Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini o`rganish - Психология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	112.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Психология

Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini o`rganish

Купить

1 Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini o`rganish Mundarija Kirish.............................................................................................................. ..........3 I -Bob. Muammoning psixologiya fanida о ‘ rganilish sababi................ ............. .. 6 1.1. Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlari................... .................. .. 6 1.2. Talabalarning ma ’ naviy shakllantirishning ijtimoiy – psixologik asoslari ... 15 II-Bob. Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini amaliy о ‘ rganish.................................................................................................. ...............25 2.1. Talabaning ma ’ naviy – axloqiy sifatlarini о ‘ rganish......................... .............. . 25 2.2.

2 Kirish О ‘ zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishib, rivojlanish, yangilanish va demokratik jamiyat qurish sari shahdam qadamlar bilan odimlab bormoqda, chuqur о ‘ о ‘ garishlar rо ‘ y bermoqda. О ‘ zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov о ‘ zining nutq va bir qancha chop etilgan risolalarida kelajagi buyuk davlatni yaratish yо ‘ llarini, tamoillarini aniq va ravshan kо ‘ rsatib bergan, jumladan, “Istiqlol va manaviyat”, “О ‘ zbekistonning siyosiy ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy tamoyillari” kabi asarlarida jamiyatning ma ’ naviy – axloqiy jihatidan yangilanishi hamda rivojlanishining asosiy negizlari keng yoritib berilgan. “ Kadrlar tayyorlash milliy dasturida ta ’ lim tizimini yuksak umumiy va kasb – hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy - siy

3 foydalanish hamda milliy, hududiy xususiyatlarini hisobga olib, ularni mahalliy sharoitlarga moslashtirish, shu asosida yangisini ishlab chiqish, ularni keng kо ‘ lamda qо ‘ llash bosh omil sanaladi. Oliy о ‘ quv yurtlarimiz zamonaviy texnika va sharqona tarbiya bilan boshqa mamlakatlardan ajralib turishi lozim.Ularda milliy ruh hukmronlik qilishi kerak. Ta ’ limdagi yangilanish, asosan davlat ta ’ lim standartlarini ishlab chiqishnigina amalga oshirmay, balki ta ’ lim – tarbiya jarayoni orqali о ‘ quvchini о ‘ z kelajagini yorqin tasavvur qila oladigan, bu borada о ‘ z taqdiri va о ‘ z shaxsiga ongli munosabatda bо ‘ lib, turli faoliyatlarda о ‘ z – о ‘ zini rivojlantira oladigan erkin, faol va mustaqil shaxni shakllantirishni kо ‘ zda tutadi. “Bugungi kunda mustaqil Respublikamiz dunyo

4 Bitiruv malakaviy ishining obyekti: Qarshi davlat universiteti 1-4 kurs talabalari. Jami 100 kishi Bitiruv malakaviy ishining predmeti: Talabaning ijtimoiy – psixologik, ma ’ naviy – axloqiy va professional mutaxassislik sifatlarini shakllanish jarayoni. Bitiruv malakaviy ishining metodlari: Muammo yoritilgan pedagogik va psixologik adabiyotlarning nazariy tahlili, suhbat metodlaridan foydalanilgan. Bitiruv malakaviy ishining ahamiyati: 1. Turli manbalardan olingan fikrlar bir tizimga keltirilgan. 2. Pedagogik – psixologiya, Oliy maktab psixologiyasi fanlaridan dars mashg ‘ ulotlarida foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishining yangiligi: Tadqiqotning ma`naviy – ahloqiy va professional mutaxassislik sifatlarini metodlar asosida amaliy o`rganish. Bitiruv malakaviy ishining tuzilishi va

5 I-Bob. Muammoning psixologiya fanida о ‘ rganilish sababi 1.1. Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlari Talabalar deganda moddiy va ma ’ naviy ishlab chiqarishda ijtimoiy hayotda va mutaxassislikka oid rollarni muayyan qoida va maxsus dastur asosida bajarishga tayyorlanayotgan ijtimoiy guruh tushuniladi. Oliy о ‘ quv yurtidagi ta ’ limning о ‘ ziga xos xususiyatlari talabalarning boshqa ijtimoiy guruhlar bilan (ular hox rasmiy, hox norasmiy bо ‘ lishidan qat ’ iy nazar) muloqotga kirishishi uchun muhim imkoniyatlar yaratadi. Talabalik davrinig asosiy xususiyatlaridan biri ijtimoiy yetuklikning jadal sur ’ atlar bilan rо ‘ yobga chiqishidir. Ma ’ lumki, ijtimoiy yetuklik (kamolot) shaxsdan zarur aqliy qobiliyatlarni hamda ijtimoiy turmushda bajariladigan turli rollarni egalla

6 Talabalarda kasbiy yо ‘ nalganlikni shakllantirish uchun kasbni egallash imkoniyatlariga ishontirish, bо ‘ lg ‘ usi ishning kelajagiga ishonch hosil qilish, mehnat an ’ analarini targ ‘ ib qilish, kasbning ishlab chiqarish va estetik tomonlarini, uning ijodiy xarakterini kо ‘ rsatish zarur. О ‘ zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligiga erishib, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning о ‘ ziga xos yо ‘ lini tanlashi mutaxassislar tayyorlash tizimi va uning mazmunini qayta tashkil etishni zarur qilib qо ‘ ydi va bir qator chora - tadbirlar kо ‘ rishni, shu jumladan, «Ta ’ lim tugrisida»gi Qonunni joriy etish, zamonaviy didaktik ta ’ minotni ishlab chiqish, о ‘ quv-tarbiyaviy jarayonni, ilg ‘ or о ‘ quv yurtlarini attestatsiyadan о ‘ tkazishni va akkreditatsiyalashni, yangi tipdagi ta ’ lim m

