қобилиятлар психодиагностикаси 4 2 8 Мотива ц ия сохасини психодиагностикаси 2 2 9 Шахс психодиагностикаси 4 2 4 10 Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш 2 2 4 11 Шахслар

21 Э кспрементда ўтказиладиган мустақил ва тобе ў згарувчиларни танлаш 4 2 22 Гуруҳлараро ва гуруҳ ичида ўтказиладиган лойиҳалар 2 2 23 Экспериментларни лойиҳалаштириш 2 24 Ноа ъ нанавий тадқиқотларни лойиҳалаш 4 25 Эксперимент натижалари таҳлили 4 2 26 Ў з- ў зини англаш психодиагностикаси 2 27 Коммуникатив ва ташкилотчилик қобилияти психодиагностикаси 4 28 Шахснинг темперамент хусусиятларини тадқиқ қилиш 4 29 Экспериментал тадқиқот моделини ишлаб чиқиш 2 Жами 72 40 40 № Мустақил иш мавзулари Мус тақи л иш соат Топшириқ шакли Мустақ ил топшир иқларн и баҳола ш 3 семестр 1 Шарқ мутаффаккирларининг асарларида психодиагностикага доир қарашлар. 6 Реферат 2 2 Касбга йўналтириш методлари 6 Методни ў тказиб натижаларни таҳлил қилиш 2 3 Шахсни тадқиқ қилишнинг проектив методлари 4 Конспектлашти р

9 Социометрия методини ў тказиш ва натижаларни 6 Методикалар билан психодиагности к текширувлар ў тказиш 2 10 Экспериментал психология фани методологияси 4 Махсус адабиётлар дан мавзуи ни ўқ иб ў рганиш , адабиётлар рўйхатини шакллантириш 2 Жами 44 15 4 семестр 1 Эксперимент ғояси 4 Ғояларни шакллантириш 1 2 Иштирокчиларга нисбатан бўладиган муносабат. Илм- фандаги ҳалоллик 6 Янги маълумотлар тўплаш 3 3 Илмий манбалар билан ишлаш 4 Психологияга оид илмий журналлар структурасини тузиш 1 4 Гуруҳлараро ва гуруҳ ичида ўтказиладиган лойиҳалар. 6 Лойҳа ишлаб чиқиш 2 5 Эксперимент натижалари таҳлили. 6 Методикадан олинган натижаларни математик таҳлил қилиш 2 6 Факторли экспериментлар натижалари таҳлили 6 Эмперик маълумотларни факторли таҳлилини амалга ошириш 2 7 Экспериментатор: унинг шахси ва фа

Асосий адабиётлар: 1. Каримов И.А. “Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида” Т.: Ўзб, 2011. 2. Бурлачук Л.Ф., Морозов С.М. “Словар- справочник по психодиагностике” – СПб.: Питер Ком, 1999 год. -528 c. 3. Дружинин В.Н. Эксперименталная психология.- 2-е изд., доп.- СПб.: Питер, 2001 год . -320 c 4. Нишонова З.Т. ва бошқалар Психодиагностика ўқув қўлланма Т.: ТДПУ 2008 5. Нишонова З.Т. ва бошқалар Психодиагностика ва экспериментал психология ўқув қўлланма Т.: 20 11 6. Романова э.С. Психодиагностика: Учебное пособие.- СПб.: Питер, 2005.- 400c. Қўшимча адабиётлар: 1. Славская А.Н. Личност как суб ъ ект интерпрета ц ии.- Дубна: Феникс, 2002.- 240 c . 2. Справочник практического психолога: Психотерапия/ сост. С.Л.Соловёва.- М.: АСТ.СПб.: Сова, 2005.- 575 c. Электрон таълим ресурслари 1. 1. www

усули. Якуний назорат ёзма шаклда ўтказилади. Жорий назорат: Оғзаки – 20 бал Мустақил таълим – 1 5 бал Оралиқ назорат: Ёзма иш - 1 5 бал Т ест - 20 бал Якуний назорат: ЯН – ўқув жараёни графигида белгиланган вақтда ёзма иш шаклида ўтказилади - 30 бал Назорат тури Назорат шакллари Ҳар бир назорат учун белгиланга н максимал балл Назорат сони Назорат шакллари бўйича белгиланган максимал балл Жорий назорат Оғзаки Мустақил таълим - 20 15 2 35 Жами: 35 2 35 Оралиқ назорат Ёзма иш Тест. 15 20 2 35 Жами: 35 2 35 Якуний назорат 1. Ёзма иш 30 1 30 Жами: 100 9 100 Ўзлаштириш кўрсаткичлари 86-100 - баллгача “аъло” 71-85 - баллгача “яхши” 55-70 - баллгача “қониқарли” 0-54 - баллгача “қониқарсиз” Талабанинг фан бўйича ўзлаштириш кўрсаткичини назорат қилишда қуйидаги мезонлар тавсия этилади: а) 86-100 ба

илмий хатолик ва чалкашликларга йўл қўймаса;  фан бўйича мавзу материалларининг назарий ёки амалий аҳамияти ҳақида аниқ тасаввурга эга бўлса;  фан доирасида мустақил эркин фикрлаш қобилиятини намоён эта олса;  берилган саволларга аниқ ва лўнда жавоб бера олса;  конспектни пухта тайёрлаган бўлса;  мустақил топшириқларни тўлиқ ва аниқ бажарган бўлса;  фанга тегишли мавзулардан бири бўйича илмий мақола чоп эттирган бўлса; б ) 71-85 балл учун талабанинг билим даражаси қуйидагиларга жавоб бериши лозим:  фаннинг моҳияти ва мазмунини тушунган, фандаги мавзуларни баён қилишда илмий ва мантиқий чалкашликларга йўл қўймаса;  фаннинг мазмунини амалий аҳамиятини тушинган бўлса;  фан бўйича берилган вазифа ва топшириқларни ўқув дастури доирисида бажарса;  фан бўйича берилган саволларга тў ғ ри

2.2. Шахс психодиагностикаси мавзуси бўйича маъруза матни Режа: 1. Шахс ҳақида умумий тушунча, шахснинг динамик структураси (К.К. Платонов бўйича). 2. Шахс психодиагностикасида қўланилувчи методик воситаларнинг турлари. 3. Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналари ҳақида. 4. Шахс психодиагностикасида объектив ва ситуатцион тестлардан фойдаланиш муаммолари. 5. Шахсни қадриятлар йўналганлигини диагностика қилиш. Мақсад: Талабаларда шахс психодиагностикаси ҳақида тушунча ҳосил қилиш. Вазифа: Талабаларда шахс психодиагностикаси ҳақида дунёқарашини шакллантириш орқали мутахассис шахсини ривожлантириш. Таянч тушунчалар: Мотив – муайян эҳтиёжларни қондириш билан боғлиқ бўлган фаолиятга ундовчи сабаб. Мотиватция – инсонни фаол фаолиятга ундовчи сабаблар мажмуи. Экстроверсия – шахснинг тевар

1. Шахс ҳақида умумий тушунча, шахснинг динамик структураси (Платонов бўйича) Шахс- инсонни онгли фаолият ёки муносабатлар субъекти сифатида тавсифлайди. Шахс – бу ўз менлигини англаган, жамиятда бирор ижтимоий рол бажарадиган, онгли меҳнати билан ўз эҳтиёжларини қондирадиган инсондир. К.К.Платоновнинг талқинига биноан: жамиятда ўз ролини англовчи, ишга лаёқатли, яроқли аъзоси шахс дейилади. К.К.Платонов таълимотига кўра шахс тузилиши қуйидаги шаклга эга: 1.Йўналганлик –шахснинг ахлоқий қиёфаси ва муносабатларини бирлаштиради. Ундан ҳаракатчанлик, барқарорлик. Жадаллик, кўлам даражаларини фарқлаш лозим. 2. Ижтимоий тажриба – таълим воситасида, шахсий тажрибада эгалланган билимлар, кўникмалар ва одатларни қамраб олади. 3. Психологик акс эттириш шакллари – ижтимоимй турмуш жараёнида шакллану

2. Шахс психодиагностикасида қўланилувчи методик воситаларнинг турлари Шахс психодиагностикасида психологиянинг барча методларидан фойдаланиш мумкин, яъни кузатиш, эксперимент, тест, суҳбат, анкета, фаолият натижаларини таҳлил қилиш, социометрия методлари. Улар орасида кўпроқ сўровнома ва тест методларидан фойдаланиш кенг тарқалган. Болалар психодиагностикаси ихтиёрида фақат махсус проектив методлар, яъни боланинг Ютуққа эришиш мотивлари ва хавотирланиш ҳолатларини ўрганиш методлари мавжуд шахс сифатларини баҳолашда эксперт баҳолаш методларидан фойдаланиш мумкин. Бунда эксперт сифатида болани яхши биладиган катталар, тарбиячилар, ота-оналар майдонга чиқади. Фақат ана шундай тарзда боланинг шахс сифатларига баҳо бера олиш имкониятларига эга бўламиз. Р.С. Немов «Мен кимман» методикаси Ушбу м

6 Э ътиборли 7 Мулойим 8 Қобилиятли 9 Меҳнатсевар 10 Ростгўй 3. Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналри Шахсни ўрганишда турли махсус методикалардан фойдаланиш билан бирга шахснинг қизиқишларига, эҳтиёжларига, унинг атрофдаги одамлар билан муносабатига тегишли ва бошқа саволномалар ҳам кенг қўлланилади. Саволномалар ёрдамида тадқиқот ўтказиш экспериментал психодиагностик текширув ўрнини босмайди, уларни тўлдиради, чуқурлаштириши мумкин. Болаларни текширишда саволномалардан фойдаланиш ўз хусусиятларига эга. Масалан, бола мустақил равишда саволнома қоғозини тўлдириши мумкин эмас, чунки саволни нотўғри тушуниб, нотўғри жавоб бериши мумкин. Тадқиқотчи болани савол билан таништиришда, унинг маъносини тушунтиради, шундан сўнг жавобни махсус қоғозга белгилаб қўяди. Ота-она, тарбиячи ва ўқ

Адола т парварлик 12 Х у шм у омалалик 14 Итоаткорлик 1 6 Муста қ иллик 17 Қ атъиятлилик 18 Ме ҳ натсеварлик 19 Ў зига ишонч 20 СЎРОВНОМА МАТНИ 1. Боланинг исми ва фамилияси, туғилган йили. 2. Фарзандингиз катталар билан тез мулоқотга киришадими? а) жуда б) унчалик эмас в) умуман мулоқотчан эмас. 3. Фарзандингиз болалар билан яхши мулоқотга киришадими? а) жуда мулоқотга киришувчан, кўп ҳолларда ёлғиз эмас, улар билан ўйнашни афзал кўради. б) унчалик эмас, кўп ҳолларда ёлғиз ўйнашни афзал кўради. в) базъан болалар билан, базъан ёлғиз ўйнайди. 4. Агар фарзандингиз мулоқотчан бўлса, а) ўзидан катта болалар билан б) тенгдошлари билан в) ўзидан кичиклар билан ўйнашни хуш кўради. 5. Ўйинда фарзандингиз ўзини қандай тутади? а) турли ўйинлар ташкил қилади, бошқа ўйинларда ўз ролини олади, етакчи в

11. Болангиз тез хафа бўладими? а) жуда аразчи б) базъан в) аразчи эмас. 12. Фарзандингиз ҳар доим ҳам адолатпарварми? а) ҳар доим б) базъан в) кўп ҳолларда адолатпарвар эмас. 13. Фарзандингиз ҳар доим рост сўзлайдими? а) ҳар доим б) базъан в) кўпинча ёлғон гапиради, алдайди. 14. Фарзандингиз доимо хушмуомалами? а) ҳар доим б) базъан в) ҳеч қачон. 15. Фарзандингиз ҳар доим итоаткорми? а) ҳар доим б) базъан в) ҳеч қачон. 16. Фарзандингиз мустақилми? а) тўла мустақил, ҳамма нарсани ўзи қилишни ҳохлайди. б) базъан. в) мустақил эмас, кўп ҳолларда унинг учун бошқалар қилишини хоҳлайди.? 17. Фарзандингиз қатъиятлими ? а) Ҳар доим бошлаган ишини охирига этказади, қатъиятли. б) Базъан. в) Ю қ, одатда бошлаган ишини охирига этказмайди. 18. Фарзандингиз меҳнатсеварми? а) жуда меҳнатсевар, унга топши

