Shaxtali pechning issiqlik va aerodinamik hisobi - Тепловая инженерия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	668.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Тепловая инженерия

Shaxtali pechning issiqlik va aerodinamik hisobi

Купить

Shaxtali pechning issiqlik va aerodinamik hisobi

MUNDARIJA KIRISH……………………………………………………… . 3 I -BOB PECHDA GAZLARNI LAMINAR DIFFUZIYALI YONISHI VA ALANGANI TURBULENT TARQALISHI 9 1.1 . Gazlar yonish reaksiyasining kimyoviy muvozanati................. 9 1.2 . Pechda gazlarni diffuzion yonishi.............................................. 13 1.3. Alanganing normal va turbulent tarqalish tezliklari.................. 17 1.4. Ortiqcha havo koeffitsenti va gaz hajmini hisoblash................. 22 II.BOB SHAXTALI PECHNI ISSIQLIK HISOBI............................ 29 2.1. Pishirish jarayoni material balansini hisoblash.......................... 29 2.2. Pishirish vaqtini hisoblash......................................................... 37 2.3. Shaxtali pechni konstruktiv o‘lchamlarini hisoblash................. 43 2.4. Tabiiy gazni yonishini hiso

tarbiyalashga bog‘liq. Shuning uchun mamlakatimizda sog‘lom avlodni tarbiyalash, uning ma’naviyatini shakllantirish, ma’naviy-marifiy ishlarni yuksak darajaga ko‘tarish orqali barkamol shaxsni voyaga etkazishga katta etibor berilmoqda [1]. Mamlakatimizda sog‘lom avlod harakatining keng tus olgani, “Ta’lim to‘g‘risida”gi [2] qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” [3] asosida ta’lim-tarbiya tizimining tubdan isloh etilayotgan ham shu ulug‘vor maqsadlarni amalga oshirish yo‘lidagi muhim qadamlardandir. Respublikamizda tayyorlanayotgan kadrlar rivojlangan demokrativ davlatlar talablari darajasida bo’lishi, mamlakatimizda mutaxassislarning malakaviy darajasi jahon tajribasida qabul qilingan talablarga to’la javob beripsh lozim. Shu o’rinda ta`kidlash joizki, bozor iqtisodiyoti sharoitida

joriy etish va yangilash borasida ulkan muvaffaqiyatlarga erishmoqdalar. Yuqori malakali texnik-metallist bo‘lib yetishish uchun metallar va konstruksion materiallar texnologiyasi, hamda qizdirish qurilmalarining nazariy asoslarini bilish zarur bo‘ladi [5-8]. Talabalar sanoat pechlari va ularda sodir bo‘ladigan yuqori temperaturali jarayonlarni [6-11] kasb-hunr kollejlarida o‘rganishlari orqali mashinasozlik zavodlaridagi malakali ishchi-texniklar qatoriga o‘tishlariga hamda ishlab chiqarish jarayonlarini yanada takomillashtirishda va ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda, mahsulot sifatini yaxshilashda ishtirok etishlariga imkoniyat tug‘iladi. Sanoat pechlarida issiqlik (yuqori temperatura) yoqilg‘ining yonishi [5-10], ekzotermik ximiyaviy reaksiyalar [12-20], elektr energiyasining

Shaxta pechlari sanoatda keng tarqalgan bo‘lib, cho‘yan olishda [11-15], ohaktoshni kuydirishda [5-9], qattiq yoqilg‘ilarni gazga aylantirishda [9-10] qo‘llaniladi. Shaxtali pechlarda murakkab issiqlik va massa almashinuv jarayonlari sodir bo‘lib, bu jarayonlar kam o‘rganilgan hamda o‘zbek tilida hisoblash metodlari ishlab chiqilmagan. Yuqorida zikr qilinganlarga asosan shaxtali pechni issiqlik hamda aerodinamik hisoblash, tutun so’rgich, gaz yoqish, kiritish va chiqarish kabi yordamchi qurilmalarini tanlash hamda pechni loyihalashga yo‘naltirilgan tavisyalar berish dolzarb masalalardan hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishining maqsadi. Shaxtali pechni issiqlik hamda aerodinamik hisoblash va yordamchi qurilmalarini tanlash. Bitiruv malakaviy ishning vazifalari. 1. Mavzuga doir ilmiy va ilmiy

qarshiliklarini hisoblash. 10. Berilgan temperaturadagi hajmiy sarf hamda bosimni hisoblash va tutun surgichni tanlash. 11. Shaxtali pechni material va issiqlik balansini hisoblash metodini ishlab chiqish va pechni loyihalash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar berish. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy-uslubiy yangiligi. 1. Bitiruv malakaviy ish mavzusiga oid ilmiy va ilmiy-metodik manbalar o‘rganildi hamda tahlil qilindi. 2. Kirim va sarf qismlarini hisoblashlar orqali shaxtali pechda oxaktosh pishirish jarayonining material balansi tuzilib, hosil bo‘lgan oxak (58,1%) va gaz miqdor (41,9) lari aniqlandi. 3. Oxaktoshni pechda bo‘lish vaqtini qizish, pishirish va sovitish zonalariga bo‘lib hisoblab uni yuklanadigan material bo‘lagining kattaligiga, temperaturalar farqiga va issiqlik uzatish koe

va chiqib ketadigan gazlar miqdori aniqlandi. 8. Texnologik jarayonlar uchun sarflangan va pechga keladigan umumiy issiqlik miqdorlarini hisoblashlar orqali pechning foydali ish koeffitsenti aniqlanib, umumiy sarflangan issiqlikning 80% foydali ishga ya’ni oxak pishirishga sarf bo‘lishi ko‘rsatildi. 9. Qizdirish, yonish va sovitish zonalarining gidravlik (aerodinamik) qarshiliklari hisoblanib, qarshilik asosan pishiriladigan xom ashyo bo‘lagining o‘rta cha o‘lchamiga, pechning solishtirma unumdorligiga, qarshilik koeffitsentiga, qizdirish yonish va sovitish zonalarining balandliklariga bog‘liq ekanligi qayd etildi. 10. Berilgan temperaturadagi hajmiy sarf va bosimni hisoblashlar orqali tutun surgich elektrodvigatelining quvvati aniqlandi va o‘q asosda tutun surgich tanlandi. Bitiruv malaka

Bitiruv malakaviy ishning hajmi. Bitiruv malakaviy ishi kirish, 3 bob, 15 bo’lim, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 25 tadan iborat bo’lib, 9 ta jadval, 10 ta rasm, 12933ta so’zdan iborat bo’lib, uning umumiy hajmi 72 sahifadan iborat. I -BOB. PECHDA GAZLARNI LAMINAR DIFFUZIYALI YONISHI VA ALANGANI TURBULENT TARQALISHI 1.1. Gazlar yonish reaksiyasining kimyoviy muvozanati Tajribalar shuni ko‘rsatadiki ximiya reaksiyalar hech vaqt dastlabki moddani to‘lig‘incha boshqa moddaga aylanguncha davom etmasdan balki ma’lum chegaragacha davom etib so‘ngra to‘xtaydi. Bu momentda sistemada reaksiya 8

mahsulotlari bilan birga ma’lum bir miqdordagi boshlang‘ich va o‘rtanchi modda miqdorlari bo‘lib reaksiyani ikki va dastlabki mahsulotni hajm bo‘lish tomonlariga bir vaqtda sodir bo‘lishi bilan tushuntiriladi. Reaksiyani ikki qarama-qarshi tomonga borishiga ximik qaytish deyiladi va quyidagi stexiometrik formula orqali ifodalanadi [21].N M B A        (1.1.1) (1.1.1) tenglamada N M B A , , , lar reaksiyaga kirishuvchi moddalarning ximik belgilari     , , , -stexinometrik koeffitsientlar (1.1.1) tenglamadagi yuqorigi nayza  dastlabki moddadan oxirgi M va N maxsulotlar bo‘lishini ko‘rsatsa pastdagi nayza esa dastlabki A va V moddalarni hosil bo‘lish yo‘nalishida reaksiya borishni ko‘rsatadi. Kinetik nuqtai nazaridan ximiyaviy muvozanatni bo‘lish tinchlikni boshlanishini bildirmasd