7 Malakali kadrlar tayyorlash tizimini uzluksiz ravishda rivojlantirish ehtiyoji va turli ishlab chiqarish sohalarida katta ish staji bilan faoliyat yuritayotgan shaxsning о ‘ z imkoniyatlarini tо ‘ liq amalga oshirmasligi shaxsni har tomonlama kasbiy faoliyatda о ‘ zini namoyon qilish muammosini yuzaga keltirdi. Bu muammolarni hal qilmasdan turib kelgusi kasbiy faoliyatdagi muvaffaqiyatni sifatli ta ’ limni va rejalashtirishni amalga oshirish mumkin emas. Bu muammoning amaliy ahamiyati uni turli fan doiralar qatorida psixologiya doirasida ham о ‘ rganishning muhimligini kо ‘ rsatib berdi. Talabalarning kasbiy shakllanish jarayonini о ‘ rganishdagi qiyinchiliklar qobiliyatlar va kasbiy qobiliyatlarning ishni bajarishning muayyan bir usuliga asoslangan normativ faoliyatga yо ‘ naltarilganli

8 qarshiliklari bilan xarakterlanadi. Shu boisdan о ‘ spirinlik davri shaxsning ijtimoiy hamda kasbiy mavqeini anglashidan boshlanadi. Mazkur pallada о ‘ spirinlik о ‘ ziga xos ruhiy inqiroz yoki tanglikni boshidan kechiradi. Jumladan kattalarning har xil kо ‘ rinishdagi (unga yoqimli yoki yoqimsizligidan qat ’ iy nazar) rollarni tez sur ’ atlar bilan bajarib kо ‘ rishga intiladi, turmush tarzining yangi jihatlariga kо ‘ nika boshlaydi. Katta odamlarning turmuz tarzlariga о ‘ tish jarayoni shaxsning kamol topish xususiyatlariga bog ‘ liq ichki qarama – qarshiliklarni keltirib chiqaradi. Pedagogik – psixologiya fanidan ma ’ lumki, о ‘ rta maktab о ‘ quvchilarini har (biologik, fizologik, pedagogik, psixologik) jihatdan oliy maktab ta ’ limiga tayyorlaydi va ularda umumlashtirish, mavhumlash

9 uchun juda og ‘ ir kechadi, chunki, bu davrda shaxsning murakkab fazilatlari, xislatlari, sifatlari takomillashish bosqichida bо ‘ ladi. Mazkur yosh davridagi ijtimoiy psixologik о ‘ sishning xususiyatlaridan biri о ‘ qish faoliyatining ongli motivlari kuchayishidir. Talabalarda axloqiy jarayonlarning о ‘ sishi sust amalga oshsa – da, lekin xulqiningeng muhim sifatlari – mustaqillik, tashabbuskorlik, topqirlik, farosatlilik va hakozolar takomillashib boradi. Shuningdek, ularda ijtimoiy holatlarga, voqelikka, axloqiy qoidalarga qiziqish, ularni amalga oshirishga intilish toboro kuchayadi. Psixologlarimizning tadqiqotlari shaxs hayot tajribasini egallashda unda о ‘ zligini anglash vujudga kelishini kо ‘ rsatadi. Shaxsiy hayotning mazmuninianglash, aniq turmush rejalarini tuuzish,kelajak ha

10 qismlari (о ‘ zini о ‘ zi tahlil qilish, nazorat etish, boholash, tekshirish va boshqalar) ham alohida ahamiyat kasb etadi. Ideal (yuksak, barqaror, barkamol) “Men”ni real (aniq voqea) “Men” bilan taqqoslash orqali о ‘ zini о ‘ zi boshqarishning tarkibiy qismlari amaliy ifodaga ega bо ‘ adi. Talabaning nuqtai nazaricha, ideal “Men” ham muayyan mezon asosida yetarli darajada tekshirib kо ‘ rilmagan, shuning uchun ular goho tasodifiy, g ‘ ayritabiiy his etishni muqarar, binobarin, real “Men” ham shaxsining takamillashuvida bunday obyektiv qarama – qarshiliklar о ‘ z shaxsiyatiga nisbatan ichki ishonchsizlikni, о ‘ qishga nisbatan salbiy munosabatni vujudga keltiradi. Jumladan, о ‘ quv yili boshida talabada kо ‘ tarinki kayfiyat, oliy о ‘ quv yurtiga kirganidan zavq – shavq tо ‘ yg ‘ usi k

11 Y.A.Samarinning ta ’ kidlashicha, yoshlarning kamol topishida har xil ijtimoiy – psixologikxususiyatli о ‘ ziga xos qarama – qarshiliklar, ichki ziddiyatlar mavjud bо ‘ ladi. Ularning moddiy jihatdan ota – onaga, oliy о ‘ quv yurti ma ’ muriyatiga bog ‘ liqligi iqtisodiy ziddiyatni keltirib chiqaradi. Bu hol talabalarning hoxishlari bilan mavjud imkoniyatning nomutonosibligi tufayli sodir bо ‘ ladi. Odatda talabalar II va III kurslarda oliy о ‘ quv yurti va mutaxassislikni nima uchun tanlagani haqida yana jiddiy о ‘ ylaydilar. Mazkur yosh davrida о ‘ zini boshqarishning tarkibiy qismlari, ijodiy tafakkur, muayyan hayotiy tajribada о ‘ zlashtirilgan bilimlarnitartibga solish asosida his tuyg ‘ ular, qarashlar, axloqiy qadriyatlar, о ‘ zligini anglash va barqaror e ’ tiqod shakllanadi. Ta

12 Talabalik davri yoshlar biologik jihatdan barkamollik,ijtimoiy nuqtai nazardan yetuklik, jismoniy baquvvatlik bosqichiga kо ‘ tariladi. Ammo ilk о ‘ spirinlik (16-17 yoshli) ning ayrim bolalarga xos xulq atvorning tashqi ifodalari, romantikasi ma ’ lum davrgacha о ‘ z ta ’ sirini о ‘ tkazib turadi. Oliy maktabdagi dastlabki sinov (birinchi sessiya) davridayoq talaba turmushi faqat romantikadan iborat emasligi, balki izlanish, irodaviy zо ‘ r berish, aqliy mehnat zahmati orqali ezgu niyatga yetishish mumkinligiga iqror bо ‘ ladi. Favqulotli taassurotdan, ijtimoiy sinovdan keyin о ‘ qishga, turmushga, insonlarga nisbatan munosabati jiddiy ravishda о ‘ zgaradi, narsa va hodisalarga, ijtimoiy holatlarga voyaga yetgankatta kishilardek muomala qilishga, voqelikni tо ‘ g ‘ ri oqilona aks ettir