НАТИЖАНИ БАҲОЛАШ Сўровноманинг жавобларидаги «а» қисми – 10 балл, «б» қисми – 5 балл, «в» қисми – 1 балл билан баҳоланади. Тўпланган баллар йиғиндиси 18 га бўлинади. Натижага кўра боладаги мазкур сифатларнинг ривожланиш даражаси ҳақида хулоса чиқарилади. Айзенк саволномаси (Болалар варианти) Айзенк шахс саволномаси /Ейсанcк Персоналитй инвентору ЭПИ/ инсоннинг индивидуал-психологик хусусиятларини, шунингдек, унинг асосий шахсий хислатлари экстравертлик, интравертлик ва турғунликни ўрганишга мўлжалланган. /Ҳ/Ейсинек, 1963/. Катталарга мўлжалланган икки /»А» ва «В»/вариантлари ва битта болалар варианти мавжуд. 60 саволдан иборат бўлиб, 24 савол экстра ва интравертликни аниқлашга ва 24 савол нейротизмни аниқлашга мўлжалланган, шунингдек, 9 та савол «ёлғончилик» шкаласидан иборат бўлиб, синалу

42 45 47 50 54 56 58 60 Самимий эмасликка мойиллик (ёлғончи ликка) 8 16 24 28 44 4 2 20 32 36 40 46 Типик экстроверт – бошқа одамларга тез киришиб кетадиган инсон, бошқа одамлар билан мулоқат қилишга, янги та ъас суротларга доимо интилувчи одам. У улфатларни ёқтиради, кўп дўстлари ва танишлари бор, бепарво, умид-ишонч билан тўлган, кулишни ёқтирадиган одам. Тажавузкор, сержаҳл, таъсирчан инсон бўлиб, кўпинча дақиқа таъсирида ҳаракат қилади. Ҳис-туйғуларини қаттиқ назорат қила олмайди, танишиш учун одатда яқинлашиш учун биринчи сўз бошлайди. Ёлғиз ишлашни ва шуғулланишни ёқтирмайди. Типик-интроверт – қийинчилик билан мулоқ о тга киришувчи, уятчан, оғир, ўз ички дунёсига кўмилган, ўз-ўзини кузатадиган одам. Яқин одамларидан бошқа ҳаммадан ажралган инсон. У ўз ҳаракатларини олдиндан режалашти

жиддий асос бўлмаса - да , ўзини бахтсиз, бошқалардан ёмон ҳис қилади, базъан ўзини айбдор ҳис облайди . У орзу қилинган ҳар нарсадан шубҳа лан ишни ёқтиради, жиззаки бўлиб туради. Невротик одатда бошидан кечирган кўнгилсизликни узоқ вақт эслаб Юради, муваффақиятсизликдан қўрқади. Унга қарор қабул қилиш қийин, вазият шуни талаб этса - да, ўз ниятларидан воз кечиши ҳам қийин. Невротик учун ташқи психик функтсияларни тўлиқ сақлаш хос. Ҳиссий турғун инсон ўз ҳиссий ҳолатини бошқара олади, одамлар билан бир хил мулоқатга киришади, уни мувозанатдан чиқариш қийин. У бошқалар томонидан доимий қўллаб қувватлашга муҳтож эмас, жиззаки эмас. «Ёлғончилик» шкаласи бўйича самимий эмаслик – бу ўзига хос даъвогарлик бўлиб, ўз ижобий хислатларини ортиқча баҳолаш, ўзини яхши кўрсатишга интилишдир. Кўпинча а

Юқорида қайд этилган шахс хулқ-атвори стереотиплари фақатгина туғма хислатлар натижаси эмас, балки муҳит таъсирининг ҳам натижасидир. АЙЗЕНК ШАХС САВОЛНОМАСИ ( Болалар варианти ) 1. Атрофингизда шовқин ва бетартиб ҳаракатларини ёқтирасизми? 2. Сизни қўллаб-қувватлайдиган дўстларга кўпинча муҳтож бўласизми? 3. Дарсда нима ҳақидадир сўрашса, доим тез жавоб топа оласизми? 4. Базъан жаҳлингиз чиқиб, қўзғалувчан бўлганмисиз? 5. Кайфиятингиз кўпинча ўзгариб турадими? 6. Бошқа болалар билан учрашгандан кўра, ёлғиз ўзингиз бўлганингиз кўпроқ ёқадими? 7. Базъан турли фикрлар сизга ухлашга халақит берадими? 8. Ҳар доим сизга айтилган нарсани дарров бажарасизми? 9. Ҳазиллашишни ёқтирасизми? 10. Бунинг учун сабаб бўлмаса - да, сиз ўзингизни бахтсиз ҳис қилгансизми? 11. Сиз қувно қ одаммисиз? 12. Сиз қ

қиласизми? 32. Базъан сиз мақтанишни яхши кўрасиз? 33. Бошқа одамлар орасида кўпинча жим турасиз? 34. Базъан сиз кучли ҳаяжонланганингиздан жойингизда ўтира олмайсиз? 35. Ниманидир ҳал қилишга тез киришасиз? 36. Базъан ўқитувчи синфда бўлмаганида тўполон қиласиз? 37. Кўпинча қўр қ инчли тушлар кўрасиз? 38. Дўстларингиз, танишларингиз, дугоналарингиз орасида ҳамма нарсани унутиб чин Юракдан кула оласиз. 39. Сизни нима биландир осонликча хафа қилиш мумкин. 40. Ким ҳақидадир ёмон гапиришга тўғри келганми ? 41. Ўзингизни бепарво, беғам инсонман дея оласизми? 42. Ёмон аҳволга тушиб қолганингиздан, кўпинча ҳаяжонланиб Юрасизми? 43. Шовқинли, қувноқ ўйинларни ёқтирасизми? 44. Сизга берилган ҳамма нарсани эйсизми? 45. Нима ҳақидадир илтимос қилишса, йўқ дея олмайсиз. 46. Тез-тез меҳмонга боришни ё

натижасидир. Ушбу сўровнома яратилишида Р.Б.Кеттелл шахс хусусиятларини идентиифкациялашда факторли таҳлилдан фойдаланиб, 18000 та хусусиятларни 16 омилга мужассамлаштиришга эришди. Шу боис психологик диагностикада «16 омилли шахс сўровномаси» кенг қўлланилмоқда. Унинг ўзбекча модификациясидан ҳам маҳаллий шароитимизда фойдаланилмоқда. Кеттеллнинг 16 омилли шахс сўровномасининг маҳаллий муҳитимизда мослаштирилган ўн омили вариантлардан фойдаланилмоқда: Сўровнома қуйидаги шкалалардан иборат: 1) мулоқотга мойиллик (А) ; 2)ҳиссий барқарорлик-беқарорлик (С) ; 3) ҳукмронликка интилиш-тобеълик (Е) ; 4) ижтимоий етуклик-онглилик (Cr) ; 5) ижтимоий мардлик (дадиллик- тортинчоқлик) (Н) ; 6) ишонувчанлик-шубҳаланиш (J) ; 7)ўзига ишонч- ишонмаслик (Q) ; 8) мустақиллик-тобеълик (Q 2 ) ; 9) ўзини назор

6. Мен улфатлар г а бошқаларга ҳазиллашиш ва турли воқеаларни айтиб бериш учун имкон бераман: а) ҳа в) базъан с) йўқ 7. Мен учун теварак атрофда тартибсизлик бўлмаслиги муҳим: а) т ўғри в) айтиш қийин с) н отўғри 8. Улфат чилик да бирга бўладиган кўпчилик кишилар мени кўрганларидан хурсанд бўлишади: а) ҳа в) базъан с) йўқ 9. Менга кўпроқ ёқади: а) фигурали учиш ва балет в) айтиш қийин с) кураш ва регби 10. Одамларнинг гапи билан иши мос эмаслиги мени ажаблантиради . а) ҳа в) базъан с) йўқ 11. Мен қандайдир воқеа ҳақида ўқиётиб, барча та ф силотларига қизиқаман . а) ҳар доим в) базъан с) камдан-кам 12. Дўстларим менинг устимдан кулишганда, ҳамма билан бирга куламан, хафа бўлмайман . а) тўғри в) билмадим с) нотўғри 13. Агар менга кимдир қўполлик қилса, бу ҳақда тез унутиб Юбораман . а) тўғри

с) йўқ 16. Бошқа одамларга қараганда, ўзимни унчалик сезгир ва таъсирчан эмас деб ўйлайман: а) тўғри в) базъан с) нотўғри 17. Тез қарор қабул қила олмайдиган кишилар менинг жаҳлимни чиқаради . а) тўғри в) базъан с) нотўғри 18. Базъан менда ота-онамга нисбатан вақтинчалик бўлса ҳам аччиқланиш ҳисси пайдо бўлган . а) ҳа в) базъан с) йўқ 19. Ўзимнинг Юракдаги сирларимни айтар эдим: а) яхши дўстларимга в) билмадим с) кундалигимга ёзар эдим 20. Менимча, «ноаниқ» сўзига мазмун ан қуйидаги сўз қарама- қаршисининг қарама-қаршиси бўлади: а) «бепарво» в) «пухта» с) «тахминий» 21. Кўпинча менга куч зарур бўлганда, у менга этади: а) ҳа в) базъан с) йўқ 22. Бундай одамлар жаҳлимни чиқаради: а) ўзларининг қўпол ҳазиллари билан одамни ноқулай аҳволга солиб қўядиганлар в) жавоб беришга қийналаман с) мен б

в) базъан с) йўқ 26. Дўстларим кўпинча: а) мен билан маслаҳатлашишади в) бундай ҳам, бошқача ҳам қилишади с) менга маслаҳат бер ишади 27. Агар танишим мени арзимас нарса учун алдаса, уни уялтиришдан кўра, буни сезмасликка оламан . а) ҳа в) базъан с) йўқ 28. Бундай дўстларни ёқтираман: а) амалий ва иш бўйича қизиқишларга эга в) билмадим с) ҳаётга фалсафий қараш билан ажралиб турадиган 29. Мен қаттиқ ишонган ғояга қарама-қарши фикрларни билдираётган бошқа одамларни жим туриб эшита олмайман. а) тўғри в) айтиш қийин с) нотўғри 30. Илгариги хатоларим ва ҳаракатларимдан уяламан . а) ҳа в) билмадим с) йўқ 31. Агар мен ҳар иккаласини бирдай ўйнашни билганимда, мен афзал кўрардим: а) шахмат ўйнашни в) жавоб бериш қийин с) шаҳар қуриш ўйини 32. Менга одамшаванда, киришиб кетувчи кишилар ёқади: а) ҳа

в) базъан с) йўқ 36. Ишхонада мен учун қизиқ: а) машина ва механизмлар билан ишлаш ва асосий ишлаб чиқаришда иштирок этиш в) айтиш қийин с) жамоат ишлари билан шуғулланиб, одамлар билан суҳбатлашиш 37. Қайси сўз қолган иккитаси билан боғланмаган: а) «мушук» в) «яқин» с) «қуёш» 38. Озгина диққатимни чалғитадиган нарсалар: а) жаҳлимни чиқаради в) ўртача с) мутлақо таъсир қилмайди 39. Пулим кўп бўлганда мен: а) ўзимни ҳеч нарсадан кам қилмай яшар эдим в) билмадим с) ўзимга ҳавас уйғотмасликка интилар эдим 40. Мен учун энг ёмон жазо: а) оғир иш в) билмадим с) ёлғиз бир хонада қолиш 41. Одамлар ҳозиргидан ҳам кўпроқ а х лоқ нормалларига амал қилишлари керак . а) ҳа в) билмадим с) йўқ 42. Болалигимда мен ҳақимда айтишган: а) Ювош бола бўлиб, ёлғиз қолишни исташимни в) айтиш қийин с) ҳаракатчан в

