Shaxs va deviant xulq-atvor sotsiologiyasi - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	697.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Shaxs va deviant xulq-atvor sotsiologiyasi

Купить

SHAXS VA DEVIANT XULQ-ATVOR SOTSIOLOGIYASI.

REJA:  1.SHA XS TUSHUNCHASI VA UNING MOHIYATI;  2.DEVIANT XULQ-ATVOR TUSHUNCHASI, TURLARI(DELIKVANTLIK)  3.DYURKGEYM VA MORTONLARNING DEVIANT XULQ-ATVOR NAZARIYALARI;  4.Z.FREYD VA E.FROMMLARNING DESTRUKTIV NAZARIYASI. 01 06 13 01 17 0C 01 20 18 01 22 18

1.SHAXS TUSHUNCHASI VA UNING MOHIYATI  Har qanday ijtimoiy tizimning bo’laklari kishilar hisoblanadi.Kishilarning jamiyatga kiritilishi turli birliklar orqali amalga oshiriladi.Xar bir aniq shaxs sotsial guruxlar,sotsial institutlar,sotsial tashkilotlar ,jamiyatda qabul qilingan qoida va qadriyatlar tizimi , ya’ni madaniyat orqali gavdalanadi 06 13

 Shaxs sotsial o’zaro ta’sir va munosabatlarning birlamchi omili bo’lib xisoblanadi.Shu jihatdan qaraganda shaxsning o’zi nima? Bu savolga javob berish uchun ,avvalo inson,individ,shaxs tushunchalarini bir biridan farqlab olish kerak.

<Inson> tushunchasi umumiy ,xamma uchun xos bo’lgan sifat va qobiliyatni izoxlash uchun qo’llaniladi.Demak,insoniyat o’ziga xos moddiy voqelik sifatida mavjud bo’ladi.Ammo, insoniyat o’z xolicha mustaqil mavjud bo’lmaydi. Insoniyat aloxida vakillarining mavjud bo’lishi <individ> tushunchasi bilan ifodalanadi. Individ-bu insoniyat zotining yakka vakili,insoniyat xamma sotsial va ruxiy jixatlarining idrokiy irodasi, extiyojlari,manfaatlari va xokazolarning soxibi xisoblanadi.<Individ> tushunchasi bu vaziyatda <aniq inson> sifatida qo’llaniladi. < Shaxs> bir qator ijtimoiy - gumanitar fanlarning falsafa ,ruxshunoslik,pedagogika va sotsialogiyaning o’rganish ob’yekti xisoblanadi.

Falsafa shaxsni faoliyat sub’yekti ,ong va ijodiyot sifatida tutgan o’rni, nuqtai-nazaridan qarab chiqadi. PSIXOLOGIYA shaxsni ruxiy jarayonlar ,xususi yat,qobiliyat,iroda sifatlari va boshqa jihatlardan barqaror yaxlit xoldao’rganadi. Sotsiologiya shaxsni sotsiol tipik jihatini ajratadi.Shaxs sotsiologik nazariyasining asosiy masalasi shaxsning shakllanish jarayoni va uning extiyojlarini qondirish,jamiyat bilan shaxs aloqalari,shaxs va guruxlar,shaxsning sotsiol fe’l atvorini tartibga solish qonuniyatini o’rganish bilan chambarchas bog’liq. 23 0B 3536 3537 2A 2C 27 26 42 0B 35 2B24 29 352A 2B2A 31 38 08 0B 35 2B 35 2724 2D 35 37 26 35 30 35 2C 26 312A 31

Shaxs bu insonning jismoniy tabiati emas,balki uning ijtimoiy sifatidir.Shaxs ehtiyojlari uning manfaatlari orqali namoyon bo’ladi.Manfaatlar esa uni maqsadli faoliyatiga yo’llaydi.Kishilarning ijtimoiy munosabatlari ularning xulqlarida ,eng avvalo manfaatlar tarzida namoyon bo’ladi.Bu esa o’z navbatida shaxs faoliyatining maqsadini,mazmuni va moxiyatini ifodal aydi

