Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 18.1MB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Июнь 2021
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Психология

Продавец

Bohodir Jalolov

Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусини ўқитишда инновацион технологиялар

Купить
“ Психология ” (фаолият турлари бўйича) йўналиши бўйича қайта тайёрлаш ва малака ошириш курси тингловчиси Мавзу: Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусини ўқитишда инновацион технологиялар БИТИРУВ ЛОЙИҲА ИШИ Мундарижа КИРИШ ……………………………………………………………………….. 3 I -БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИДА ПРОЕКТИВ МЕТОДИКАЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ МАСАЛАЛАРИ 1.1. Проектив методикалар ва уларнинг психологик таснифи ……………… 7 1.2. Проектив методикалар дан фойдаланишда ёш хусу c иятлари …………… 14 1.3. Проектив методикаларнинг яратилиш тарихи …………………………... 20 II -БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИДА ПРОЕКТИВ МЕТОДИКАЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ МАВЗУСИНИНГ ЎҚУВ МОДУЛИ ИШЛАНМАСИ 2.1. Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусининг технологик харитаси …………………………………………… 26 2. 2 . Ш ахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзуси бўйича таянч конспект ………………………………………………. 28 2.3. Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзуси бўйича кейсла р ………………………………………… КИРИШ Битирув лойиҳа ишининг долзарблиги. Ўзбекистон ўз мустақиллигига эришгандан сўнг кўплаб соҳаларда катта ўзгаришлар рўй берди, шу жумладан таълим-тарбия тизимини тубдан ислоҳ қилиш, уни замон талаблари даражасига кўтариш, келажак учун баркамол авлодни тарбиялаш ишлари Давлат сиёсатининг устивор йўналишига айланди. Маълумки, ҳар қандай жамиятнинг ривожланиши унда яшовчи фуқораларнинг иқтисодий, маданий, сиёсий ва маънавий эҳтиёжларини қай даражада қондирилишига боғлиқдир. Ҳозирги глобаллашув шароитида аҳолининг юқори билим савияси мамлакатнинг турли соҳалардаги мустақиллигини таъминлашда муҳим ўрин эгаллайди. Чунки, ҳар соҳада етакчиликни қўлга олиш, ўзга мамлакатларга у ёки бу даражада қарамликдан холос бўлишда аҳолининг илмий ва касбий салоҳияти асосий омиллардан бири сифатида баҳола кунда ёшларнинг таълим-тарбияси мустақил Ўзбекистоннинг давлат сиёсатида устивор аҳамият касб этмоқда. Шу жумладан, ёшлар таълим-тарбиясида ўз касбининг етук устаси бўлган психологларни етиштириб чиқариш ҳам бугунги куннинг долзарб масаласи ҳисобланади. Чунки, бўлғуси психологларнинг ёшлар таълим-тарбиясида психологик диагностика ва коррекция ишларини тўгри ташкиллаштириш, касбга тўғри йўналтириш, ҳар қандай шароитда соғлом психологик муҳитни ярата билиш қобилиятларини ривожлантириш жуда муҳим бўлиб, жамиятнинг ҳар томонлама ривожланишига катта таъсир кўрсатади. Шу жумладан ҳозирги кунда шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусини назарий ва амалий жиҳатдан таҳлил этиш ўта долзарб вазифалардан бири хисобланади. Чунки, проектив техника психодиагностикада кенг қўлл психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусининг назарий ва амалий масалалари, ушбу мавзуни ўқитишдаги инновациялар, ўқув дастурида ушбу мавзу юзасидан берилган режадаги саволлар, маъруза матнлари, мавзу юзасидан тайёрланаётган кейслар, амалий топшириқлар, назорат саволлари шу кунга қадар олий таълим муасасалари профессор- ўқитувчилари томонидан лозим даражада ўрганилмаган. Бу ҳолатлар олий таълим муасасаларида қўлланиладиган таълим ва тарбия жараёнларининг ташкилий масалаларини, фаннинг ҳар бир мавзуси бўйича ишлаб чиқиладиган услубий таъминотларини, шахс психодиагностикасида проектив методикалардан тўғри фойдаланишнинг юрт келажаги учун ҳар томонлома фойдали эканлигини назарий ва амалий жиҳатдан атрофлича ўрганиш ва таҳлил этишнинг долзарб эканлигини билдиради. Битирув Тўртинчидан, « Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш» мавзусини нг ўқув модули ишланмасини тайёрлаш ; Бешинчидан, олий таълим муассасалари, педагогика ва психология таълим йўналишларида “Психодиагностика ва экспериментал психология” фани мавзуларини ёритиб беришда ўқитиш жараёнини янада такомиллаштириш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Битирув лойиҳа ишининг объектини п едагогика ва психология таълим йўналишида ўқитилаётган “Психодиагностика ва экспериментал психология" фанининг «Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш» мавзусини ўқитиш жараёни ва ушбу мавзу учун мўлжалланган услубий-таъминотни ўрганиш ташкил этади. Мавзунинг предмети олий таълим муассасалари, педагогика ва психология таълим йўналишида ўқитилаётган “Психодиагностика в I-БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИДА ПРОЕКТИВ МЕТОДИКАЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ МАСАЛАЛАРИ 1.1. Проектив методикалар ва уларнинг психологик таснифи Стимуллар вазиятида проекция жараёнини, уларнинг ҳар интерпретациясини биринчилардан бўлиб тушунтириб берган машхур а мерикали психоло г Генр и Мюрре й (Murray , 1935) ҳисобланади . Унинг фикрича проекция бу инсонларнинг табиий турда ўз эҳтиёжларидан, қизиқишлари таъсиридаги ҳаракати ҳисобланади. Бу, проекция тушунчаси ҳақидаги биринчи изоҳ эди. Шу билан бирга Г . Мюррей психоаналитик ишлар билан яхши таниш бўлган, унингча проекция вақтида ҳимояланиш механизмлари кўриниши ёки бўлмаса кўринмаслиги ҳам мумкин деган. Барча проектив методи калар учун хос белгилар қуйидагилар: 1 ) фойдаланиладиган стимулларнинг аниқ эмаслиги, бир ҳил маъно - Экспрессив методлар. - Импрессив методлар . - Аддитив методлар . - Рефрактив методлар Конститутив методлар - с иналувчига қандайдир аморф материал тақдим этилади, у унга маъно мазмун бериш керак. Бунга Роршах методикаси мисол бўла олади , бу 10 та жадвалдан иборат, бир хил рангдаги ва полихромли симметрик кўринишлар, яъни доғлар. ( 1.1 расм) . Синалувчига фақат битта савол берилади : «Бу нима бўлиши мумкин, бу нимага ўхшайди ? » Бунда инсоннинг ички установкасини, ҳаракатларини билишга бўлади. 1.1. Расм . Р о р ш а х т е с т и н и н г с т и м у л - м а т е р и а л л а р и Бундан ташқари конститутив характерли проектив тестлар қ аторига « Тугалланмаган сўзлар », « Тугалланмаган расмлар » тестлари кириб , ўтказилиш техникасига кўра турли ситуацияли ( вазиятли ) структуралардан иборат , бун бузилишлар, келажакдаги ва бугунги кундаги орзу истаклари, ота-онаси билан муносабати шу билан бирга дўст яқинлари билан муносабат мазмуни аниқланади. Тест ўтказишда алоҳида анкета мавжуд бўлиб у текширилувчиларни тестга тез йўналтириш хусусиятига эга. Шу қаторда тадқиқотчи Варттегининг «Тугалланмаган расмлар» тести ҳам худди шу характерда фойдаланилади. 