с) йўқ 46. Ҳ азилларда бошқа одамларга қараганда секинроқ кулишга ҳаракат қиламан: а) тўғри в) билмадим с) нотўғри. 47. Ўзимнинг бахтсизлигимдан ҳеч қачон йиғлагим келмаган . а) тўғри в) билмадим с) нотўғри 48. Менга кўпроқ ёқади: а) карнай-сурнай наволари в) билмадим с) дуторда чалинадиган мусиқа 49. Таътилни ўтказишни ёқтираман: а) бир - икки дўстларим билан қишлоқда в) айтиш қийин с) туристик лагерда гуруҳни бошқариш 50. Режа тузишга сарфланган куч : а) базъан ортиқча эмас в) айтиш қийин с) бунга арзимайди 51. Танишларимнинг менга нисбатан ўйламай айтган гапларидан ва ҳаракатларидан хафа бўлмайман ва жаҳлим чиқмайди: а) тўғри в) базъан с) камдан-кам 52. Бажараётган ишларим муваффақиятли чиқаётганда, улар менга осондек туЮлади: а) ҳар доим в) базъан с) камдан-кам 53. Мен шундай ишлашни ё

в) вақти-вақти билан с) кўпинча 56. Мен кўп ишларда: а) таваккал қилишни ёқтираман в) ҳап доим ҳап хил с) янглишмай ҳаракат қилишни ёқтираман 57. Эҳтимол, баъзи кишилар мени жуда кўп гапиради, деб ҳисоблашади. а) шундай бўлса керак в) билмадим с) бундай эмас деб ўйлайман 58. Менга шундай одамлар ёқади: а) доимий ва ишончли бўлмаса - да , ақли кўп кишилар в) айтиш қийин с) барча қийинчиликларга қарши тура оладиган ўртача қобилиятли кишилар ёқади. 59. Мен қарор қабйл қиламан: а) кўпчилик одамларга қараганда тез в) билмадим с) кўпчилик одамларга қараганда секин 60. Менда кўп та ас сурот қолдиради: а) м аҳопат ва нафосат в) айтиш қийин с) куч ва қувват 61. Ўзимни хамкорликка мойил инсон деб ҳисоблайман: а) ҳа в) ўртача с) йўқ 62. Очиқ ва тўғри сўз одамларга қараганда гўзал ва назокатли одамлар

с) китоблардан 66. Мен жамоат ишларидан ва улар билан боғлиқ жавобгарликдан ўзимни олиб қочаман . а) тўғри в) базъан с) нотўғри 67. Агар қийин саволга жавоб топишга жуда қийналсам: а) бошқа масала билан шйғйлланаман, в) жавоб беришга қийналаман, с) яна бир марта бу масалани эчишга ҳаракат қилиб кўраман. 68. Менда аниқ бир сабабларсиз кучли ҳиссиётлар: қўрқинч, ғазаб, қаттиқ кулиш ва бошқалар пайдо бўлади: а) ҳа в) базъан с) йўқ 69. Базъан мен одатдагидан ёмон фикрлайман: а) тўғри в) базъан с) йўқ 70. Менга озроқ ноқулай бўлса - да, бошқа киши учун қулай вақтда учрашув белгилаб, у н га яхшилик қилиш менга ёқади . а) ҳа в) базъан с) йўқ 71. Сонлар қаторининг давоми бўладиган сон: 1,2,4,0,5 а) 10 в) 5 с) 7 72. Базъан ҳеч қандай сабабларсиз озроқ кўнглим айниб ва бошим айланиб туради . а) ҳа в

с) барча билан бирга дам олиш 76. Мени тинглашаётганига боғлиқ бўлмаган ҳолда, ўз фикримни баён этаман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 77. Агар ўтмишга қайтиш имкони бўлганда, мен учрашишни истардим: а) Ал-Хоразмий билан в) билмадим с) Навоий билан 78. Бошқаларнинг ишларига тўсқинлик қилмаслик учун ўзимни тутишга мажбурман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 79. Дўконда ишлаганда мен ёқтираман: а) витриналарни безашни в) билмадим с) кассир бўлишни 80. Агар одамлар мен ҳақимда ёмон фикрга боришса, уларни фикридан қайтаришга интилмасдан, нимани зарур топсам, шундай ҳаракат қилишни давом эттираман . а) ҳа в) айтиш қийин с) йўқ 81. Қадрдон дўстим, мендан қочаётганини ва менга совуқ муносабатда бўлаётганини сезсам, одатда: а) унинг кайфияти ёмон деб ўйлайман в) билмадим с) нимани хато қилдим деб ўйлайман 82. Бар

с) ҳеч қачон 86. Бошқа одамлар мен билан ҳисоблашганларидан кўра, мен улар билан ҳисоблашишим осон . а) тўғри в) базъан с) ҳеч қачон 87. Эрталаблари ҳеч ким билан гаплашгим келмайди . а) кўпинча в) базъан с) ҳеч қачон 88. Агар соат стрелкалари тўғри соатда ўлчанганига қараганда ҳап бир 65 дақиқадан сўнг устма-уст тушса, бу соат: а) қолиб кетган в) тўғри Юрган с) олдинда кетаётган бўлади 89. Мен зерикаман: а) кўпинча в) базъан с) камдан-кам 90. Одамлар менга ҳамма нарсани ўзимга хос услубим билан бажаришим ёқишини айтишган: а) тўғри в) базъан с) нотў ғ ри. 91. Чарчамаслик учун ортиқча ҳаяжонланишдан қочиш керак, деб ҳисоблайман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 92. Бўш вақтимда уйда мен: а) барча ишларни йиғиштириб қўйиб, дам оламан в) айтиш қийин с) мени қизиқтирган нарсалар билан шуғйлланаман 93.

в) базъан с) йўқ 96. Энг фожиали ҳодисаларни ҳам бир йилдан кейин умуман унутиб Юбораман, деб ўйлайман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 97. Мен учун қизиқарли, деб ўйлайман: а) ўсимликлар билан ишлаш в) билмадим с) суғурта ходими 98. Баъзи нарсалардан, м асалан : баъзи ҳайвонлардан, жойлардан, саналардан сабабсиз қўрқиш каби иримларга ишонаман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 99. Дунёни қандай қилиб яхшилаш мумкинлиги ҳақида ўйлашни ёқтираман . а) ҳа в) айтиш қийин с) йўқ 100. Бундай ўйинларни афзал кўраман: а) команда бўлиб, шерик бўлиб ўйналадиган ўйинларни в) билмайман с) ҳар ким ўзи учун ўйнайдиган ўйинларни 101. Кечаси мен саргузашт ва ёмон тушлар кўраман. а) ҳа в) базъан с) йўқ 102. Уйда бир ўзим қолсам, бироздан сўнг қўрқа ва хавотирлана бошлайман . а) ҳа в) базъан с) йўқ 103. Менга ёқмайдиган одам

а) тоға в) жиян с) амаки КЕТТЕЛЛ ШАХС САВОЛНОМАСИ КАЛИТИ «С» ШАКЛ МД=1А=2б 1В=1б 18В=1б 18С=2б 35С=1б 52А=2б 69С=2б 86В=1б 86С=2б А= 2В=1б 2С=2б 19А=2б 19В=1б 36В=1б 36С=2б 53А=2б 53В=1б 70А=2б 70В=1б 87С=2б 103В= 1б 103С= 2б Б= 3В=1б 20С=2б 37В=1б 54С=2б 71А=2б 88С=2б 104А=1б 105В=1б С= 4А=2Б 4В =1б 24А=2б 24В=1б 38В=1б 38С=2б 55А=2б 55В=1б 72В=1б 72С=2б 89В=1б 89С=2б Е= 5В=1б 5С=2б 22В=1б 22С=2б 39А=2б 39В=1б 73В=1б 56В=1б 73В=1б 73С=2б 90В=1б 90С=2б Ф= 6В = лб 6С=2б 23А=2б 23В=лб 40В=лб 40С=2б 57А=2б 57В=лб 74А=2б 74В=лб 91В=лб 91С=2б Г= 7А=2б 7В=лб 24В=лб 24С=2б 41А=2б 14В=лб 58В=лб 58С=2б 75А=2б 75В=лб 92В=лб 92С=2б Ҳ= 8А=2б 8В=лб 25В=лб 25С=2б 42В=лб 42С=2б 59А=2б 59А=2б 59В=лб 76А=2б 76В=лб 93В=лб 93С=2б И 9А=2б 9В=лб 26А=2б 26В=лб 43В=лб 43В=2б 60А=2б 60В=лб Л= 1ОА=2б 10В=лб 27В=лб

77В=лб 77С=2б 94С=2б 78А=2б 78В=лб 95А=2б 95В= 1б 79А=2б 79В=лб 96В=лб 96А=2б 80В=лб 80С=2б 97В=лб 97С=2б 0 13В=лб 13С=2б 30А=2б 30В=лб 47В=лб 47С=2б 64А=2б 64В=лб 81В=лб 81С=2б 98А=2б 98В=лб Қ л 14А=лб 14В=лб 31А=2б 31В=лб 48В=лб 48С=2б 65В=лб 65С=2б 82В=лб 82С=2б 99А=2б 99В=лб Қ 2 15А=2б 15В!лб 32В=лб 32С=2б 49А=2б 49В=лб 66А=2б 66В=лб 83В=лб 83С=2б 100В=лб 100С=2б Қ 3 16А=2б 16В=лб 33А=2б 33В=лб 50А=2б 50В=лб 67В=лб 67С=2б 84В=лб 84С=2б 101В=лб 101С= 2б Қ 4 17А=2 17В=лб 34В=лб 34С=2б 51В=лб 51С=2б 68А=2б 68В=лб 85В=лб 85С=2б 102А=2б 102В=лб ФРАЙБУРГ САВОЛНОМАСИ ЁРДАМИДА ШАХС ХУСУСИЯТЛАРИНИ ЎР ГАНИШ МЕТОДИКАСИФрайбургнинг тест саволномаси /ФР1/ 1903 йили Й.Фаренберг, Х.Зарг, Р.Рампи каби тад қиқотчилар томонидан амалда қў лланилди. Тест биринчи марта 1970 йили, иккинчи марта 1973 йили на

Саволномадаги саволлар сони 114 та. Фа қат 1-савол ҳеч бир ўлчамга ( шкалага) хос эмас, чунки у текшириш характерига э га. 1-Х II шкалалар асосий шкалалар ҳисобланади. 1- шкала (асабийлашганлик) шахсни асабийлашганлик даражасини белгилайди. Ю қори баҳолар психосоматик бузилишлар билан жисмоний заиф кишиларнинг асабийлашганлик ҳолатига мос келади. Бу омилни, психологик терминлардан фойдаланиб, уни қуйидагича янада ани қро қ тавсифлаш мумкин: асабий лашганлик, асабий, касалманд, бирор бир ҳолатдан чи қиб кетолмайдиган, ўз ҳиссиётларига берилган. 2-шкала (спонтан тажовузкорлик) интротенсив турдаги психопатик ҳолатни ани қлаш ва ба ҳолашга имкон беради. Юқори баҳолар ғайри -ихтиёрий хулққа эга б ўлган кишиларга хос хусусиятларни билдиради. Ўз- ўзидан пайдо бўладиган (спон тан) тажовузкорлик —

6- шкала (оғир, вазминлик ру ҳий зарбага чидамлиликни англатади. Юқори баҳолар келажакка ишонч ва фаолликни; ўзига ишончи одатдаги ҳаётий ҳолатларда ру ҳий зарба омил лари таъсиридан яхши ҳимояланганлиг ини англатади.М ўъ тадиллик - бу яхши кайфият, бар қ арорлик, матонатлик, хотиржамлилик , ўз кучига ишонч, ишонувчанлик, фаоллик демакдир. 7 - шкала (реактив тажовузкорлик) - экстратенсив типдаг и психопатик белгиларни намоён б ў л и шини аниқлайди. Юқори баҳолар устунликка интилишни ва ижтимоий му ҳ итга тажов узкорона муносабатни ифодалайди. Реактив тажовузкорлик бу тажовузкорона ў з қарашларини ҳ имоя қ илиш, ў з фикр ини ҳ имоя қ илиш, худбинлик, манманлик, обр ў га, Ю қори га, устунликка интилиш демакдир. 8 - шкала (уялувчанлик, тортинчоқлик) инсоннинг хаётий вазиятларда ў зини пассив