1kva 2k -proporsionallik koeffitsentilari hisoblanib reaksiyaga kirishuvchi moddalarning ximik tabiatiga va temperaturasiga bog‘liq bo‘lib to‘g‘ri va teskari reaksiyalari tezliklari konstantalari deb ham ataladi. To‘g‘ri reaksiya tezligi teskari reaksiya tezligiga tanlashganda (1.1.2) va (1.1.3) dan quyidagini hosil qilamiz. 2 1 W W      N M B À C C k C Ck 2 1  c N M B A K k k C C C C   1 2     (1.1.4) dan kurinib turibdiki berilgan temperaturada tezlik konstantalari 1k va 2k lar o‘zgarmas kattaliklar bo‘lganligi uchun muvozanat konstantasi c K ham ma’lum bir temperaturada o‘zgarmas miqdor bo‘ladi. O‘zgarmas temperaturada aralashmadagi gazlar parsial bosimi ularning konsentratsiyalariga proporsional bo‘ladi, shu sababli muvozanat konstantasini aralashmadagi gazlar normal bosiml

molyar soni; R - universal gaz doimiysi. (1.1.4) formuladagi reaksiyaga kirishuvchi moddalarning molyar konsentratsiyalarini (1.1.8) formula orqali ifodalanuvchi parsial bosimlari orqali ifodalasak quyidagiga ega bo‘lamiz.  n p с RT K K   (1.1.9) bu yerda         n - reaksiya natijasida gazlardagi mollar soning o‘zgarishi. Ayrim hollarda nisbiy molyar yoki hajmiy konsentratsiyalardan foydalanish qulay hisoblanadi. Aralashmadagi ayrim gazning nisbiy molyar konsentratsiyasi’ Z C С i i (1.1.10) Aralashma hajm birligidagi gazlar molyar soni Z ni holat tenglamasi nRT PV  dan aniqlasa bo‘ladi. ya’ni RT P V n Z   (1.1.11) Bu yerda n , V hajmdagi gazlar molyar soni. (1.1.8) (1.1.11) larni (1.1.10)ga qo‘yib quyidagini hosil qilamiz. P P RT P RT P RT P RT P Z C С i i i i i     

muvozanat konstantasini temperaturaga bog‘liqligini bilish talab qilinadi. Bu bog‘lanish const V  bo‘lganda quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi. 2 ln RT Q dT K d c   (1.1.14) (1.1.14) ga izoxora reaksiyasi deyiladi. const P  bo‘lganda boradigan reaksiyalar uchun ya’ni izobara reaksiyalari uchun 2 ln RT Q dT K d p p (1.1.15) (1.1.14) va (1.1.15) tenglamalardan kurinib turibdiki 1) 0 Q bo‘lganda temperaturani ortishi bilan c K va p K lar ortib boradi. 2) 0 Q bo‘lsa temperaturaning ortishi bilan muvozanat konstantalari kamayadi. 1.2. Pechda gazlarni diffuzion yonishi Gazlarni yonishi asosan o‘txona kamerasida amalga oshib, yoqilg‘i aralashmasi o‘txonaga gorelka orqali beriladi. O‘txona fazosida murakkab bo‘lgan fizik-ximik jarayonlar natijasida mash’ala alanga deb ataluvchi yonadigan gaz

evaziga amalga oshadi. 2) Yoqilg‘i aralashmasi harakatini xarakteriga bog‘liq holda amalga oshadigan laminar va turbulent yonish usullari mavjuddir. Laminar yonish usuli bilan tanishib chiqamiz. Vertikal joylashgan gorelkaga alangani egilmasligi uchun bir jinsli aralashma berilayotgan bo‘lsin. Aralashmaning laminar xarakatida uning xarakat tezligi taqsimoti gorelkada parabola shaklida bo‘ldai. Shunga uxshash tezlik taqsimoti gorelkadan tashqariga chiqishda ham saqlanadi. Gorelkaning devorida tezlik kichik bo‘lib uning o‘qmiga yaqinlashgan sari orta boradi va maksimal qiymatiga erishadi (1.2.1-rasm). 1.2.1-rasm. Bir jinsli aralashmani yonishini hisoblash uchun laminar mash’alaning balandligi Alanga chetidan o‘rtasiga tomon xarakatlanib konussimon shaklga keladi. Alangani gorelka perimetrida

masofani bosib o‘tadi va u alangauzunligiga teng bo‘ladi. (1.2.2) va (1.2.1) ni qiymatini qo‘yib laminar alangan uzundigi uchun quyidagi formulaga ega bo‘lamizn R W W l    (1.2.3) Gorelkaning berilgan diametrida alanga formasi va uning o‘lchami alanganning tarqalish tezligi va oqimining alohida nuqtalaridagi tezligiga bog‘liq bo‘ladi. Agar alanganing tarqalishi tezligi katta va oqim tezligi qancha kichik bo‘lsa alangan ham shunga qisqa bo‘lsa va teskarisi n  kichik bo‘lib W qancha katta bo‘lsa shuncha alanga uzun bo‘ladi. Gorelkaning diametri kattalashishi bilan alangan uzunligi orta beradi. Yonish jarayonini intensivlashtirish uchun gazlarni yoqish gaz oqimini katta tezliklarida ya’ni ularni turbulent harakat rejmida amalga oshadi. Turbulent alangani stabillashtirish uchun uni turg‘u

1.2.2-rasm. Laminar alanganing sxemasi. Harakatning xarakteriga qarab lanimar diffuziyali turbulent diffuziyali yonish usullari mavjuddir. Lanimar diffuziyali yonish gorelkadan chiquvchi gazning laminar rejimli xarakatida sodir bo‘ladi (1.2.2-rasm). Agar ortiqcha havo koeffitsenti 1  bo‘lsa konussimon (1) yonish bo‘lsa 1  bo‘lsa ochiq alanga ya’ni chagkasimon kurinishda (2) bo‘ladi. Laminar diffuzion alanganing uzunligi quyidagi formula orqali aniqlanadi. D WR W l 2 2    (1.2.5) Bu yerda R - gorelka radiusi; D -molekulyar diffuziya koeffitsenti; W -oqim tezligi;  - havoning gorelka o‘qigacha diffuziyalanish vaqti. Birlik vaqtda doirasimon gorelkalarga beriladigan gaz hajmi quyidagi formula orqali aniqlanadi. Q ~WR 2 (1.2.6) Diffuzion yonishning intensivligi aralashmaning hosil bo‘l

yuborish amalga oshiriladi. Yonish zonasi uzunligi quyidagi formula orqali aniqlanadi.        2 0 O m f d Lzv (1.2.7) m - stexinometrik son bo‘lib, yonuvchi gazning massa birligiga to‘g‘ri keluvchi kislorod sarfini kursatadi. 2 O -atrof-muhitdagi kislorod konsentratsiyasi; 0d - soplo diametri. Diffuzion alanganing yonish zonasi uzunligi gazning yonish issiqlik qancha katta bo‘lsa shuncha katta bo‘ladi. Atrof muhitda kislorod miqdori qancha katta bo‘lsa yonish zonasi uzunligi shuncha uzun bo‘ldai. Atrof muhitda kislorod konsentratsiyasi ortib borsa alanga yonish zonasi uzunligi qisqartirib boradi. 3) Gazlar aralashmasini havo miqdori etarli bo‘lmagan holda yonish usulida gorelkaga gaz havo aralashmasi yuborilib bundagi havo miqdori yonishni to‘liq amalga oshishi uchun etarli bo‘lm

tarqalish tezligi T  -ham Re - soniga bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli T  berilgan nuqtadagi oqimning o‘rtacha tezligiga bog‘liq bo‘lib, oqim tezligi oshishi bilan T  ham ortadi. Suniy yo‘l bilan turbulentlik darajasi oshirilganda T  ham ortib boradi. 1.3.1-rasm. Turbulent mash’ala strukturasi: a-gaz konsentratsiyasi; b- havo konsentratsiyasi; s-yonish mahsulotlari konsentratsiyasi. Alangani turbulent tarqalishi mexanizmini tushuntiruvchi quyidagi ikkita nazariy mavjuddir. 1) Front yoki yuza yonish nazariyasi 2) Hajmiy yonish nazariyasi 3) Birinchi nazariyaning mohiyati shundan iboratki turbulentlilik ta’siri natijasida alanga fronti qiyshayadi va egiladi. Uning yuzasi kuchli kattalashadi lekin yonish zonasi juda yuqa bo‘lganligi uchun buzilmaydi. Alanganing turbulent tarqalish tezligi T 