2 . Конструктив методлар – бунда т ушунтириб бериш лозим бўлган безатилган бўлаклар тақдим этилади, (инсон ва ҳайвон фигуркалари, уларнинг яшаш жойларининг модел и ва ҳ. ). Масалан, расмлар ва фигуралар миниатюра характерида ҳам ифодаланиши мумкин. Тадқиқот ҳар бир ёшда алоҳида характер касб этади. Бу эса текширилувчиларни муҳитдаги ижтимоий ҳимоясини очиб беради. Масалан, инсон расми ва ҳайвон расми тестнинг кўпроқ масаласини ташкил этади қизиқишлар, ҳиссий кечинмалар шу билан бирга ички имконият ва яширин мақсадларни аниқлайди. Методика муаллифлари Г.Мюррей ва Морганлар саналади. 3 .1.Расм. ТАТнинг 4- расми Методика Мюррей яратган шахс назариясига асосланади. Яьни эҳтиёжлар шахснинг хулқ- атворини , тасаввурларини, билиш жараёнларини йўналтиради ва ташкиллаштиради деган тамойилга асосланади. Мюррей бунда барча эҳтиёжларни психодинамик кутилмалар деб атади. Мюррей барча эҳтиёжларни витал ва психоген турга ажратади. Витал эҳтиёжларга– сув-ҳаво, психоген эҳтиёжларга билиш, саньат, севги кабиларга ажратди. Методикада 20 та эҳтиёж қўлланилсада лекин, 24 таси фарқланади. Мюррей фикрича методикадаги расмларни текширилувчилар икки хил изоҳлайдилар. Мавхумлик акс этган расмларни ўз ҳаётий тажрибалари орқали бажарадилар. Эркак ва аё олинади. Мисол учун «иссиқ стул» номли тренинг уйини айнан инсонни стрессли вазиятда оқилона ҳукм чиқаришида қўл келиши таькидланади. 5 . Рефрактив методлар - бу шахс хусусиятларидаги ёширин мотивларни аниқлашга ёрдам беради, масалан, инсоннинг гапирганидан, юз мимикаларидан, ёзувидан. Бунга графология, физиогномика соҳалари ишлари мисол бўла олади. Рефрактив характерли проектив тестлар тезкор маьлумот олишни ифодалаб, бу графологияда ҳам кенг қўлланиладиган усул саналади. Бизга маьлумки, графология инсоннинг ёзуви ва имлоларига қараб унинг хусусиятларини таҳлил этади. Рефрактив таҳлил жиноят турини аниқлашда ёки бўлмаса давлат аҳамиятига молик расмий хужжатлардаги ўзбошимчалик ва қонунбузарлик ҳолатларини очишда, мансабдор шахслар ёки давлат хизматчилари қўйган имзоларни аниқлашда рефракт 7 . Импрессив методлар - б у с т и м у л м а т е р и а л д а н т а н л а н г а н н а р с а л а р н и н г н а т и ж а с и г а к ў р а а н и қ л а н а д и . М а с а л а н , Л юшер тести , бу 8 рангли квадратдан иборат . Бундан ташқари стимул сифатида умуман барча тирик ёки жонсиз табиат объектлари ишлатилиши мумкин. Тестда барча ранглар ҳисобга олинган бўлиб, улардан 8 та ранг методикада фойдаланилган. Ушбу ранглар орқали инсонда қўрқув, аффект, ички дунё сирлилигини яширин очиш, низоли вазиятга мойиллик, эмоционал қиёфа каби психологик масалалар ўрганилади. Люшернинг ранг тестлари ХХ-аср бошлари ва охирги ўн йиллигида медицина психологияси ва психотерапияда клиник жиҳатдан кенг тадбиқ этилган . Тадқиқотчилар фикрича ушбу методика инсондаги қуйидаги хусусиятларни сифатларни таҳлил этади. 1. шиддатли хулқ-атвор кўриниши, ёки агрессивлик ва қайсарлик хусусиятлари бўлганлигини кўрсатган. Люшер ушбу усулни мақбул баҳолаб, кўпроқ тадқиқотлар олиб боришга ҳаракат қилди. Охир-оқибат у методикада акс этган 8 та ранг ҳар бирига алоҳида таьриф ишлаб чиқди. 1. Кўк ранг-эмоционал комфортлик, ҳиссий муносиблик, ички ҳимоя механизмга эга, муваффаққият кутувчи тип бўлиб, эҳтиёжлари ранг-баранг тусга эга. 2. Яшил ранг-эҳтиёжлар сфераси ўз позицияси билан уйғунлашган кишилар, мудофа қудрати кучли, ҳарактларида агрессив хулқ кучли бўлган кишилар. 3. Қизил ранг-эҳтиёжлари муваффаққиятга қаратилган, лидерлик ва ташкилотчиликка мойил. Агрессиялари йиғилган, бошқарувчилик, шу билан бирга фаолиятида юқори қидирувчанлик мавжуд. Бундай тоифали кишилар ҳаётда жуда ҳаракатчан, юқори энергияли кучга эга йўл-йўриқларга қарши турадилар. Люшер ушбу рангларнинг барчасини тадқиқодларида кўп бора синаб кўрган. Ва энг кераклиси рангларнинг инсонларга берадиган проекциясини ҳам кенг очиб берган. 8 . Аддитив методлар- б унда методикаларда синалувчидан бор бўлган қандайдир тугалланмаган гапни тугатиш сўралади. Масалан, «Менимча келажак . . . », «Ўйлайманки, ҳақиқий дўст . . . » ва ҳ. Бу методикалар ҳар хил шахслик ўзгарувчилар, мотивлардан, у ёки бу ҳаракатлардан тортиб, то жинсий тарбия муносабатларигача аниқлашга мўлжалланган. Аддитив характерли проектив методикалар алоҳида мазмунга эга бўлиб, унга тугалланмаган сўзлар методикаси мисол. Бу кўпроқ болаларда тадқиқ этилган. Методика психологик коррекцияга кўра тарбияли характерни касб этади. Бу инсондаги мотивлар ва унинг шахс камолотига таъсирини натижаларининг ёш хусусиятларига хос бажарилган ёки бажарилмаганликларини ҳар бир ёш даврида қанақа проекцияларнинг кўринишини яхши билиш ҳар бир амалиётчи психологнинг вазифасига киради. Проектив методикалардан кўплаб фойдаланиладиган расмли психологик тестларни олиб қарайдиган бўлсак, бунақа тестларнинг ҳар бир ёш даврларида қанақа бажарилиши ўрганилган бўлиб, тест натижаларини интерпретация қилишда, нормадан патологияни ажратишда улардан самарали фойдаланилади. Одатда мактабгача ёшдаги болаларда предметли расмларни чизиш 3 ёшларида пайдо бўлар экан. Бу ёшида расмда тасвирланган деталларнинг сони кўпайиб боради. Мактабгача ёшида болалар кўпчилик ҳолатларда тасвирлаётган объектини маълум мақсадга асосланиб амалга оширмайди, балки уларнинг чизган расмлари маълум бир схема ёки график шаблон Кичик мактаб ёшида нормада ривожланаётган болалар одатда одам расмини тўғри тасвирлай олади , яъни реалистик расмлар чиза бошлайди . Бундай расм чизиш боланинг қандай маданиятни қабул қилганлиги, расм чизишга ўргатишнинг анъанавий ёндашуви қанақа бўлганлигига боғлиқ бўлади. Шунингдек, боланинг қанақа болалар китобларни, қанақа кўргазмали материалларни кўрган тажрибаларига боғлиқ ҳисобланади. Бу ёшда одам расмининг деталлари бир-бирига ёпишмай чизилиши ҳолатлари ҳам учраб туради, лекин деталларнинг чегаралари сезиларли даражада ажралмаган ҳолда тасвирланган бўлади. Етти ёшли болаларда одам расмини чизишда деталларнинг айримлари танага бириктирилган чегараси сезиларли даражада ажратилмаган ҳолатда тасвирланадиган бўлса, айримлари ёпиштириб чизилади. Кейинчалик 8-9 ёшли болалар чизган расмлар деярли барчаси 6 ёшдан 12 ёшгача болаларни ўрганишда қўлланилиши мумкин. Ўсмирлик ёши ва катта ёшли одамларнинг расмли тестларида ҳам ўзига хос ўзгачаликлар бор. Ўсмирлик ёши учун одатда одам расми пластик характерга эга ҳисобланади. Бу ёш даврининг бошланишида (12-14) одам расмини чизишда жинс вакиллари алоҳида ажралиб турмайди. Айрим ҳолларда расмларда аёл билан эркаклар фақат гина кийимлари, соч турмакларидан ажралиб туради холос, бу ҳолат ҳам ҳар доим эмас. Ўспиринлик ёши ва эрта ёшлик даврига келиб жинсни характерловчи белгилар ёрқин ифодаланади. Одатда расмда эркаклар кенг елкали, мускулли, аёллар эса ингичка елкали, нозик шакллар билан тасвирланади. Бу ҳолатдаги