11- шкалада (эмоционал лабиллик, ўзгарувчанлик) юқори баҳолар этарли ўзини идрок қилмаслик, сержаҳллик, юқори қўзг`алувчан лик, кайфиятнинг тез- тез ўзгарувчанлигида кўринадиган эмоционал ҳолатнинг нотўғрилигини кўрсатади. Қ уйи баҳолар фақатгина эмоционал ҳолатнинг юқори барқарорлигини тавсифламасдан, балки ўз-ўзини идрок қила олишни ҳам кўрсатади. Эмоционал ўзгарувчанлик-барқарорлик- эмоционал турғунлик ёки нотурғунлик, кайфиятнинг ўзгарувчанлиги, сержаҳллик, жўшқинлик, зиқналик, ғам ёки келажакка ишонч, хурсандчилик. 12-шкала (маскулинизм-феминизм) - юқори баҳолар руҳий фаолиятнинг, хусусан, эркакларга хослигидан гувоҳлик берса, қ уйи баҳолар аёлларга хослигидан дарак беради. Мардлик-назокатлилик-фаоллик, ҳаммадан билимдон, фаҳмлаш топқирликдир. Синов якка ҳолда ёки синалувчилар гуруҳи

Синалувчига йўриқнома: Сизнинг хулқингизга, алоҳида қилмишларингизга, одамларга бўлган муносабатингизга, ҳаётга қарашларингизга ва шунга ў хшаш қандайдир хусусиятларингизга берилган тасдиқ мос келадими-йўқми? Агар шундай мослик бор деб ҳисобласангиз «ҳа» жавобини беринг, акс ҳолда эса «йўқ» жавобини беринг. Жавобларни ҳамма саволга бериш зарур. Тадқиқотнинг муваффақияти топшириқнинг қанчалик эътибор билан бажарилганлигига боғлиқ. Жавоблар беришда, би рор кишида яхши таассурот қолдиришга интилмаслик керак, чунки ҳеч бир жавоб яхши ёки ёмон деб ҳисобланмайди. Сиз ҳар бир савол устида узоқ ўйлаб ўтирмасдан иккала жавобнинг қайси бири сизнингча, ҳар ҳолда нисбий бўлса ҳам ҳ ақиқатга яқин келишини ҳал қилмоғингиз лозим бўлади. Баъзи бир саволларнинг ўта шахсийлиги сизни ташвишлантирмаслиги кера

11.Атрофдагилар менга эътиборини қ арата бошлашса , ў зимни но қ улай сезаман. 12.Мен баъзида юрагимни худди ў лда-жулда ишлаётгандек ёки к ў крагимдан чи қ иб кетгудек б ў либ ура бошлашини ҳ ис қ иламан. 13.Хафа қ илганни кечириш мумкин д е б ў йлайман. 14.Жа ҳ лга жа ҳ л билан жавоб бериш керак деб ҳ исобламайман ва ҳ ар доим шунга амал қи ламан. 15. Агар мен ў тирган б ў лсам ва бирдан ў рнимдан турсам к ў з олдим қ орон ғ улашиб, бошим айланиб кетади. 16.Агар мени деярли ҳ ар куни муваффа қ иятсизликлар та ъқ иб қ илмаганда, ҳ аётим на қ адар яхши б ў лиши мумкинлиги ҳ а қ ида ў йлайман, 17.Ў з қ илаётган ҳ аракатларимда одамларга т ў ли қ ишониш керак, деган хулосага амал қ илмайман. 18.Ў з манфаатларимни ҳ имоя қ илиш зарурати ту ғ илиб қ олса, жисмоний куч ишлатишдан ҳ ам қ айтмайм

учрашишдан қочмайман . 40. Баъзида ҳеч нарсага яро қсиздекман . 41. Мен ҳ ар доим қ андайдир толи ққ ан , з ў ри ққ ан ҳ олда юргандекман , менинг ў ша ши шим қ ийин . 42. К ў пинча к ў крагим остида оғриқ , қ орнимда ҳ ар хил ё қ имсиз сезгилар пайдо б ў лади . 43. Д ў стимни хафа қ илганлардан ў ч олишга ҳ аракат қ иламан . 44. Белгиланган ва қ тга кеч қ олган па й тларим б ў лган . 45. М енинг ҳ аётимда шуна қ а ҳ ам б ў лганки нимагадир ҳ айвонларга азоб беришни ў зимга лозим топганман . 46. Э ски танишим билан учрашганда хурсандлигимдан унинг б ў йнига осилиб олишга тайёрман . 47. Мен бирор нарсадан қў р қ сам о ғ зим қ ур ий ди , қў л - оё ғ им қ алтирайди . 48. Менда тез -тез шундай кайфият бўладики , ҳеч нарсани кўрмасам , эшитмасам дейман . 49. Уй қуга ётсам одатда бир неча да қиқ

яхшиси жим турган афзалро қ. 70.Хатто танишлар даврасида ҳам ди ққ ат марказда б ўлишдан қўрқ аман. 71.Яхши танишларим жуда к ўп эмас. 72.Го ҳида менда шундай таас қурот пайдо б ўладики, эркин ранг, эркин бўёй, кучли шов қин менда ё қимсиз ҳиссиётларни уй ғотади. 73.Менда к ўп ҳолларда даврада кимнидир хафа қилиш ёки жа ҳлини чи қариш истаги пайдо б ўлади. 74.Ҳ аётда турли ё қимсиз нарсаларнинг учраши мумкинлигини ўйласам, бундан ту ғилмаганим яхши эди деб қоламан. 75. Агар мени кимдир жиддий хафа қилса, ўзига тегишлисини т ўли қ олади. 76. Жа ҳлимни чи қаришса, айтадиган гапларимдан уялмайман. 77.Суҳбатдошимга менинг шундай савол беришим ёки шундай жавоб беришим ёқадики, ўша вақтда у ўзини йўқотиб қўйсин. 78.Зарур бўлган ишларни ҳам орқага сурган вақтларим бўлган. 79.Латифаларни ёки кулгу

100.Мен к ўп ҳолларда паришонхотир б ўламан. 101.Ёмон к ўрган одамимнинг омадсизлиги, мени безовта қилганлигини эслай олмайман.102. Кўп ҳолларда бош қалардан тез ранжийман. 103. Баъзида кутилмаганда, ўзим тушунмаган нарсалар ҳақида ишонч билан гапира бошлайман. 104. Кўпинча шундай кайфиятда б ўламанки, ҳар қандай ба ҳона билан пор тлаб кетишга тайёр тураман. 105. Кўпинча ўзимни чарчаган ва ланж сезаман. 106. Мен одамлар билан су ҳбатлашишни яхши к ўраман ва ҳар доим бунга тайёрман. 107. Афсуски, к ўп вазиятларда мен одамларга шошиб ба ҳо бераман. 108. Ерталаб одатда мен яхши тураман, к ўпинча хуштак чала бошлайман ёки хирго йи қиламан 109. Му ҳим муаммоларни ҳал қилишда хатто узо қ муло ҳазадан с ўнг ҳам ўзимга т ўли қ ишончни ҳис қилмайман. 110. Ба ҳсда нимагадир ўзимнинг тарафдоримдан ба

«Ҳ а» - 13, 17, 18, 36, 39, 43, 65, 75, 90, 98 «Йў қ» - 8 – шкала. Тортинчо қлик (10 савол) «Ҳ а» - 9, 11, 20, 47, 60, 70, 81, 83, 109 9 – шкала. Очи қлик, ошкоралик (13 савол) «Ҳ а» - 7, 25, 34, 44, 51, 54, 62, 63, 68, 78,92, 98, 101 «Йў қ» - 10 – шкала. Экстроверсия-интроверсия (12 та савол) «Ҳ а» - 2, 29, 46, 51, 56, 76, 93, 95, 106, 110 «Йў қ» - 20, 87 11 – шкала. Таъсирчанлик, ўзгарувчанлик (14 та савол) «Ҳ а» - 24, 25, 40, 48, 80, 83, 85, 87, 88, 102, 112, 113 «Йў қ» - 59 12 – шкала. Мардлик-назокатлик (15 та савол) «Ҳ а» - 18, 29, 3, 50, 52, 58, 59, 65, 91, 104 «Йў қ» - 16, 20, 31, 47, 84 Жавоб вара қасига савол номерининг қаршисига « Ҳ а» ёки «Йў қ» жавоби ёзиб қў йилади. Методиканинг «калити»ида ҳар бир шкалага тегишли б ўлган савол номерлари ёзилган. Ҳ ар бир шкаланинг савол номе

баҳолар туркумига (хусусиятлар даражаси) киради. ХАРАКТЕР ТИПИНИ АНИҚЛАШ МЕТОДИКАСИ (КАРЛ ЮНГ) Берилган саволларга жавоб вариантлардан бирини танлаш керак 1. Қ айси бири сиз учун му ҳ имроқ? а) кичкина д ў стлар давраси; б) к ў пгина ў ртоқлар давраси. 2. Қ андай китоблар сизга к ў про қ ё қ ади ? а ) қ изи қ арли сюжетли ; б ) одамлар , ру ҳ ий кечинмалар акс этган . 3. Ишда к ў про қ нимага йўл қў йишингиз мумкин ? а ) кечикиш ; б ) хатоликлар . 4. Агар ёмон иш қ илиб қў йган б ў лсангиз ? а ) жуда қай ғ урасиз ; б ) унчалик қ ай ғ урмайсиз . 5. Одамлар билан қ андай чи қ ишасиз? а) жуда тез ва осон; б) секин э ҳ тиёткорлик билан. 6. Ў зингизни аразкаш деб ҳ исоблайсизми? а) ҳ а; б) йў қ . 7. Чин дилдан кулишга мойи л мисиз? а) ҳ а; б) йў қ . 8. Сиз қ андайсиз? а) камгап; б) сергап. 9. С

б) йў қ . 15. Бирор нарсанинг қ ароридан уни бажаришга тез ў тасизми? а) ҳ а; б) йў қ . 16. Кайфиятингизни тез ў згартира оласизми? а) ҳ а; б) йў қ . 17. Ў згаларни ишонтириб, уларга ў з фикрингизни ў тказишни ё қ тирасизми? а) ҳ а; б) йў қ . 18. Сизнинг ҳ аракатларингиз? а) тез; б) секин. 19. Сиз б ў лиши мумкин б ў лган нохуш нарсалардан таъсирланасизми? а) тез-тез; б) базъан. 20. Қ ийин ҳ олатларда Сиз: а) ёрдам с ў рашга шошиласиз; б) ҳ еч кимга мурожаат қ илмайсиз. Натижаларни қайта ишлаш Жавоблар ичидаги қуйидагилар экстроверсияни кўрсатади: 1б, 2а, 3б, 5а, 6б, 7а, 8б, 9а, 10б, 11а, 12б, 13а, 14б, 15а, 16а, 17а, 18а, 19б, 20а. Мос келган жавоблар сонини 5 га к ў пайтиринг. 0-35 баллар – интроверсия; 36-65 баллар – амбиверсия; 66-100 баллар – экстроверсия. Т/р А Б Т/р А Б Т/р А Б 1 1

ШМИШЕК тест – саволномаси ёрдамида ўсмирларнинг характер акцентуациясини аниқлаш Тест – саволнома негизида К. Леонгарднинг шахс акцентуацияси концепцияси ётади. Шунга асосан акцентуациялар – бу ҳар бир инсонга хос бўлган баъзи бир индивидуал хусусиятларнинг «кескинлашган, ўткирлашган» кўринишидир. К.Леонгард характер ва темпераментнинг ўткирлашган хусусиятларини ажратади. Тест 10 шкаладан иборат. Улар рўйхат шаклида 88 саволдан иборат ва жавобларнинг «Ҳа» ёки «йўқ» икки вариантидан бирини танлаб жавоб беришини назарда тутади. Тест ўтказиш учун стандарт йўриқнома билан тест буклети, шунингдек, стандарт жавоб варақаси бўлиши зарур. Жавоб варақасига рақам ёнига синалаётган жавоб вариантига мос тарзда «+» ёки «-» белгилари қўяди. Калит билан саволлар р ў йхати. 1. Сен одатда хотиржам, қ увно қ