Bu yerda TF va lF -turbulent va laninar yonish frontlarining yuzalari; n  - alanga tarqalishining normal tezligi lekin (1.3.1) formuladan foydalanib bo‘lmaydi chunki TF -ni aniqlab bo‘lmaydi. Alanganing turbulent tarqalish tezligini ortishi o‘rtacha alanga frontining birlik yuzasida yonish tezligini oshishi hisobida bo‘ladi. Bu xodisa molekulyar almashuv jarayoniga turbulent almashuv jarayonini qo‘shish hisobiga almashuv koeffitsentini T M a a  -gacha ortishi tufayli sodir bo‘ladi. Bu y erda                         S m S J m J J ms J J m Vt k m kg J m k kg Vt m kg k kg J k m Vt C a p T 2 2 2 3 3 3   turbulent temperatura o‘tkazuvchanlik koeffitsenti yuqoridagilarni e’tiborga olgan holda alanganing turbulent tarqalishi tezligi T  quyidagi kattalikga

M T n M T n T a l a a / 1 1        (1.3.6) To‘liq rivojlangan turbulentlikda Ma kattalikni Ta ga nisbatan etiborga olmasa ham bo‘ladi. TE ~ Re etiborga olib (1.3.6)ni quyidagicha ega bo‘lamiz. n T   ~ TE ~ Re (1.3.7) Bu (1.3.7) dan ma’lum bo‘ladiki kichik masshtabli turbulent oqimda alangani tarqalish tezligi Re sonidan olingan kvadrat ildizga proporsional ekan. Demak, T  oqimdagi gidrodinamik sharoitlarga bog‘liq bo‘lib fiziko-ximik konstanta bo‘lib hisoblanmaydi. O‘txona texnikasidan katta masshtabli turbulent rejimda yonish katta ahamiyat kasb etadi. Bunday rejimda alanga fronti to‘lqinsimon bo‘la borib keyinchalik uzilib alohida zonalarga ham ajralib ketishi mumkin. U holda alanga fronti yuzasi orta borib unda vaqt birligida juda katta miqdorda aralashma yonadi. Shu sabali a

xarakteristikalari orqali aniqlanadi va gazlar aralashmasining fiziko-ximik xususiyatlariga bog‘liq bo‘lmaydi. E.S. Shetinkov tomonidan taklif qilingan hajmli yoki mikrohajmli yonish nazariyasi bo‘yicha yangi aralashma molining yonishi alanganing normal tarqalishi hisobida faqat yuqoridan bo‘lmasdan asosan mol hajmiy sodir bo‘ladi. Bu nazariyalarda turbulent oqimni xaotik ravishda xarakatlanuvchi turbulent mollarning hajmlari deb qaraladi. Mollarning o‘lchamlari har xil ya’ni o‘lchami oqim kesim yuzasiga yaqin bo‘lgan kattalaridan tartib juda maydasigacha bo‘ladi. Mollarning kichiklari kattalari bilan bir qatorda alohida mavjud bo‘ladi. Katta mollar ichidagi kichik mollarning harakati ichki mol siljishni tashkil qiladi. Intensiv turbulent diffuziyada qizigan mollar yonish zonasidan pulsats

miqdorda berish zarur. Nazariy hisoblab topilganidan necha marta ko‘pligini ko‘rsatuvchi son ortiqcha havo koeffitsenti deyiladi va Т  bilan belginadi. o v Т V V  (1. 4 .1) Т  -ning kattaligi yoqilg‘ining turiga, protsess sodir bo‘ladigan sharoitlarga, yoqish usuliga, o‘txonaning konstruksiyasiga va xokazolarga bog‘liq bo‘ladi. Masalan changsimon ko‘mir yoqiladigan o‘txonalarda F.I.K. oshirish va yonish jarayonini intensivlashtirish uchun Т  -ning optimal qiymati 25,1 2,1  Т ga teng bo‘ladi. Bosim boshqariladigan qurilmalari bo‘lgan va yonishni avtomatik ravishda boshqaradigan qurilmalari mavjud agregatlarda tabiiy gaz hamda mazutni yoqishda Т  - qiymati 1,05 ga qadar kamayadi. Ortiqcha havo koeffitsenti qanchalik kichik bo‘lsa, yonish protsessi shunchalik tejashli bo‘ladi. Lekin o

azot hajmi orqali ifodalab quyidagini hosil qilamiz.gs N v V N V V . 2 79 79 100 2   (1.4.4) U holda ortiqcha havo koeffitsenti  uchun azot formulasi deb ataluvchi quyidagi formulani olamiz. 2 2 21 79 1 1 N О    (1.4.5) Bundan tashqari hisoblashlarda (1.4.5) dan oson hosil qilinadigan sodda formuladan foydalaniladi. Bu holda 2 О kattalikni qiymati quyidagi to‘liq yonish tenglamasi aniqlanadi. 22221 ROORO   (*)     1 21 2 2 RO O (1.4.6) To‘liq yonishda quriq gazlar 2 RO , 2 O va 2 N dan iborat bo‘lib quyidagiga teng bo‘ladi.  2 2 2 100 O RO N    (1.4.7) (1.4.7) va (*) dan 2 2 2 21 RO O RO    ni qiymatini qo‘yib quyidagini olamiz.     2 2 2 2 2 2 79 21 100 21 100 100 RO RO RO O RO N                (1.4.8) (1.4.5) formula 2 O va 2 N larni qiymatlari

tashlab yuborib va (1.4.11) ni e’tiborga olib to‘liq yonishdagi ortiqcha havo koeffitsenti uchun quyidagi tarkibiy formulani yozamiz.  2 2 2 2 1 79 21 79 21 ) 1( 79 79 RO R RO RO maksO           (1.4.12) Yoqish uchun yuboriladigan havodagi protsentlarda ifodalangan kislorod miqdorini foydalanilgan kislorod qismiga nisbatan ortiqcha havo taqriban teng bo‘ladi. 2 21 21 О   (1.4.13) (1.4.12) va (1.4.13) tenglamalar yonish mahsulotlari tarkibidagi uch atomli gazlar 2OR va kislorod 2 O miqdoriga qarab o‘txonadagi parogenerat gazoxodidagi ortiqcha havo koeffitsentini aniqlashga imkon beradi. 2OR va 2 O larni optimal qiymatlarda ma’lum bir chegaralarda saqlanishi parogeneratorlarni ekonomli ishlashiga olib keladi. O‘txonadagi yonish jarayonining asosiy sifatni xarakteristikasi bo‘l

bo‘lgan havo miqdori va uning tarkibidagi kislorod miqdori bo‘lib m 3 / kg larda o‘lchanadi. 2 2CO OV , 2 2 SO OV , O H OV 2 2 lar esa 1 kg yoqilg‘ini yoqishni uglekislota, oltingugurt gazi hosil bo‘lishi va erkin vodorodni yonishi uchun sarfilanadigan kislorod miqdorlari bo‘lib m 3 / kg da o‘lchanadi. 2O V -erkin kislorodni miqdori (m 3 / kg). Yoqilg‘ini to‘liq yonishida uglerodni yonishi uchun sarfilanadigan kislorod miqdori hosil bo‘ladigan uglekislota hajmiga teng bo‘lsa oltingugurtni yonish uchun sarflangan havo miqdori esa oltingugurt gazi hajmiga teng bo‘ladi. 2 2 2 CO CO O V V  2 2 2 SO SO O V V  (1.4.15) Shu sababli uglerod va oltingugurtni yonishi uchun kerak bo‘lgan kislorod sarfi quyidagicha teng bo‘ladi. 2 2 2 2 2 2 2 RO SO CO SO O CO O V V V V V     (1.4.16) (1.4.16) ni