расмлар ёш қиз ёки ёш йигитларнинг расмларида ҳам учрайди. Катта ёшдаги аёллар ва эркакларнинг расмларида жинс вакилларини Вартегго расмли тести, Гудинаф-Харриснинг «Одам расмини чиз» тести, бундан ташқари «Тарихий якун», «Тарихни ҳикоялаш», «Гапларнинг якунланиши» каби методикаларни мисол тариқасида келтирсак бўлади. Проектив методикаларни ҳар бир ёш даврига мос равишда қўллаш ҳар қандай психологнинг ишида яхши натижалар беради. Шу ўринда шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланишда проектив методикаларнинг бошқа психодиагностик методикалар билан корреляциясини ҳам кўрсатиб кетиш ўринли. Булар қуйидаги жадвалда кўрсатилган. Проектив методикаларнинг бошқа психодиагностик методикалар билан корреляцияси т/р Респондент муаммоси Расмли методикалар номлари Бошқа методлар 1. Мактабда хавотирланиш даражасининг юқорилиги, дезадаптация Мактаб ҳақида расмлар тематикасининг ҳархиллиги: - «Ҳайвонлар макт - Социометрия 4. Хавотирланиш даражасининг юқорилиги - «Автопортрет» - «Оиланинг кинетик расми» - Ч.Д.Спилбергер «Хавотирланишни тадқиқ қилиш сўровномаси» - К.Леонгард ёки Т.Личко «Характер акцентуацияси» - М.Рокич «Шахс қадриятлари йўналганлиги» 5. Агрессив хулқ- атвор - «Мавжуд бўлмаган ҳайвон» - Г.Айзенк «Шахснинг характериологик хусусиятларини экспресс-диагностика қилиш методикаси» - Ч. Филлипс «Мактаб хавотирланиш тести» 6. Хавфли ижтимоий ҳолат - «Уй-Дарахт-Одам» - Оила ҳақида ҳар хил тематикалар: - «Мен уйда» - «Менинг оилам» - «Мактаб» - Л.Сакс, В.Леви «Тугалланмаган жумлалар» 7. Васийлар Оила ҳақида расмлар: - «Уй-Дарахт-Одам» - Мактаб ҳақида расмлар - «Мавжуд бўлмаган ҳайвон» - «Оилавий социограмма» - Э.Г. Эйдемиллер «Оилавий социограмма»; - Г.Айзенк «Шахснинг характериологик хус - Социометрия - Т. Дембо- С.Я.Рубинштейн «Ўз- ўзини баҳолашни тадқиқ қилиш» 1.3. Проектив методикаларнинг яратилиш тарихи Проектив психология ярим асрлик тарихга эга бўлса - да, ундан олдин ҳам баьзи олимлар инсон проекциялари масаласига тўхталиб ўтганлар. Уларнинг қарашлари проектив психология ҳақидаги классик назариялар ҳисобланади. Проектив тестлар масаласига тўхталишдан олдин, проекция тушунчаси мазмунига эьтибор бериш лозим. Проекция тушунчаси дастлаб, З.Фрейд томонидан шахсларнинг онгли ва онгсизлик тарзда кўчирилган шахсий хусусиятлари, ташқи обьектларга нисбатан муносабатини ифодалаш учун қўлланилган. Проекция лотинча «proektio» сўзидан олинган бўлиб, олдинга ирғитиш, ташлаш маьносини билдиради. Проекция баьзида инсоннинг мен механизми билан, ички ҳимоя куч сифатида намоён бўлишини психотерапевтик изланишларда ҳам яққол кўзга ташланган. Чунки проектив тестларга берилган дастлабки таьрифлар клиник нуқтаи назардан берилган. Проекция сўзли ассоцияциялар, тугалланмаган сўзлар, расм ва доғлар, текширилувчилар чизган расмлар, турли қўзғатувчи стимуллардан иборат. Лекин проектив методикалар илдизи 1904-1905 йилда К. Густав Юнг томонидан яратилган сўзли ассоцияциялар тестига бориб тақалади. Бу методикани яратиш билан Юнг шахснинг онгсизлик ҳолатларидаги кечинмаларини ассоциатив диагностика қилиш мумкинлигини кўрсатиб берди. Кейинчалик ассоциатив тестнинг турли вариантлари айбдорлик ҳиссини аниқлашда (ёлғон детектори) М.Вейртгеймер ва А.Р.Лурия томонидан нормани патологиядан ажратиш ва бошқа вазиятлар учун қўлланилган. Проектив тестлар қаторидаги тугалланмаган ҳикоя ёки гап т исботлаб берди. Роршахнинг тадқиқотлар ғояси бугунги кунда икки йирик йўналишларда АҚШ (Beek Klopfer, Davidson Rapoport) ва Европада (Bohm, Doosli-Listeri) ўрганилмокда. Россияда Роршах тестини ўрганишга уринишлар ХХ-асрнинг 20-30 йилларига тўғри келиб, у асосан шахснинг аномал хусусиятларини аниқлаш, невроз ва психопатиялар диагностикасида, шунингдек, эпилепсия (тутқаноқлик) касаллигини тадқиқ қилишда фойдаланилган. Шунингдек, 1935-1939 йилларда кўпгина проектив тестлар яратилиб психотерапияда кенг қўлланилган. Бунда турли ҳил касалликлар ва травмаларнинг шахс психикасига таьсири, касаллик ва соғломлик ўртасидаги аломатлар ўрганилган. Шулар қ аторида 1935-йилларда журналларда чоп этилган тематик апперцепция тести (ТАТ) ни киритиш мумкин. Бу тест келиб чи қ ишига к ў ра фантазияни эксперим Шу жумладан, экспериментал психология, аналитик психология, холистетик психологияда кенг тадқиқ қилинган. Аналитик психологияда айнан эртакли проектив тестлар орқали болаларнинг онгсизлик ҳолатларини тадқиқ этиш кенг йўлга қўйилган. Бугунги кунда бу эртакли терапия номи билан ғ арбда маш ҳ ур саналади. Умуман олганда проектив тестлар масаласи ба ҳ сбоб масалага айланиб, у олимлар ў ртасида турлича фикрлар ва қарашларни келтириб чи қ арди. З.Фрейд фикрига к ў ра , проектив тестлар мазмунан онгсизликни ифодалайди шу билан бирга инстинктив характер касб этади. Холистетик психология вакиллари проекция масаласига бошқача назар билан қ араб, у инсоннинг субьектив ёки ички дунёси билан бо ғ ли қ лигини таькидлайди . Б у эса инсондаги структурали яширин ма қ садлар борлигини ифодалайди. Айнан шу ҳ тестларни К.Г.Юнг ишлатганлиги таькидланади. Юнг эркин ассоциациялар тести орқали барча проектив тестлар характерини очиб берди. Яьни бу шахсни диагностика қилишни комплекс усули, деб ҳам тан олинди. 1910-йилларда тадқиқотчилар Г.Кент, К.Г.Юнг, А.Розановалар АҚШда шахсларни фавқулодда ҳолатларда ўрганадиган стимулли тестлар яратишга киришди. Бунда юз кишидан натижалар олиниб, улардаги индивидуаллик хусусияти ўрганилди. Бу методика гарчи клиник характерли бўлсада, кейинчалик бошқа олимларнинг ҳам назарини торта бошлади. 1946-йилда Рапопорт К.Г.Юнг тадқиқотларидан келиб чиқиб 60 та стимулли сўзлардан иборат методикани яратди. Методика асосида психоаналитик назария ётиб, шахслардаги ичк и низоларни, фаолиятдаги ментал бузилишларни ўрганади. Баъзи олимлар эса З.Фрейднинг 1909-йилда босилиб чиқ тест соғломлик ва касаллик ўртасидаги тафовутларни аниқлашда ҳам қулай методика ҳисобланган. Люшер фикрича, инсон проекцияларини ранглар билан ҳам ёркин билиш мумкин. Чунки ҳар бир киши ўзи ёқтирган ва ёқтирмаган ранглари билан ўз хусусиятини белгилайди, деб таькидлади. Кейинчалик проектив тестларнинг новербал вариантлари кенг тарқала бошлади. Шулар жумласида геометрик фигуралар тести, ўз рамзини чизиш, манзаралар кўрсатмаси, орқали инсонларнинг ҳиссий олами, ижодий қобилиятлари ҳақида маьлумот олинган. Тест талабига кўра, обьектив мазмун касб этган. Чунки берилган йўриқномалар бу ҳолатни таьминлашга хизмат қилган. Бугунги кунга келиб проектив тестларларнинг янги модификациялари психолог олимлар томонидан кўплаб яратилмоқда. 25 II -БОБ. ШАХС ПСИХОДИАГНОСТИКАСИДА ПРОЕКТИВ МЕТОДИКАЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ МАВЗУСИНИНГ ЭЛЕКТРОН ЎҚУВ МОДУЛИ ИШЛАНМАСИ 2.1. Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзусининг технологик харитаси Мақсад : Талабаларга проектив методикалар , уларнинг таснифланиши , пайдо бўлиш тарихи ҳақида тушунча бериш , улардан фойдаланиш йўлларини тушунтириш . Вазифалар : Талабаларда мавзуга нисбатан қизиқиш уйғотиш , мавзу асосида билимларни шакллантириш . Мавзуга оид тарқатма материалларни талабалар томонидан якка ва гуруҳ ҳолатида ўзлаштириб олишлари ҳамда савол - жавоблар орқали тарқатма материалдаги матнлар қай даражада ўзлаштирилганлигини назорат қилиш , уларнинг билимини мустаҳкамлаш , баҳолаш . Ўқув жараёнининг мазмуни: Проектив методикалар ҳақида умумий тушунча. Проектив методикал Восита: Тарқатма материаллар: матнлар, савол бланкалари. Доска, маркер, слайдлар, ўқитувчи нутқи, компьютер, видеопроектор. Усул: Тайёр ёзма материаллар, слайдлар. Назорат: оғзаки-назорат, савол-жавоблар, кузатиш, ўз-ўзини назорат қилиш. Баҳолаш: Рағбатлантириш, 3-балли тизим асосида баҳолаш, ўзини-ўзи баҳолаш. Кутиладиган натижалар: Ўқитувчи: Мавзуни қисқа вақт ичида талабаларнинг ўзлаштиришига эришади, мавзуга қизиқтиради, бир машғулот жараёнида барча талабаларни баҳолайди, мақсадига эришади. Талаба : Янги билимларни эгаллайди , нутқи ривожланади , эслаб қолиш қобилияти кучаяди , ўзини - ўзи баҳолаб ўрганади . Келгуси режалар: Ўқитувчи: Ўз устида ишлаш, мавзуга янгилик киритиш, янгича педагогик технологияларни дарсга тадбиқ этиш, мавзуни хаётий мисоллар билан боғлаш. Талаба: Ўз фикрини р 2. 2 . Ш ахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзуси бўйича таян конспект Мавзу: Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш Мавзунинг режаси: 1. Проектив методикалар ҳақида умумий тушунча. 2. Проектив методикаларнинг яратилиш тарихи. 3. Проектив методикаларнинг асосий гуруҳлари. 4. «Роршах сиёҳ доғлари» проектив методикаси ҳақида. 5. «Розенцвейг фрустрация тести» проектив методикаси ҳақида. 1. Проектив методикалар ҳақида умумий тушунча Проекция тушунчаси дастлаб, З.Фрейд томонидан шахсларнинг онгли ва онгсиз тарзда кучирилган шахсий хусусиятлари,ташки обьектларга нисбатан муносабатини ифодалаш учун кулланилган. Проекция лотинча « proektio » сузидан олинган бўлиб,олдинга иргитиш, ташлаш маьносини билдиради. Проекция баьзида инсоннинг мен механизми б тестларга берилган дастлабки таьрифлар клиник нуқтаи назардан берилган. Проекция сузли ассоцияциялар, тугалланмаган сўзлар, расм ва доғлар, текширилувчилар чизган расмлар, турли қўзғатувчи стимуллардан иборат. 2. Проектив методикаларнинг яратилиш тарихи. П роектив методикалар илдизи 1904-1905 йилда К. Густав Юнг томонидан яратилган сўзли ассоцияциялар тестига бориб тақалади. Бу методикани яратиш билан Юнг шахснинг онгсизлик ҳолатларидаги кечинмаларини ассоциатив диагностика қилиш мумкинлигини кўрсатиб берди. Кейинчалик ассоциатив тестнинг турли вариантлари айбдорлик ҳиссини аниқлашда (ёлғон детектори) М.Вейртгаймер ва А.Р.Лурия томонидан нормани патологиядан ажратиш ва бошқа вазиятлар учун қўлланилган. Проектив тестлар қаторидаги тугалланмаган ҳикоя ёки гап тести ҳам Юнгнинг ассоциатив тес Францияда Ш.Перро, Германияда ака-ука Гримлар жуда к ў п проектив характерли эртаклар яратган. Проектив психологиянинг келиб чикишига В.Вунд, Ф.Гальтонларнинг тадқиқотлари ҳам катта аҳамият касб этади. Улар Вюрцбург психологиясида дастлабки экспериментал тадқиқотни ўтказганлар. Тадқиқот «Ассоциатив сўзлар» методикаси деб олиб борилган. 1910- йилларда тадқиқотчилар Г.Кент, К.Г.Юнг, А.Розановалар АҚШда шахсларни фавкулодда ҳолатларда ўрганадиган стимулли тестлар яратишга киришди. 1946-йилда Рапопорт К.Г.Юнг тадқиқотларидан келиб чикиб 60 та стимулли сўзлардан иборат методикани яратди. Баъзи олимлар эса З.Фрейд нинг 1909- йилда босилиб чиққан монографияси «психоанализ асослари» да проектив тестларнинг дастлабки назарий асослари ётишини таькидлайдилар. 19 аср охирида ва 20 асрнинг 30-40-йилла 4. «Роршах сиёҳ доғлари» проектив методикаси ҳақида. Проектив психодиагностиканинг юзага келиши Г. Роршахнинг 1921 йилда Германиянинг Берн шахрида чоп этилган «Психодиагностика» асари билан боғланади. Ўзи рассом бўлишига қарамай Роршах саньат ва рассомчилик тарихига жуда қизиққан. Унга маьлум бўлишича, буюк рассом Леонардо Да Винчи ўз хаёлини осмондаги булутлар, улардаги турли шаклларни узоқ вақт давомида кузатиш ва уларни таҳлил қилиш орқали машқ қилдирган. Бу хусусият яьни атрофимиздаги «предметли дунёни жонлантириш» барчага, айниқса, рассомлар ва ёш болаларга хос бўлган хусусиятдир, деб қаралди. Г. Роршах талқинига кўра, сиёҳ доғлари, яьни кўришга юналтирилган сиёҳ доғлари мотор (ҳаракат) фантазияларини жонлантиради. Роршахдан аввал сиёҳ доғлари билан бошқа олимлар асосан Россияда Ф.Е. кўрсатилиб, вазиятни изоҳлаш талаб этилади. Инсондаги агрессия кучли ёки йўқлиги вазиятлар орқали баҳоланади. Текширилувчининг ҳар бир расмдаги фикри, баҳоси, кечинмаси қайд этилиб борилади. Ушбу методика 1945-йилда С. Розенцвейг томонидан унинг фрустрация назарияси асосида тавсия қилинган. Тадқиқот давомида синалувчи миясига биринчи келган фикрни билдириш лозим бўлади. Расмда кўрсатилган вазиятлар кундаликли турмуш воқеликларидан ташкил топган ҳисобланади. Бундай вазиятлар С. Розенцвейг бўйича икки гуруҳга ажратилган: 1) эгоблокингли 2) суперэгоблокингли Тестдан олинган натижалар реакцияларнинг йўналганлиги ва уларнинг типларига кўра баҳоланади. Реакциялар йўналганлигига кўра қуйидагича ажратилади: 1) экстрапунитив – реакция атрофдаги тирик ёки жонсиз нарсаларга йўналган бўлади; 2) интроп 2.3. Шахс психодиагностикасида проектив методикалардан фойдаланиш мавзуси бўйича кейсла р 1. Қуйида Сиз, Машхур Роршахнинг «Сиёх доғлари» тестидаги битта расмни кўряпсиз. Кейс юзасидан савол: 1.Бу проектив методиканинг қайси турига турига киради, ва буни қандай изоҳлайсиз? Кейс юзасидан топшириқ: Жавобни ёзиб проектив методиканинг бошқа турларига ҳам изоҳ беринг. 2. Қуйида Сизга, проектив методикаларнинг битта тури тушунтириб берилган. «Ташкиллаштирилган шароитда ўйин фаолиятини пайдо қилиш тавсия қилинади. Масалан, психодрам а, натижада синалувчи инсоннинг конфликтларини, муаммоларини очиб беради» Кейс юзасидан савол: 1. Бу проектив методиканинг қайси турига киради? Кейс юзасидан топшириқ: Жавобни ёзиб проектив методиканинг бошқа турларига ҳам изоҳ беринг. 33 3. Қуйидаги Сиз, машхур «Уй-дарахт-одам» тестидаги битта белгини кўряпсиз. Кейс юзасидан саволлар: 1.Бу проектив методиканинг қайси турига турига киради, ва буни қандай изоҳлайсиз? 2. Бу ерда боланинг оиладаги аъзолар билан муносабатини қандай изоҳлайсиз? Кейс юзасидан топшириқ: Жавобни ёзиб проектив методиканинг бошқа турларига ҳам изоҳ беринг. 