Tafakkur psixologiyasi - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	693.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Tafakkur psixologiyasi

Купить

Mavzu: Tafakkur psixologiyasi.

R e j a  Tafakkur haqida tushuncha. Tafakkur va hissiy bilish.  Tafakkurning mantiqiy shakllari.  Tafakkur jarayonlari.  Tafakkur turlari.  Tafakkurning individual xususiyatlari. Tafakkur psixologiyasi.

 Xayol va tasavvur haqida umumiy tushuncha. Xayol va tafakkurning o`xshashligi va farqlari. Xayol va muammoli vaziyat. Xayol turlari. Xayol jarayonlari. Xayol va motivatsiya. Tasavvur va o`quv jarayonidagi ko`rgazmalilik. Tasavvur turlari va xayol shakllaridagi individul xususiyatlar va ularni o`quv jarayonida boshqarish. Xayol va organik jarayonlar. Ilmiy, texnika va pedagogik faoliyatda, badiiy ijodiyotda xayolning roli.  TAFAKKUR HAQIDA TUSHUNCHA, TAFAKKUR VA HISSIY BILISH  Tafakkur - ijtimoiy sababiy, nutq bilan chambarchas bog`liq, muhim bir yangilik qidirish va ochishdan iborat psixik jarayondir. Tafakkur voqelikni analiz va sintez qilish uni bavosita va umumlashtirib aks ettirishdan iborat jarayondir. Tafakkur amaliy faoliyat asosida hissiy bilishdan paydo bo`ladi va hissiy bilis

 Tafakkur qilish davomida tashqi olamni bilish chuqurroq amalga oshiriladi. Buning natijasida narsalar, hodisalar va boshqa shuning kabilar o`rtasidagi murakkab o`zaro bog`lanishlarni ajratish, echish mumkin bo`ladi. Zarur hollarda turli vositalar qo`llaniladi. Quyidagi uch xil hodisalarni o`rganish davomida vositalar qo`llaniladi.  1. Hozirgi paytda bevosita idrok qilishning imkoni bo`lmagan hodisalarni o`rganish uchun. Bunga tarixiy voqealar, kelajak rejalar, gipotezalar, umuman yoki o`tmishda ruy bergan yoki kelajakda ruy berishi mumkin bo`lgan hodisalarni o`rganish davomida;  2. Sezgi organlarimizning moslashmaganligi sababli bevosita idrok qilishning imkoni bo`lmagan hodisalarni o`rganishda. Bunga misol tariqasida juda kichik zarrachalar, elementlar, inson sezgi organlari "sez

K elib chiqishi va rivojlanishi bo`yicha tafakkur ijtim oiy tabiatga ega. C hunki bilishning barcha vositalari, usullari va m anbaalari inson tom onidan yaratilgan m oddiy va m a`naviy boyliklar bilan bog`liqdir. O dam ning aqliy taraqqiyoti insoniyatning ijtim oiy-tarixiy taraqqiyoti davom ida to`plangan bilim larni o`zlashtirish jarayonida am alga oshadi. Bu erda shaxsning faolligini inkor qilm aym iz. M avjud, tayyor bilim larni o`zlashtirish boladan fikriy zur berish, ijodiy ishlash, yangilik ochishni taqoza qiladi. A ks holda o`zlashtirilgan bilim yuzaki, m exanistik bo`lib qoladi.

 TAFAKKUR JARAYONLARI  Tafakkur jarayoni (fikrlash) o`ziga xos qonuniyatlarga, qoidalarga bo`ysunadi. Tafakkur jarayonining mohiyatini tushunish uchun uning qanday kechishini o`rganish lozim. Tafakkur avvalo analiz, sintez va umumlashtirishdir.  ANALIZ - ob`ektning muayan bir tomonlarini, elementlarini, xossalarini, munosabatlarini va boshqa shuning kabilarni ajratib olib, o`rganilayotgan ob`ektni fikran bo`laklarga, qismlarga, elementlarga bo`lish demakdir. Biron narsani analiz qilish davomida bu narsaning g`oyat muhim, kerakli va qiziqarli va shu kabi muayan xususiyatlari ajratib olinadi.  SINTEZ . Bir butun narsani analiz qilish natijasida ajratilgan komponentlarni birlashtirish sintezdir. Analiz va sintez jarayonlari hamma vaqt o`zaro bog`liqdir.  TAQQOSLASH - narsa va hodisalarn

 TAFAKKUR TURLARI  Psixologiyada tafakkur turlarining quyidagi sodda va birmuncha shartli klassifikatsiyasi tarqalgandir:  1) ko’rgazmali-harakat;  2) ko’rgazmali-obrazli;  3) mavhum (nazariy) tafakkur.  KO’RGAZMALI-HARAKAT TAFAKKURI.  Tarixiy taraqqiyot davomida odamlar o`z oldilarida turgan masalalarni dastlab amaliy faoliyat nuqtai nazaridan echganlar; keyinchalik undan nazariy faoliyat ajralib chiqqan. Dastlab erni qadamlab o`lchangan, keyinchalik uning asosida geometriya fani shakllangan. Bu shuni anglatadiki, sof nazariy faoliyat birlamchi emas, balki amaliy faoliyatning o`zi birlamchidir. Bog`chagacha yosh davrida bolada asosan ko`rgazmali-harakat tafakkuri ustun bo`ladi. Hamma ish, "o`ylash", bilish jarayoni harakatlar vositasida amalga oshiriladi.