2 2 2 2 .22 2 22 2 2 2 22 2 79,0 100 79 100 79 79 RO RO V V V V RO RO V V V V RO OHO RO OHO RO OHO gc OHO         2 2 2 | 21 RO O RO    (1.4.21) Bu y erda 2 2 2 2 2 2 2 79,0 79,0 RO O OH O RO OH O V V V V    (1.4.22) (1.4.21) ko‘rinishidagi tenglama to‘liq yonish tenglamasi deyiladi. Yonish jarayoni yaxshi amalga oshirilmagan o‘tzonalarda yoqilg‘i to‘liq yonmasdan balki СО , 2 Н , 4 СН va boshqa shunga o‘xshash to‘liq yonmaydigan mahsulotlarga aylanadi. Bu mahsulotlar tarkibidagi СО xromografik gazanalizatordan foydalanilgan holda aniqlanadi. Bu maqsadda hisoblash metodidan foylalanilsa ham bo‘ladi. Yonish jarayonida kislorod balansini xarakterlovchi tenglama СО bo‘lganligi sababli to’liq yonmagan xol uchun quyidagi ko‘rinishda yoziladi. 2 2 2 2 2 2 2 2 2 21,0 O OH O CO O SO

ifodalab (1.4.26) ni quyidagi kurinishida yozamiz.gc OHO V V О СО RO . 2 2 22 79 605,0 21,0     (1.4.27) (1.4.27) formuladagi quruq gazlar hajmi gc V . quyidagiga teng.   100 2 . 2      CO RO V V V V СO SO СO gc (1.4.28) (1.4.28) ni (1.4.27) ga qo‘yib quyidagini hosil qilamiz.          CO RO О RO CO RO О СО RO CO RO V V V О СО RO V V V CO RO V О СО RO CO RO V V V V О СО RO СO RO OHO СO SO СO OHO СO SO СO OHO                                       605,0 605,0 79,0 605,0 100 79 605,0 21,0 100 79 605,0 21,0 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 22 2 22 2 22 (1.4.29) Bu y erda СO RO OHO V V V   2 22 79,0  (1.4.30) (1.4.29) tenglamaga to‘liq yonmaslik tenglamasi deyiladi. (1.4.29) dan СО ni aniqlasak                 605,0 21

harakat qiladi, pastdan esa unga qarshi havo oqimi puflanadi. Ba’zan shaxta pechlari gaz yordamida ham qizdiriladi [6,19-21] . Shaxta pechlari sanoatda keng tarqalgan bo‘lib, sement klinkerini kuydirishda (2.1.1-rasm), cho‘yan olishda, oxaktoshni kuydirishda (2.1.2-2.1.7 rasmlar), qattiq yoqilg‘ilarii gazga aylantirishda qo‘llaniladi. 2.1.1-rasm. Sement klinkerini pishirishga mo‘ljallangan shaxtali pech. 27

2.1.2-rasm. Oxak pishiradigan shaxtali pech. 1-kiritish qurilmasi; 2-saqlagich klapan; 3-xom-ashyo kiritilishi o‘lchash qurilmasi; 4- tutun gazlarini so‘rib oluvchi karobka; 5-yuqorida o‘rnatilgan gaz gorelkasi; 6-o‘rtada o‘rnatilgan gaz gorelkasi; 7- pechni pastki qismida o‘rnatilgan gaz gorelkasi; 8-glyadelka; 9- kiritish panjarasi; 10-uch shlyuzali zatvor. 2.1. 3 -rasm. Oxak toshni ko’rinishi 28

2.1. 4 -rasm. Shaxtali pechning tashqi ko’rinishi 2.1. 5 -rasm. Shaxtali pechda gorelkalarning joylashuvi 29

2.1. 6 -rasm. Shaxtali pechni yuklash qurilmasi 2.1.7-rasm. Shaxtali pechni gaz ta’minot qurilmalari 30

Shaxtali pechda bir sutkada T p 200  oxak ishlab chiqariladi. Oxaktoshning o‘rtacha ximik tarkibi (%) %5, 93 3 CaCo ; %5,0 3 MgCo ; %3 2 3 2  SiO O R ; bo‘lib, bu erda 3 2O R o‘z navbatida 3 2O Al va 3 2O Fe dan tashkil topgan. Yoqilg‘i sifatida tabiiy gazdan foydalanamiz. Gazning hajmiy tarkibi (%) quyidagicha: %2, 93 4 CH ; %7,0 6 2  H C ; %6,0 8 3  H C ; %6,0 10 4  H C ; %9,4 2 N Quruq gazning zichligi 3 .. 765,0 m kg rs   ; Ortiqcha havo koeffitsienti 25,1  Havoning nisbiy namligi % 75  Keltirilgan havo, oxaktosh va tabiiy gazning temperaturasi C t t t r i v 0 16 , ,  Chiqib ketadigan gazlar temperaturasi C tux 0 350 Chiqadigan oxak temperaturasi C ti 0 50 Pishirish temperaturasi C to 0 1080 Oxaktoshni pishirish darajasi %3, 94   oxaktosh pishirishning maksimal ha

MgO CaO - oxakni aktivligi (85%) Bu kattaliklar qiymatlarini (2.1.1) ga qo‘yib qo‘yidagiga ega bo‘lamiz.   85 100 85 3 35, 84 35, 40 5,0 56,0 5, 93       x x ; 667,5 3 239,0 56,0 36, 52     x x 001, 17 667,5 56,0 599, 52    x x x) 56,0 667,5( 001, 17 599, 52    %7,5 56,0 667,5 001, 17 599, 52    x 1 kg oxaktoshni pishirishda quyidagilar ajraladi: 3 CaCo dan 2 Co .................   kg 386,0 100 44 057,0 935,0   3 MgCO dan 2 Co ................. kg 003,0 35, 84 44 005,0  0,030kg .......... .......... .......... 2O H Jami ...................................... kg 419,0 1 kg standart sifatli oxak uchun oxaktosh sarfi kg 72,1 419,0 1 1   Massasi 100 kg bo‘lgan oxaktosh tarkibida (kg): kg CaCO 5, 93 3 ; kg MgCO 5,0 3 ; kg SiO O R 3 2 3 2   ; kg O H 3 2  Pishir

sarfi.s kg sutka kg / 4 / 344000 720,1 200000    Massa bo‘yicha 1 kg oxak olish uchun oxaktoshning sarfi va tarkibi quyidagi 2.1.1- jadval keltirilgan. 2.1.1-jadval Oxaktoshning sarfi va tarkibi Tarkibi 1 kg oxaktoshni tashkil etuvchi komponentlar miqdori, kg 1 kg oxakga oxaktosh sarfi, kg 3 CaCO 3 MgCO 2 3 2 SiO O R  O H 2 0,935 0,005 0,030 0,030 1,608 0,009 0,052 0,052 Jami 1 0,720 Yuqorida zikr qilingan hisoblashlar asosida oxaktosh pishirish jarayonini material balansini tuzamiz. (2.1.2-jadval). Pechdan chiqadigan oxak tarkibidagi СaO ning miqdori 49,16 kg ga teng. Oxak tarkibidagi СaO ning foizlardagi miqdori %6, 84 1, 58 100 16, 49   100 kg oxaktoshdan standart 85% li oxak olinadi: kg 83, 57 85 6, 84 1, 58   Ko‘rinib turibdiki material hisoblashlar to‘g‘rii bajarilgan. 2.1.2.

3 MgCO 2 3 2 SiO O R  O H 20,5 3 3 3 MgCO 2 3 2 SiO O R  O H 2 0,24 5,7 3,0 Jami 100 Jami 58,1 Gaz: 3 CaCO dan 2 СO .....................38,6 3 MgCO dan 2 СO ……………. 0,3 Oxaktoshdan O H 2 ……………0,3 Jami: 41,9 Butun sarf: 58,1+41,9=100 Nazariy olganda 1 kg СaO ni olish uchun pishirish jarayonida kg 786,1 56 100  3 CaCO ni sarf qilish lozim bo‘ladi. Hisoblashlardan ko‘rinib tur ibdiki oxaktosh pishirilganda kam miqdorda oxak va uglekisliy gaz hosil bo‘lar ekan, ya’ni pega solingan oxaktoshning hammasi tarkibiy qismlarga ajralmas ekan. 2.2. Pishirish vaqtining hisoblash Oxaktoshni pechda bo‘lish vaqti, yuklanadigan material bo‘lagining kattaligiga, temperaturalar farqiga va issiqlik uzatish koeffitsentiga bog‘liq bo‘ladi[6,9-12]. Oxaktoshni pechda bo‘lish vaqtini asosan zonalarga bo‘lib hiso