ҳ исоблашадими? (4) 18. Сенинг кайфиятинг уйдаги ва мактабдаги ишларга боғлиқ б ў ладими? (9) 19. К ў пчилик танишларинг сени яхши к ў ради, деб айтиш мумкинми? (8) 20. К ў нглингда нотинчлик б ў либ турадими? (5) 21. Одатда бироз ғам гин юрасанми? (3) 22. Алам чека туриб, ў кириб йи ғ лайсанми? (10) 23. Узо қ ва қ т бир жойда қ олиш сен учун қ ийинми? (1) 24. Сенга но ҳ а қ лик қ илишганда ў з ҳ уқуқинг учун курашасанми? (7) 25. Қ ачонлардир мушукларни рогаткадан м ў лжалга олганмисан (-6) 26. Парда ёки дастурхон қ ийши қ турган бўлса, аччи ғ инг чи қ адими? (4) 27. Болалигингда бир ў зинг уйда ёл ғ из қ олишдан қў р қ армидинг? (2) 28. Сабабсиз хурсанд ёки ғам гин б ў либ турасанми? (9) 29. Синфингда энг яхши ўқ увчининг биримисан? (8) 30. Тез-тез вақтичо ғ лик, майнабозчилик қ илиб тура

қ ийналасанми? -(-8) 52. Агар бирор кишидан жа ҳ линг чи қ са, ё қ алашиб кетасанми (5) 53. Болалар орасида б ў лиш сенга ё қ адими? (-3) 54. Бирор ишни бажара олмасанг, умидсизликка тушасанми? (10) 55. Ишларни, ў йинларни ташкил қ ила оласанми? (1) 56. Агар йўлда қ ийинчиликка дуч келган бўлсанг ҳ ам, ма қ сад сари астойдил интиласанми? (7) 57. Кино к ў раётганингда ёки ғам гин китоб ўқ иётганингда йи г` лаганмисан? (6). 58. Бирор ташвишдан ухлашинг қ ийин б ў ладими? (4) 59. Ў рто қ ларингга дарсда пичирлаб айтиб турасанми ёки к ў чириб олишга берасанми? (-7) 60. Қ орон ғ и к ў чадан ёл ғ из юришга қўрқ асанми? (2) 61. Ҳ ар бир нарса жой-жойида б ў лишини кузатасанми? (4) 62. Уй қ уга яхши кайфият билан ётиб, ёмон кайфият билан уй ғ ониш ҳ оллари б ў ладими? (9) 63. Нотаниш болалар давра

84. Атрофдагиларнинг ҳ аммаси вақтичо ғ лик қ илаётган бўлса, сенинг ва қ тинг ҳ ам чо ғ б ў ладими? (9) 85. Агар сенда к ў нгилсиз во қ еалар содир бўлса, ва қ тинчалик уларни унута оласанми, улар ҳ а қ ида доим ў йламай юра оласанми? (8) 86. Кутилмаганда ў зингни тутолмасдан қ оласанми ва ў зингни одобсизларча тута оласанми? (4) 87. Одатда камгап, жим ю радиганларданмисан? (3) 88. Драматик томошада, ролга шундай киришиб кетиб, хатто са ҳ надагидан бош қ ачаро қ одам эканлигингни унутиб қў ясанми? (8). Натижаларни ба ҳ олаш Ҳар бир саволга жавобларни белгилаб бўлгандан сўнг, ҳар бир шкалага тегишли бўлган саволларнинг бирламчи баллари алоҳида-алоҳида ҳисоблаб чиқилади (савол охирида ушбу савол нечанчи шкалага тегишли эканлиги кўрсатилади. («-» белгиси қўйилган рақамлар сизнинг «йўқ» жавоб

(А.Е.Личконинг характер аксентуация типларидан фар қ ли ў ларо қ ) муста қ ил характер типларини таклиф қ илади. 1. Гипертим тип Бу типдаги инсонлар жуда муло қ атчан, с ў замол, мимика, пантомимика ва жестларга жуда бой б ў лади. Улар оиладаги ва иш жойидаги бурчларига маъсулиятсизлиги туфайли атрофдагилар билан келишмовчиликка борадилар. Ушбу тип д аги одамлар бош қ алар билан б ў ладиган келишмовчиликларни ў злари келтириб чи қ арадилар, ана шунда атрофдагилар танбе ҳ беришса, хафа б ў ладилар. Уларнинг ижобий томонлари ҳ аракатчан, бирор бир фаолиятга чан қ о қ , ташаббускор. Салбий хусусиятлари: энгилтабиат, энгил хул қ- атворга мо й ил, ў та асабий, ў з маъсулиятларига жиддий муносабатда б ў лмайдилар. 2. Хавотирланувчан тип Бу типдаги инсонлар муло қ отга киришимсиз, б ў ш, ў зига и

4.Расмий тип Келишмовчиликларга жуда кам ҳ олатларда киришади, фаол қ атнашмайди. Атрофдагиларга формал талаблар қў йиб, хизматда ў зини бюрократ сифатида тутади. Шу билан бирга сардорликни бош қ аларга осонликча топширади. Баъзида ў та саранжомликни да ъ во қ илиш билан бош қ аларнинг ғ ашига тегади. Ижобий хислатлари: пок виждонли, сарамжон, жиддий, синчков, ишга умид билан қ аровчи. Салбий хислатлари: сержа ҳ л, қ о ғ озбоз, эзма, наси ҳ атг ў й, ў та расмиятчи. 5. Қў з ғ алу в чан тип Бу типдаги одамлар муло қ отга киришимсиз, уларда муло қ отнинг вербал ва новербал турлари суст ривожланган. К ў пинча улар қ ово ғ и соли қ Юрадилар, сурбетлик, жанжалкашлик хусусиятларига мойилдирлар, бунга ў злари шундай му ҳ ит яратадилар. Жамоадаги инсонлар билан чи қ иша олмайдилар, оилада ҳ укмронл

билан бирга к ў нгли нозик, аразчи, шуб ҳ а билан қ аровчи, қ асоскордирлар. Баъзида ў зларига жуда ишонувчан, ҳ а қ и қ атг ў й, рашкчи ҳ амдирлар, қў л остидаги инсонларга ва я қ инларга ў та талабчандир. 8. Намойишкор тип Бу типдаги инсонлар бош қ алар билан осонликча муло қ отга киришиб кетиш, сардорликка интилиш, лавозим ва ма қ товларга чан қ о қ лик хусусиятлари билан тез киришиб кета олиш хусусиятини намойиш қ ила олади, шу билан бирга иккиЮзламачиликка мойил. Бу типдаги инсонлар ў зига ў та ишонувчанликлари ва ў зларини катта тутишлари билан келишмовчиликлар келтириб чи қ арадилар, лекин бунда фаол ҳ имоя қ ила оладилар. Су ҳ батдош учун муло қ отда ё қ имли хусусиятлари: турли вазиятлардан чи қ иб кетишлик, артистлик, бош қ аларни ў зига жалб қ ила олишлик. Ў зидан итарувчи сифат

4.Шахс психодиагностикасида объектив ва ситуатцион тестлардан фойдаланиш муаммолари Шахс психодиагностикасида фойдаланиладиган методларни уч нуқтаи назардан қараб чиқиш мумкин. 1.“Объектив нуқтаи” назар – диагностика фаолиятни бажаришнинг усуллари(хусусиятлари) ва муваффақияти (натижалилиги) асосида амалга оширилади. 2.”Субъектив” нуқтаи назар – диагностика ўзи ҳақида бериладиган маълумотлар, шахс ўзининг хусусиятлари, у ёки бу вазиятдаги хулқ-атворини тавсифлаш асосида амалга оширилади. 3.”Проектив” нуқтаи назар - диагностика ташқи нейтрал, шахсга тааллуқли бўлмаган маълум маънода номаълумлиги туфайли проектсия об`екти бўлган материал билан ўзаро таъсир хусусиятларини таҳлил қилиш асосида амалга оширилади. Инсон индивидуаллиги кўринишларини диагностика қилишдаги обектив нуқтаи назар икки

5.Шахснинг қадриятлар йўналишини диагностика қилиш РОКИЧ МЕТОДИКАСИ 1-жавоб варақаси (терминал қадриятлар) Йўриқнома: Қуйида одамлар ўз ҳаётида кўзлайдиган асосий мақсадлар рўйхати берилган. Уларнинг ҳар бири шахсан сиз учун қанчалик муҳим? Муҳимлик даражасини 5 балли тизимда баҳоланг. Бунда «1» - энг паст балл, «5» - энг ю қо ри балл б ў лади. Т .р. Ҳ аётий ма қ садлар ( қ адриятлар) мазмуни балл 1 дан 5 гача 1 Фикрлаш ва хулоса чи қ аришдаги муста қ иллик 2. Ў з- ў зига ишонч (ички шуб ҳ а ва гумонлардан холи б ў лиш). 3. Моддий та ъ минланганлик ( ҳ аётда моддий қ ийинчиликларнинг йў қ лиги). 4. Со ғ ли қ (жисмонан ва ру ҳ ий). 5. Ҳ узур-халоват (ва қ тичо ғ лик, айш-ишрат). 6. Қ изи қ арли иш. 7. Му ҳ аббат (севган киши билан маънавий ва жисмоний я қ инлик). 8. Ҳ аракат ва фаолиятдаги

Бунда «1» - энг паст балл, «5» энг ю қ ори балл б ў лади. Т .р. Шахс хусусиятлари ( қ адриятлар сифатида)нинг мазмуни 5 дан 1 гача балл 1. Ў зига катта талаблар қў йиш 2. Эъ тиборлилик ( ғам х ў рлик) 3. Тарбияланганлилик (хушхул қ лик, одоблилик) 4. Ишда самарадорликка эришувчанлик (ме ҳ натсеварлик, ишдаги ма ҳ сулдорлик, ишда муваффа қ иятга эришувчанлик) 5. Шахсий фикрларни ҳ имоя қ илишда жасурлик 6. Айтилган ишларни бекаму к ў ст бажариш (интизомлилик) 7. Ш ахсий камчиликларни, бош қ аларнинг камчиликларини кечирмаслик 8. Масалага ҳ ар томонлама қ арай олиш (бош қ аларнинг ну қ таи назарини тушуна олиш, ў згача дид, одатларни ҳ урмат қ илиш) 9. Халоллик (ростг ў йлик, самимийлик) 10. Маълумотлилик (кенг билимларда юксак маданий даража). 11. Ў з- ў зини бош қ ара олиш (боси қ лик, та

механизми шаклланган б ў лади. Борди-ю, улар қ адриятларни ба ҳ олашда асосан 2 та баллни (масалан 4 ва 5ни) қў лласалар, бу дифферентсиатсиялаш механизми хали шаклланишнинг илк бос қ ичида эканлигини англатади. Агар синалувчилар ба ҳ олашда умуман фа қ ат би т та баллдан фойдалансалар, уларда ҚО нинг психологик механизм сифатида дифферентсиатсия қ обилияти шаклланмаган б ў лади. Шу тари қ а психологик механизмнинг шаклланганлигига к ў ра синалувчилар уч гуру ҳ га ажратилиши мумкин: 1) ҚОнинг дифференсиатсиялашган таркиби шаклланган ўқ увчилар; 2) ҚО нинг дифферен ц иа ц иялашган таркиби энди шакллана бошлаган ўқ увчилар; 3) ҚО нинг дифферен ц иа ц иялашган таркиби шаклланмаган ўқ увчилар. И.Г.СЕНИННИНГ «ҚАДРИЯТЛАР ЙЎНАЛИШЛАРИ” СЎРОВНОМАСИ Қўлланма: “Кишининг ҳар хил истак ва хоҳишларини а

5.Кўп ўқиш, кўпроқ маълумотга эга бўлиш эвазига фаровон ҳаёт манбаига эришиш. 6.Оилам аъзоларининг мени ҳурмат қилишлари. 7. Ҳамкасбларим билан бажарилаётган иш хусусида тез-тез маслаҳат олиб, суҳбатлашиб туриш. 8. Ўрганаётган билим соҳамда бирор бир янгилик яратиш. 9. Оиламнинг бой - бадавлат ҳ а ё т кечириши. 10. Атрофдагиларнинг назарига тушадиган даражада ижтимоий-сиёсий воқеалардан хабардор бўлиш. 11. Касбий маҳоратимни доимий равишда ошириб бориш. 12. Ҳар хил одамлар билан фаол мулоқотда бўлиш учун юқори маълумот даражасига эга бўлиш. 13. Уй шароитимнинг к ў ринишини доимо ў згартириб, янгилаб туриш. 14. Жамоат ишларида фаол қ атнашиб, моддий мукофотлар олиш. 15. Ҳ авас ва қи зи қ ишларим билан атрофимдагиларни ҳ айратга солиш. 16. Касбий фаолиятимда катта юту қ ларга эришиш. 17. Олг