4. Қуйида Сизга, проектив методикаларнинг битта тури тушунтириб берилган. «Шахс хусусиятларини, ёширин мотивларини аниқлашга ёрдам беради, масалан, инсоннинг гапирганидан, ёзувларидан» Кейс юзасидан савол: 1. Бу проектив методиканинг қайси турига киради? Кейс юзасидан топшириқ: Жавобни ёзиб проектив методиканинг бошқа турларига ҳам изоҳ беринг. 34 5. «Кўз олдингизга келтиринг, Сизни олдингизга сеҳргар келиб сизни ўз саройига таклиф қилди. Бу саройда сеҳрли хона бор, у ерда дунёдаги барча ўйинлар, ўйинчоқлар йиғилган. Сиз бу хонага кириб хоҳлаган нарсангизни қилишингиз мумкин. Лекин иккита шарт бор. Сиз у ерга битта ўзингиз бормаслигингиз керак, ўзингиз билан иккита яқодиган одам билан борсангиз бўлади. Яна: нимаики қилиш керак бўлса, сизни айтганингиз бўлади». Кейс юзасидан савол: 1. Сиз саройга кимларни олиб борган бўлардингиз? 2. У болалар Сиз учун ким саналади? 3. Сиз у ерда нималар қилишни таклиф қиласиз? 4. Сиз таклиф қилган ўйиндан бошқалар зерикиб қолди, яна нима таклиф қилган бўлардингиз? Кейс юзасидан топшириқ: Бу проектив ўйин методикасини ўтказиб, болалар ўртасидаги муносабатни аниқланг ва изоҳлаб беринг. 6. Бу расмда мул 7. Бу расмда бола клоуннинг расмини чизган. Расмда бола тасвирлаётган нарсасини аниқлаштиришга ҳаракат қилади. Қандайдир безаклардан фойдаланади: масалан майкасидаги ёзувлар, пайпоқларидаги расмлар ва ҳ. Кейс юзасидан савол: 1. Бу ерда расм чизган боланинг психологик ҳолатини қандай изоҳлайсиз? 2. Агарда бу боланинг психологик ҳолатини билсангиз, бундай болалар учун қандай чора, тадбирлар кўриш керак деб ўйлайсиз? 8. Бу расмда Ахмет одамнинг бошини чизмаган, Расмнинг айрим бўлаклари бўялиб-бўялиб чизилган. Расмнинг айрим жойларини қаттиқ босиб чизиб, ҳатто қоғоз тешилиб қолган. Кейс юзасидан савол: 1.Ахмет бу расмни нима сабабдан бунақа тасвирлаганини психологик томондан изо хлаб беринг? 2.Расмдаги бўялган жойларни қандай изоҳлайсиз? 3.Расмда айрим бўлакларнинг етишмаслигини, масалан бошин 9. Малика Н. нинг расмини таҳлил қилинг. Ўзига баҳоси меъёрида. Фикрлашга, рефлексияга мойиллик бор. Синалувчи «ҳаракат одами» эмас, фақат гина ўйлаганларидан арзимаган бўлаги амалга ошади. Бошқаларнинг фикрига қўшилади, тез қўрқади, ишонувчан. Кейс юзасидан савол: 1. Бу расмда Маликанинг я ққол кўзга ташланиб турадиган қ андай психологик хусусиятларини кўриш мумкин? 2. Агар, қандай хусуият эканлигини топган бўлсангиз, нимага асосланиб унақа хулосага келганингизни изоҳланг. 10. Бу расмни Мунавварга кўрсатиб, Сиз кимни ёнида ўтирган бўлардингиз деганингизда, у тўғри бориб дадасини ёнида ўтиришини айтди. Кейс юзасидан савол: 1.Сиз Мунавварнинг дадасини танлаганини қандай изоҳлайсиз? 2. Мунавварнинг оила аъзолари билан муносабати қанақа деб ўйлайсиз? 37 2.4. Назорат топшириқлари (ЖН,ОН,ЯНлар бўйича саволлар ва тестлар ) Жорий назорат учун саволлар. «Ассесмент» техникаси ЖАВОБ ТЕСТ 1. Проекция лотинча «проектио» сузидан олинган бўлиб қандай маъно ни билдиради? А) ирғитиш, ташлаш Б) проект, кўрсатиш С) чизиш, яратиш. 2 Проектив методикалар илдизи қачон ва ким томонидан ишлаб чиқилган? А) 1904-1905 йилда К.Густав Юнг Б) 190 5 -1908 йилда З. Фрейд С ) 19 1 0 -1912 йилда Л.Френк МУАММОЛИ ВАЗИЯТ 1-вазият. Проектив методикаларга хос бўлмаган биринчи белги қандай Жавоб: фойдаланиладиган стимулларнинг аниқ эмаслиги, бир ҳил маънога эга эмаслиги ; СИМПТОМКонструктив методикаларда - тушунтириб бериш лозим бўлган безатилган бўлаклар тақдим этилади, (инсон ва ҳайвон фигуркалари, уларнинг яшаш жойларининг модел и ва ҳ. ). АМАЛИЙ КЎНИКМА 1.Бу проектив м « Ассесмент » техникаси №1вариант ТЕСТ 2. Проекция лотинча «проектио» сузидан олинган бўлиб қандай маънони билдиради? А) ирғитиш, ташлаш В) проект, кўрсатиш С) чизиш, яратиш. 2 Проектив методикалар илдизи қачон ва ким томонидан ишлаб чиқилган? А ) 1904-1905 йилда К.Густав Юнг Б) 190 5 -1908 йилда З. Фрейд С ) 19 1 0 -1912 йилда Л.Френк МУАММОЛИ ВАЗИЯТ 1-вазият. Проектив методикаларга хос бўлмаган биринчи белги қандай? Жавоб: ……………. ………………….. СИМПТОМКонструктив методикаларда - ……………………………………………… ……………………………………………… ………… АМАЛИЙ КЎНИКМА 1.Бу проектив методиканинг ……….турига киради. 2.Ташкиллаштирилган шароитда өйин фаолиятини пайдо қилиш тавсия қилинади Масалан , психодрам а, натижада синалувчи инсоннинг конфликтларини, муаммоларини очиб беради. Бу проектив методиканинг ……………………. турига киради « Ассесмент » техникаси ЖАВОБ ТЕСТ 3. Биринилардан бўлиб проектив методикаларни таснифлаган олим? А) З.Фрейд Б) Г.Мюррей С) Л.Френк. 2. Проектив психодиагностиканинг юзага келиши қайси олим номи билан бөглиқ ? А) З.Фрейд Б) Л.Френк С) Г.Роршах МУАММОЛИ ВАЗИЯТ 1-вазият. Проектив методикаларга хос бўлмаган иккинчи белги қандай? Жавоб: ж а в о б л а р н и т а н л а ш д а ш е к л о в л а р н и н г й ў қ л и г и ; СИМПТОМИнтерпретатив методикаларда - Б у н д а қ а н д а й д и р в а з и я т ҳ а қ и д а б о ш қ о т и р и б а н и қ л а ш т о п ш и р и л а д и . АМАЛИЙ КЎНИКМА 1.Бу проектив методиканинг э кспрес сивлик турига киради. 2.Шахс хусусиятларини, ёширин мотивларини аниқлашга ёрдам беради, масалан, инсоннинг гапирганидан, ёзувларидан. Бу проектив методиканин г р ефрактивлик турига киради. «Ассесмент» техникаси №2 вариант ТЕСТ 4. Биринилардан бўлиб проектив методикаларни таснифлаган олим? А) З.Фрейд Б) Г.Мюррей С) Л.Френк. 2. Проектив психодиагностиканинг юзага келиши қайси олим номи билан бөглиқ ? А) З.Фрейд Б) Л.Френк С) Г.Роршах МУАММОЛИ ВАЗИЯТ 1-вазият. Проектив методикаларга хос бўлмаган иккинчи белги қандай? Жавоб: …………………………………… СИМПТОМИнтерпретатив методикаларда - … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … . АМАЛИЙ КЎНИКМА 1.Бу проектив методиканинг ……… турига киради. 2.Шахс хусусиятларини, ёширин мотивларини аниқлашга ёрдам беради, масалан, инсоннинг гапирганидан, ёзувларидан. Бу проектив методиканин г ………… турига киради. 4 балл 41 О ралиқ назорат учун саволлар. Тест топшириқлари! 1. К.Г.Юнг ўзининг қайси тести ёрдамида жиноятларни очиш имкониятига эришган эди? А. Ассоциатив тест. Б. Шахс хусусиятларини ўрганиш тести. C. Тугалланмаган жумлалар. Д. Шкалалаштриш тести. 2. Қайси тоифа методикаларни стандарт нормага солиш қийинчилик туғдиради? А. Проектив тестлар. Б. Интеллектуал тест. C. Шахс сўровномалари. Д. Мотивацияни ўрганиш тестлари. 3. Роршахнинг «Сиёҳ доғлари» тестининг қайсиёшларга нормалари мавжудми? А. 2-10 ёш, 10-16 ёш ва 70 ёшгача Б. Фақат вояга етган шахслар учун C. Ушбу тест учун нормалар шарт эмас. Д. Ушбу тестнинг аниқ нормалари мавжуд эмас. 4. Проектив методикалар қандай гуруҳларга ажратиш мумкин? А. Структуралаштирилганлиги, конструкциялашганлиги, нтерпретациялаш шартига кўра. Б. Яратилганлик вақти, ў C. Шахс сўровномаси. Д. Перцептив тест. 6. Уй, дарахт, одам тести дастлаб қандай тартибда тадқиқотчиларда татбиқ этилган? А. Ҳар бир расм алоҳида варақда чизиш таклиф этилган. Б. Ҳар бир расм учун изоҳлаш талаб этилган. C. Ҳар бир расм икки нусхада чизилиш талаб этилган. Д. Ҳар бир расм учун ёрдамчи расм ҳам чизиш талаб этилган. 