vaqtini hisoblashda, bu tarkibni hisobga olmaymiz. Muhitdan jismga o‘tadigan issiqlik miqdori temperaturalar farqiga, jism yuzasiga, fao‘alar tutashish vaqtiga va issiqlik uzatish koeffitsenti K-ga bog‘liq bo‘ladi.     1 1 К (2.2.2) bu yerda  -gazdan oxaktoshga issiqlik berish koeffitsenti, C m Vt02 ;  - qizdiriladigan oxaktosh bo‘laklari qatlam bo‘lib, bo‘lak radiusiga (g,m) teng bo‘ladi.  - oxaktoshning issiqlik o‘tkazuvchanligi, C m Vt0 C m Vt02  uchun quyidagi qiymatlarni qabul qilamiz [5]: Qizish zonasi uchun C m Vt H 02 96, 13    ; Pishirish zonasi uchun C m Vt ob 02 93, 20    ; Sovish zonasi uchun C m Vt ox 02 63, 11    ; Oxaktoshning issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsenti C m Vt0 3,2    Oxaktoshni pechga bo‘lish vaqtini quyidagi zonalarga bo‘lib hisoblaymiz. 1)

m-shar massasi bo‘lib quyidagi munosabat orqali aniqlandi p r m   3 3 4 (kg);  - oxaktosh zichligi bo‘lib, 3 2650 m kg p ga teng U holda (2.2.3) dan quyidagiga ega bo‘lamiz.       5186580 3 4 16 856 33,2 2650 3 4 3 4 3 3 3 1            r r t t pc r t t mc Q m p m p    (2.2.4) Boshqa tomondan Ht vaqtida radiusi r bo‘lgan oxaktosh bo‘lagiga beriladigan issiqlik miqdor quyidagiga teng bo‘ladi. 3 2 10       H H H t t S K Q (2.2.5) bu y erda H K - qizish zonasiga issiqlik uzatish koeffitsenti bo‘lib, C m V t 0  ; S -oxaktosh bo‘lagining sirt yuzasi, 2 m ; Ht - temperaturalar farqi, C0 ; Ht - oxaktoshni qizish zonasida bo‘lish vaqti, C H K , Ht va S kattaliklar qiymatlarini aniqlaymiz. H K -ni (2.2.2.) munosabat orqali aniqlaymiz. Cm V rK t HH 0210 3,2 06,0 96,

Shart bo‘yicha 2 1 Q Q  ga teng bo‘lishi kerak, u holda (2.2.4) va (2.2.5) larni tenglashtirib Ht к к     79,2 4 5186580 3 4 2 2   (2.2.7) Bu y erda bo‘lgan uchun m r 06,0  ga teng (2.2.7) dan Ht ni aniqlaymiz. soat r r tH 3, 10 3600 79,2 3 5186580 06,0 3600 79,2 4 3 5186580 4 2 2             2) Pishirish zonasida Oxaktosh sharsimon bo‘lagini pishirishda uni yuzasi orqali qabul qilingan issiqlikni quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. 3 3 10       ob ob ob t t S K Q (2.2.8) Oxaktosh bo‘lagini parchalanishi uchun kerak bo‘lgan issiqlikni quyidagicha aniqlaymiz. 7, 1782 4   m Q (2.2.9) bu yerda m - oxaktosh massasi, kg; 1782,7- 3 CaCo ni parchalanishi uchun lozim bo‘lgan solishtirma issiqlik miqdori , kg kJ . U holda (2.2.9) dan 4724155 3 4 7, 1782 2650 3 4 7, 1

C m Vt ob 0 46,1 2 62,0 3,2     Pishirish zonasi uchun temperaturalar farqi va issiqlik uzatishi koeffitsentlarini aniqlaymiz. C m V r K t ob ob ob 02 1, 11 46,1 06,0 93, 20 1 1 1 1         Temperaturalar farqini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. 2 p ob ob ob t t t t      (2.2.10) (2.2.10) ga qatnashuvchi temperaturalar son qiymatlarni qo‘yib C t t t t p ob ob ob 0 182 2 2 856 940 1080 2         Oxaktosh bo‘lagining sirt yuzasi 2 2, 4 m r S   (2.2.8) ga qatnashuvchi yuqorida zikr qilingan kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib 3 Q uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. ob ob ob ob ob tr t r t t S K Q 3 3 2 3 3 08,8 10 182 4 1, 11 10                 4 3 Q Q  ga teng bo‘limini e’tiborga olsak 4157256 3 4 08,8 2 3    r t r ob   Bu tenglikdan obt v

Oxaktosh bo‘lagini 50 0 C gacha temperaturada sovitilganda u quyidagi issiqlik miqdorini beradi.    1089627 3 4 50 940 795,0 1540 3 4 3 3 5         r r t t mc Q izv ob   Bu y erda 795,0 -oxakning solishtirma issiqlik sig‘imi, C kg kJ 0 Sovush zonasida olingan oxak bo‘lagi sirti yuzasida chiqariladigan issiqlik miqdorini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. 3 6 10       ox ox ox t t S K Q (2.2.11) Issiqlik uzatish koeffitsenti va o‘rtacha logarifmik temperaturalar farqini quyidagi munosabatlar orqali aniqlaymiz. C m V r K t oх oх 02 47,5 62,0 06,0 63, 11 1 1 1 1                     C t t t t t t t t t v izv v ob ob v izv v ob ob ox 0 183 16 50 400 940 lg3,2 16 50 400 940 lg3,2               (2.2.11) ga qatnashuvchi kattaliklar son

aniqlaymiz[6-10].p V t sh 24    (2.3.1) (2.3.1.) dan 24    t p Vsh (2.3.2) bu y erda t - pechda materialni bo‘lish vaqti, soat ;  - 1m 3 oxakni massasi bo‘lib, 3 800 m kg   ; p - pech unumdorligi (1 sutkadagi oxak, kg) U holda shaxtaning foydali hajmi quyidagiga teng bo‘ladi. 3 290 24 800 75, 27 200000 24 m t p Vsh        Shaxta balandligini o‘rtacha diametriga nisbatini 3  srD H ga teng deb qabul qilamiz [5]. Shaxtani o‘rtacha diametrini quyidagi munosabatdan aniqlaymiz. H D V sr sh    4 2  bu y erda srD H 3  u holda (2.3.3.) dan pechning o‘rtacha diametri m V D sh sr 97,4 14,3 3 4290 3 4 3 3      Pechni o‘rtacha diametrini m Dsr 5 ga teng deb qabul qilamiz. U holda pech shaxtasining balandligi m D Н sr 15 5 3 3      Shaxtaning 1m 3 foydali hajmidan oli

(2.3.4) ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yibT V P P sh v 7,0 290 200    Shaxtaning 1m 2 kundalang kesim yuzasidan olinadigan oxakning sutkali solishtirma hajmini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. 2 785,0 sr S D P P   (2.2.5) (2.3.5) ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib T D P P sr S 2, 10 5 785,0 200 785,0 2 2      Bir sutkada shaxtali pechlarning 1m 3 va 1m 2 dan olinadigan solishtirma unumdorligi kattaliklari vP va SP lar quyidagiga teng bo‘ladi. T Pv 9,0 5,0   va yuqori T PS 16 9  Normal ishlaydigan pechlarda issiqlik zonalari pech umumiy hajmining quyidagi qismlarini tashkil qiladi (% yoki m 3 ). Qizdirish zonasi 25 yoki 72,5 Pishirish zonasi 50 yoki 145 Sovitish zonasi 25 yoki 72,5 Qizdirish zonasi pechning shunday qismidan boshlanadiki, unda gazlar temperaturasi

zonasining oxiri shaxtaning shunday balandligiga to‘g‘ri keladiki, bunda pishgan material unga qarshi havo oqimi ta’sirida soviydi va temperaturasi С0 900 850  ga etadi. Pishirish zonasining balandligi m hob 5,7  ga teng bo‘ladi. Shaxtali gaz pechlarda qizdirish va pishirish zonalarining bolandligi ko‘pgina m hob 10 8  ga teng bo‘ladi. Sovutish zonasi shunday pech balandligidan boshlanadiki, bunda yoqilg‘i yonishi tuxtaydi va oxak chiqish joyiga borib etadi. Uni balandligi m hoх 5,3  . 2.4. Tabiiy gazni yonishini hisoblash Yoqilg‘ini yonish jarayonini hisoblash metodiga asosan yonish mahsulotlari miqdori va tarkibini hamda havo miqdorini aniqlaymiz. hisoblashlarni 100 m 3 gaz uchun olib boramiz (2.4.1-jadvad). Hisoblashlar to‘g‘riligini tekshirish uchun 1  bo‘lgan holda material bal

jami – 28591,28 Chetlashish 0,017% tashkil etadi. Yonuvchi elementlar yonish reaksiyalari issiqlik effektidan foydalanilgan holda gazni issiqlik berish qobiliyatini aniqlaymiz. 43