35. Ўқ иган со ҳ ам б ў йича қў шимча моддий та ъ минланиш имконияти (масалан, ҳар хил пуллик мукофотлар, грантлар ёки танқис моллар учун алоҳида имтиёзлар). 36. Турмуш ўртоғимнинг обрў-эътиборли оиладан бўлишлиги. 37. Оддий кишилардан фарқ қилиш учун тинмай ўқиб, илм олиш. 38. Фарзандларимни маънавияти бутун ва тўғрисўз инсонлар қилиб тарбиялаш. 39. Аниқ мақсадлар билан жамият ҳаётида фаол иштирок этиш.40. Бўш вақтлардаги қизиқишларимда бутун қобилиятларимни намоён қилиб, ўз устимда ишлаш. 41. Одамлар билан тез- тез мулоқотда бўлиш имконияти бўлган касб соҳасида ишлаш. 42. Илм-фанда янги, қизиқарли кашфиётлар қилиш, илмий унвонлар олиш. 43. Турмуш ўртоғим оладиган маошининг юқори бўлиши. 44. Бирор ташкилотга раҳбарлик қилиб, обрў- эътиборли бўлиш. 45. Кўпчиликнинг фикрига қарши бўлса ҳам

61. Қайси касб эгаси б ўлмайин, у мазмунли, одамлар учун фойдали, ҳалол бўлсин. 62. Илмий даража ёки унвон олиш учун ани қ режа асосида ҳаракат қилиш. 63. А ҳил ҳаёт кечириш учун турмуш ўрто ғимнинг фе ъл-атворини тушуниш ва унга мослашиш. 64. Жамият ҳаётида фаол қатнашиш, тажрибали одамлар билан ҳамкорлик қилиш.65. Бўш вақтларимда ҳар хил қизиқарли, ижодий ишлар билан шуг`улланиш. 66. Иш фаолиятимда ўзимнинг услубимга эга бўлиш. 67. Маънавий дунёмни бойитиш учун илм билан шуғулланиш. 68. Оилавий ҳаётимни обдон режалаштириш. 69. Жамоат ишлари жараёнида одамларни ўз фикрларимга иқрор этишни, ишонтира олишни ўрганиш. 70. Бўш вақтларда дўстлар билан ҳамкорликда қизиққан машг`улотларим билан банд бўлиш. 71. Ўқиш ва таълим олишда бошқа кишилар билмаган, «теша тегмаган» билимларни эгаллаш. 72. О

16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 1 37 38 39 40 41 42 43 44 2 45 46 47 48 49 50 51 52 И 3 53 54 55 56 57 58 59 2 4 60 61 52 63 64 65 3 5 66 67 68 69 70 4 1-6 6 71 72 73 74 5 2-7 7 7 75 76 77 6 3-8 8 78 79 7 4-9 9 80 8 5-10 10 Шундай қилиб, ушбу мавзуда шахс ҳақида тушунча, шахсни ўрганиш учун қўлланиладиган асосий психодиагностик воситалар, сўровномалар, шахснинг қадриятлар йўналганлигини аниқлаш методикалари билан танишдик. Лаборатория машғулоти учун топшириқлар: Юқорида танишиб чиқган методикаларни камида 5 нафар синалувчида ўтказиб, психологик тавсиф ёзиш. 71

2.3. “ Шахс психодиагностикаси ” мавзусини ўқитишда интерфаол усулларини қўллаш технологияси Замонавий технологияларнинг ривожланиш ҳолати биринчи навбатда жамиятнинг интеллектуал салоҳиятига, жумладан, таълим соҳасининг ривожланишига боғлиқ. Таълим мазмуни ва сифати масалалари жамиятда устувор йўналиш сифатида қаралмоқда. Дунёнинг ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларида таълимни технологиялаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Таълимни ривожлантириш, унинг самарадорлигини ошириш йўллари изланмоқда, таълимда педагогик технологияларини жорий этиш таълим соҳасидаги ислоҳотларнинг диққат марказидан ўрин олган. Таълим технологияси инсонийлик тамойилларига таянади. Фалсафа, педагогика ва психологияда бу йўналишнинг ўзига хослиги талабанинг индивидуаллигига алоҳида эътибор бериш орқали на

Диалогик ёндашув. Таълим жараёнидаги иштирокчи субъектларнинг психологик бирлиги ва ўзаро ҳамкорлигини яратиш заруратини белгилайди. Натижада эса, шахснинг ижодий фаоллиги ва тақдимот кучаяди. Ҳамкорликдаги таълимни ташкил этиш. Демократия, тенглик, субъектлар муносабатида ўқитувчи ва ўқувчининг тенглиги, мақсадини ва фаолият мазмунини биргаликда аниқлашни кўзда тутади. Муаммоли ёндашув. Таълим жараёнини муаммоли ҳолатлар орқали намойиш қилиш асосида ўқувчи билан биргаликдаги ҳамкорликни фаоллаштириш усулларидан биридир. Бу жараёнда илмий билишнинг объектив зиддиятларини аниқлаш ва уларни ҳал қилишнинг диалектик тафаккурни ривожлантириш ва уларни амалий фаолиятда ижодий равишда қўллаш таъминланади. Ахборот беришнинг энг янги восита ва усулларидан фойдаланиш, яъни ўқув жараёнига компьютер в

Шахс психодиагностикаси маърузасининг таълим технологияси модели Талабалар сони: 50 - 6 0 гача Вақти: 4 соат. Ўқув машгъулотининг шакли Маълумотли маъруза Маъруза режаси 1. Шахс ҳақида умумий тушунча, шахснинг динамик структураси (К.К. Платонов бўйича). 2. Шахс психодиагностикасида қўланилувчи методик воситаларнинг турлари. 3. Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналари ҳақида. 4. Шахс психодиагностикасида объектив ва ситуатцион тестлардан фойдаланиш муаммолари. 5. Шахсни қадриятлар йўналганлигини диагностика қилиш. Ўқув машгъулотининг мақсад : Талабаларга шахс ва шахс психодиагностикасида қўланилувчи методикалар , сўровномалар, шахс қадриятлар йўналганлигини диагностика қилиш бўйича тушунчалар моҳияти тушунтирилади. Педагогик вазифалар : Ўқув фаолияти натижалари : 1. Шахс ҳақида умум

Ўқитиш шакли Маъруза, оммавий, гуруҳли Ўқитиш воситалари Маъруза матни, слайд-презента ц ия Ўқитиш шарт-шароитлари Махсус техник воситалар билан жихозланган хона Мониторинг ва ба ҳ олаш Ўз-ўзини назорат қилиш, рефлексия Д арс нинг технологик картаси Иш жараёнлари вақти Фао л ият мазмуни Ўқ итувчи Т алаба 1 бос қ ич . Кириш ( 1 0 дақиқа) 1.1. Талабаларни фаоллаштириш учун тарқатма материаллар тарқатилади. Топшириқни бажаради 1.2. Баъзи талабаларнинг эркин ёзишларини эшитади Тинглайдилар 1.3. Мавзунинг номланиши, мақсад ва кутилаётган натижаларини баён этади Ёзиб олади 2 босқич. Асосий жараён (60 дақиқа) 2.1. Мавзу бўйича тарқататилган маъруза матнини “ Инсерт ” интерфаол усулида бажариш топшириғи таклиф этади Саволга жавоб беради. 2.2. Талабалар мавзуни тушунганликларини текшириш учун Графи

ИНСЕРТ ЖАДВАЛИ ИНСЕРТ (БЕЛГИЛАШ) «ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИ»  V- биламан  (-) - тўғри келмади  (+) –янги ахборот  ( ? ) - тушунмадим V - + ? 76

КЛАСТЕР 77 Муҳокама учун кластерлар билан алмашинадилар. КЛАСТЕР ( Кластер-тутам, боғлам )- ахборот харитасини тузиш йўли- барча тузилманинг моҳиятини марказлаштириш ва аниқлаш учун қандайдир бирор асосий омил атрофида ғояларни йиғиш. Билимларни фаоллаштиришни тезлаштиради, фикрлаш жараёнига мавзу бўйича янги ўзаро боғланишли тасаввурларни эркин ва очиқ жалб қилишга ёрдам беради. Кластерни тузиш қоидаси билан танишадилар. Ёзув тахтаси ёки катта қоғоз варағининг ўртасига асосий сўз ёки 1-2 сўздан иборат бўлган мавзу номи ёзилади Бирикма бўйича асосий сўз билан унинг ёнида мавзу билан боғлиқ сўз ва таклифлар кичик доирачалар “йўлдошлар” ёзиб қўшилади. Уларни “асосий” сўз билан чизиқлар ёрдамида бирлаштирилади. Бу “йўлдошларда” “кичик йўлдошлар” бўлиши мумкин. Ёзув ажратилган вақт давомида ёк

Кластер. « К.К.Платонов таълимотига кўра шахс тузилиши » Кластерни тузиш қ оидаси 1. Ақлингизга нима келса, барчасини ёзинг. Ғоялари сифатини муҳокама қилманг фақат уларни ёзинг. 2. Хатни тўхтатадиган имло хатоларига ва бошқа омилларга эътибор берманг. 3. Ажратилган вақт тугагунча ёзишни тўхтатманг. Агарда ақлингизда ғоялар келиши бирдан тўхтаса, у ҳолда қачонки янги ғоялар келмагунча қоғозга расм чизиб туринг. 78Шахс тузилиш и

КЕЙС ЛАР Вазиятли масалалар! 1. Психолог ҳузурига доимий депрессия остида бўлган, ўзини доимий равишда қабул қилиши қийналадиган, ўз хатти-ҳаракатларини баҳолашда муаммоларга дуч келган ўсмирни ота-онаси бошлаб келишди. Ушбу вазиятда ўсмирнинг шахсидаги маълум ўзгаришларни тадқиқ этиш учун психолог қандай психодиагностик методикалар тоифасидан фойдаланиши самарали натижа беради? 2. Таълим муассаси раҳбари ўқув даргоҳи психологига ўқитувчи ва ходимларнинг шахсига кўра типлаштириш вазифасини юклади. Ушбу типлаштириш ўқитувчи ва ходимларнинг ҳам темперамент, ҳам типологик хусусиятларини бир вақтда ўрганиш имконини талаб этарди. Бундай вазиятда психолог қандай методикани татбиқ этиши энг мақбул вариант сифатида қабул қилиш мумкин? 3. Психология таълим йўналиши бўйича таҳсил олаётган талабаларг

ТОИФАЛАШ ЖАДВАЛИ Тоифал аш шар ҳи ни тузиш қ оидаси 1. Тоифалар б ў йича маълумотларни та қ симлашнинг ягона усули мавжуд эмас . 2. Битта мини - гуруҳда тоифаларга ажратиш бошқа гуруҳда ажратилган тоифалардан фарқ қилиши мумкин. 3. Таълим олувчиларга олдиндан тайёрлаб қўйилган тоифаларни бериш мумкин эмас бу уларнинг мустақил танлови бўла қолсин. 80ТОИФАЛАШ ЖАДВАЛИ Тоифа-хусусият ва муноса- батларни муҳимлигини намоён қилувчи (умумий) аломат. Ажратилган аломатлар асосида олинган маълумот- ларни бирлаштиришни таъминлайди. Тизимли фикрлаш, маълумотларни тузилмага келтириш, тизимлаштириш кўникмаларини ривожлантиради. Тоифали шарҳлашни тузиш қоидаси билан танишадилар. Ақлий ҳужум / кластер тузиш/ янги ўқув материали билан танишишдан сўнг, кичик гуруҳларда, олинган маълумот лавҳаларини бирлашти