SHAXS TO’G’RISIDAGI NAZARIYALAR. Karl Marks va F. Engels tomonidan asos solingan shaxs ijtimoiy faoliyat va munosabat sub’yekti va ob’yekti to’g’risidagi marksistik nazariyada asosiy e’tibor shaxs va jamiyatning o’zaro munosabatiga qaratilgan.Marksistik sotsiologiyada shaxsning moddiy faoliyati jarayonida yuzaga keluvchi va ongining muayyan xususiyatlarini aks ettiruvchi sub’yektiv jihatlari ko’proq tadqiq qilingan. Amerika sotsiologlari T. Znanetskiy va Ch. Tomaslar asos solgan shaxs ijtimoiy xulqini o’z o’zini boshqarishning dispazitsion nazariyasida shaxs xayotidagi dunyoqarashlilik va qadriyatli normativ omillariga ko’proq axamiyat beriladi.Bu nazariyaga ko’ra shaxs ongi uning xayotiy o’rnini belgilaydi.Shaxs dunyoqarashi ,ijtimoiy qadriyati ,g’oyaviy va ma’naviy normalar uning faoliya

Demak shaxsning tipi u yashaydigan jamiyatning ijtimoiy tuzilishiga bog’liq.Shaxsning shakllanishini belgilovchi omillar quyidagilardan iborat:Turmush Ijtimoiy – siyosiy tuzum Mehnat faoliyati Oila va boshqalarIjtimoiy faoliyatiTarbiya va maorif tizimi

2.DEVIANT XULQ-ATVOR TUSHUNCHASI, TURLARI(DELIKVANTLIK) Jamiyatda mavjud ijtimoiy me‘yorlardan chetga chiqish holatlarini- deviant xulq atvor sotsiologiyasi o’rganadi Jamiyatda o’rnatilgan axloq me‘yorlariga mos kelmaydigan insoniy faoliyat yoki hatti-harakat, ijtimoiy hodisa bo’lib, yolg’onchilik, dangasalik, o’g’irlik, ichkibozlik, giyohvandlik, o’z joniga qasd qilish kiradi. 03 362E 03 2A 29 2E

 Deviantni guruh yoki jamiyatda ko’pchilik odamlar tomonidan qabul qilingan me’yor va me‘yorlar yig’indisiga mos kelmaslik deb aytish mumkin. Chunki, xulq atvorning umumiy qoidalarini ko’pchiligimiz buzamiz. Ko’pchilik kichik o’g’irliklar, masalan, do’kondan biror narsaga haq to’lamay shaxsiy manfaatlar yo’lida foydalanish uchun olib ketish hollariga yo’l qo’yganmiz.

DEVIANT XULQ DEGANDA, QUYIDAGILAR NAZARDA TUTILADI: Jinoyatchilik alkogolni ko’p iste’mol qilish Giyohvandlik. Foxishabozlik . 03 2433 2A 12 23 070B

Jinoyatchilik. Muayyan davlatda o’rnatilgan qonun va me’yorlarga nisbatan ayrim shaxslarning salbiy munosabati jinoiy faoliyat, mazkur shaxs esa jinoyatchi hisoblanadi

Ichkilikbozlik. Bu borada ilmiy adabiyotlarda bir nechta tasniflar mavjud: 1) alkogolni har-har zamonda iste’mol qilish; 2) alkogolni ko’p iste’mol qilish- spirtli ichimlikliklarni muntazam, ya’ni haftada bir martadan bir necha martagacha yoki, birvarakayiga o’rtada tanaffus bilan ko’p miqdorda (200 ml dan oshiq); Bu ko’pincha alkogolizmga olib keladi. 3) alkogolizm-spirtli ichimliklarga patolik(muttasil) o’rganib qolish bilan tavsiflanuvchi kasallik

Giyohvandlik. Giyohvand yoki unga tenglashtirilgan vositalarga doimiy ruju qo’yish va tibbiy ko’rsatmalarsiz iste’mol qilish

Foxishabozlik. Fanda rasmiy nikohsiz jinsiy aloqa ikkita turga bo’lib o’rganiladi: 1. Konkubinat – nikohsiz birga yashash. 2. Foxishabozlik-pul uchun o’z tanasini sotish, g’arbda asosan ikkinchisi qoralansada, sharqda ikkala holatga ham me’yordan oqish sifatida qaraladi.