2.4.1-jadval. Hajmi 100m 3 bo‘lgan gaz yonishini hisoblash Yonishda qatnashadi Yonish mahsulotlari tarkib topadi, m 3 Yoqilg‘i Havo Gaz tarkibi, % Yonish reaksiyasi Miqdori, m3 Kislorod solishtirma sarfi, 3 3/m m 3 2 mO 3 2m N jami 2 CO O H 2 2 O 2 N Jami 2, 93 4 CH O H CO O CH 2 2 2 4 2 2     93,2 2 186,4 195,75x3, 762 =736, 31 195,75 +736,3 1=932, 06 93,2 186,4 - 736,31 (xavodan) 4,9 - 7,0 6 2  H C O H CO O H C 2 2 2 6 2 3 2 5,3     0,7 3,5 2,45 1,4 2,1 - - 6,0 8 3  H C O H CO O H C 2 2 2 8 3 4 3 5    0,6 5 3 1,8 2,4 - - 6,0 10 4  H C O H CO O H C 2 2 2 10 4 5 4 5,6     0,6 6,5 3,9 2,4 3 - - 9,4 2 N tutun top N N 2 2  4,9 - - - - - - Bo‘lganida 1  - % 100 - - - 195,75 21 736,3179 932,06 100 98,8 9,55 193,9 18,75 - - 741,21 71,7 1033,91 100 Bo‘lganida 25,1  - % -

3 / 35200 4, 22006,0 2658745 006,0 2044156 007,0 1323580 932,0 805560 m kJ Q rn           (2.4.1) Yonish mahsulotlarini boshlang‘ich entalpiyasi quyidagiga teng bo‘ladi. d rn V Q J 0 (2.4.2) (2.4.2) ga 3 338, 10 m Vd va 3 35200 m kJ Qrn qiymatlarini qo‘yib 0J uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. 3 0 3400 338, 10 35200 m kJ V Q J d rn    Yoqilg‘ini haqiqiy yonish temperaturasini aniqlash uchun t J  diagramma orqali yonish mahsulotlari entalpiyasini aniqlaymiz va undan atrof-muhitga yo‘qotilgan issiqlikni ayirib tashlaymiz: o p J J   / (2.4.3) Bu yerda p  - yonishni pirometrik foydali ta’sir koeffitsienti. Gazsimon yoqilg‘ida ishlaydigan shaxtali pech uchun 73,0 67,0  p [ 5 ] U h olda (2.4.3)dan quyidagini olamiz 3 / 2380 3400 70,0 m kJ J J o p      d J diagramma orq

4405 18281 2517 35200    V V (2.5.1) (2.5.1) dan V ni aniqlaymiz:   3 11,0 18281 35200 2517 4405 2517 4405 18281 35200 2517 4405 18281 35200 m V V V V            (2.5.2) yoki kg p V gs 084,0 765,0 11,0 .     Havo sarfi, shu bilan birga Kislorodni 3 27,0 11,0 4468,2 4468,2 2 m V VO      (2.5.3) kg p V G O O O 386,0 429,1 27,0 2 2 2      (2.5.4) Azotni 3 012,1 11,0 2038,9 2038,9 2 m V VN      (2.5.5) kg p V G N N N 267,1 251,1 012,1 2 2 2      (2.5.6) Jami 3 282,1 012,1 27,0 2 2 m V V V N O V      kg G G G N O V 653,1 267,1 386,0 2 2      2.5.1-jadval 1 kg oxak uchun sovitish zonasining issiqlik balansi Kirim statyalari Issiqlik miqdori Sarf statlari Issiqlik miqdori kJ % kJ % Pishirish zonasida 940 0 C gacha qizigan oxak bilan: 940 965,0 / 

777 91,4 Jami 850 100 Jami 850 100 2.5.2-jadval 1 kg oxak uchun pishirish zonasining dastlabki issiqlik balansi . Kirim statyalari Issiqlik miqdori kJ Sarf statlari Issiqlik miqdori kJ Yoqilg‘ini yonishidan: V V Q Q ri g 35200   , bu yerda V - yoqilg‘i miqdori, 3 m Sovitish zonasidan o‘tadigan havo bilan, V Q Pishirish zonasiga qizdirish zonasidan oxaktosh orqali keladigan:   940 11,1 009,0 052,0 608,1 /          ob i p t C K Q Bu yerda K-1 kg oxak uchun sarf bo‘ladigan oxaktosh, kg; i C - solishtirma issiqlik sig‘imi  C tob 0 / 940 bo‘lib         C kg kJ Ci 0 11,1 35200 777 1740 3 CaCo ni parchalanishiga: 1780 608,1 .  krQ , bu yerda 1780-1 kg 3 CaCo ni 2 CaO parchalanishi uchun kerak bo‘lgan issiqlik miqdori Atrof-muhitga %4 2 n , yoqilg‘i orqali pech shaxtasi

gazlarni C tob 0 940 temperaturadagi o‘rtacha hajmiy issiqlik sig‘imi, C m kJ 03 3 CaCO ni bo‘linishida uglekislota orqali ajralgan: 940 18,2 388,0 2 2 2 / /        CO ob CO CO C t V Q Bu y erda 3 1 2 CaCO VCO  ni hajmi, kg m 3 kg m VCO 3 / 338,0 44 4, 22 386,0 72,1 2     2 CO C - o‘rtacha issiqlik sig‘imi, C tob 0 / 940 da 16873V 693 Jami 35200V+2 517 Jami 18281V+44 05 2.6. Pechni material va issiqlik balansini hisoblash Oxak pishiradigan pechni yig‘ma material balansini yoqilg‘ini yonishi va oxaktoshni pishirishning material balansini hisoblash hamda yoqilg‘i sarfini hisoblangan qiymatlari asosida tuzamiz [6-8]. 1 kg oxak uchun pechdan chiqib ketadigan gazlar miqdori va tarkibini hisoblaymiz. 2 СO gazi (uglekislota gaza): Yoqilg‘i yonishidan: 3 109,0 11,0 988,0 988,0 m B 

  3 341,0 44 4, 22 003,0 386,0 72,1 m   Jami: 3 45,0 341,0 109,0 2 m VCO    yoki 2 2 2 CO CO CO P V G   (2.6.1) (2.6.1) ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib 2 CO G (kg) uchun quyidagiga ega bo‘lamiz: kg P V G CO CO CO 89,0 977,1 45,0 2 2 2      Suv bug‘lari: Yoqilg‘ini yonishidan: 3 21,0 11,0 939,1 939,1 m B     Oxaktoshni qizishidan: 3 064,0 18 4, 22 03,0 72,1 m   Jami: 3 274,0 064,0 21,0 2 m V OH    yoki OH OH OH P V G 2 2 2   (2.6.2) (2.6.2) ga 3 274,0 2 m V OH  va 3 804,0 2 m kg P OH  son qiymatlarini qo‘yib O H G 2 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz: kg P V G OH OH OH 22,0 804,0 274,0 2 2 2      Azot uchun: 3 017,1 11,0 25,9 25,9 2 m B VN      yoki 2 2 2 NNN P V G   (2.6.3) (2.6.3) ga 6 017,1 2 m VN  va 3 251,1 2 m kg PN  lar son qiymatlarini qo‘

kg P V G O O O 076,0 429,1 053,0 2 2 2     Bu y erda 2 СОР , O HР 2 , 2NР , 2ОР -gazlar zichligi, 3 m kg Gazlarni umumiy hajmi: 2 2 2 2 O N OH CO V V V V V     (2.6.5) (2.6.5) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib  V uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. 3 794,1 053,0 017,1 274,0 45,0 2 2 2 2 m V V V V V O N OH CO            yoki gazlar ummuiy massasi uchun 2 2 2 2 O N OH CO G G G G G     (2.6.6) (2.6.6) ga (2.6.1), (2.6.2), (2.6.3), (2.6.4)larni son qiymatlarini qo‘yib  G uchun quyidagiga ega bo‘lamiiz. 3 458,2 076,0 272,1 22,0 89,0 2 2 2 2 kg G G G G G O N OH CO            Tutun gazlarining hajmiy sarfini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. soat m V 3 14900 24 200000 794,1    (2.6.7) Olib borilgan hisoblashlar asosida pechning yig‘ma ba