Тоифалаш жадвали. “Шахс психодиагностикаси”да қўлланиладиган методикалар ва уларнинг муаллифларини мувофиқлигини стрелка орқали йўналтиринг: № Методикалар Муаллифлари . Г Айзенк Кеттелл . , Й Фаренберг . Х Зарг . Р Рампи . К ЮНГ Шмишек Рокич . . И Г Сенин . . Р С Немов Т- СХЕМА «Шахс сўровномалари» Ютуғи Камчилиги 81

Тоифалаш жадвали. “ШМИШЕК “тест – саволномаси бўйича Аксентуация типлари ва уларнинг характеристикасининг мувофиқлигини жадвалга ёзинг № Аксентуа ц ия типлари Қисқача характеристикаси «ФРАЙБУРГ саволномаси» бўйича шкалалар ва уларнинг хусусиятларининг мувофиқлигини жадвалга ёзинг № Шкалалар Хусусиятлари 82

SWOT – тахлили “Флегматик” темперамент типи  Strengths -кучли томони  Weakness - кучсиз томони Opportunities - имкониятлари  Threats - хавф-хатар SS WW OO TT SWOT – тахлили “Сангвиник” темперамент типи  Strengths -кучли томони  Weakness - кучсиз томони Opportunities - имкониятлари  Threats - хавф-хатар SS WW OO TT 83

SWOT – тахлили “Меланхолик” темперамент типи  Strengths -кучли томони  Weakness - кучсиз томони Opportunities - имкониятлари  Threats - хавф-хатар SS WW OO TT SWOT – тахлили “Холерик” темперамент типи  Strengths -кучли томони  Weakness - кучсиз томони Opportunities - имкониятлари  Threats - хавф-хатар SS WW OO TT 84

Б/Б/Б чизмаси Б/Б/Б чизмаси – Биламан/ Билишни ҳоҳлайман/ Билиб олдим. Мавзу, матн, бўлим бўйича изланувчиликни олиб бориш имконини беради. Тизимли фикрлаш, тузилмага келтириш, таҳлил қилиш кўникмаларини ривож-лантиради. Ўқувчилар: 1. Жадвални тузиш қоидаси билан танишадилар. Алоҳида /кичик гуруҳларда жадвални расмийлаштирадилар. 2. “Мавзу бўйича нималарни биласиз” ва “Нимани билишни хоҳлайсиз” деган саволларга жавоб берадилар (олдиндаги иш учун йўналтирувчи асос яратилади). Жадвалнинг 1 ва 2 бўлимларини тўлдирадилар. 3. Маърузани тинглайдилар, мустақил ўқийдилар. 4. Мустақил/кичик гуруҳларда жадвалнинг 3 бўлимни тўлдирадилар Б/БХ/Б ЖАДВАЛИ Биламан Билишни хоҳлайман Билиб олдим Бир неча манбалардан фойдаланиб маъруза тайёрлаш Талабалар одатда семинар машғулотларида жавоб бериш учун маъруза

Мазкур маъруза жадвал ҳолатида тайёрланиб, талабага жавоб бериш учун таянч сигнал вазифасини бажаради. Бунинг учун талаба беш устундан ва материлнинг ҳажмига қараб бир неча устундан иборат оддий жадвал тузади. Юқоридаги қатордаги устунларда ахборотнинг турли манбалари номини кўрсатишади: дарсликлар, журнал мақолалари, интернет материаллари, интервьюлар. Чап томондан биринчи катакнинг ҳар бир қаторига талаба мавзуга тегишли ёки жавоб олиниши зарур бўлган саволни ёзади: Саволлар Дарслик Журнал мақолалари Интернет материаллари Интервью Инсон ва шахс тушунчалари ўртасидаги тафовут Шахс берилган таърифлар Шахс хусусиятларини аниқлаш учун қўлланиладиган методикалар Шахснинг психик ҳолатлари ва хусусиятлари Шахснинг динамик структураси Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналри Шахсни қадрия

2. Шахс хусусиятларини аниқлаш учун қўлланиладиган қандай методикаларни биласиз? 3. Индивидуал-психологик хусусиятларни ўрганишда қандай методлардан фойдаланилади? 4. Айзенк тестини неча ёшдаги текширилвчиларга қўллаш мумкин? 5. Психодиагностик методикаларга ва вазиятларга қўйиладиган талаблар. 6. Шахс психологиясида юз берадиган салбий ўзгаришларини тузатиш усуллари. 7. Р.С. Немов «Мен кимман» методикасининг қўлланилиши. 8. Ота-она, тарбиячи ва ўқитувчилар учун сўровномаси нинг қўлланилиши. 9. Кеттелл сўровномасининг қўлланилиши. 10. Фрайбург саволномаси нинг қўлланилиши. 11. Характер типини аниқлаш методикаси нинг қўлланилиши. (К. Юнг) 12. Шмишек тестининг қўлланилиши. 13. Рокич методикаси нинг қўлланилиши. 14. И.Г.Сениннинг «қадриятлар йўналишлари” сўровномасининг қўлланилиши. 15. Кичик

Д. эсктраверт+стабил 4. Г.Айзенк назариясига кўра холерик тип. А. эсктраверт+лабил Б. интроверт+стабил С. интроверт+лабил Д. интроверт+нейтрал 5. Г.Ю.Айзенк бўйича темпераментни ўрганиш тизими шкалалари сони. А. 4 та Б. 2 та С. 3 та Д. 5 та 6. К.Юнг бўйича шахс типлари. А. экстраверция, интроверция Б. экстрапунитив, интропунитив С. экстрапунитив, импунитив Д. экстерналлик, интерналлик 7. К.Юнг бўйича темперамент типологияси. А. 2 та тип ва 4 аниқловчи ҳолат Б. 2 та тип ва 3 аниқловчи ҳолат С. 4 та тип ва 3 аниқловчи ҳолат Д. 2 та тип ва 3 аниқловчи ҳолат 8. Қуйи нейротизм ва хавотирланиш......эмоционал фонда кузатилади А. стабил Б. нейтрал С. ҳам стабил, ҳам ностабил Д. нейтрал, стабил, ностабил 9. Р.Кеттелл бўйича тортинчоқлик А. шахснинг қўзғалувчан асаб тизими билан боғлиқ биологик шарт

Б. фалсафа С. антропология Д. педагогика 12. «Диагноз» ( диагносис грекча сўз) ....маънони англатади. А. эҳтиёж Б. тахминлаш С. фориғланиш Д. аниқлаш 13. Анкеталар ёки интервю саволларига жавоб берувчи шахс:... А. респондент Б. ўрганилувчи С. текширилувчи Д. клиент 14. Г.Ю.Айзенк методикасининг қайси шкаласи шахснинг асаб тизими хусусиятларини белгилайди? А. Невротизм Б. экстраверсия-интроверсия С. Асоциаллик Д. Ёлғон 15. Г.Ю.Айзенкнинг «экстраверсия-интроверсия ва невротизмни ўрганиш» шахс сўровномасининг ишончлигини аниқашда, тестлар ишончлилигини аниқлашнинг қандай қоидасига амал қилиш маъқулроқ? А. Тестларнинг эквивалент шаклларидан фойдаланиш. Б. Бошқа тестларнинг натижалар билан таққослаш орқали. С. Ретест ўтказиш орқали. Д. Жуфт ва тоқ саволларнинг натижаларини таққослаш орқали. 16.

19. Темперамент психиканинг қайси жиҳатига тааллуқли? А. ҳолат Б. тузилма С. жараён Д. хусусият 20. Ўзида саволномалар кўринишидаги топшириқларни акс эттирувчи психодиагностик методикалар гуруҳига... дейилади. А. амалий тестлар Б. сўровномалар С. расмли тестлар Д. аппаратурали тестлар МАСАЛА ВА МАШҚЛАР 1. Сўзнинг бошланишини топинг. Ҳар бир нуқта биттадан ҳарфни билдиради. 2. Лабиринтга пастки қаторнинг ўнг бурчагидан кириб, юқори қаторнинг чап бурчагидан чиқасиз. Т С О К Б У Н И Е Л И К Е С Н И Р С М Е Н Т А Д А Р Е П Д О Б А К М Е Т 3. Лабиринтга пастки қаторнинг ўнг бурчагидан кириб, юқори қаторнинг чап бурчагидан чиқасиз. А К И Т С О Т А И Р А Н 90. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . диагностика

М И К Ж О Г И Т А Т З А С У Р К А И А Р А Ж О Д 4. Лабиринтга пастки қаторнинг ўнг бурчагидан кириб, юқори қаторнинг чап бурчагидан чиқасиз. Я И Ц Л А М Т В А Д Л И Т С У Б Р С С А Т У Р Н Е Ш Н Р К О Ж У Е Ц К А ЖАВОБЛАР: 1. Таҳлилий диагностика, ташкилий диагностика, педагогик диагностика, психологик диагностика. 2. Темперамент. 3. Диагностика. 4. Ак ц ентуа ц ия. 2.5. “ Шахс психодиагностикаси ” мавзуси юзасидан тақдимот 91

Шахс психодиагностикаси РЕЖА : 1. Шахс ҳақида умумий , тушунча шахснинг динамик структураси (Платонов ) бўйича . 2. Шахс психодиагностикасида қўланилувчи методик воситаларнинг турлари . 3. Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналари ҳақида . 4.Шахс психодиагностикасида объектив ва ситуатцион тестлардан фойдаланиш муаммолари . 5. Шахсни қадриятлар йўналганлигини диагностика қилиш . 92

1. , Шахс ҳақидаумумий тушунча шахснинг динамик структураси ( )Платонов бўйича Шахс - инсонни онгли фаолият ёки муносабатлар субъекти сифатида тавсифлайди .Шахс – бу ўз менлигини , англаган жамиятда бирор ижтимоий рол , бажарадиган онгли меҳнати билан ўз эҳтиёжларини қондирадиган инсондир . К.К.Платоновнинг талқинига биноан : жамиятда ўз ролини , англовчи ишга , лаёқатли яроқли аъзоси шахс дейилади . 93

К .К .Платонов  . . К К Платонов таълимотига кўра шахс тузилиши қуйидаги : шаклга эга 1. Йўналганлик – шахснинг ахлоқий қиёфаси ва муносабатларини бирлаштиради . Ундан , ҳаракатчанлик барқарорлик . , Жадаллик кўлам даражаларини фарқлаш лозим . 2. Ижтимоий тажриба – таълим , воситасида шахсий тажрибада эгалланган , билимлар кўникмалар ва одатларни қамраб олади .94

3. Психологик акс эттириш шакллари – ижтимоимй турмуш жараёнида шаклланувчи билиш жараёнларининг индивидуал хусусиятлари . 4. Биологик шартланган осттузилиш – мия морфологик ва физиологик хусуситяларига муайян даражада боғлиқ бўлган патологик , ўзгаришларни шахснинг , ёш жинс хусусиятларини ва унинг типологик хислатларини бирлаштиради . • 2. Шахс психодиагностикасида қўланилувчи методик воситаларнинг турлари95

• Шахс психодиагностикасида психологиянинг барча методларидан фойдаланиш , мумкин яъни , кузатиш , эксперимент , тест , суҳбат , анкета фаолият натижаларини таҳлил , қилиш социометрия методлари . Улар орасида кўпроқ сўровнома ва тест методларидан фойдаланиш кенг тарқалган . • Болалар психодиагностикаси ихтиёрида фақат махсус проектив , методлар яъни боланинг ютуққа эришиш мотивлари ва хавотирланиш ҳолатларини ўрганиш методлари мавжуд шахс сифатларини баҳолашда эксперт баҳолаш методларидан фойдаланиш мумкин .Бунда эксперт сифатида болани яхши биладиган , катталар , тарбиячилар ота -оналар майдонга чиқади . Фақат ана шундай тарзда боланинг шахс сифатларига баҳо бера олиш имкониятларига эга бўламиз .96