KO`RGAZMALI-OBRAZLI TAFAKKUR.  Ko`rgazmali-obrazli tafakkur sodda shaklda asosan bog’cha yoshidagi bolalarda nomoyon bo`ladi. Ularda tafakkurning harakatli shakllari saqlanib qolsa ham, ular to`g`ridan-to`g`ri yuzaga chiqmaydi. endi bola narsa va hodisalarning bevosita idrok qilinayotgandagi obraziga suyanib fikr yuritadi. Agar shu yoshdagi bolaga ikkita bir xil xajmdagi xamirdan qilingan sokka ko`rsatilsa, u ularning tengligini aytadi. Keyin ularning ko`z o`ngida soqqalardan biri non shakliga keltiriladi. Bolalar yassilantirilib, non shakliga keltirilgan soqqani ko`p, katta deb ko`rsatadilar (J.Piaje tajribalaridan).  MAVHUM (NAZARIY) TAFAKKUR.  Bolalarning amaliy va ko`rgazmali-obrazli tafakkuri asosida ularda mavhum tafakkur shakllanadi. Bu mavhum tushunchalarga asoslangan tafakkur.

TAFAKKURNING INDIVIDUAL XUSUSIYATLARI. Turli kishilarda tafakkur xususiyatlar turlicha tarkib topgan va turlicha nomoyon bo`ladi. Bir kishining o`zida ham tafakkurning turli xususiyatlari turlicha nomoyon bo`ladi. Bularning hammasi tafakkurning individual xususiyatlarining asosini tashkil qiladi. Tafakkurning individual xususiyatlariga bilish faoliyatining mustaqillik darajasi, epchillik, fikrlashning tezligi kabilar kiradi. Tafakkurning MUSTAQILLIGI dastavval yangi masala, yangi muammoni ko`ra bilish va kuya bilishda, undan sung esa uni o`z kuchi bilan echa bilishda nomoyon bo`ladi. Tafakkurning mustaqilligida uning ijodiy xarakteri o`z ifodasini topgan. Tafakkurning IXCHAMLIGI shundan iboratki, masalani echishning boshda belgilangan yo`li (rejasi) asta-sekin yuzaga chiqadigan, avvaldan h

 Кundаliк bilish usullаri nihоyatdа хilmа-хil vа o’zigа хоs bo’lib, bundаy bilimlаrni sistеmаlаshtirish vа umumlаshgаn hоldа кеyingi аvlоdlаrgа bеrish аnchа mushкuldir. Hоzirgi zаmоn g’аrb sоtsiоlоgiyasidа хаlqlаrning кundаliк bilim hоsil qilish usullаrini o’rgаnuvchi mахsus sоhа — etnоmеtоdоlоgiya fаni vujudgа кеldi. Gnоsеоlоgiya аsоsаn nаzаriy bilish vа uning rivоjlаnish хususiyatlаrini o’rgаnish bilаn shug’ullаnаdi. Nаzаriy bilishning оb’екti, sub’екti vа prеdmеtini bir-biridаn fаrqlаsh muhim. Bilishning iккi shакli: кundаliк (empiriк) bilish vа nаzаriy (ilmiy) bilish bir-biridаn fаrqlаnаdi.

 Bilish оb’екti . Таdqiqоtchi-оlim, fаylаsuf, sаn’аtкоr vа bоshqаlаrning, umumаn insоnning bilimlаr hоsil qilish uchun ilmiy fаоliyati qаrаtilgаn nаrsа, hоdisа, jаrаyon, munоsаbаtlаr bilish оb’екtlаri hisоblаnаdi. Bilish оb’екtlаri mоddiy, mа’nаviy, коnкrеt, mаvhum, tаbiiy vа ijtimоiy bo’lishi mumкin. Bilish оb’екtlаri eng кichiк zаrrаlаrdаn tоrtib ulкаn gаlакtiкаgаchа bo’lgаn bоrliqni qаmrаb оlаdi. Bilish оb’екtlаrigа аsоslаnib, bilim sоhаlаri tаbiiy, ijtimоiy-gumаnitаr vа tехniк fаnlаrgа аjrаtilаdi.