0,052 Jami 1,72 Jami 1 Yoqilg‘i Havo 2 O 2 N 0,084 0,386 1,267 Chiqib ketadigan gazlar 2 CO 2 H 2 O 0,89 0,22 1,272 0,076 Jami 3,458 Xammasi 3,457 Xammasi 3,458 Balansdagi farq % 03,0 100 458,3 457,3 458,3    2.6.2-jadval 1 kg oxak uchun sovitish zonasining issiqlik balansi Kirim statyalari Issiqlik miqdori Sarf statlari Issiqlik miqdori kJ % kJ % Yoqilg‘ini yonishidan: 11,0 35200   gorQ Sovitish zonasidan o‘tadigan havo orqali v Q 940 0 C gacha qizigan oxaktosh va magnezial oxak bilan p Q 3870 777 1740 60,6 12,2 27,2 Uchlekisltli kalsiyni parchalanishiga kr Q . Atrof muhitga: 04,0 11,0 35200    okrQ 940 0 C gacha qizdirilgan oxak orqali 940 0 C gacha qizdirilgan oxak orqali 940 0 C gacha qizigan yoqilg‘ining yonish mahsulotlari orqali: 11,0 16873 .  gp Q 940 0 C gacha qizigan 3

2.6.3-jadval Qizdirish zonasining issiqlik balansi (1kg oxak uchun) Kirim statyalari Issiqlik miqdori Sarf statlari Issiqlik miqdori kJ % kJ % Yoqilg‘ini yonish mahsulotlari bilan 11,0 16873 .  gp Q 940 0 C gacha qizdirilganda 3 CaCO ni parchalanishida uglekislota orqali ajralish 1856 693 72,8 27,2 Oxaktoshdan nomlikni bug‘lanishga: 2700052,0 22.  OHОНvi iGQ Bu yerda О Н G 2 -1 kg oxaktoshdagi nomlik miqdori, kg O Hi 2 -bug‘lanish temperaturasidaga 1 kg suvning entalpiyasi, Kj/kg 3 MgCO ni parchalanishida uglekislota orqali chiqib ketgan: 1425 009,0 1425 3 .     MgCO mr G Q Bu yerda 3 MgCO G -1kg oxaktosh tarkibidagi 3 MgCO ni miqdori, kg; 1425-1 kg 3 MgCO ni MgO ga parchalanishiga sarflangan issiqlik miqdori Oxaktoshni C O 0 dan 940 0 gacha temperaturada qizdirish uchun Atrof m

1 kg oxak pishirish pechining yig‘ma issiqlik balansi (1 kg oxak uchun) Kirim statyalari Issiqlik miqdori Sarf statlari Issiqlik miqdori kJ % kJ % Yoqilg‘ining yonish idan: 3870 1003 СаСО -ni parchalanishiga 3 МgCO -ni parchalanishiga Oxaktoshdan nomlikni bug‘lanishiga Atrof muhitga Yoqilg‘ini yonishidan hosil bo‘lgan yonish mahsulotlari ya’ni, chiqib ketadigan gazlar bilan Pechdan yuklab olinadigan oxak bilan Balans farqi 2862 13 140 266 579 39 -29 73,9 0,3 3,6 6,9 15 1 -0,7 Jami 3870 100,0 Jami 3870 100 2.7. Solishtirma issiqlik sarfi, shartli yoqilg‘i va pechni foydali ish koeffitsentini hisoblash 1 kg oxak olish uchun sarf bo‘ladigan solishtirma issiqlik miqdorini hisoblaymiz[6-9]: B Q Q gor   (2.7.1) (2.7.1) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Q uchun quyidagiga ega

(2.7.2) ga (2.7.1)dan va kg kJ Qrusln / 29300 .  son qiymatlarni qo‘yib y B uchun quyidagi olamiz. %2, 13 29300 100 3870 100 .      rusln y Q Q B Hozirgi paytda foydalaniladigan gaz pechlarning oxak ishlab chiqarish bo‘yicha unumdorligi bir sutkada 15÷200 tonnani tashkil qilib solishtirma sarflar: 4106÷5866 kg kJ issiqlik va 13÷14% shartli yoqilg‘ini tashkil qiladi. Pechning foydali ish koeffitsentini texnologik jarayonlar uchun foydali sarflangan issiqlikni   pol Q pechga keladigan umumiy issiqlik miqdoriga   gor Q nisbatini olib aniqlaymiz: gor mr kr vn gar pol p Q Q Q Q Q Q . . . 100       (2.7.3.) (2.7.3) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib p  uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. % 80 % 100 3870 13 2862 140 % 100 % 100 . . .             gor mr kr

bu yerda sP -pechning solishtirma unumdorligi 1 sutkada 1m 2 shaxta yuzasidan tonna hisobida md - pishiriladigan xom ashyo bo‘lagining o‘rtacha o‘lchami, m (3.1.1) ga T Ps 2, 10 va m dm 06,0  son qiymatlarni qo‘yib Re uchun quyidagiga ega bo‘lamiz: 356 06,0 2, 10 581 581 Re        m s d P Qizdirish zonasi gidravlik aerodinamik qarshiligini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz: n m s pod h d P a     2 000036,0 (3.1.2) bu y erda nh -qizdirish zonasi balandligi, ; 75,3 nh a - qarshilik koeffitsenti, ; 82  a (3.1.2) ga son qiymatlarini qo‘yib, quyidagiga ega bo‘lamiz. Pah d Pa n m s pod 19075,3 06,0 2,1082 000036,0000036,0 2 2    b) yonish zonasini gidravlik qarshiligi. Reynolds kriteriyasini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz: m s d P   412 Re (3.1.3) (3.1.3) ga

m s d P   370 Re (3.1.5) (3.1.5) son qiymatlarini qo‘yib 226 06,0 2, 10 370 370 Re        m s d P Sovitish zonasi gidravlik (aerodinamik) qarshiligini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. oх m s ох h d P a     2 00002,0 (3.1.6) (3.1.6) ga 86 а va sP , oх h , md lar son qiymatlarini qo‘yib Pa h d P a o х m s ох 112 75,3 06,0 2, 10 86 00002,0 00002,0 22        Pechning umumiy aerodinamik qarshiligi ох gor pod     (3.1.7) (3.1.7) ga (3.1.2), (3.1.4) va (3.1.6) lar orqali hisoblab olingan natijalarini qo‘yib  uchun quyidagiga ega bo‘lamiz: Pa ох gor pod 956 112 654 190         3.2. Tutun so‘rgichini tanlash Tutun so‘rgich (dimasos)ni tanlashda umumiy qarshiliklar yig‘indisiga bosim zaxirasini 40% ga yaqin qilib hisobga olamiz[6-15]. Pa 1338