7. Уй, дарахт, одам тести ҳозирги кунда қандай тартибда т екширилувчиларда татбиқ этиш таклиф этилади? А. Барча расмлар бир варақда чизиш таклиф этилади. Б. Барча расмлар ранглар билан тасвирлаш таклиф этилади. C. Тест олдинги таклиф этилгани сингари бугунги кунда татбиқ этиш мумкин. Д. Аниқ талабга эга эмас. 8. Проектив методикаларга кирувчи тестлар қайси жавобда тўғри кўрсатилган? А. Роршах «Сиёҳ доғлари», «Сонди тести», ТАТ, Дарахт, уй одам. Б. Роршах «Сиёҳ доғл В. Роршаҳ сиёх доғлари С. Люшер тести Д . Уй-дарахт-одам Я куний назорат учун саволлари. 1. Проектив методикалар ҳақида тушунча 2. Проектив методикалар таснифи 3. Проектив психодиагностиканинг юзага келиши 4. Проектив методикалар яратилиш тарихи 5. Сиёҳ доғлари методикаси 6. Розенцвейг методикаси 7. Проектив методикаларнинг Л.Френк бўйича таснифи 8. Конститутив, конструктив проектив методикалар ҳақида 9. Интерпретатив, рефрактив, катартик проектив методикалар ҳақида 10. Экспрессив, Импрессив, Аддитив проектив методикалар ҳақида 44 2.5. Проектив методикаларнинг асосий гуруҳлари мавзуси юзасидан тақдимотMavzuMavzu : : ProPro ektivektiv metodikalarmetodikalar ningning asosiyasosiy guruhlariguruhlari StimullarStimullar vaziyatidavaziyatida proektsiyaproektsiya jarayoninijarayonini , , ularningularning harhar interpretatsiyasiniinterpretatsiyasini birinchilardanbirinchilardan bo`libbo`lib tushuntiribtushuntirib berganbergan mashxurmashxur amerikaliamerikali psixologpsixolog GenriGenri MyurreyMyurrey (( MurrayMurray , 1935) , 1935) hisoblanadihisoblanadi . . 45 UningUning fikrichafikricha proektsiyaproektsiya bubu insonlarninginsonlarning tabiiytabiiy turdaturda o`zo`z ehtiyojlaridanehtiyojlaridan , , qiziqishlariqiziqishlari ta`siridagita`siridagi harakatiharakati hisoblanadihisoblanadi . . BuBu , , proektsiyaproektsiya tushunchasintushunchasin haqidagihaqidagi birinchibirinchi izohizoh ediedi .. ShuShu bilanbilan birgabirga G. G. MyurreyMyurrey psixoanalitikpsixoanalitik ishlarishlar bilanbilan yaxshiyaxshi tanishtanish bo`lganbo`lgan , , uningchauningcha proektsiyaproektsiya vaqtidavaqtida himoyalanishhimoyalanish mexanizmlarimexanizmlari ko`rinishiko`rinishi yokiyoki bo`lmasabo`lmasa ko`rinmasligiko`rinmasligi hamham mumkinmumkin degandegan ..46 Barcha proektiv metodikalar uchun Barcha proektiv metodikalar uchun xos belgilar quyidagilar:xos belgilar quyidagilar: 1) foydalaniladigan stimullarning aniq 1) foydalaniladigan stimullarning aniq emasligi, bir hil ma`noga ega emasligi;emasligi, bir hil ma`noga ega emasligi; 2) javoblarni tanlashda sheklovlarning 2) javoblarni tanlashda sheklovlarning yo`qligi;yo`qligi; 3) tadqiq qilinuvchilarning javoblari 3) tadqiq qilinuvchilarning javoblari «« to`g`rito`g`ri »» yoki yoki «« xatoxato »» deb baholashning deb baholashning bo`lmasligi.bo`lmasligi. ShuShu bilanbilan birgabirga G. G. MyurreyMyurrey psixoanalitikpsixoanalitik ishlarishlar bilanbilan yaxshiyaxshi tanishtanish bo`lganbo`lgan , , uningchauningcha proektsiyaproektsiya vaqtidavaqtida himoyalanishhimoyalanish mexanizmlarimexanizmla L. Frank proektiv metodikalarning L. Frank proektiv metodikalarning klassifikatsiyasini birinchilardan bo`lib ishlab chiqdi. klassifikatsiyasini birinchilardan bo`lib ishlab chiqdi. Konstitutiv. Konstitutiv. Sinaluvchiga qandaydir amorf Sinaluvchiga qandaydir amorf material taqdim etiladi, u unga ma`no mazmun berish material taqdim etiladi, u unga ma`no mazmun berish kerak. Bunga Rorshax metodikasi misol bo`la oladi, kerak. Bunga Rorshax metodikasi misol bo`la oladi, bu 10 ta jadvaldan iborat, bir xil rangdagi va bu 10 ta jadvaldan iborat, bir xil rangdagi va polixromli simmetrik ko`rinishlar, ya`ni dog`lar. polixromli simmetrik ko`rinishlar, ya`ni dog`lar. (6.1rasm). Sinaluvchiga faqat bitta savol beriladi:(6.1rasm). Sinaluvchiga faqat bitta savol beriladi: ««Bu nima bo`lishi mumkin, bu n 49 50 KatarticKatartic .. TashkillashtirilganTashkillashtirilgan sharoitdasharoitda o`yino`yin faoliyatinifaoliyatini paydopaydo etishetish tavsiyatavsiya etiladietiladi . . MasalanMasalan , , psixodramapsixodrama , , natijadanatijada tadqiqotchitadqiqotchi insonninginsonning konfliktlarinikonfliktlarini , , muammolarinimuammolarini ochibochib beradiberadi ..51 KonstruktivKonstruktiv . . TushuntiribTushuntirib berishberish lozimlozim bobo ``lganlgan bezatilganbezatilgan bobo ``laklarlaklar taqdimtaqdim etiladietiladi , (, ( insoninson vava hayvonhayvon figurkalarifigurkalari , , ularningularning yashashyashash joylariningjoylarining modelimodeli vava hh .)..). StsenotestStsenotest ((risris . 6.2), . 6.2), masalanmasalan , , kundalikkundalik hayotdagihayotdagi harhar hilhil narsalarnarsalar vava daraxtlardaraxtlar , , insoninson vava hayvonlarninhayvonlarnin kichkinakichkina figuralaridanfiguralaridan tarkibtarkib topgantopgan stimulstimul materialimateriali . . SinaluvchiSinaluvchi bundanbundan harhar xilxil stsenanistsenani yasaydiyasaydi , , bundanbundan uniuni qurshaganqurshagan atrofatrof muhitmuhit haqidahaqida bilibbilib olisholish mumkinmu RefraktivRefraktiv .. BuBu shaxslikshaxslik xususiyatlarinixususiyatlarini , , yoshirinyoshirin motivlarnimotivlarni aniqlashgaaniqlashga yordamyordam beradiberadi , , masalanmasalan , , insonninginsonning gapirganidangapirganidan , , yozuvidanyozuvidan .. InterpretativInterpretativ . . BundaBunda qandaydirqandaydir vaziyatvaziyat haqidahaqida boshbosh qotiribqotirib aniqlashaniqlash topshiriladitopshiriladi . . BungaBunga TematikTematik appertseptsiyaappertseptsiya testitesti misolmisol bo`labo`la oladioladi . . TestdaTestda sinaluvchigasinaluvchiga noma`lumnoma`lum aniqaniq emasemas vaziyatlarvaziyatlar tasvirlangantasvirlangan jadvaljadval --kartinkalarkartinkalar ko`rsatiladiko`rsatiladi . . BuBu vaziyatgavaziyatga qandaydirqandaydir hikoyahikoya tuzishtuzish , , yokiyoki uninguning da ImpressivImpressiv . . Bu stimul materialdan Bu stimul materialdan tanlangan narsalarning natijasiga tanlangan narsalarning natijasiga koko ``ra aniqlanadira aniqlanadi . . MasalanMasalan ,, LL yusher yusher testitesti , , bubu 8 8 rangli kvadratdan iboratrangli kvadratdan iborat . . Bundan tashqari stimul sifatida Bundan tashqari stimul sifatida umuman barcha tirik yoki jonsiz umuman barcha tirik yoki jonsiz tabiat obtabiat ob ``ektlari ishlatilishi mumkinektlari ishlatilishi mumkin . . 