 Bilish sub’екti. Bilish bilаn shug’ullаnuvchi кishilаr vа butun insоniyat bilish sub’екti hisоblаnаdi. Аyrim оlingаn tаdqiqоtchi-оlimlаr, ilmiy jаmоаlаr, ilmiy tаdqiqоt institutlаri hаm аlоhidа bilish sub’екtlаridir. Ilmiy fаоliyat tаbiаt vа jаmiyat mоhiyatini bilishgаginа emаs, bаlкi insоnning o’zigа hаm qаrаtilishi mumкin. Insоn vа butun insоniyat аyni bir vаqtdа hаm bilish оb’екti, hаm bilish sub’екti sifаtidа nаmоyon bo’lаdi.

Mustaqil fikrlash - sog’lom ma’naviyatning mezoni sifatida. Tafakkurni rivojlantirish Biz yuqorida tafakkurni individual xususiyatlari va ushbu jarayonga xos bo’lgan umumiy qonuniyatlarni o’rgandik. Lekin aslida maqsad shundayki, har bir shaxs o’zidagi tafakkur va fikrlash jarayonlarining o’ziga xos tomonini bilgan xolda uni o’stirish yo’llarini bilishi kerak. Oxirgi yillarda psixologlarning o’tkazgan tadqiqotlari va kuzatishlari shuni ko’rsatdiki, fikrlash jarayonlarini guruh sharoitida, dars paytida ham o’stirish va bunga qisqa yo’llar bilan erishish mumkin ekan. Ularning fikricha, guruhdagi hamkorlikdagi faoliyat idrok va xotiraning o’sishiga ijobiy ta’sir ko’rsatib, fikrlash jarayonini tezlashtiradi va faoliyatni samaraliroq qiladi. Ayrim juda jiddiy va murakkab ijod daqiqalarini inoba

Shu narsa isbot qilinganki, jamoada ishlash ko’plab nostandart fikrlarning tug’ilishi, ularning ichidan eng yaxshilarining saralanishi va yangidan yangi g’oyalarning paydo bo’lishiga sabab bo’larkan. Ana shunday samara beruvchi metodikalardan biri «breynstorming» deb atalib, uning lug’aviy ma’nosi «miyani zabt etish»dir («mozgovaya ataka» ruscha - «brain storming» ingl.). Uni o’tkazish quyidagi tamoyillarga asoslangan: Ba’zi intellektual masalalarni yechishda bitta yechim bilan cheklanib bo’lmaydi va shu maqsadda ijodiy fikrlovchilar guruhi tashkil etiladi va bu jarayonda «gruppaviy effekt» bo’lishi kutiladi. Guruh ishi tez va optimal qarorlar qabul qilishga qaratilgan bo’ladi va bunda alohida ayrim individual qarorlarga ta’sirlanishga yo’l qo’yilmaydi. Guruhga shunday kimsalar kiritiladik

Qisqacha xulosalar: Shaxs o’z fikrini bayon etishi, boshqalarni tushunishida tafakkur muhim ahamiyat kasb etadi. Shuning uchun tafakkurning turlari: mantiqiy, nazariy. amaliy, konvergent, divergent, produktiv, reproduktiv, ko’rgazmali harakat, ko’rgazmali obrazlini bilish, tafakkur shakllari: tushuncha, hukm, xulosalarni bilish, tafakkur operasiyalari: analiz, sintez, taqqoslash, umumlashtirish, mavhumlashtirishni bilish zarur. Mustaqil fikrlash – talaba- yoshlarda atrof-borliq to’g’risida xolis va obyektiv tasavvurlarning shakllanishi uchun psixologik shart-sharoit bo’lib, yoshlarda mustaqil fikrlash qobiliyatini o’stirish va erkin fikrlashni tarbiyalash muhimdir.

Asosiy adabiyotlar 1. A.V.Petrovskiy «Umumiy psixologiya» Toshkent-«O`qituvchi»-1992y 2. M.G.Davletshin «Umumiy psixologiya» Toshkent 2002 y 3. E.Goziev «Umumiy psixologiya» 1 kitob Toshkent- 2002 y 4. E.Goziev «Umumiy psixologiya 2 kitob Toshkent- 2002 y 5. Gippenreyter Yu.B «Vedenie v obshuyu psixologiyu»Kurs lektsiy Moskva- 1996 6. Golfrua J «Chto takoe psixologiya T-1 M-1992. 7. Klimov.Ye.A «Osnov psixologii» Uchebnik Moskva- 1997y 8. Psixologiya Pod Red A.N.Krlova 9. Nemov.R.S. «Psixologiya» KN-1 Moskva-1998 y 10 .A.I.SHcherbakov. «Umumiy psixologiyadan amaliy mashgulotlar Toshkent «O`qituvchi» 1984 y 11. Andreeva.G.M. «Sotsialnaya psixologiya» Uchebnik M-1998 y 12. Rubinshteyn.S.L. «Osnov obshey psixologii» M- 1998 y. www.ziyonet.uz

Купить