3 565,0 273 350 1 3,1 m kg Pt   Bu yerda 1,3 normal sharoitdagi ( C0 va 101325 Pa) gazlar zichligi. Bu qiymatlarni 3.2.2 ga qo‘yib tP uchun quyidagiga ega bo‘lamiz: Pa P P P P t v t 2810 565,0 2,1 1338     Berilgan temperaturadagi hajmiy sarfni quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz.  ux t t V V     1 (3.2.3) (3.2.3) ga kattaliklar son qiymtalarini qo‘yib t V uchun quyidagiga ega bo‘lamiz:   soat m t V V ux t 3 34000 350 273 1 1 14900 1             Berilgan shartlarga asosan quyidagi xarakteristikalarga ega bo‘lgan tutun so‘rgich tanlaymiz. Tutun so‘rgich tipi D-13,5 Bosim: Minimal 2850Pa Maksimal 3150Pa Sarfi: Minimal soat m 3 3500 Maksimal soat m 3 87500 Burchak tezligi sek radision 55, 101  Foydalanish koeffitsenti 65,0  V Tutun so‘rgich eletkrodvigatel

quyidagiga ega bo‘lamiz:kVt h V N v t t 8, 40 065 1000 3600 2810 34000 1000 3600           Tutun so‘rg‘ich D-13,5 uchun talab qilinadigan aerodinamik quvvat kVt N 43  na teng [6]. Tutun so‘rgichni pechni kiritish maydonchasiga o‘rnatiladi. Tutun trubasini unchalik uzun bo‘lmagan ya’ni 10-15 m qilib olinadi va u tutun so‘rg‘ich tomonidan yuborilgan gazlarni chiqarib yuborish uchun xizmat qiladi. Havo esa pech shaxtasiga ventilyator orqali truba yordamida yuboriladi. Havoning hajmiy sarfini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz: 24 1 B B V V V V   (3.2.5) (3.2.5)chi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib 1V V uchun quyidagini olamiz: soat m V V V B B V 3 1 10680 24 200000 282,1 24      Bu quyidagiga taqsimlanadi: pechna xolodilnik orqali 70% kelsa, yonish zonasiga esa uni 30%

kVt P V N P V V V DV 13 95,0 55,0 1000 3600 2200 10680 1000 3600 1             Quvvatni zaxira koeffitsenti 1,1 K bo‘lganida elektr dvigatelining o‘rnatishdagi quvvati kVt K Nust 3, 14 13 1,1 13      (3.2.8) Burchak tezligi sek Rad 6, 102 , quvvati kVt N 14 , tipi AO-72-6 bo‘lgan A seriyali elektrodvigatelini tanlaymiz. Havo yo‘li (vozduxovod) ning diametrini mahalliy qarshiliklarni va truba havoning mumkin bo‘lgan tezligini e’tiborga olgan holda aniqlaydilar. 3.3. Gaz oqish qurilmasini tanlash Gazsimon yoqilg‘ining pechga yuborish va uni yonishi o‘z navbatida minimal mumkin bo‘lgan ortiqcha koeffitsenti bilan oxaktoshni to‘lig‘incha parchalanishini ta’minlashi lozim bo‘ladi. Pechda gazsimon yoqilg‘ini yonishni birdan-bir usuli bo‘lib diffuzion metod bo‘lib hisoblanadi.

g V4,0qismi esa gorelkalarga beriladi. Periferiyadagi gorelkalar sonini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. П R n  (3.3.2) Bu yerda R - gorelkani o‘rnatish urovnida pech shaxtasining radiusi (uni 3 m ga teng deb qabul qilamiz). П - oxaktosh qatlami chuqurligiga fokelni kirib borish kattaligi bo‘lib m9,0 6,0  ga teng. (3.3.2) ga son qiymatlarini qo‘yib n uchun quyidagicha ega bo‘lamiz. 45, 10 9,0 3 14,1    П R n  Gorelkalar soni 10n deb qabul qilamiz. Gorelka soplosi diametrini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz.  m n V d n       4 (3.3.3) bu y erda П V - barcha gorelkalarda gazning hajmiy sarfi, s m V V g П 3 1,0 25,0 4,0 4,0      - gazni oqib chiqish tezligi bo‘lib, 40 m/s ga teng deb qabu l qilamiz. mm m п V d П 18 018,0 10 40 14,3 1,0 4 4           G

Pechning kiritish mexanizmi harakatlanuvchi idishi (chashi) va idishning chiqish teshigini yonuvchi qopqoq (kolakola) dan iboratdir. Idishga keltirilgan oxaktoshlar qopqoqni ko‘tarilish momentida qo‘zg‘almas boshqa idishga yuklanadi va undagi konusni tushirish orqali undan tukiladi. Harakatlanuvchi idish reduktor orqali elektr dvigateli yordamida hakaratga keltiriladi[6-12]. Quyida kiritish qurilmasining texnik xarakteristikalari keltirilgan. Yuqori idishning (chashi) hajmi yo‘li 1,7m 3 Qopqoq (kolakola) 0,7 m Konus 0,5 m Yuqori idishning (chashi) aylanish chastotasis ayl 023,0 Qabul qilish voronkasidigai Elektrodvigatel quvvat 1,7 kVt Elektrodvigatel bilan birga Idish (chashi) massasi 10,75 T Ishlab chiqaruvchi Istыn mashinasozlik zavodi Chiqarish qurilmasi alohida cho‘yan kolosniklaridan

XULOSA 1. Kirim va sarf qismlarini hisoblashlar orqali shaxtali pechda oxaktosh pishirish jarayonining material balansi tuzilib hosil bo‘lgan oxak (58,1%) va gaz miqdor (41,9) lari aniqlandi. 2. Oxaktoshni pechda bo‘lish vaqtini qizish, pishirish va sovitish zonalariga bo‘lib hisoblab uni yuklanadigan material bo‘lagining kattaligiga, temperaturalar 62

farqiga va issiqlik uzatish koeffitsentiga bog‘liq ekanligi qayd etildi. 3. Shaxtali pechning konstruktiv o‘lchamlari hisoblanib qizdirish, pishirish va sovitish zonalarining balandlimklar bu zonalarda boradigan jarayolarga va temperaturaga bog‘liq ekanligi ko‘rsatildi. 4. Gaz, havo va yonish mahsulotlari miqdori hamda tarkibini hisoblashlar orqali tabiiy gaz yonishining material balansi tuzilib, yonuvchi elementlar yonish reaksiyalari issiqlik effektidan foydalangan holda gazni issiqlik berish qobiliyati aniqlandi. 5. Pishirish zonasiga kiritiladigan va sarflangan issiqlik miqdorlarini hisoblashlar orqali pishirish zonasining issiqlik balansi tuzilib, pishirish uchun lozim bo‘lgan yoqilg‘i miqdori aniqlangani holda, issiqlik miqdorining kirim qismi yoqilg‘ining yonishidan ajralgan, havo b

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Каримов А.И. Она юртимиз бахту иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш - энг олий саодатдир. Ўзбекистон. 2015й.,195 б. 2. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun 1997 yil 3. “Kadrlar tayyorlash ilmiy dasturi to’g’risida”gi qonun 1997 yil 64

4. Karimov I.A. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqorolik jamiyati barpo etish- ustivor maqsadidir-O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisidagi ma’ruzasi. 27-yanvar 2010 yil. “XXI asr” gazetasi №4, 28-yanvar 2010 yil. 5. Бош мақсадимиз – мавжуд қийинчиликларга қарамасдан, олиб бораётган ислоҳотларни, иқтисодиётимизда таркибий ўзгаришларни изчил давом эттириш, хусусий мулкчилик, кичик бизнес ва тадбиркорликка янада кенг йўл очиб бериш ҳисобидан олдинга юришдир. O‘zbekiston Respublikasi Prezdenti Islom Karimovning mamlakatimizni 2015 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rиvojlantirishi yakunlari va 2016 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustivor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. “Qash

14. Aрзaмaсов Б.Н.и др. Мaтериaловедение.-М. : Мaшиностроение, 1986.384.с 15. Лaхтин Ю.М., Леонтевa В.П.Мaтериaловедение.-. : Мaшиностроение, 1990.528с. 16. Симмермaн Т.Р., Гюнтер К.Метaллургия и мaтериaловедение.- Метaллургия, 1982.480с. 17. Madaliev E . O ’. “ Issiqlik texnikasi ”. Ikkinchi nashri to ’ ldirilgan va qayta ishlangan , “ Farg ’ ona ” Nashryoti -2009 .327б. 18. Zuev V.M . Me tallarga termik ishlov berish. Toshkent -“ Fan ”, 2003 .286 b. 19. Хaузен Х . Теплоп е р е дaчa.-М. : Енергоиздaт, 1981 . 315с 20. Шорин С.Н. Теплоп е р е дaчa –М.:В ысшaя школa, 1964. 402с 21. Хзмолян Д.М, Кaчaн Я.A Теория горения и топочные устройствa, М.: Енергия, 1976. 428с 22. Телегинa A.С. Теплотехнические рaсчёты метaллургичеaсих печей М “ Метaллургия ” 1982. 308с 23. Zohidov R . A . va boshqalar

Купить