54 EkspressivEkspressiv . . BuBu alohidaalohida topshirilgantopshirilgan yokiyoki erkinerkin mavzumavzu bo`yichabo`yicha rasmrasm chizdirishchizdirish orqaliorqali o`tkaziladio`tkaziladi . . MasalanMasalan , , «« UyUy --daraxtdaraxt -- odamodam »» metodikasimetodikasi (ris.6.4). (ris.6.4). BuBu orqaliorqali shaxsningshaxsning affektivaffektiv sohasisohasi , , psixoseksualpsixoseksual rivojlanishrivojlanish darajasidarajasi vava b.xususiyatlarib.xususiyatlari aniqlanadianiqlanadi ..55 Additiv. Additiv. Bu metodikalarda Bu metodikalarda sinaluvchidan bor bo`lgan qandaydir sinaluvchidan bor bo`lgan qandaydir tugallanmagan gapni tugatish so`raladi. tugallanmagan gapni tugatish so`raladi. Masalan, Masalan, «« Menimcha kelajak . . . Menimcha kelajak . . . »» , , «« O`ylaymanki, haqiqiy do`st . . . O`ylaymanki, haqiqiy do`st . . . »» va h. va h. Bu metodikalar har xil shaxslik Bu metodikalar har xil shaxslik o`zgaruvchilar, motivlardan, u yoki bu o`zgaruvchilar, motivlardan, u yoki bu harakatlardan tortib, to jinsiy tarbiya harakatlardan tortib, to jinsiy tarbiya munosabatlarigacha aniqlashga munosabatlarigacha aniqlashga mo`ljallangan.mo`ljallangan. XulosaXulosa XulosaXulosa qilibqilib aytgandaaytganda , , proektivproektiv metodikalarningmetodikalarning ushbuushbu guruhlarin МАВЗУ ЮЗАСИДАН ГЛОССАРИЙПРО Е КТ И В М Е ТОД (лот. прожектос - олдинга ташланган, юнон. тадқиқот) - шахсни тадқиқ қилиш методларидан бири. Бу методда мос, тажриба вазиятларида расмлар идрок қилиниб, унннг талқини берилади. ПСИХИКА (юнон. псйчикос - рухий) - юксак даражада ташкил топган материя - миянинг функцияси. Унинг моҳняти туйғулар, идрок, тасаввур, фикрлар, ирода ва бошқалар кўринишида акс эттиршдан иборат. ПСИХИК ЖАРАЁНЛАР - у ёки бу психик махсулот ва натижаларни (психик образлар, ҳолатлар, тушунчалар, ҳиссиёт ва ҳ.) ҳосил қилувчи, шакллантирувчи ва ривожлантирувчи жараён. ПСИХОДИАГНОСТИКА - (Юнон диагностикос - билишга қодир) - шахснинг индивидуал пснхологик хусусиятларини аниқловчи ва ўлчашни ишлаб чиқарувчи психология усули. ПСИХОЛОГИЯ (юнон. псйче - рух, 1огос - билим) - одамни АССОЦИАЦИЯ ( лот. ассоcиатио - бирлаштирмоқ) - психик ходисалар орасидаги ўзаро боғланиш, у маълум қонунлар бўйича таркиб топади (жумладан, фазодаги ёндошлик, хронологик ўхшашлик қарама-қаршилик ва б.) ДЕПРЕССИЯ (лот. депрессио - руҳан тушиш) - тушкунлик кайфияти; одамда интилишларнинг сусайиши, харакатларнинг тормозланиши билан боғлиқ равишда юзага келадиган руҳий ҳолат. РЕАКЦИЯ - (лот. ре - қарши, астио - ҳаракат) - психологияда ва физиологияда ички ва ташқи мухитнинг турли таъсирларига аъзоларнинг жавоб реакцияси. ХАРАКТЕР (юнон. character - хусусият белги) - кишидаги барқарор психик хусусиятларнинг индивидуал бирлиги. У шахснинг меҳнатга, атрофдаги нарса ва ходисаларга, бошқа кишиларга ва ўз-ўзига бўлган муносабатларида ифодаланади. Характер муайян шароит хатти-ҳаракатларни белгилаб бе Хулоса ва таклифлар Битирув лойиха ишини якунида қуйидаги хулоса ва таклифларга келинди: 1. Олий таълимда «Психодиагностика ва экспериментал психология» фанининг ҳар бир мавзусини инновацион технологиялар ёрдамида ўтиш мақсадга мувофиқ ҳ исобланади. 2. Фаннинг ҳар бир мавзусига янги педагогик технологияларни мос равишда танлаб билиш ҳар бир педагогнинг вазифаси даражасига кўтарилиши жуда муҳим, шу сабабли, ҳар бир олий ўқув юртида «ички малака ошириш» дастурлари тузилиб, инновацион технологияларни қўллаш бўйича курслар ташкил этилса, ҳар бир профессор-ўқитувчи шу курсларда ҳар уч ойда малака ошириб борса таълим сифати янада яхшиланарди. 3. Педагогика ва психология таълим йўналишига «Психодиагностика ва экспериментал психология» фанини замон талаби даражасида ўқитишни янада такомиллаштириш Қолаверса, ҳар бир фан бўйича бунақанги ўқув модулларининг талаб даражасида яратилиши талабаларнинг мустақил билим олишига, уларнинг мустақил равишда китобларни ўқиб таҳлил қилишига, масофавий таълим олишни ўрганишига, ўз билим ва кўникмаларини мустақил равишда ўзлари қизиқиб таҳлил қилишларига ундайди. 60 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ I. Раҳбарий адабиётлар. 1. Каримов И.А. Ўзбекистон иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш йўлида. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1995. -269 б. 2. Каримов И.А. Янгича фикрлаш ва ишлаш – давр талаби. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1997. Т.5. -384 б. 3. Каримов И. Биз келажагимизни ўз қўлимиз билан қурамиз. Т.7. – Тошкент.: Ўзбекистон, 1999. -139 б. 4. Каримов И.А. Озод ва обод ватан, эркин ва фаровон ҳаёт – пировард мақсадимиз. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2000. Т.8. -528 б. 5. Каримов И.А. Ватан равнақи учун ҳар биримиз масъулмиз. – Тошкент.: Ўзбекистон, 2001. Т.9. -439 б. 6. Каримов И.А. Юксак маънавият - енгилмас куч. –Тошкент.: Маънавият, 2008. -176 б. 7. Каримов И.А. Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш – энг олий саодатдир – Т.. Ўзбекистон, 2015. – III. Махсус адабиётлар. 1. Бурлачук Л.Ф., Морозов С.М. “Словар`-справочник по психодиагностике” – СПб.: Питер 1999 год . 2. Бурлачук Л.Ф. «Психодиагностика» учебник для вузов – СПб.: Питер 2006 год. 3. Венгер А.Л. Психологические рисуночные тесты: Иллюстрированное руководство. – М.: ВЛАДОС-ПРЕСС, 2003. – 160 с: ил. 4. Карелин А. Большая энциклопедия психологических тестов- 5. Нишанова З.Т. Психодиагностика ва экспериментал психология. Тошкент, 2014 6. Расулов А.И. Психодиагностика – ўқув-услубий қўлланма. Тошкент, 2009 62 ИЛОВАЛАР 1-илова « PSIXODIAGNOSTIKA VA EKSPЕRIMЕNTAL PSIXOLOGIYА » fanining 201 5 /201 6 o`quv yili uchun mo`ljallangan SILLABUSI Fanning qisqacha tavsifi OTMning nomi va joylashgan manzili: Nukus davlat pedagogika instituti A . Dosnazarov ko`chasi, 104 Kafedra: Pedagogika va psixologiya “Pedagogika» fakul`teti tarkibida Ta`lim sohasi va yo`nalishi: 110000 – “Pedagogika” ta`lim sohasi 5110900 pedagogika va psixologiya ta`lim yo`nalishi Fanni (kursni) olib boradigan o`qituvchi to`g`risida ma`lumot: Assistent o`qituvchi Ibragimova Rano Jalgasovna e - mail : Ranoshka77 @ rambler.ru Dars vaqti va joyi: 5 -bino 402-403 -408 auditoriya lar Kursning davomiyligi: 02.09.201 5 - 20 .0 2 .201 6 Individual grafik asosida ishlash vaqti: dushanba, payshanba va shanba kunlari 14.00 dan 18.00 gacha Fanga - talaba o`qituvchidan so`ng, dars xonasiga - mashg`ulotga kiritilmaydi; - talaba reyting ballidan norozi bo`lsa e`lon qilingan vaqtdan boshlab 1 kun mobaynida apellyatsiya komissiyasiga murojat qilishi mumkin Elektron pochta orqali munosabatlar tartibi Professor-o`qituvchi va talaba o`rtasidagi aloqa elektron pochta orqali ham amalga oshirilishi mumkin, telefon orqali bсo masalasi muhokama qilinmaydi, bсolash faqatgina universitet hududida, ajratilgan xonalarda va dars davomida amalga oshiriladi. Elektron pochtani ochish vaqti soat 15.00 dan 20.00 gacha Fan mavzulari va unga ajratilgan saotlar taqsimoti: № Mavzular nomi Jami soat Ma`ruza Seminar Labora toriya Mustaqil ta`lim 1. Psixodiagnostika va eksperimental psixologiya fanining predmeti maqsad va vazifalari. 