13 Hech qanday jamiyatda qobiliyatli shaxslar, iste ’ dodli yoshlar zarur. Chunki, ular mamlkatning kelgusi ijtimoiy – iqtisodiy taraqqiyotini belgilab beruvchi, bо ‘ lg ‘ usi intelektual va ijodkor elita va killari hisoblanadi. Iqtidorli, imte ’ dodli yoshlarni aniqlash va tarbiyalash va о ‘ qitish respublikamizning bо ‘ lajak zakovvatli va ijodiy fikrlovchi kuchlarni tarbiyalashning asosiy manbaidir. Shu sababli istiqlolning dastlabki yillaridan boshlab mamlakatimizda iqtidorli yoshlarni kashf etish, qо ‘ llab – quvvatlash, tarbiyalash davlat siyosatining ustivor yо ‘ nalishlaridan biriga aylanadi. Shu sababli о ‘ quvchi va talabalarning ijtimoiy psixologik xususiyatlari, ularning imkoniyatlari о ‘ rganilib, kelajaklariga ishonch bilan qarashlariga imkoniyat berilmoqda. Qarshi Davlat Uni

14 1.2. Talabalarning ma ’ naviy shakllantirishning ijtimoiy – psixologik asoslari Ta ’ lim jarayonida qо ‘ llanilib kelayotgan saboq berish va tarbiyalashning yо ‘ l – yо ‘ riqlari, vositasi hamda usullari tizimiga о ‘ zbek xalqining о ‘ ziga xos xususiyatlarini, muomala madaniyatini, qadriyat va madaniyat durdonalarini kiritmasdan turib oliy maktabda о ‘ qitishning samaradorligini oshirish, uni takomillashtirish, sharqona tarbiya nazariyasini talabalar ongiga singdirish mumkin emasligi yaqqol kо ‘ zga tashlanadi. Jahon madaniyati va maorifining ilg ‘ or g ‘ oyalaridan oqilona va unumli foydalanish bilan birga bir necha о ‘ n asrlik tarixga ega bо ‘ lgan, hatto unitilish darajasiga borib qolgan milliy tuyg ‘ u, milliy xarakter, milliy qiyofa, did va hokazolarsiz iymon, e ’ tiqod, vatanpar

15 texnikasi, unumdor ona tuprog ‘ i, sahiy va zahmatkash xalqi, foydali qazilmalari, jahon va umumxalq bozoridagi paxtasi, ipagi, qorakо ‘ li, oltini salmog ‘ i ochib berilishi talabalarda milliy ongni о ‘ stiradi, ma ’ naviy о ‘ zini – о ‘ zi anglashni takomillashtiradi. Ijtimoiy faollikni jadallashtiradi, ularni ijodiy izlanishlar sari yetaklaydi, fan asoslarini egallashga qiziqishni oshiradi. О ‘ tmishda о ‘ zbek milliy ta ’ lim usullaridan, topishmoqlaridan, muammolaridan, topqirlik qilish mashqlaridan ijodga undovchi vositalardan unumli foydalanish talabalar aqliy faoliyatini rivojlantiradi, aqlni peshlash mashqlari vazifasini bajaradi, axloqiy qobiliyatlarini о ‘ stiradi. Oliy maktab tarbiyaviy ishlarida milliy an ’ analar, marosimlar, rasm – rusumlar, bayramlar (Navrо ‘ z, о ‘ zbek

16 Kо ‘ pgina jahon va xorij olimlarining ta ’ kidlashicha, bugungi kunda kasbiy sifatlarni shakllanishi о ‘ zining ahamiyatlilik darajasiga kо ‘ ra inson ehtiyojlari orasida birinchi о ‘ ringa kо ‘ tarilmoqda. Bu muammo ijtimoiy nazariya va amaliyotning muammolari majmuasi bilan bog ‘ liq bо ‘ lib, psixologiyaning markaziy qismidan joy olgan. Talabalardagi kasbiy sifatlarning iqtisodiy, ijtimoiy, ijtimoiy-madaniy sharoitlar ta ’ sirida о ‘ zgaruvchi alohida turlari tadqiq qilingan. Zamonaviy tadqiqotlarda talabalardagi kasbiy sifatlar shaxs kasbiy taraqqiyotining asosiy mezoni va mehnat subyektining yetakchi harakteri sifatida ajratib kо ‘ rsatilmoqda. Ushbu nuqtai nazar jahon psixologiyasidagi mavjud kasbiy taraqqiyot mezonlarini hodimning samarali faoliyati darajasidan mutaxassisning xa

17 kechadigan jarayondir. Kasbiy shakllanish inqirozlari davrida kasbiy sifatlar yaqqol namoyon bо ‘ ladi. Xorij manbalarida talabalardagi kasbiy sifatlarni shakllanishi muammosini tadqiq qilishga nisbatan ikkita yо ‘ nalish kо ‘ rsatib о ‘ tilgan: birinchisi, kasbiy taraqqiyotga, shaxsning о ‘ z ustida ishlashiga yо ‘ naltirilgan, ikkinchisi esa, kasbiy shakllanishning ijtimoiy tomonlari va omillariga yо ‘ naltirilgandir. Talabalarni ma ’ naviy shakllantirishida ma ’ naviy – axloqiy tarbiya muhim о ‘ rin tutadi. Ma ’ naviy – axloqiy tarbiyadan kо ‘ zlangan asosiy maqsad talabalarga ijtimoiy hayotda о ‘ z о ‘ rnini о ‘ zi topishi, о ‘ zini kamol toptirishi, о ‘ z taqdirini о ‘ zi belgilashi, yaratishi uchun imkoniyat yaratib beradi. Ma ’ naviy – axloqiy tarbiyada umuminsoniy, milliy qadriy

18 ijtimoiy omillarning, ayniqsa oila va oiladagi ma ’ naviy tarbiyaning о ‘ rni beqiyos. Oila yoshlarni kamollik sari yetaklaydigan ma ’ naviy qо ‘ rg ‘ on. Bolaning xarakterini, tabiati va dunyoqarashini belgilaydigan ma ’ naviy mezon va qarashlar yaxshilik va ezgulik, oljanoblik, or – nomus, andisha kabi muqaddas tushunchalarning poydevori oila sharoitida qaror topadi. Oila bolani kichik ijtimoiy guruhdan katta ijtimoiy (guruhga) hayotga olib chiqishga qodir muqaddas dargohdir. Bolaning ongi asosan 5-7 yoshda shakllanishini inobatga oladigan bо ‘ lsak, aynan ana shu davrda uning qalbida oiladagi muhit ta ’ sirida ma ’ naviyatning ilk kurtaklari namoyon bо ‘ la boshlaydi. Bolaning aqliy va jismoniy jihatdan о ‘ sishi, uning ma ’ naviy jihatdan tarqqiyoti tarbiya jarayonida sodir bо ‘ lad