 Bulardan tashhari, xalqimizda mahalliychilik, urug’-aymoqchilik, boqimandachilik kabi salbiy holatlar ham me’yordan chekinishning diqqattalab ko’rinishlaridan hisoblanadi. Deviant xulq-atvor bir shaxsning salbiy xulq-atvordan iborat faoliyatini, shuningdek, muayyan guruhning og’ma xulq- atvorlarini ham ifodalovchi tushunchadir. Ma’lumki, ijtimoiy me’yorlar va ulardan chekinishlar haqidagi qarashlar insonning ijtimoiylashuv jarayoni bilan bir vaqtda paydo bo’lgan. Qadimgi xalqlarning diniy-mifologik tasavvurlari, xususan Misr, G’indiston va Xitoy diniy qonun-qoidalaridagi axloqiy me’yorlar bu sohadagi dastlabki qarashlar edi. Ushbu «qonunlar»da barcha huquqlar insonga xudolar tomonidan beriladi va qonun buzuvchilarni xudolar jazolaydi, deb hisoblangan. Bunday qarashlar dastlab yunon va Ri

 Antiijtimoiy (delinkvent) axloq- bu qonun me’yorlariga qarshi chiquvchi, ijtimoiy tartib va atrofdagi odamlar farovonligiga xavf soluvchi axloq. U qonunchilik bilan taqiqlangan istalgan harakat yoki harakatsizlikni o‘z ichiga oladi. Katta odamlar (18 yoshdan kattalar) da delinkvent axloq, ayniqsa, o‘z ortidan jinoiy yoki fuqarolik javobgarligi va tegishli jazoni boshlab keluvchi qonunbuzarlik shaklida namoyon bo‘ladi. O‘smirlarda (13 yoshdan boshlab) delinkvent axloqning quyidagi turlari ustunlik qiladi: bezorilik, mayda o‘g‘rilik, o‘g‘rilik, vandalizm, jismoniy zo‘rlik, giyohvand moddalarni sotish. Bola yoshida (5 yoshdan 12 yoshgacha) o‘zidan kichik yoshdagi bolalar va tengdoshlariga nisbatan zo‘ravonlik, hayvonlarga shafqatsiz munosabat, o‘g‘rilik, mayda bezorilik, mulkni buzish, yond

 Bugungi kunda o‘smirlar taqdiri masalasi g‘oyat muhim axamiyat kasb etmoqda.O‘smirlik muammosiga e’tiborni kuchaytirish zarurligining asosiy sabablari sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin: 1.Fan va texnika rivojlanishi natijasida madaniyat, san’at va adabiyot, ijtimoiy- iqtisodiy shart-sharoitlarning o‘zgarayotgani; 2.Ommaviy axborot ko‘lamining kengayishi tufayli o‘smirlar ongliligi darajasining ko‘tarilgani; 3.O‘g‘il va qizlarning dunyo voqealaridan xabardorligi; 4. Ularning jismoniy va aqliy kamolotining jadallashgani; 5. O‘smirlar bilan ishlashda g‘oyaviy- siyosiy, vatanparvarlik va baynalminal tarbiyaga alohida yondashishi zarurligi; 6. Oshkoralik, ijtimoiy adolat, demokratiya muammolarining ijtimoiy hayotga chuqur kirib borayotgani;

3.DYURKGEYM VA MORTONLARNING DEVIANT XULQ-ATVOR NAZARIYALARI;

 DEVIANT XULQ –ATVOR MUAMNMOSNI SOTSIOLOGIYA FANI DOIORASIDA DASTLAB E.DYURLGEYM MA XSUS O’RGANGAN BO’LSADA,JAMIYATNING ENG QADIMIY MUAMMOLARIDAN BIRI SIFATIDA DEVIANT HOLATLARGA MUNOSABATLAR QADIM DAVRLARDANOQ SHAKLLANIB KELGAN.

DEVIANT XULQ-ATVORNI TAHLIL QILISHDA R.MERTON ISHLAB CHIQQAN TA’LIMOT YETAKCHI O’RINDA TURADI. E.DYURKGEYMING ANOMIYA G’OYASINI SHAKLLANTIRIB,MERTON DEVIOANT XULQ-ATVORGA QUYIDAGICHA TA’RIF BERADI “ DEVIANT XULQ-ATVOR JAMIYATDA E’LON QILIN GAN QADRIUATLAR VA RASMIY XULQ-ATVOR STANDARTLARI BILAN AHOLI XULQ-ATVOR MOT IVLARI HAMDA I MKONIYATLARI MAVJUDN IMKONIYATLARNING BIR-0BIRIGA MOS KELMAY QOLISHI NATIJASIDIR.”