• «Мен » кимман методикаси • Ушбу методика ёрдамида мактабгача тарбия ёшидаги боланинг ўз -ўзини баҳолаши ташхисланади . Тадқиқотчи 10 хил шахс сифатлари ҳақида савол , бериб қайдномада белгилаб боради ва улар балларга айлантирилади . • Натижаларни баҳолаш • « »Ҳа шаклидаги жавоблар 1 балл , билан « »Йўқ шаклидаги жавоблар 0 балл билан баҳоланади . « »Билмайман ва « »Базъан жавобларига 0,5 балл берилади .Боланинг ўз -ўзини англаши умумий баллар йиғиндиси билан аниқланади . • Бола тараққиёти ҳақида хулоса : • 10 балл – жуда Юқори • 8-9 балл – Юқори • 4-7 балл – ўртача • 2-3 балл – паст • 0-1 баллгача – жуда паст № Шахс сифатларин и шарҳлаш Оғзаки жавоблар шкаласини баҳолаш Ҳа Йўқ Базъан Билма йман 1 Яхши 2 Меҳрибон 3 Ақлли 4 Тартибли 5 Гапга кирувчан 6 Еътиборли 7 Мулойим 8 Қобилиятл и 9 Ме

• 3. Шахс сўровномаларининг кенг тарқалган намуналри • Шахсни ўрганишда турли махсус методикалардан фойдаланиш билан бирга шахснинг , қизиқишларига , эҳтиёжларига унинг атрофдаги одамлар билан муносабатига тегишли ва бошқа саволномалар ҳам кенг қўлланилади . Саволномалар ёрдамида тадқиқот ўтказиш экспериментал психодиагностик текширув ўрнини , босмайди уларни , тўлдиради чуқурлаштириши мумкин . • Болаларни текширишда саволномалардан фойдаланиш ўз хусусиятларига эга . , Масалан бола мустақил равишда саволнома қоғозини тўлдириши мумкин , эмас чунки саволни нотўғри , тушуниб нотўғри жавоб бериши мумкин . Тадқиқотчи болани савол билан , таништиришда унинг маъносини , тушунтиради шундан сўнг жавобни махсус қоғозга белгилаб қўяди .98

• Ота - , она тарбиячи ва ўқитувчилар учун сўровнома • Болаларнинг мулоқотчанлик сифатларининг экспертлар томонидан баҳоланишини ўрганишга хизмат қилувчи ушбу методика ота - , она ўқитувчи ва тарбиячиларга мўлжалланган . Сўровнома билан яхшироқ танишиш мақсадида алоҳида жадвал тайёрланган , бўлиб унинг чап томонидан шахс , сифатлари ўнг томонидан эса саволнинг тартиб рақами ўрин олади . • Кичик мактаб ёшидаги болага баҳо берувчи сифатида фақат ота -она , эмас балки бошқалар ҳам иштирок этиши мумкин . • Ота -оналардан сўровнома ўтказмасдан аввал суҳбат орқали боланинг хусусиятлари ҳақидаги фикрини билиб олиш керак . Чунки уларнинг баҳоси кўпинча субъектив табиатга эга бўлади . • НАТИЖАНИ БАҲОЛАШ • Сўровноманинг жавобларидаги « »а қисми – 10 , балл « »б қисми – 5 , балл « »в қисми – 1 балл б

• ( ) Айзенк саволномаси Болалар варианти • Айзенк шахс саволномаси / cЕйсан к Персоналитй инвентору / ЭПИ инсоннинг индивидуал -психологик , хусусиятларини , шунингдек унинг асосий шахсий хислатлари , экстравертлик интравертлик ва турғунликни ўрганишга мўлжалланган . / / ,Ҳ Ейсинек 1963 /. Катталарга мўлжалланган икки /» » А ва « »/В вариантлари ва битта болалар варианти мавжуд . 60 саволдан иборат , бўлиб 24 савол экстра ва интравертликни аниқлашга ва 24 савол нейротизмни аниқлашга , мўлжалланган , шунингдек 9 та савол « »ёлғончилик шкаласидан иборат , бўлиб синалувчининг қай даражада ҳаққоний жавоб бераётганини аниқлаш мумкин . • ФРАЙБУРГ САВОЛНОМАСИ ЁРДАМИДА ШАХСХУСУСИЯТЛАРИНИ ЎР ГАНИШ МЕТОДИКАСИ • Фрайбургнинг тест саволномаси /ФР 1/ 1903 йили Й . , Фаренберг Х. , Зарг Р.Рампи каби та

• Тест тад қи қ қилинувчиларнинг кенг оммасига м ўлжалланган . Ушбу методиканинг қис қартирилган варианти ҳам бор . Тестни якка ҳолда ёки гуру ҳий шаклда қў ллаш мумкин . Бажариш учун ва қт саволноманинг шаклига боғлиқ бўлиб у 20 да қи қадан 50 да қи қагача давом этиши мумкин . Тад қи қот учун йўри қ , нома саволнома ва жавоблар вара қаси зарур . ФҲИ саволномаси 12 ўлчамдан иборат . • Саволномадаги саволлар сони 114 та . Фа қат 1-савол ҳеч бир ўлчамга ( ) шкалага хос , эмас чунки у текшириш характерига эга . 1-12 шкалалар асосий шкалалар ҳисобланади . • ШМИШЕК тест – саволномаси ёрдамида ўсмирларнинг характер актсентуатсиясини аниқлаш • Тест – саволнома негизида К . Леонгарднинг шахс актсентуатсияси контсептсияси ётади . Шунга асосан актсентуатсиялар – бу ҳар бир инсонга хос бўлган баъзи б

• 4. Шахс психодиагностикасида объектив ва ситуатсион тестлардан фойдаланиш муаммолари • Шахспсиходиагностикасида фойдаланиладиган методларни уч . нуқтаи назардан қараб чиқиш мумкин • 1.“Объектив ” нуқтаи назар – диагностика фаолиятни бажаришнинг ( ) усуллари хусусиятлари ва муваффақияти ( )натижалилиги асосида амалга оширилади . • 2.” ”Субъектив нуқтаи назар – диагностика ўзи ҳақида бериладиган , маълумотлар шахс ўзининг , хусусиятлари у ёки бу вазиятдаги хулқ - атворини тавсифлаш асосида амалга оширилади . • 3.” ”Проектив нуқтаи назар - диагностика ташқи , нейтрал шахсга тааллуқли бўлмаган маълум маънода номаълумлиги туфайли проектсия ` об екти бўлган материал билан ўзаро таъсир хусусиятларини таҳлил қилиш асосида амалга оширилади .102

• 5. Шахснинг қадриятлар йўналишини диагностикақилиш • РОКИЧ МЕТОДИКАСИ • ( )терминал қадриятлар • инструментал қ адриятлар • . . « И ГСЕНИННИНГ ҚАДРИЯТЛАР ” ЙЎНАЛИШЛАРИ СЎРОВНОМАСИ • PI . ММ методикаси • I ММР (Миннесотанинг кўп ўлчамли шахсни ўрганиш ) саволномаси саволномаси методикаси . Психодиагностик тадқиқот тажрибаларида кенг қўлланилаётган ва салмоқли ўринга эга бўлган методикалар сарасига I ММР (Миннесотскийнинг кўп ўлчамли шахсни ўрганиш ) саволномаси саволномасини алоҳида таъкидлаб ўтишимиз мумкин .Ушбу методика жаҳон психологиясида кенг ҳажмли , бўлиб оригинал вариантини 566 та савонома ташкил этади . Ушбу шахсни ўрганиш савономасини бизнинг муҳитимизда мослаштириш ва уни татбиқ этишда анчагина меҳнат ва енг кўламдаги тадқиқотлар ўтказиш зарурати турибди . • Ушбу йилларда кўпч

• Ушбу мавзуда шахс ҳақида , тушунча шахсни ўрганиш учун қўлланиладиган асосий психодиагностик , воситалар , сўровномалар шахснинг қадриятлар йўналганлигини аниқлаш методикалари билан танишдик . Эътиборингиз учун рахмат104

ГЛОССАРИЙ Гуруҳ – маълум бир белгилар асосида бирлашган кишилар уюшмаси. Интроверсия – шахснинг ўз фикрлари, сезгилари, кечинмаларининг ўз-ўзига таяниши. МААТ – мактаб ақлий тараққиёт тести Мақсад – тажрибани ўтказиш жараёнида эришиладиган оралиқ ёки сўнгги, назарий ёки амалий натижа. Новербал – нутқий бўлмаган, ҳаракатлар, ясаш, солиштириш ва бошқа шаклдаги топшириқлар Психодиагностика – шахс индивидуал-психологик хусусиятларини ўлчаш ва аниқлаш методларини ишлаб чиқарувчи, психология фанининг соҳаси. Психодиагностик метод – психик жараён ва хусусиятларнинг ривожланиш даражасини аниқлашга хизмат қилувчи усуллар йиғиндиси. Психологик диагноз – шахс индивидуал-психологик хусусиятларининг айни вақтдаги ҳолатига баҳо бериш, ривожланишни олдиндан айтиб бериш, яъни прогноз қилиш ва тавсиялар иш

ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, замонавий педагогик технология усулларни таълим жараёнида қўллаш талабаларда ижодкорлик, фаоллик, мустақил изланиш, муомила ва мулоқотга киришиш, гуруҳ бўлиб жипсликда, ҳамкорликда ишлаш, “Мен” ва “Сен” концепциясидан кечиб “Биз” концепциясига ўтиб ҳаракат қилиш кўникмаларини шакллантиришга хизмат қилади ва талабаларни ўз устида ишлашага ўргатади. Интерфаол усулларни таълим мазмунидан келиб чиқиб, таълим мақсадига эришишини назарда тутган ҳолда қўлласа дарс самарадорлигига эришиши мумкин. Шахс психодиагностикаси муаммоси бўйича қўйидаги таклифларни бериш мумкин. Психодиагностиканинг ривожланиши замонавий психологиянинг энг муҳим тармоғи бўлганлиги боис мутахассисларни тайёрлаш жараёнида шахс психодиагностикаси билан ишлаш билим, кўникма ва

6. Шахс психодиагностикаси муаммолари билан шуғулланувчи лабораторияларни ташкил этиш. 7. Ўзбекистон муҳитига мослашган, ўзбек менталлигини акс эттирувчи янги методикаларни ишлаб чиқиш. Юқорида санаб ўтилган ҳолатлар бўйича олиб бориладиган чора- тадбирлар Республикамизда психологик тадқиқотларда сифатга эришишда ижобий натижалар беради. 107

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ: 1. Каримов И.А. Юксак малакали мутахассислар тараққиёт омили . Т.: Ўзбекистон, 1996. 2. Каримов И.А. Бизнинг бош мақсадимиз – жамиятни демократлаштириш ва янгилаш, мамлакатни модернизация ва ислоҳ этишдир. Т.: “Ўзбекистон”, 2005.-96 б. 3. Каримов И.А. “Мамлакатимиз тараққиётининг қонуний асосларини мустаҳкамлаш фаолиятимиз мезони бўлиши даркор” Ўзбекистон Республикаси Олий мажлиси Сенатининг бешинчи ялпи мажлисидаги маърузаси. Халқ сўзи. 2006 йил 25 феврал. 4. Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. – Т.: Маънавият, 2008. 5. Каримов И.А. Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш–энг олий саодатдир; –Тошкент: “Ўзбекистон” НМИУ, 2015. 304 б. 6. Айзенк Г.Ю. Проверьте свои интеллектуальные способности / Пер. с англ. А.Н. Лука, И.С. Хор

1 4 . Ишмуҳамедов Р.Ж. Инновацион технологиялар ёрдамида таълим самарадорлигини ошириш йўллари.- Т.: Низомий номидаги ТДПУ, 2004, 2008 (қайта нашр). - 44 б. 1 5 . Ишмуҳамедов Р. Инновацион технологиялар ёрдамида таълим самарадорлигини ошириш йўллари (2 китоб).—Т.: Низомий номидаги ТДПУ, 2009. – 108 б. 16. Каримова В.М., Акрамова Ф.А. Психология. Маърузалар матни. ТДИУ.- 2005.- 201 бет. 17. Кеттелл Р.Е., Эбер Г.У., Тицуска Н.М. Руководство по работе с 16- ти факторным опросником. - Л., 1970. - 220 с. 18. Люшер М. Цветовой тест Люшера / Пер.с англ. - СПб., 2002. - 192 с. 19. Нишонова З.Т., Д.Қаршиева, Н.Атабаева, З.Қурбонова Психодиагностика ва Экспериментал психология. Дарслик. Т. 2015. 20. Расулов А.И. Психодиагностика. Ўқув - методик қўлланма. Т. 2009. 21. Толипов Ў.Қ., Усмонбоева М. Педа

Купить