19 1. Sog ‘ lom nasl – bu farzandni dunyoga keltirayotgan har bir ota-ona mamlakat, millat oldidagi burchini his qilgan holda sog ‘ lom turmush tarzini kundalik hayotga tadbiq etish lozim. 2. Jismoniy baquvvatlik – har bir ota –ona tо ‘ rt muchasi sog ‘ bо ‘ lgan farzand dunyoga keltirish ma ’ suliyati bilan yashamog ‘ i lozim. 3. Ruhan tetiklik – sog ‘ lom nasl va jismoniy baquvvatlik asosida bolada vujudga keladigan tetik va tiyrak aqliy barkamollik va ma ’ naviy sog ‘ liq tushunilib, bolaning ruhiy tetikligini ta ’ minlashga ota – ona, oilaviy shart – sharoit va muhit, tibbiyot, tarbiyachi, pedagog xodimlar, mahalla ahli barobar javobgardirlar. 4. Sog ‘ lom fikr – tо ‘ rt muchasi sog ‘ , jismoniy barkamol, ruhan sog ‘ lom, iymon – e ’ tiqodli odamlar mamlakat, Vatan, ota – ona, xalqi ol

20 Jismoniy tarbiya – jismoniy chiniqish, ruhiy tetiklik va sog ‘ lom avlodga xos turmush tarzini qaror toptiradi; Iqtisodiy tarbiya – bozor iqtisodiyoti qonunlari va tamoyillarini tadbirkorlik, ishbilarmonlik bilan uyg ‘ unlanishiga olib keladi. Huquqiy tarbiya – О ‘ zbekiston Respublikasi Konstetusiyasiga hurmat, qonunlarni bilish va shu asosida faoliyat kо ‘ rsatishga undaydi. Egologik tarbiya – tabiyatni, uning boyliklarini asrab – avaylash madaniyatini tarkib toptiradi. Estetik tarbiya – san ’ at va gо ‘ zallikni sevish asosida turmushga estetik meyorlarni olib kirishni nazarda tutadi. Ma ’ naviy tarbiya mahsuli odamiylikda ekanligini Alisher Navoiy shunday izohlaydi: Menga ne yoru, ne oshiq havasdir Agar men odam о ‘ lsam, ushbu basdir. Hozirgi sharoitda Oliy ta ’ lim dargohlari tala

21 Prezidentimiz I.A.Karimov “Barkamol avlod orzusi” asarida “Kelajakda О ‘ zbekiston yuksak darajada tarqqiy etgan iqtisodi bilangina emas, balki bilimdon, ma ’ naviy jihatdan yetuk farzandlari bilan ham jahonni qoyil qoldirishi kerak” deb, ta ’ kidlagandi. Darhaqiqat mustaqillik yillari jamiyatimizda yuz bergan о ‘ zgarishlar milliy о ‘ zligimizni anglashni, milliy g ‘ ururimizni о ‘ sishini yangi bosqichga kо ‘ tardi. Vatanimiz mustaqil taraqqiyot yо ‘ liga qadam qо ‘ ygach, milliy siyosatimizda ma ’ naviyat, ma ’ naviy barkamol avlodni shakllantirishni, iqtisodiy – ijtimoiy sohalarda vatanimizni yuksaltirish masalalari muhim о ‘ rin tuta boshlaydi. Oliy ta ’ lim dargohlarida talabalarni barkamol yetuk inson qilib shakllantirish bu uning boy ma ’ naviy dunyosini shakllantirishidir. Ma ’

22 Ma ’ naviyat talabaning dunyoqarashiga, siyosiy, huquqiy madaniyatiga, jamiyat bilan jipslashuviga, ulkan ishlarga qо ‘ l urishga bevosita ta ’ sir kо ‘ rsatadi. Ma ’ naviyati shakllanmagan talaba ijtimoiy hayotda guruhvozlik, ayirmachilik, turli salbiy oqimlarga aralashib qolishi mumkin. Jipslik yetishmaydigan talaba yoshlar kelajakda ulkan ishlarni amalga oshirolmaydilar. Ma ’ naviyat keng ma ’ noda talaba yoshlarning aqliy va hissiy dunyosi, hayoti, ularning tashkil qilinishi, takror yaratilishi va takomillashtirilishidir. “Yoshlarning ma ’ naviy ruhini takomillashtirish va rivojlantirishi – О ‘ zbekistonda davlat va jamiyatning eng muhim vazifasidir” deb ta ’ kidlaganlar Prezidentimiz Islom Karimov. Talabaning ma ’ naviyatini shakllantirish jamiyat hayotidagi g ‘ oyaviy, ma ’ rifiy,

23 О ‘ tmishda yashagan mashhur mutafakkir allomalar ham ma ’ naviy barkamollikka erishishi uchun chuqur bilim olish va ma ’ rifatli bо ‘ lishga bog ‘ liq ekanligini kо ‘ rsatib, ilmning inson ma ’ naviy hayotida tutgan о ‘ rnini yuqori baholaganlar. Ilm va bilim insoniy axloq bilan uyg ‘ unlashgandagina yuksak ma ’ naviyatga ega bо ‘ ladilar. Yoshlarga bilim berganda ta ’ lim jarayonini tarbiya bilan uyg ‘ un olib borish yuksak ma ’ naviyatni shakllantirishdagi bosh yо ‘ nalishdir. Yoshlarni tarbiya qilishda milliy ong, milliy ruhni rivojlantirish, ularni yangicha sharoitlarda ya ’ ni bozor munosabatlari sharoitida mustaqil faoliyat kо ‘ rsata olish, tashabbuskorlikni rivojlantirish zarur. Shu bilan milliy tarbiyadagi zamonaviylikni ta ’ minlanishini kо ‘ rsatadi.

24 II-Bob. Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini amaliy о ‘ rganish 2.1. Talabaning ma ’ naviy – axloqiy sifatlarini о ‘ rganish Bugungi kunda Mustaqil О ‘ zbekistonning istiqboli va istiqloli talaba yoshlarning intellektual salohiyati hamda ma ’ naviy – axloqiy tarbiyasi bilan bog ‘ liq masala sifatida davlat siyosati darajasiga kо ‘ tarildi. Yurtboshimiz I.A.karimov ta ’ kidlaganidek, “Oldimizda turgan eng ezgu maqsadlarimiz – mamlakatimizning buyuk kelajagi ham, ertangi kunimiz, erkin va farovon hayotimiz ham, О ‘ zbekistonning XXI asrda jahon hamjamiyatidan qanday о ‘ rin egallashi ham bularning barcha – barchasi, avvalambor, yangi avlod, unib – о ‘ sib kelayotgan farzandlarimiz qanday insonlar bо ‘ lib voyaga yetishishimizga bog ‘ liqdir”. Bugungi kunda mamlakatimiz

25 ma ’ naviy va axloqiy tarbiyasi uchun bugungi kunda ham yetarlicha ibrat manbai bо ‘ la oladi. Enda talabalarda ma ’ naviyatni shakllantirish va rivojlantirishga ta ’ sir etuvchi muhim omillar haqida tо ‘ htalib о ‘ tamiz. Omil – narsa – hodisalarning paydo bо ‘ lishi, shakllanishi, rivojlanishiga u yoki bu tarzda ta ’ sir kо ‘ rsatuvchi obyekt, subyekt jarayon, munosabatdir. Talaba ma ’ naviyat orqali – tabiat va jamiyat bilan bir butunlikka erishadi va uyg ‘ unlashadi. Talabaning ma ’ naviy salohiyati eng faol, eng bunyodkor omil bо ‘ lib, u jamiyatdagi barcha moddiy va ma ’ naviy boyliklarning huquqiy yaratuvchisi, tarixning chinakam ijodkori hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishimizning mavzumizning 2-bob, 2.1. bandida talabalarning ma ’ naviy axloqiy sifatlarini о ‘ rganish deb nomlan

26 Olam – gо ‘ yoki qо ‘ lida tarozi tutgan donishmandga о ‘ hshaydi. Bir pallaga johillar topganlarini tashlasalar, boshqa pallasiga fozillar ilm – fan va zakovat mahsulini joylaydilar. Tarozi esa goh u yonga, goh bu yonga og ‘ adi. Ma ’ naviyat va axloq pallasining tosh bosishida bizning ajdodlarning tafakkur durdonalari kо ‘ p hollarda hal qiluvchi ahamiyat kasb etgan degan xato qilmaymiz. Negaki, ular ezgu fikr, ezgu sо ‘ z bilan kifoyalanib qolmasdan, ezgu amal bilan ma ’ naviyat, ma ’ rifat va axloqqa intilib, ma ’ naviyatni ulug ‘ lab, odob axloqni va ma ’ rifatni himoya qilib yashaganlar. Bu yorug ‘ olamda shu kungacha insoniyatga ezgu meros qoldirgan qancha jamiyat о ‘ tgan bо ‘ lsa, ularga mansub olimlar, faylasuflar, inson qadri ulug ‘ lanadigan, insonlar bir – birga mehribon, y

27 sifatlar, biz talabalar nazarida, xuddi shundayinsonlar bо ‘ lishi kerak. Ma ’ naviy va axloqiy yetuk sifatli talaba yoshlar avvalo Mustaqil ona yurtimizning keyin esa butun dunyoning baxti bо ‘ lib qoladi. Bugun mamlakatimizda talaba yoshlarning ma ’ naviy va axloqiy tarbiyasi, mamlakat siyosatining ustivor yо ‘ nalishi deb belgilagani bejiz emas. Kadrlar tayyorlash Milliy Dasturi, maktab ta ’ limini rivojlantirish umummilliy davlat dasturi, bolalar sportini rivojlantirish jamg ‘ armasini tashkil etish va uning doirasida amlga oshirilayotgan ishlar, musiqa maktablarini, bunyod etish borasidagi ezgu xarakatlar, “Yoshlar yili” va “Barkamol avlod yili” davlat dasturining ishlab chiqilib amalga oshirilishi, qо ‘ yishni, bugun О ‘ zbekistonda “jamiyat rivoji, mamlakat taraqqiyoti bilan bog

28 ma ’ naviy va axloqiy sifatlarini о ‘ rganish g ‘ oyasi, ustozlar tadbiri bilan aytganda, ham milliy ijtimoiy psixologiyani, ham umumbashariy mohiyatga ega bо ‘ lgan, insoniyatga xos eng yuksak ma ’ naviy –axloqiy va jismoniy barkamollikni mujassam etgan, uni hamisha ezgulikka undaydigan olijanob g ‘ oya sifatida bizningо ‘ lkamizda asrlar osha yashashiga ishonchimiz komildir. Buyuk bobomiz Abu nasr Farobiy о ‘ zining “Fozil odamlar shahri” kitobida yuksak fazilarlar sohibi bо ‘ lgan ma ’ naviy yetuk, axloqiy sifatlarga ega komil insonlar tо ‘ risida tо ‘ htaladi. U avvalo bilimli, zukko, sog ‘ lom, tabiatan nozik farosatli, anglangan, kо ‘ rgan, eshitgan, idork etgan narsalarini xotirasida tо ‘ la – tо ‘ kis saqlab, fikrini ravshan tushuntira oladigan, о ‘ qish va о ‘ rganish jarayonid

29 bizga ma ’ naviyat, ma ’ rifat va axloqdan saboq beradi. Navoiy “О ‘ z vujudingda tafakukur aylagil, har ne istarsen – о ‘ zingdan istagil” – deya vujudimizni, qalbimizni taftish qilib, poklashga undaydi. Prezidentimiz Kadrlar tayyorlash milliy dastiri mazmun mohiyatiga bag ‘ ishlangan kitobini “Barkamol avlod – О ‘ zbekiston taraqqiyotining poydevori” deb nomlagan. Nega endi aynan shu kitob mana shunday nomlandi? Ma ’ naviy yetuk, komil inson, barkamol avlodni, juvonmard, orif, oqil, fozillar, odob – axloqlilarni tarbiyalash borasida о ‘ ziga xos ta ’ limotlar yaratgan bо ‘ lib, ularning ayrimlarisof diniy bilimlar bilan qurollantirish orqali insonni ma ’ naviy va ma ’ rifiy hamda axloqiy komillikka yetkazishga qaratilgandir. Ijtimoiy psixologik nazariyalar bilan qaraganda ham “Ilm – m

30 Biz yoshlar, yashab, nafas olayotgan yurt, XX asr oxiriga kelib dunyoda tenglar ichra teng bо ‘ ldik. Hech qaysi davlat aniq maqsad va rejasiz olg ‘ a qarab ildamlay olmaydi. Qariyib 28 milionli (shundan 60 foizidan ortiqrog ‘ i yoshlar) xalq bilan olg ‘ a qarab intilish uchun har bir muammoni chuqur tahlil qilib yechimlarini topib, aniq vazifalarini belgilab olg ‘ a qadam tashlashga qanchalar ma ’ suliyatli. Ammo har qancha qiyinchilik bо ‘ lmasin, О ‘ zbekiston yurtboshimiz rahbarligida taraqqiyotni tuzilgan chuqur asoslangan va dasturlar asosida faqat olg ‘ a intiladi hamda shu dastur orqali aql – idrok, zahmatli mehnat, har tomonlama ma ’ naviy yetuk farzandlar ta ’ lim – tarbiyasiga tо ‘ g ‘ ri yondoshilgani, о ‘ z vaqtida amlga oshirilgan islohatlari yordamida qiyinchiliklarni mar

31 targ ‘ ib etayotgan gazetalar, jurnallar, radiostansiyalar, video va audio kasetalar ta ’ siridan, ma ’ naviy yetuklik, axloqiy sifatlar, ma ’ rifat о ‘ chog ‘ igina qalqon bо ‘ lishi mumkin. Ma ’ naviy va ma ’ rifiy, axloqiy sifatlar, bular hammasi yoshlar yuragiga ezgulikni muhrlaydi, ya ’ ni chin ma ’ nodagi insoniy tarbiya, mafkuraviy immunitet irodaning mustaxkamligi, salomatligi, dunyoqarash kengligi, bilim, zamonaviy kasb – hunar, yuksak ma ’ naviyatlar zamini tashkil etadi. Shu muborak zaminning bir oddiy talabasi sifatida shu narsani ham faxr bilan ayta olamanki, О ‘ zbekiston tanlagan yо ‘ l taraqqiyotning о ‘ zbek modeli tо ‘ g ‘ ri va hayotiy ekani tasdiqladi. Bir sо ‘ z bilan aytganda, jamiyatda bilimli, kasb – hunarli biz talaba yoshlarning о ‘ rni va nufuzi kо ‘ tarila bo

32 “1” – uni e ’ tiborsiz qoldirsa.

33 Shaxsning g ‘ oyaviy – siyosiy sifatlari № Tushunchalarning mohiyati Ball 1 2 3 4 5 6 7 8 Prinsipiallik Siyosiy savodhonlik G ‘ oyaviy e ’ tiqod Jamoat ishlarida faol qatnashish О ‘ z ijtimoiy burchini anglash Tarbiya muammosini muhimligini tushunish Ijtimoiy – siyosiy masalalar bо ‘ yicha mulohaza yuritishga о ‘ quvchanlik Tashabbuskorlik qobiliyati № Tushunchalarning mohiyati 1 kurs 4 kurs 1 2 3 4 5 6 7 8 Prinsipiallik Siyosiy savodhonlik G ‘ oyaviy e ’ tiqod Jamoat ishlarida faol qatnashish О ‘ z ijtimoiy burchini anglash Tarbiya muammosini muhimligini tushunish Ijtimoiy – siyosiy masalalar bо ‘ yicha mulohaza yuritishga о ‘ quvchanlik Tashabbuskorlik qobiliyati 15 20 10 10 6 6 10 20 8 25 20 4 10 6 10 5 О ‘ tkazilgan tajribamij natijasi shuni kо ‘ rsatdiki, 1-kurs talabalari ba ’ zi

34 2.2. Talabaning professional mutaxassislik sifatlarini o`rganish Oliy о ‘ quv yurtlari tomonidan tayyorlangan mutaxassislar va ularning mazkur ixtisoslikda muvoffaqiyat bilan ish yuritishi о ‘ sha sohaning mavqeini yanada yuqori kо ‘ taradi. Oliy maktabning maxsuloti –bu yetishtirgan kadrlari sanaladi. Shuning uchun oliy о ‘ quv yurtlarining nufuzi ularning bosh mezonlarida о ‘ z ifodasini topadi. Bulur qatoriga quyidagi о ‘ lchamlarni kiritish mumkin: 1.Oliy о ‘ quv yurtida mutaxassislarning professional tayyorgarligi (ularning kasb egasi sifatida shakllanganligi); 2. Oliy maktablarda mutaxassislarni professional tayyorlashning sifati (umumiy ma ’ lumoti, saviyasi, maxsus bilimlari, amaliy malaka va kо ‘ nikmalari); 3. mutaxassislikka oid professional faoliyatning muhim shart – sharoit

35 bilimlarini oshirishlari mumkin. Bularning barchasi mutaxassisliklarini chuqurroq anglash, moddiy borliqning aniqroq ifodalashi, yaratish faoliyatlarida faol qatnashishi uchun intilish, vaziyatlarni hal qilishda namyon bо ‘ ladi. Oliy maktabda о ‘ zlashtirilgan nazariy bilimlarni ishlab chiqishga, amaliyotga, turmushga tadbiq etish, el о ‘ rtasida yoyish, targ ‘ ib qilish hamtalabalik davriga xos xususiyatlardan biridir. Nazariy va amaliy, ijodiy tafakkur bilan qurollangan talabalar о ‘ z tanlagan mutaxassisliklari bо ‘ yicha omma о ‘ rtasida ilk marifatni yoyish ishida faol ishtirok qilmoqdalar. Oliy maktab ta ’ limida talaba shaxsiga subyek sifatida yondoshishi, uni tarkib toptirishning bosqichlari (о ‘ sish rivojlanish, voyaga yetish, kamolot, taraqqiyot) ning о ‘ ziga xos xususiyatl

36 oqilona nazorat qila olishi, tо ‘ g ‘ ri baholay bilishi ushbu taraqqiyotning asosiy mezoni hisoblanadi. Prezident I.A.Karimov О ‘ zbekiston Respublikasi kengashinig IX sessiyasida sо ‘ zlagan nutqida “О ‘ qituvchi bolalarimizga zamonaviy bilim berasan deb talab qilamiz. Ammo zamonaviy bilim berish uchun, avvalo murabbiyning о ‘ zi ana shunday bilim va tajribaga ega bо ‘ lishi kerak”ligini alohida uqtirib о ‘ tgan edi. Shunga kо ‘ ra ta ’ lim jarayonida talabalarning mutaxassislik faoliyatiga moslashuvini tadbiq etish va yanada takomillashtirishga olib boaradi. Hozirgi zamon talabasining, pedagogik jamoadagi professional mutaxassislik sifatini tadbiq etish uchun zamonaviy о ‘ qitish va о ‘ rganish uslubidan foydalanish va unga amal qilish orqali erishsa maqsadga muvofiq bо ‘ ladi. Talab

37 Bundan tashqari talabaning professional mutaxassislik sifatlarini tadbiq etishda, quyidagi prinsiplarga amal qilish lozim: 1. О ‘ zini – о ‘ zi tashkil etish prinsipi – bunda professional mutaxassis – о ‘ quv – biluv faoliyatini samarali tashkil etishning muntazam shakllanib va moslashib borishi qonuniyatlariga amal qiladi. 2. Evolyusion moslashuv prinsipi - bunda professional mutaxassis о ‘ quv – psixologik jarayonning shakl va usullarini doimiy о ‘ zgartirib boradi. 3. Avtomoslashuv prinsipi - bunda mutaxassis, о ‘ z shogird vatalabalari ta ’ lim jarayonida tashabbuskor hamda faol dinamik xarakatlarini bajarishidagi xarakatlari nazarda tutiladi. 4. Ma ’ suliyatlilik prinsipi - bunda professional mutaxassis, shogird va talabalarining bilim olishida о ‘ zi bajaradigan amalllar va kо ‘ n

38 holatlar, jarayonlar о ‘ zaro bog ‘ langan bо ‘ lib, biri – ikkinchisiga ta ’ sir etishi, uning о ‘ rnini tо ‘ ldirishi mumkin. Psixologiyaning vazifasi ana shu bog ‘ lanish va munosabatlarning qonuniyatlarini ochib berishdan iboratdir. Psixologiya fanining imkoniyatlaridan amaliy maqsadda va avvalo boshqaruv tizimini mustaxkamlash va ular psixologik ta ’ sir kо ‘ rsatishda foydalanmoq uchun har bir professional mutaxassis xodim psixikaning ta ’ sir etuvchi qonuniyatlarini bilishi kerak. Bundan tashqari professional mutaxassis, о ‘ z fanidan tashqari, kasb sohasidagi barcha masalalarni ijtimoiy psixologiya, rahbar psixologiyasi, boshqaruv va pedagogik psixologiya, iqtisodiy yо ‘ nalishdagi psixologiya fanini ham mukammal bilishi kerak. Bugungi psixologik jarayonlar о ‘ zining turfa xil

39 Talabaning professional mutaxassislik sifatlarini tadbiq etish mobaynida, ular qay darajada milliy g ‘ oya va e ’ tiqod bilan qurollangan va uni anglab olgan bо ‘ lsa, buning asosida jamiyat shunchalik taraqqiyotga erishadi,boshqacha qilib aytganda, milliy g ‘ oya va e ’ tiqod qanchalik mazmunli bо ‘ lib, har bir yosh – talabalarning uzoqqa mо ‘ ljallangan maqsad va manfaatlari, kelajakda esa ish boshlagan jamoasining istiqbolini belgilashga hizmat qiladigan bо ‘ lsa, uni jamoa a ’ zolari shunchalik tez qabul qiladi va unga nisbatan ijodiy munosabat shakllanadi, buning uchun bо ‘ lg ‘ usi, yosh mutaxassis – talaba, hissiy bilish va intellektual qobiliyatlarini shakllantira borishi. Sо ‘ z bilan amaliyotning nomutanosiblik holatlarini anglay olishlari kerakdir. Bizning sharoitimizda mill

40 о ‘ ynaydi. Xarakter shaxsning atrofdagi voqelikni munosabatini ifodalaydigan hamda uning hatti – harakatida, xulqida namoyon bо ‘ ladigan xususiyatlarning individual yig ‘ indisidir. Xarakterning har bir xususiyati u yoki bu hatti – harakatning sodir bо ‘ lishiga olib keladi.shaxs xarakterini bilish uchun vaqt hamda u bilan doimiy muloqotda bо ‘ lishi talab etiladi. Shaxs xarakterini tushunish uchun vaqt hamda u bilan doimiy muloqotda bо ‘ lishi talab etiladi. Shaxs xarakterini tushunganimizdan sо ‘ ng, talabaning bilim darajasi muayyan sharoitda qanday yо ‘ l tutishini va undantemalarni kutish mumkinligini bilib oladi. Biz bilamizki, xarakterning о ‘ zagi ifodadir. Uning xususiyatlari shaxsning fazilatiga aylanib, xarakterning eng ahamiyatli xislatlarini hosil qiladi. Shuning uchun “p

41 4.Bо ‘ lajak ongli, malakali professional mutaxassis sifatlarining eng muhim xislatlari – ommaviylik, tashabbuskorlik, mustaqillik va mohiyatda bо ‘ lgan intizomsizlikdir. Professional mutaxassislik sifatlari shaxsning ish faoliyatidagi ish bilarmonlikda, elchilikda va harakatchanliklardan tashqari, о ‘ z ishiga bо ‘ lgan munosabatida ham katta о ‘ rin egallaydi. Demak, “munosabat” kategoriyasi xarakterni tushuntirishda asosiy hisoblanadi. Mashhur rus olimi, psixologiya fani metodologiyasining asoschilaridan S.A.Rubinshteyn shaxsning shaxsning о ‘ ziga xosligi, xarakteri va munosabatlar tizimini quyida 3 ta asosiy tuzilmasini yaratgan edi. 1. Munosabatlar va yо ‘ nalishi – shaxsdagi asosiy kо ‘ rinishlari sifatida uning hayotdan nimani kutish va nimani hoxlashi. 2. Qobiliyatlar – ana sh

42 Aminmizki XXI asrning yosh avlodlari yanada zukkoroq, irodaliroq, ma ’ rifatli va ma ’ naviyatliroq bо ‘ ladi. Mamlakatimizda hozirgi “Obod turmush yili”da amalga oshirilayotgan yangi – yangi inshoatlar, yangi jamiyat barpo etish bilan bog ‘ liq bо ‘ lganyangi namunaviy uylar. Yangi asrimiz avlodining ruhan sog ‘ lom, barkamol bо ‘ lishi kо ‘ rilayotgan xar hil sport inshoatlari, fikrimizni isbotlaydi. Demak, talabalarning professional mutaxassislik sifatlarini tadbiq etish uchun, avvalo keng va chuqur bilimga ega bо ‘ lish, shu asnoda chuqur fikrlay olishi hamda chaqqon va uddabiron, intizomli, qat ’ iyatli, xarakatchan va shijoatli bо ‘ lishi kerak. Bitiruv malakaviy ishimizdagi “Talaba shaxsining ijtimoiy – psixologik xususiyatlarini tadbiq etish” mavzusini shunday yakunlashni lozim

43 “4” –talaba shaxsining tizimida bu sifat qatnashishi shart; “3” - mazkur sifat ishtirok etsa kо ‘ ngildagidek ish bо ‘ lar edi. “2” – ushbu sifatning mavjudligi zaruriyatdan tashqari; “1” – uni e ’ tiborsiz qoldirsa. Shaxsning g ‘ oyaviy – siyosiy sifatlari № Tushunchalarning mohiyati Ball 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ilmiy ish bilan mashg ‘ ul bо ‘ lishlik Professional yetuklik О ‘ qishga ijodiy faollik Mustaqillik О ‘ zga kishilarni ishontirish qobiliyati Kursdoshlari takliflaridan kerakliligini tanlay bilish Axborotlarni yuritish va tahlil qilish uquvi О ‘ z fikrini ifodalay olish uquvchanligi Boshqalar bilan о ‘ z bilim va tajribalarini о ‘ rtoqlashishi Lug ‘ ut boyligi

44 № Tushunchalarning mohiyati 1 kurs 4 kurs 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ilmiy ish bilan mashg ‘ ul bо ‘ lishlik Professional yetuklik О ‘ qishga ijodiy faollik Mustaqillik О ‘ zga kishilarni ishontirish qobiliyati Kursdoshlari takliflaridan kerakliligini tanlay bilish Axborotlarni yuritish va tahlil qilish uquvi О ‘ z fikrini ifodalay olish uquvchanligi Boshqalar bilan о ‘ z bilim va tajribalarini о ‘ rtoqlashishi Lug ‘ at boyligi 20 10 25 10 10 10 15 10 25 10 5 25 15 20 15 25 15 20 10 20 Yuqorida keltirilgan jadval shuni kо ‘ rsatdiki, 1-kurs talabalari ba ’ zi tushunchalarga yuqori baho bergan bо ‘ lsa, tugatish arafasida turgan mutaxassislik bilimlariga ega 4 – kurs talabalari bu tushunchalarga kam e ’ tibor qaratadilar. Masalan: Lug ‘ at boyligi va о ‘ z fikrini ifodalay olish uquvchanlini 1

45 Xulosa Bitiruv malakaviy ishni yozishda mamlakatimiz va chet ellardagi psixolog olimlarning ushbu muammoga bag ‘ ishlangan ilmiy asarlarini о ‘ rganib, tahlil qilib hamda 1 va 4 kurs talabalari о ‘ rtasida о ‘ tkazgan tajribamizga asoslanib quyidagi xulosaga keldik. 1.Talabalik davrinig asosiy xususiyatlaridan biri bunda ijtimoiy yetuklikning jadal sur ’ atlar bilan rо ‘ yobga chiqadi. 2. Talaba oliy о ‘ quv yurtida turli fanlarni о ‘ rganish natijasida unda kasbiy yо ‘ nalganlik shakllanadi, ya ’ ni о ‘ z bilim, tajriba va qobiliyatini tanlagan kasbi sohasida qо ‘ llash uchun shaxsiy intilish paydo bо ‘ ladi. 3. О ‘ quv-tarbiya ishlari jarayonida talabalarni ijodiy fikrlashga, о ‘ zgaruvchan vaziyatlarga о ‘ rgatish, erkin raqobat asosida faoliyatni tashkil etish uchun ularning barcha

46 Foydalanilgan adabiyotlar rо ‘ yhati 1. Karimov I.A. «О ‘ zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida» Toshkent. О ‘ zbekiston. 2011 y – 439 b 2. Karimov I.A. Barkamol avlod-О ‘ zbekiston taraqqiyotining poydevori T.: “Sharq” 1998 y -64 b. 3. Karimov I.A. О ‘ zbekiston 21 asrga intilmoqda. T.: О ‘ zbekiston 2000 y- 352 b. 4. Karimov I. Tarixiy xotirasiz kelajak yо ‘ q. T.: Sharq, 1998. - 31b. 5. Karimov I.A. Barkamol avlod orzusi . T.: Sharq 1998 y-182 b. 6. Karimov I.A. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish-ustuvor maqsadimizdir. T.: О ‘ zbekiston ovozi 28.01.2010 y 1-3 betlar. 7. О ‘ zbekiston Respublikasining “Ta ’ lim tо ‘ g ‘ risida”gi qonuni. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. T.1997 8. О ‘ zbekiston Respublikasida oliy ta ’ limning davlat t

47 17. Qarshiboyev M. Ma ’ naviy yuksalish yо ‘ lida. Toshkent 2010 y -120 b. 18. G ‘ oziyev E.G ‘ . Oliy maktab psixologiyai. T.: О ‘ qituvchi, 1997. – 102 b. Internet saytlari: www. Gov.uz. www. Iscs.uz www. Edu.uz. www. Ziyo net. Uz www.jahon.tiv.uz . www.press-uz.info . www.uzreport.com .

Купить