MUAMMOLI HOLATIJT.NAZORAT.I NSTITUTDEVIANT HOLATLARNI PAYDO BO’LISH,SHAK LLANISHI VA RIVOJLANISH UCHUN MUHIM 3 OMIL : 31 02 09 0A

SHA XS XUSUSIYATLARI SHAKLLANISHIDA ASOSAN 3 OMIL MUHIM: SHA XSNING BILIM DSARAJASIPSIXO- FIZIOLOGIK IRSIY OMILLAR

Anomiya so’zi fransuz tilidan olingan bo’lib ma’nosi “”qonunbuzar,me’yordan o’gishgan’dir. Drukgyemni anomiya nazariyasi uning tarixiy-evolutsion konsepsiyasing bir qismi sifarida,an’anaviy va zamonaviy jamiyatdagi muholifatga qaratilgan nazariyadir.

Dyurkgeym anomiya tushunchasini birinchi marotaba: “ "Ijtimoiy mehnat taqsimoti to’g’risida”asarida Hamda anomiya so’ziga chuqurroq tushuncha va izoh bergan“xudkushlik” asarida ko’rish mumkin.

 Dyurkgeym fikricha anomiya bu-turli buzilishlar sodir bo’luvchi,dezintegratsiya,qadriyatlar va normalar tizimining parchalanishuvi oqibatida,ijtimoiy jamiyat tartibini kafolatlovchi jamiyat holati.  Anomiyani paydo bo’lishiga sabab:  bir guruhning boshqa turli guruh a’zolar manfaatlariga qiziqishi’ boshqa imkoniyatlar yaratish va ehtiyojlarni qondirilishi.

BU QUYIDAGI HUQUQBUZARLIKLAR SHAKLIDA O'ZINI NAMOYON BO’LADI: Noaniqlik,beqarorlik,qarama-qarshi qadriyatlar va ularga normativ talablar qo’yilishi va uning yo’nalishi,qoidalar o’rtasidagi farq,maqsadlarni aniqlash,tartibga soluvchi vositalarga erishish uchun; Jismoniy shaxlarga kam ta’sir qiluvchi ijtimoiy normalar;ularning zaif samaradorligi,ijtimoiy nazorat sifatida; Normativ nazoratning vaqtinchalik yoki qisman yo’qligi, masalan,yosh davrlaridagi inqirozda,qadriyatlar tizimi buzilganda,yoki yangi tizimning umumiy sifatda qabul qilinmaganda;

4.Z.FREYD VA E.FROMMLARNING DESTRUKTIV NAZARIYASI

Fr omm butun umri davomida o’zini ijosini antropologik (asosida yomon)mavzuga ba’gishladi. O’tmish mutafakkirlari kabi u insoin hayotida qutulib bo’lmas,yomon belgilarni paydo bo’lishini ko’rgan. Metafizik va axloqiy fonlarni tan olgan holda u klassik falsafada yomonlikni kelib chiqishi ni tushunstirib beradi,.

 “ INSON (DESTRUKTIV)TAHRIBO TLARI ANATOMIYASI” KITOBI CHOP ETILGANDA MUALLIF 70 YOSHDA EDI VA BU KITOB BUYUK TADQIQOTCHINING BARCHA ILMIY ISHLARIGA QARAGANDA ORIGINALROQ BO’LDI.  MUALLIFNING AYTISHIGA QARAGNDA BU KITOBNI 40 YILDA YOZGAN.

 FROMM O’ZINING KENG BA XSLARGA SABAB BO’LGAN KONSEPSIYASIDA QUYIDAGI SOHALARDAN FOYDALANGAN:  NEYROFIZIOLOGIYA;  HAYVONLAR PSIXOLOGIYASI;  PALEONTOLOGIYA;  ANTROPOLOGIYA

 FROMM SHUNDAY FIKRGA KELADI:GUMANISTIK QARASH INSONNI BUTKUL AGRESSIYADAN CHIQARUVCHI TIZIMDIR DEYDI.  SHUNDAN SO’NG Z.FREYD O’ZINING “TAHRIBOTLIK (DESTRUKTIVNOST)”INI TAQDIM ETADI,BIROQ BU KONSEPSIYA KO’PCHILIK OLIMLAR TOMONIDAN FREYD “DESTRUKTIV NAZARIYASI”BO’LIB O’RGANIMADI.  BA’ZI OLIMLAR ESA “DESTRUKTIVLIKNI”UMUMA N “METAPSIXOLOGIK SPEKULYATSIYA” DEB QARAYDILAR;  BOSHQA OLIMLAR TOMONIDAN ESA BU NAZARIYA TANQIDGA UCHRAYDI.

Купить