10 4 2 4 2. Psixodiagnosti 16 . Guruhlararo va guruh ichida o`tkaziladigan loyihalar 8 2 2 4 17 . Eksperimentlarni loyihalashtirish 8 2 2 4 18 . Noan`anaviy tadqiqotlarni loyihalash 6 2 4 19 . Eksperiment natijalari tahlili 10 4 2 4 Jami 240 64 36 34 106 Talabalar bilimini baholash tizimi: № Ko`rsatkichlar JN ballari Maks. 1JN 2JN 3JN 4JN 1 Darslarga qatnashganlik va o`zlashtirishi darajasi. Amaliy mashg`ulotlardagi faolligi, amaliy mashg`ulot daftarlarining yuritilishi va holati 14 3 4 3 4 2 Mustaqil ta`lim topshiriqlarining o`z vaqtida va sifatli bajarilishi. Mavzular bo`yicha uy vazifalarini bajarilish va o`zlashtirishi darajasi. 14 4 3 4 3 3 Yozma nazorat ishi yoki test savollariga berilgan javoblar 12 3 3 3 3 Jami JN ballar 40 10 10 10 10 № Ko`rsatkichlar ON ballari Darslarga qatnashganlik darajasi. Ma`ruza dar 5. Romanova e.S. Psixodiagnostika: Uchebnoe posobie. SPb. Piter. 2005. 400s. Qo`shimcha adabiyotlar: 1. Karimov I.A. Jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozi. O`zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo`llari va choralari. Toshkent, O`zbekiston nashriyoti, 2011 y. 2. Slavskaya A . N . Lichnost ` kak sub ` ekt interpretatsii .- Dubna. Feniks, 2002 - 240s. 3. Spravochnik prakticheskogo psixologa: Psixoterapiya. Sost. S.L.Solovyova. M.:AST.SPb.: Sova. 2005-573s. 4. Gamezo M.V., Domashenko I.A. “Atlas po psixologii”. Inform.-metod. posobie k kursu “Psixologiya cheloveka”, “Pedagogicheskoe obщestvo”, - M.: 2001 god. -448 c. 5. Sidorenko e.V. Metodı matematicheskoy obrabotki v psixologii.- SPb.: OOO “Rech`”, 2001.- 350 s. 6. Etnopsixologicheskie prblemı vchera i segodnya: Xrestomatiya// sost. K.V 2 -илова Проективный тест Маркерта Автор теста Кристофер Маркерт. Удобный проективный тест, состоящий из восьми фигурок, каждая из которых символизирует определённое состояние человека. Выбирая «самую приятную фигурку» , человек указывает на то состояние, которое актуально является для него наиболее желаемым, то есть то состояние, которое как бы находится перед ним. Выбором «самой неприятной фигурки» , человек указывает на наиболее нежелаемое для него состояние в данный момент, то есть то состояние, которое как бы находится позади него. По полученному таким образом вектору и определяется то динамичное состояние, в котором находится в это время сам человек. Методика: Выберите, из восьми предложенных, ту фигурку, которая кажется вам наиболее симпатичной . После выберите ту фигурку, которая 1. Вы торопливы, вы чем-то озабочены, вам недостаёт терпения. Вероятно, вы честолюбивый человек. 2. Вас привлекает скромность, вам хочется жить просто, без претензий. Возможно, вы что-то подавляете в себе. 3. Вы хотите быть собранным и решительным человеком. Но, кажется, вам не достаёт спокойствия. 4. Вы цените в себе и в других сдержанность и чувство собственного достоинства. Не находят ли вас несколько старомодным? 5. Вам хотелось бы хоть на время освободиться от дел и обязательств, вам надоели ответственность и здравый смысл. Возможно, в прошлом вы несколько перестарались с самодисциплиной. 6. Вы терпеливы, вы считаете, что всё должно идти своим чередом, без лишнего напряжения. Не прячете ли вы от себя страх перед жизнью? 7. Вас тяготит необхо 22. Вы избегаете поверхностных суждений, вам нравятся основательность и серьёзность. Возможно, вы иногда теряете чувство юмора. 23. Правдивость и твёрдость – вот те качества, к которым вы стремитесь. Не бываете ли вы иногда бестактны? 24. Вы мягкий и миролюбивый человек; во всяком случае вам хотелось бы обладать этими качествами. Возможно, вы не вполне обладаете ими. 25. Вы эмоциональны и готовы к энтузиазму, вас не привлекает рассудительность. Но в глубине души вы, по-видимому, склонны к сомнениям. 26. Вам нравятся устойчивость взглядов, неизменность привычек, вы не любите перемен. Возможно, вы не лишены властолюбия. 27. Вы скучаете, вам хотелось бы новых, освежающих . впечатлений, но это требует активности. А вам, по-видимому, нелегко расшевелиться. 28. Вам хочется переме грешили ли вы ими прежде? 42. Вы участливый человек и способны глубоко чувствовать горе другого. Но всегда ли вы готовы помочь по-настоящему? 43. Вами овладела лень, вам не хочется действовать или ломать голову над чем бы то ни было. Но, кажется, у вас честолюбивые замыслы. 44. Вам хочется бежать от шума и суеты и заглянуть в себя как можно серьёзнее. Пожалуй, вы давненько этого не делали. 45. Вы хотели бы с чем-то разделаться, что-то уладить: побыстрее и без особой затраты сил. Видимо, вы смутно чувствуете, что это невозможно. 46. Вам хочется ясности, безмятежности и простоты. По-видимому, ваш интеллектуализм не даёт вам "опроститься" до такой степени. 47. Вы благонамеренный человек. Вы стремитесь всегда быть справедливым. Не исключено, что вы легко поддаётесь ожесточе 71 3 -илова «Бумеранг» технологияси учун тарқатма материаллар Конститутив . Синалувчига қандайдир аморф материал тақдим этилади, у унга маъно мазмун бериш керак. Бунга Роршах методикаси мисол бўла олади , бу 10 та жадвалдан иборат, бир хил рангдаги ва полихромли симметрик кўринишлар, яъни доғлар. Синалувчига фақат битта савол берилади : «Бу нима бўлиши мумкин, бу нимага ўхшайди ? » Бунда инсоннинг ички установкасини, ҳаракатларини билишга бўлади. 2 . Конструктив . Тушунтириб бериш лозим бўлган безатилган бўлаклар тақдим этилади, (инсон ва ҳайвон фигуркалари, уларнинг яшаш жойларининг модел и ва ҳ. ). Сценотес т , масалан , кундалик ҳаётдаги ҳар ҳил нарсалар ва дарахтлар, инсон ва ҳайвонларнин кичкина фигураларидан таркиб топган стимул материали. Синалувчи бундан ҳар хил сценани ясайди, бундан 1.« Menimcha kelajak . . . », «O`ylaymanki, haqiqiy do`st . . . » va h. ------------------------------------------------- 2.Stimul materialdan tanlangan narsalarning natijasiga ko`ra aniqlanadi. -------------------------------------------------- 3.Insonning gapirganidan, yozuvidan -------------------------------------------------- 4.Tashkillashtirilgan sharoitda o`yin faoliyatini paydo ish tavsiya etiladi. --------------------------------------------- 73
Купить
  • Похожие документы

  • Diqqatning psixologik nazariyalari
  • “Trening”, “Guruhiy psixologik faoliyat”, “Guruhiy psixoterapiya”, “Psixoterapevtik guruh” tushunchalarining mazmuni va bog‘liqligi
  • Психолого-педагогические средства развития эмоционального интеллекта у подростков
  • Психолого-педагогические средства развития эмоционального интеллекта у подростков
  • Vaqtning psixologik idroki

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha