Dokument ma'lumotlari

Narxi 30000UZS
Hajmi 277.3KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 01 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Testlar
Fan Maktabgacha va boshlang'ich ta'lim

Sotuvchi

DocX Seller

Ro'yxatga olish sanasi 31 Oktyabr 2026

1 Sotish

Tarbiyachi (MTT): test va suhbat savollari. Maktabgacha ta‘lim tashkiloti tarbiyachilari uchun tayyorgarlik to‘plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

Sotib olish
TARBIYACHI (MTT): TEST VA SUHBAT SAVOLLARI Maktabgacha ta'lim tashkiloti tarbiyachilari uchun tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026 64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 1 Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma • Maktabgacha ta'lim tashkilotlariga (MTT) tarbiyachi lavozimiga ishga qabul qilishda hamda tarbiyachilar attestatsiyasida odatda kasbiy bilim testi va suhbat o'tkaziladi. Aniq tartib tanlov e'lonida yoki attestatsiya nizomida ko'rsatiladi. • Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: maktabgacha pedagogika, bolalar psixologiyasi, rivojlanish sohalari va «Ilk qadam» dasturi tamoyillari, o'yin faoliyati, nutq va ilk matematik tasavvurlar, jismoniy tarbiya, sog'liq va xavfsizlik, ota-onalar bilan hamkorlik, inklyuziv ta'lim, kasbiy etika va bola huquqlari. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan. • Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, pedagogik bilim, etika, metodika va amaliy vaziyat (keys). • Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob bering, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Javobda o'z guruhingiz tajribasidan misol keltirish foydali. • Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov yoki attestatsiya savollari va ularning javoblari emas. Davlat o'quv dasturi, sanitariya qoidalari va me'yoriy hujjatlarning amaldagi tahririni rasmiy manbalardan (lex.uz, vazirlik sayti) tekshiring. Bo'limlar Bo'lim Variantlar Izoh Test savollari 34 ta variant × 30 ta savol Har bir savolga izoh berilgan Suhbat biletlari 30 ta bilet × 5 ta savol Namunaviy javoblar bilan Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 2 Mundarija № Variant Topshiriqlar 1 1-variant 1–30 2 2-variant 31–60 3 3-variant 61–90 4 4-variant 91–120 5 5-variant 121–150 6 6-variant 151–180 7 7-variant 181–210 8 8-variant 211–240 9 9-variant 241–270 10 10-variant 271–300 11 11-variant 301–330 12 12-variant 331–360 13 13-variant 361–390 14 14-variant 391–420 15 15-variant 421–450 16 16-variant 451–480 17 17-variant 481–510 18 18-variant 511–540 19 19-variant 541–570 20 20-variant 571–600 21 21-variant 601–630 22 22-variant 631–660 23 23-variant 661–690 24 24-variant 691–720 25 25-variant 721–750 26 26-variant 751–780 27 27-variant 781–810 28 28-variant 811–840 29 29-variant 841–870 30 30-variant 871–900 31 31-variant 901–930 32 32-variant 931–960 33 33-variant 961–990 34 34-variant 991–1020 35 Suhbat bileti 1 1021–1025 36 Suhbat bileti 2 1026–1030 Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 3 № Variant Topshiriqlar 37 Suhbat bileti 3 1031–1035 38 Suhbat bileti 4 1036–1040 39 Suhbat bileti 5 1041–1045 40 Suhbat bileti 6 1046–1050 41 Suhbat bileti 7 1051–1055 42 Suhbat bileti 8 1056–1060 43 Suhbat bileti 9 1061–1065 44 Suhbat bileti 10 1066–1070 45 Suhbat bileti 11 1071–1075 46 Suhbat bileti 12 1076–1080 47 Suhbat bileti 13 1081–1085 48 Suhbat bileti 14 1086–1090 49 Suhbat bileti 15 1091–1095 50 Suhbat bileti 16 1096–1100 51 Suhbat bileti 17 1101–1105 52 Suhbat bileti 18 1106–1110 53 Suhbat bileti 19 1111–1115 54 Suhbat bileti 20 1116–1120 55 Suhbat bileti 21 1121–1125 56 Suhbat bileti 22 1126–1130 57 Suhbat bileti 23 1131–1135 58 Suhbat bileti 24 1136–1140 59 Suhbat bileti 25 1141–1145 60 Suhbat bileti 26 1146–1150 61 Suhbat bileti 27 1151–1155 62 Suhbat bileti 28 1156–1160 63 Suhbat bileti 29 1161–1165 64 Suhbat bileti 30 1166–1170 Jami topshiriqlar 1170 Javoblar kaliti (hujjat oxirida) Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 4 1-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Guruhda ikki bola bir xil rolni (masalan, shifokor) o'ynamoqchi. Tarbiyachi qanday yordam beradi? A) Kim kuchliroq yoki tezroq bo'lsa, rolni o'sha bola olsin deb hal qilish B) O'yinni janjalga sabab bo'lgani uchun taqiqlab, ikkala bolani ham boshqa ishga o'tkazish C) Ikki shifokor yoki navbat bilan o'ynash variantini taklif qilib, tanlashga imkon berish D) Rolni o'zi tasodifan bir bolaga berib, ikkinchisini o'yindan chetlatib qo'yish To'g'ri javob: C) Ikki shifokor yoki navbat bilan o'ynash variantini taklif qilib, tanlashga imkon ✔ berish Izoh: Variantlar taklif qilish bolalarga muzokara va kelishuv ko'nikmalarini egallashga yordam beradi. 2. Vaziyat: Guruhdagi bola ota-onasi ajrashgandan keyin tajovuzkor bo'lib qoldi. Tarbiyachining to'g'ri yondashuvi qaysi? A) Bolaning oilasi va uydagi muammolari haqida boshqa ota-onalar bilan gaplashish B) Bolani tajovuzi uchun doim jazolash C) Bolaga barqaror, mehrli muhit yaratib, psixolog bilan hamkorlik qilish D) Bolani e'tiborsiz qoldirish To'g'ri javob: C) Bolaga barqaror, mehrli muhit yaratib, psixolog bilan hamkorlik qilish ✔ Izoh: Oiladagi o'zgarishlar bolada stress uyg'otadi; barqaror qo'llab-quvvatlash va mutaxassis yordami muhim. 3. Uch yoshgacha bo'lgan bolalar guruhida o'yinchoqlar tanlashda qaysi xavfsizlik talabi muhim? A) O'yinchoqlar faqat qimmatbaho va mashhur xorijiy brendlardan bo'lishi B) O'yinchoqlar katta yoshdagi bolalarga mo'ljallangan bo'lishi C) O'yinchoqlar faqat bir xil rangda va bir xil shaklda bo'lishi D) Yutib yuborish mumkin bo'lgan mayda qismli o'yinchoqlar bo'lmasligi To'g'ri javob: D) Yutib yuborish mumkin bo'lgan mayda qismli o'yinchoqlar bo'lmasligi ✔ Izoh: Mayda qismlar kichik bolalarda nafas yo'li tiqilishining asosiy sabablaridan biri. 4. Vaziyat: Bola kitobni teskari ushlab, oxiridan boshlab varaqlamoqda (3 yosh). Tarbiyachi nima qiladi? A) Kitobni birga to'g'ri ushlab, muqovasini va boshlanishini ko'rsatish B) Bunga e'tibor bermay, bolani o'z holicha varaqlashga qoldirish C) Kitobni olib qo'yib, bolaga hali kitob ko'rish erta deb aytish D) Bolani kitobni noto'g'ri ushlagani uchun koyib, tuzatish To'g'ri javob: A) Kitobni birga to'g'ri ushlab, muqovasini va boshlanishini ko'rsatish ✔ Izoh: Kitob bilan to'g'ri munosabat erta savodxonlikning bir qismi bo'lib, namuna orqali o'rgatiladi. 5. Harakatli o'yin vaqtida bir bola tez-tez nafas olib, yuzi oqarib ketdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolaga dam berib, holatini kuzatish, zarur bo'lsa hamshirani chaqirish B) Bolaga sekinligi uchun tanbeh berib, harakatini tezlashtirishni talab qilish C) Bolani o'yinni oxirigacha davom ettirishga majburlash va rag'batlantirish D) Hech narsa demay, o'yinni hamma bolalar bilan davom ettirish To'g'ri javob: A) Bolaga dam berib, holatini kuzatish, zarur bo'lsa hamshirani chaqirish ✔ Izoh: Haddan tashqari charchoq belgilari yuklamani darhol kamaytirishni talab qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 5 6. Inklyuzivlik tamoyili maktabgacha ta'limda nimani talab qiladi? A) Alohida ehtiyojli bolalarni faqat kuzatuvchi sifatida, faoliyatga qo'shmasdan qatnashtirishni B) Faqat sog'lom va rivojlanishi me'yordagi bolalarni qabul qilishni C) Har bir bolaning, jumladan alohida ehtiyojli bolaning ishtirokini ta'minlashni D) Bolalarni qobiliyatiga ko'ra alohida xonalarga ajratib o'qitishni To'g'ri javob: C) Har bir bolaning, jumladan alohida ehtiyojli bolaning ishtirokini ta'minlashni✔ Izoh: Inklyuziv yondashuvda muhit va faoliyat har bir bolaning ishtiroki uchun moslashtiriladi. 7. «Ta'lim» deganda nima tushuniladi? A) Bolaning tabiiy jismoniy o'sishi va organizmning yetilishi B) Bilim, ko'nikma va malakalarni egallashga qaratilgan maqsadli jarayon C) Faqat kattalar o'rtasidagi kasbiy tajriba almashish jarayoni D) Bolaning kundalik hayotda to'plangan tasodifiy taassurotlari yig'indisi To'g'ri javob: B) Bilim, ko'nikma va malakalarni egallashga qaratilgan maqsadli jarayon ✔ Izoh: Ta'lim tarbiyachi va bola o'rtasidagi bilim, ko'nikma va malakalarni egallashga qaratilgan maqsadli jarayondir. 8. Kichik guruhda (3–4 yosh) nutq ishining asosiy yo'nalishi qaysi? A) Grammatik qoidalar va ta'riflarni yodlab olish B) Lug'atni boyitish, oddiy gap tuzish va aniq talaffuz C) Murakkab insho va mustaqil hikoya yozish D) Tovush-harf tahlili va bo'g'inlab o'qishni o'rganish To'g'ri javob: B) Lug'atni boyitish, oddiy gap tuzish va aniq talaffuz ✔ Izoh: Kichik yoshda nutqni boyitish va oddiy muloqot ko'nikmalariga asosiy e'tibor beriladi. 9. O'yinchoqlar gigiyenasi bo'yicha qaysi talab to'g'ri? A) O'yinchoqlarni yil davomida tozalamaslik, eskirganda faqat yangisini sotib olish B) Singan o'yinchoqni ham ehtiyot bo'lib o'ynashga qoldirish C) Yumshoq o'yinchoqlarni umuman tekshirmaslik va yuvmaslik D) Yuviladigan o'yinchoqlar muntazam yuvilib, singanlari chiqariladi To'g'ri javob: D) Yuviladigan o'yinchoqlar muntazam yuvilib, singanlari chiqariladi ✔ Izoh: Toza va butun o'yinchoqlar infeksiya va jarohat xavfini kamaytiradi. 10. Sanash, miqdorlarni solishtirish va oddiy o'lchash qaysi sohaga kiradi? A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish (hamkorlik) B) Jismoniy rivojlanish (harakat, muvozanat va koordinatsiya) C) Bilish jarayoni (elementar matematik tasavvurlar) D) Ijodiy rivojlanish (konstruktiv faoliyat) To'g'ri javob: C) Bilish jarayoni (elementar matematik tasavvurlar) ✔ Izoh: Elementar matematik tasavvurlar bilish jarayoni rivojlanishi sohasining bir qismidir. 11. Bolalar qachon albatta qo'l yuvishi kerak? A) Faqat qo'l ko'zga ko'rinarli darajada kir bo'lgan paytda B) Faqat ertalab bog'chaga kelganda, bir marta C) Faqat kechqurun uyga ketishdan oldin, kiyinib bo'lgach D) Ovqatdan oldin, hojatxonadan va sayrdan keyin To'g'ri javob: D) Ovqatdan oldin, hojatxonadan va sayrdan keyin ✔ Izoh: Ovqatdan oldin, hojatxona va sayrdan keyin qo'l yuvish ichak infeksiyalarining oldini oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 6 12. Vaziyat: Ota-ona bolasiga 4 yoshida harflarni majburan yozdirayotganini aytdi, bola yig'lamoqda. Tarbiyachi nima tavsiya qiladi? A) Majburlashni to'xtatib, o'yin, chizish va kitob orqali qiziqish uyg'otishni B) Ota-onaning usulini qo'llab-quvvatlab, natijani kutishni C) Bolani yig'lagani va injiqlik qilgani uchun jazolashni D) Yozuv vaqtini kuniga bir soatgacha ko'paytirib, tez o'rgatishni To'g'ri javob: A) Majburlashni to'xtatib, o'yin, chizish va kitob orqali qiziqish uyg'otishni✔ Izoh: Majburlash o'qish-yozuvga salbiy munosabat uyg'otadi; bu yoshda qiziqish va motorika muhimroq. 13. Tarbiyachi alohida ehtiyojli bola bilan individual mashg'ulot o'tkazmoqda. Qaysi tamoyil muhim? A) Natija yaxshi bo'lishi uchun mashg'ulotni imkon qadar uzoq davom ettirish B) Bola charchasa ham, reja tugaguncha mashg'ulotni to'xtatmasdan, tanaffussiz davom ettirish C) Faqat bir xil mashqni ko'p marta takrorlatib, yod oldirish D) Bolaning qiziqishi va charchashini hisobga olib, mashg'ulotni qisqa, o'yinli qilish To'g'ri javob: D) Bolaning qiziqishi va charchashini hisobga olib, mashg'ulotni qisqa, o'yinli qilish ✔ Izoh: Qisqa va qiziqarli mashg'ulot bolaning e'tiborini ushlab, natijani oshiradi. 14. Bola mashg'ulotda deraza ortidagi har bir tovushga chalg'iydi. Uning ish joyini qanday tashkil etish maqsadga muvofiq? A) Eng shovqinli va gavjum joyda, ko'nikib qolishi uchun B) Doim boshqa joyga ko'chirib, yangi muhitga o'rgatib C) Deraza va eshikdan uzoq, chalg'ituvchi narsalardan xoli joyda D) O'yinchoqlar uyumi yonida, qiziqishi oshishi uchun To'g'ri javob: C) Deraza va eshikdan uzoq, chalg'ituvchi narsalardan xoli joyda ✔ Izoh: Chalg'ituvchi omillarni kamaytirish diqqatni jamlashga yordam beradi. 15. Guruhga yangi kelgan alohida ehtiyojli bola haqida boshqa bolalarga qanday tushuntiriladi? A) U bilan ehtiyot bo'lib, iloji boricha o'ynamaslikni aytib B) Hech narsa demay, bolalarni o'z holiga qo'yib, kuzatib turib C) Uning tashxisi va kasalligi haqida batafsil, tibbiy atamalar bilan D) Oddiy va ijobiy ohangda, qiziqishlari va birga o'ynash yo'llari haqida To'g'ri javob: D) Oddiy va ijobiy ohangda, qiziqishlari va birga o'ynash yo'llari haqida ✔ Izoh: Ijobiy tanishtirish bolalarda qabul qilish va do'stlik munosabatini shakllantiradi. 16. Alohida ehtiyojli bolalarga nisbatan qaysi munosabat noto'g'ri? A) Ularning ota-onalari bilan muntazam hamkorlik qilish B) Ularni imkoniyatsiz deb, rivojlanish maqsadlarini qo'ymaslik C) Ularni guruh hayoti va tadbirlariga faol jalb qilish D) Ularning kuchli tomonlarini aniqlab, ularga tayanish To'g'ri javob: B) Ularni imkoniyatsiz deb, rivojlanish maqsadlarini qo'ymaslik ✔ Izoh: Har bir bola rivojlanishga qodir; past kutish bolaning imkoniyatlarini cheklaydi. 17. Inklyuziv yondashuvga ko'ra ta'limdagi qiyinchiliklar nimaning natijasi deb qaraladi? A) Faqat ota-onaning aybi va tarbiyadagi kamchiliklari B) Bolaning ehtiyojlari va muhit imkoniyatlari o'rtasidagi nomuvofiqlik C) Bolaning dangasaligi va o'qishga qiziqmasligi D) Faqat bolaning o'zining aybi, harakat qilmasligi va dangasaligi To'g'ri javob: B) Bolaning ehtiyojlari va muhit imkoniyatlari o'rtasidagi nomuvofiqlik ✔ Izoh: Muhitni o'zgartirish orqali ko'plab qiyinchiliklarni kamaytirish mumkin. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 7 18. So'zlarni tovush tahlil qilish odatda qaysi guruhda boshlanadi? A) Katta va tayyorlov guruhlarida B) Go'daklar (1 yoshgacha) guruhida C) Faqat maktabda, 5-sinfda D) Faqat 2 yoshda, kichik guruhda To'g'ri javob: A) Katta va tayyorlov guruhlarida✔ Izoh: Tovush tahlili fonematik eshitish yetarli rivojlangan katta maktabgacha yoshda boshlanadi. 19. Vaziyat: Bola «Men bu ishni qila olmayman» deb topshiriqdan bosh tortmoqda. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Topshiriqni oxirigacha bajarmaguncha o'yin va sayrga qo'ymaslik B) Vazifani kichik qadamlarga bo'lib, birinchisida yordam berish C) «Sen dangasasan» deb aytib, topshiriqni boshqaga berish D) Boshqa bolani namuna qilib ko'rsatib, uni uyaltirish To'g'ri javob: B) Vazifani kichik qadamlarga bo'lib, birinchisida yordam berish ✔ Izoh: Topshiriqni bo'laklash va dastlabki yordam muvaffaqiyat hissini beradi va bola ishonchini oshiradi. 20. Bolaning rivojlanishida «sezgir (senzitiv) davr» nimani bildiradi? A) Bolaning ko'p yig'laydigan, injiq va qaysar bo'ladigan davrini B) Bola kasalliklarga eng moyil bo'ladigan davrni C) Muayyan funksiya rivojlanishi uchun eng qulay davrni D) Bolaga jazo choralari eng ta'sirli bo'ladigan davrni To'g'ri javob: C) Muayyan funksiya rivojlanishi uchun eng qulay davrni ✔ Izoh: Masalan, maktabgacha yosh nutq rivojlanishi uchun ayniqsa sezgir davr hisoblanadi. 21. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning yutuqlarini ota-onaga aytganda faqat kamchiliklarni sanadi. Bu qanday kamchilik? A) Ota-ona bilan juda ko'p va uzoq vaqt gaplashilgan B) Kuzatuv haddan tashqari aniq va batafsil bo'lgan C) Kamchilik yo'q, chunki ota-ona faqat bolaning muammolarini bilishi kerak D) Bolaning kuchli tomonlari va o'sishi e'tibordan chetda qolgan To'g'ri javob: D) Bolaning kuchli tomonlari va o'sishi e'tibordan chetda qolgan ✔ Izoh: Muloqot kuchli tomonlardan boshlanib, keyin rivojlantirish yo'llari birga muhokama qilinishi kerak. 22. Vaziyat: Bolalar suv markazida «qaysi idishga ko'proq suv sig'adi?» deb bahslashmoqda. Tarbiyachining eng yaxshi harakati qaysi? A) Bahsni to'xtatib, suv va idishlarni olib qo'yish B) Faqat eng katta va tajribali bolaga tekshirishga ruxsat berib qo'yish C) Darhol to'g'ri javobni aytib, bahsni tugatib qo'yish D) Bolalarga o'zlari o'lchab tekshirib ko'rishni taklif qilish To'g'ri javob: D) Bolalarga o'zlari o'lchab tekshirib ko'rishni taklif qilish ✔ Izoh: Bolalar o'zlari tajriba qilib xulosaga kelsa, bilim chuqurroq o'zlashtiriladi. 23. Maktabgacha pedagogika nimani o'rganadi? A) Oliy ta'limdagi o'qitish metodlari va talabalar faoliyatini tashkil etishni B) Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash va o'qitish qonuniyatlarini C) Kattalar ta'limining tashkiliy asoslari va malaka oshirish tizimini D) Maktab o'quvchilarining dars jarayoni va baholash tizimi qonuniyatlarini To'g'ri javob: B) Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash va o'qitish qonuniyatlarini ✔ Izoh: Maktabgacha pedagogika tug'ilgandan maktabgacha bo'lgan davrdagi bolalar tarbiyasi va ta'limi qonuniyatlarini o'rganuvchi fan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 8 24. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga harflarni o'rgatish uchun ularning ismlaridagi birinchi harflarni ishlatdi. Bu usulning afzalligi nima? A) Faqat tarbiyachiga qulay, bolalarga esa ahamiyati yo'q B) Bu usul hech qanday foyda bermaydi, alifbo tartibi muhimroq C) Bola uchun shaxsiy va qiziqarli bo'lgani uchun eslab qolish oson D) Bolalarni chalg'itadi, chunki ismlar har xil uzunlikda bo'ladi To'g'ri javob: C) Bola uchun shaxsiy va qiziqarli bo'lgani uchun eslab qolish oson✔ Izoh: Shaxsiy ahamiyatga ega so'zlar bilan ishlash motivatsiya va eslab qolishni oshiradi. 25. Qorong'i vaqtda yo'lda yurishda bolalar kiyimida nima bo'lishi foydali? A) Hech qanday maxsus belgi kerak emas, oddiy kiyim yetarli B) Faqat qora va to'q rangli kiyim, qalpoq C) Faqat katta sumka va qo'l fonari D) Yorug'lik qaytaruvchi (nur qaytaruvchi) elementlar To'g'ri javob: D) Yorug'lik qaytaruvchi (nur qaytaruvchi) elementlar ✔ Izoh: Nur qaytaruvchi elementlar haydovchiga bolani uzoqdan ko'rish imkonini beradi. 26. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan kutubxonaga ekskursiya uyushtirdi. Bu savodxonlikka qanday ta'sir qiladi? A) Bolalarni charchatib, kitobdan bezdirib qo'yadi xolos B) Kitobga qiziqish va kitob madaniyatini shakllantiradi C) Hech qanday sezilarli ta'sir qilmaydi, faqat sayr bo'ladi D) Faqat kattalar uchun foydali, bolalar tushunmaydi To'g'ri javob: B) Kitobga qiziqish va kitob madaniyatini shakllantiradi ✔ Izoh: Kutubxona bilan tanishish bolada kitobga hurmat va o'qishga qiziqish uyg'otadi. 27. Kun tartibi (rejim) maktabgacha ta'lim tashkilotida nima uchun kerak? A) Kun davomida o'tkaziladigan mashg'ulotlar sonini imkon qadar ko'proq oshirish uchun B) Faqat tarbiyachining ish vaqti va dam olish soatlarini hisoblash uchun C) Bolaning faollik va dam olish, ovqat va uyquni muvozanatli tashkil etish uchun D) Ota-onalarning bolani olib kelish va olib ketishini nazorat qilish uchun To'g'ri javob: C) Bolaning faollik va dam olish, ovqat va uyquni muvozanatli tashkil etish uchun ✔ Izoh: To'g'ri kun tartibi bolaning sog'lig'ini mustahkamlaydi, charchashning oldini oladi va xavfsizlik hissini beradi. 28. Bolalarning ishlari (rasm, yasalgan narsa) bilan nima qilish «Ilk qadam» ruhiga mos? A) Faqat tarbiyachi tuzatib, qayta chizgandan keyin ota-onalarga ko'rsatish B) Bola balandligida ko'rgazma qilish va portfolio uchun saqlash C) Darhol tashlab yuborish D) Faqat eng chiroylilarini ko'rsatish To'g'ri javob: B) Bola balandligida ko'rgazma qilish va portfolio uchun saqlash ✔ Izoh: Har bir bolaning ishini qadrlash uning o'ziga ishonchini oshiradi va rivojlanishni kuzatishga yordam beradi. 29. Vaziyat: Tarbiyachi bolaga topshiriqni bajarib berish o'rniga «Sen qanday o'ylaysan, nima qilsak bo'ladi?» deb so'radi. Bu qaysi yondashuvga mos? A) Bolaga befarqlik va mas'uliyatsizlik ko'rinishi B) Avtoritar, faqat tarbiyachining buyrug'i va nazoratiga asoslangan yondashuv C) Rejasiz va tasodifiy ishlash yondashuvi D) Mustaqil fikrlashni qo'llab-quvvatlovchi, bola markazidagi yondashuv To'g'ri javob: D) Mustaqil fikrlashni qo'llab-quvvatlovchi, bola markazidagi yondashuv ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 9 Izoh: Yo'naltiruvchi savollar bolani muammoni o'zi yechishga undaydi. 30. BSF bo'lgan bola uchun mashg'ulotlarda qanday moslashtirish qilinadi? A) Ushlash oson yo'g'onlashtirilgan qalam va moslashtirilgan jihozlar berish B) Uni boshqalarga yetib olishi uchun tezroq ishlashga majburlash C) Harakatni talab qilmaydigan faqat yozma va og'zaki topshiriqlar berish D) Jarohatlanmasligi uchun uni harakatli faoliyat va o'yinlardan butunlay chetlatib qo'yish To'g'ri javob: A) Ushlash oson yo'g'onlashtirilgan qalam va moslashtirilgan jihozlar berish✔ Izoh: Moslashtirilgan vositalar bolaga faoliyatda mustaqil ishtirok etish imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 10 2-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. 6 soni uchun qo'shni sonlar qaysilar? A) 6 va 7 B) 5 va 7 C) 4 va 8 D) 5 va 10 To'g'ri javob: B) 5 va 7✔ Izoh: Qo'shni sonlar berilgan sondan bitta kam va bitta ko'p sonlardir: 5 va 7. 2. Vaziyat: 5 yoshli bola g'azablanganda o'yinchoqlarni otmoqda. Tarbiyachi unga qanday ko'nikma o'rgatadi? A) G'azabni butunlay yashirib, hech qachon ko'rsatmaslikni B) His-tuyg'uni nomlash va tinchlanish usullarini (chuqur nafas) qo'llash C) G'azablanganda boshqalarni urib, alamini chiqarishni D) G'azablanganda doim jim o'tirib, his-tuyg'usini hech kimga bildirmaslik va gapirmaslikni To'g'ri javob: B) His-tuyg'uni nomlash va tinchlanish usullarini (chuqur nafas) qo'llash ✔ Izoh: Hissiyotni so'z bilan ifodalash va xavfsiz tinchlanish usullari o'zini boshqarishni rivojlantiradi. 3. Oilada ikkinchi farzand tug'ildi va bola guruhda injiq bo'lib qoldi. Tarbiyachi ota-onaga qanday maslahat beradi? A) Injiqligi uchun katta bolani qattiqroq jazolashni B) Katta farzandga alohida vaqt ajratib, uni chaqaloq parvarishiga jalb qilishni C) Chaqaloq tug'ilgani uchun katta bolaga e'tiborni kamaytirib, uni mustaqillikka o'rgatishni D) Bolani bir necha oy bog'chaga olib kelmay, uyda qoldirishni To'g'ri javob: B) Katta farzandga alohida vaqt ajratib, uni chaqaloq parvarishiga jalb qilishni ✔ Izoh: Rashk tabiiy holat; e'tibor va ishtirok bolaga o'z o'rnini his ettiradi. 4. «Labirint», «Mantiqiy kvadrat» kabi o'yinlar qaysi turga kiradi? A) Teatrlashtirilgan o'yinlar B) Intellektual-didaktik o'yinlar C) Musiqiy-ritmik o'yinlar D) Harakatli sport o'yinlari To'g'ri javob: B) Intellektual-didaktik o'yinlar ✔ Izoh: Bunday o'yinlar mantiqiy fikrlash va diqqatni rivojlantiradi. 5. Tarbiyachi bir xil 6 ta tugmani avval zich, keyin siyrak qilib terdi. Bola siyrak qatorda tugma ko'p deydi. Bu nimani ko'rsatadi? A) Bolaning ko'zi yaxshi ko'rmasligini B) Son saqlanishi tushunchasi hali shakllanmaganini C) Bolaning eshitish qobiliyati va diqqati pastligini D) Bolaning ranglarni adashtirishini To'g'ri javob: B) Son saqlanishi tushunchasi hali shakllanmaganini ✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola miqdorni qator uzunligi bilan aralashtiradi; bu Piaje tajribasidan ma'lum. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 11 6. O'zbekiston Respublikasining davlat ramzlari qaysilar? A) Faqat poytaxt, bayroq va milliy taomlar B) Faqat Davlat bayrog'i va Konstitutsiyasi C) Milliy valyuta, pasport va davlat tili D) Davlat bayrog'i, gerbi va madhiyasi To'g'ri javob: D) Davlat bayrog'i, gerbi va madhiyasi✔ Izoh: Davlat ramzlari bayroq, gerb va madhiyadan iborat. 7. Maktabgacha yoshdagi bolaning hissiyotlari qanday xususiyatga ega? A) Umuman ifodalanmaydi B) Doimo yashirin va barqaror C) Tez o'zgaruvchan va yorqin ifodalanadi D) Faqat mantiq va aql bilan qat'iy boshqariladi To'g'ri javob: C) Tez o'zgaruvchan va yorqin ifodalanadi ✔ Izoh: Bu yoshda his-tuyg'ular kuchli, ammo qisqa muddatli bo'lib, o'zini boshqarish asta-sekin shakllanadi. 8. Son va raqam farqi to'g'ri ko'rsatilgan javobni toping. A) Son – miqdor tushunchasi, raqam – uni yozish uchun belgi B) Son va raqam bir xil tushuncha, ular farq qilmaydi C) Son faqat juft bo'ladi, raqam esa doim toq bo'ladi D) Raqam – miqdor tushunchasi, son – uni yozish uchun belgi To'g'ri javob: A) Son – miqdor tushunchasi, raqam – uni yozish uchun belgi ✔ Izoh: Raqam sonni yozma ifodalovchi belgi, son esa miqdor haqidagi tushunchadir. 9. Vaziyat: Guruhda yangi «Do'kon» markazi tashkil etildi. Uni bolalar uchun qiziqarli qilishning eng yaxshi yo'li qaysi? A) Bolalar bilan birga tayyorlab, haqiqiy qadoqlar, tarozi va «pul» qo'shish B) Markazga faqat bitta o'yinchoq qo'yib, bolalarni navbatga qo'yish C) Faqat tarbiyachi tayyorlab, bolalarga narsalarga tegishni taqiqlash D) Markazni faqat bayram kunlari ochib, qolgan vaqtda yopiq saqlash To'g'ri javob: A) Bolalar bilan birga tayyorlab, haqiqiy qadoqlar, tarozi va «pul» qo'shish ✔ Izoh: Bolalar ishtirokida tayyorlangan markaz ularning qiziqishini va mas'uliyatini oshiradi. 10. Ochiq havodagi o'yin maydonchasining asosiy talabi qaysi? A) Hech qanday jihozsiz, faqat yugurish uchun bo'sh maydon B) Faqat beton qoplamali, tez tozalanadigan maydon C) Katta yoshdagilar uchun mo'ljallangan sport jihozlari D) Xavfsiz qoplama, soya joylar va yoshga mos jihozlar To'g'ri javob: D) Xavfsiz qoplama, soya joylar va yoshga mos jihozlar ✔ Izoh: Maydoncha xavfsiz, turli harakatlar uchun qulay va yoshga mos bo'lishi kerak. 11. Vaziyat: Bolalar o'yin vaqtida stullardan «poyezd» yasashdi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Xavfsizlikni tekshirib, o'yinni qo'llab-quvvatlash, «chipta», «bekat» g'oyasini berish B) O'yinni e'tiborsiz qoldirib, bolalar o'zlari zerikib to'xtatishini kutib turish C) Bolalarni tartibsizlik uchun koyib, stullardan o'yinda foydalanishni taqiqlash D) Stullarni darhol joyiga qo'ydirib, bolalarni tinchroq stol o'yiniga o'tkazish To'g'ri javob: A) Xavfsizlikni tekshirib, o'yinni qo'llab-quvvatlash, «chipta», «bekat» g'oyasini ✔ berish Izoh: Bolalarning ijodiy g'oyasini qo'llab-quvvatlash va boyitish rolli o'yinni rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 12 12. Tarbiyachi tartibni buzgan bolani sayrga chiqarmaslikka qaror qildi. Bolani jazo sifatida ovqat yoki sayrdan mahrum qilish haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Samarali tarbiya usuli, chunki bola o'z xatosini shu orqali tez tushunib oladi B) Ota-onalar majlisda rozilik bildirgan bo'lsa qo'llash mumkin C) Yo'l qo'yib bo'lmaydi, bu bolaning asosiy ehtiyojlarini cheklaydi D) Faqat tez-tez qoidani buzadigan bolaga nisbatan qo'llash mumkin To'g'ri javob: C) Yo'l qo'yib bo'lmaydi, bu bolaning asosiy ehtiyojlarini cheklaydi✔ Izoh: Ovqat, uyqu, sayr kabi ehtiyojlarni jazo vositasiga aylantirish bola huquqlariga zid. 13. Bola tarbiyachining ko'rsatmasiga «Yo'q, qilmayman!» deb qarshilik qildi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Xotirjam qolib, sababini aniqlab, bolaga tanlov taklif qiladi B) Bolani butun kun e'tiborsiz qoldirib, u bilan ataylab gaplashmay qo'yadi C) Baqirib, bolani ko'rsatmani darhol bajarishga majburlaydi D) Bolani qarshilik qilgani uchun hamma oldida uyaltiradi To'g'ri javob: A) Xotirjam qolib, sababini aniqlab, bolaga tanlov taklif qiladi ✔ Izoh: Tanlov taklif qilish bolaning mustaqillik ehtiyojini hurmat qilib, hamkorlikka undaydi. 14. Autizm spektridagi buzilishlarning erta belgilaridan biri qaysi? A) Juda ko'p gapirish, kulish va kattalarga yopishish B) Rasm chizishni yaxshi ko'rish va bir rasmni uzoq vaqt davomida chizish C) Tengdoshlariga nisbatan erta va tez yura boshlash D) Ko'z bilan aloqaning kamligi va ismiga kam javob berish To'g'ri javob: D) Ko'z bilan aloqaning kamligi va ismiga kam javob berish ✔ Izoh: Muloqot va ijtimoiy o'zaro ta'sirdagi qiyinchiliklar autizmning erta belgilaridan; tashxisni mutaxassis qo'yadi. 15. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar o'yinida bir bolaning boshqalarga rol bermay, hammasini o'zi qilayotganini ko'rdi. Bilvosita yordam qanday bo'ladi? A) Savol berish: «Do'koningda sotuvchi ham kerakmi? Kim yordam beradi?» B) Rolni o'zi taqsimlab, har bir bolaga buyruq berib chiqish C) Bolani o'yindan olib chiqib, boshqa markazga yuborish D) Hech narsa qilmay, bolalar o'zlari norozilik bildirishini kutish To'g'ri javob: A) Savol berish: «Do'koningda sotuvchi ham kerakmi? Kim yordam beradi?» ✔ Izoh: Yo'naltiruvchi savollar bolani boshqalar bilan rollarni bo'lishishga undaydi. 16. Ilg'or pedagogik tajribani o'rganishning samarali yo'li qaysi? A) Boshqalar ishini tanqid qilib, kamchiliklarini qidirib topish B) Ochiq mashg'ulotlarda qatnashish, tajriba almashish va malaka oshirish C) Faqat o'z tajribasiga tayanib, boshqalar ishini o'rganmaslik D) Yangi adabiyotlarni o'qimay, faqat eski darsliklar va qo'llanmalardan foydalanish To'g'ri javob: B) Ochiq mashg'ulotlarda qatnashish, tajriba almashish va malaka oshirish ✔ Izoh: Hamkasblar tajribasi va kasbiy hamjamiyat rivojlanish uchun muhim manba. 17. Ochiq (tabiiy, ko'p funksiyali) materiallarga nima kiradi? A) Faqat ekranli qurilmalar B) Faqat batareyali o'yinchoqlar C) Faqat bir xil vazifali tayyor o'yinchoqlar D) Tosh, yog'och bo'lakchalari, matolar, qopqoqlar To'g'ri javob: D) Tosh, yog'och bo'lakchalari, matolar, qopqoqlar ✔ Izoh: Ochiq materiallar turlicha ishlatilishi mumkin va bolaning tasavvur hamda ijodini rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 13 18. Ota-ona bog'chaga ixtiyoriy yordam ko'rsatishni xohlamayotgan bo'lsa, tarbiyachi nima qiladi? A) Boshqa ota-onalar oldida uning befarqligini tanqid qiladi B) Bolaga boshqalardan kamroq e'tibor berib, buni ota-onaga ham sezdirib qo'yadi C) Ota-onani turli yo'llar bilan yordam berishga majburlaydi D) Uning qarorini hurmat qilib, bolaga munosabatini o'zgartirmaydi To'g'ri javob: D) Uning qarorini hurmat qilib, bolaga munosabatini o'zgartirmaydi✔ Izoh: Ixtiyoriy yordam majburiy emas; bola oilasining qaroriga ko'ra kamsitilmaydi. 19. Ota-ona bolani bog'chaga doim kech olib keladi va bola ertalabki mashg'ulotlarni o'tkazib yuboradi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Kechikkan bolani o'sha kuni guruhga kiritmay, intizom uchun ota-onasi bilan uyiga qaytaradi B) Bolani kechikkani uchun mashg'ulotdan keyin alohida jazolaydi C) Kun tartibi ahamiyatini xushmuomalalik bilan tushuntirib, imkoniyatni muhokama qiladi D) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida kechikishi uchun tanqid qiladi To'g'ri javob: C) Kun tartibi ahamiyatini xushmuomalalik bilan tushuntirib, imkoniyatni muhokama ✔ qiladi Izoh: Bola ota-onaning kechikishi uchun javobgar emas; muammo kattalar bilan hal qilinadi. 20. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning ota-onasidan bola uyda kechalari tez-tez uyg'onishini eshitdi va bola guruhda holsiz. Nima tavsiya qilinadi? A) Bunga e'tibor bermay, bu masala faqat ota-onaning ichki ishi deb hisoblash B) Bolaga uyda kechqurun tinchlantiruvchi dori yoki o'simlik choyi berib turishni maslahat berish C) Bolani kechasi yaxshi uxlasin deb kunduzgi uyqudan butunlay mahrum qilish D) Uyqu tartibi haqida suhbatlashib, kerak bo'lsa shifokorga murojaatni maslahat berish To'g'ri javob: D) Uyqu tartibi haqida suhbatlashib, kerak bo'lsa shifokorga murojaatni maslahat ✔ berish Izoh: Yetarli uyqu bola salomatligi va o'rganishi uchun muhim; dori faqat shifokor tavsiyasi bilan beriladi. 21. Mashg'ulotda bola noto'g'ri javob berdi va boshqalar kulishdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Xatoni e'tiborsiz qoldirib, mavzuni tezda o'zgartiradi B) Vaziyatni yumshatish uchun boshqalar bilan birga kulib qo'yadi C) Bolani keyingi savollarga javob bermaslikka undaydi D) Bolani qo'llab-quvvatlab, xatoni birga tuzatadi va kulgini to'xtatadi To'g'ri javob: D) Bolani qo'llab-quvvatlab, xatoni birga tuzatadi va kulgini to'xtatadi ✔ Izoh: Xato o'rganishning tabiiy qismi; xavfsiz psixologik muhit bolaning faolligini saqlaydi. 22. Temperamentning qaysi turi sekin, xotirjam va barqaror bo'lishi bilan ajraladi? A) Melanxolik B) Flegmatik C) Xolerik D) Sangvinik To'g'ri javob: B) Flegmatik ✔ Izoh: Flegmatik bola shoshilmay ishlaydi, kayfiyati barqaror, yangi vaziyatga sekin moslashadi. 23. MTT faoliyati qaysi asosiy hujjat bilan tartibga solinadi? A) Faqat tarbiyachining shaxsiy kundaligi, ish rejasi va mashg'ulot konspektlari B) Faqat bog'cha menyusi va kun tartibi jadvali C) Faqat ota-onalar majlisi bayonnomasi va qarorlari D) Maktabgacha ta'lim va tarbiya to'g'risidagi qonun va me'yoriy hujjatlar To'g'ri javob: D) Maktabgacha ta'lim va tarbiya to'g'risidagi qonun va me'yoriy hujjatlar ✔ Izoh: MTT faoliyati qonun, davlat talablari va boshqa me'yoriy hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 14 24. Ota-onalar bilan elektron (messenjer) guruh orqali muloqotda qaysi qoida to'g'ri? A) Bolalarning suratlari ota-onalar roziligisiz istalgan joyga joylanadi B) Bolalarning xatolari va xulqi haqida umumiy guruhda hamma bilsin deb batafsil yoziladi C) Umumiy ma'lumot beriladi, shaxsiy masalalar alohida muhokama qilinadi D) Tarbiyachidan tunda ham doimiy va tezkor javob talab qilinadi To'g'ri javob: C) Umumiy ma'lumot beriladi, shaxsiy masalalar alohida muhokama qilinadi✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumot maxfiyligi va muloqot odobi onlayn muhitda ham saqlanadi. 25. Vaziyat: 4 yoshli bola tarbiyachining «Sen boshqalar o'rnida bo'lsang nima his qilasan?» savoliga javob bera olmayapti. Bu nima bilan bog'liq? A) Eshitish qobiliyati pastligi va savolni eshitmagani bilan B) Boshqaning nuqtai nazarini tushunish qobiliyati hali shakllanayotgani bilan C) Faqat bolaning dangasaligi, e'tiborsizligi va javob berishni istamasligi bilan bog'liq D) Bolaning yomon xulqi va kattalarni hurmat qilmasligi bilan To'g'ri javob: B) Boshqaning nuqtai nazarini tushunish qobiliyati hali shakllanayotgani bilan ✔ Izoh: Boshqalar nuqtai nazarini tushunish asta-sekin, kattalar yordamida rivojlanadi. 26. Qisqa muddatli guruhlar (bir necha soatlik) qanday maqsadda tashkil etiladi? A) Faqat kattalar uchun xorijiy til va kompyuter kurslari sifatida B) Faqat ota-onalar dam olishi uchun bolalarni bir necha soat qarab turish uchun C) Bog'chaga qatnamaydigan bolalarni maktabgacha ta'lim bilan qamrab olish uchun D) Faqat tarbiyachilarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish kurslari uchun To'g'ri javob: C) Bog'chaga qatnamaydigan bolalarni maktabgacha ta'lim bilan qamrab olish uchun ✔ Izoh: Qisqa muddatli guruhlar maktabgacha ta'lim qamrovini oshirishga xizmat qiladi. 27. O'yin muhitining xavfsizligi uchun nima muhim? A) O'yinchoqlarning faqat yangi va yorqin rangda bo'lishi B) O'yinchoqlarning qimmatligi va mashhur brendga tegishliligi C) O'yinchoqlarning ko'pligi va turli-tumanligi D) O'yinchoqlarning yoshga mosligi, butunligi va gigiyenik tozaligi To'g'ri javob: D) O'yinchoqlarning yoshga mosligi, butunligi va gigiyenik tozaligi ✔ Izoh: Kichik bolalar uchun mayda qismlar xavfli; o'yinchoqlar butun va toza bo'lishi kerak. 28. Vaziyat: Harakatli o'yin vaqtida bir bola doim birinchi yiqiladi va yig'laydi. Tarbiyachi nima qiladi? A) O'yinni bolaning imkoniyatiga moslashtirib, unga muvaffaqiyatli rol berish B) O'yin tezligini oshirib, bolani tezroq harakat qilishga majburlash C) Bolani jarohat olmasin deb harakatli o'yinlardan butunlay chetlatish D) Yiqilgani uchun masxara qilib, kuchliroq bo'lishga undab qo'yish To'g'ri javob: A) O'yinni bolaning imkoniyatiga moslashtirib, unga muvaffaqiyatli rol berish ✔ Izoh: Moslashtirilgan rol bolaga o'ziga ishonch va o'yindan zavq olish imkonini beradi. 29. Qaysi o'yin voqealar ketma-ketligini tiklash ko'nikmasini rivojlantiradi? A) Qo'g'irchoqni fasliga mos kiyintirish B) Bo'yoqlar va ranglarni aralashtirib ko'rish C) Syujetli rasmlarni voqea tartibida joylashtirish D) Koptokni devorga otib, qaytib kelganda ilib olish To'g'ri javob: C) Syujetli rasmlarni voqea tartibida joylashtirish ✔ Izoh: Rasmlarni tartib bilan joylashtirish sabab-oqibat va vaqt ketma-ketligini anglatadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 15 30. Ota-ona tarbiyachiga «Siz bolamni yomon ko'rasiz» dedi. Tarbiyachi qanday javob beradi? A) Bolani boshqa guruhga o'tkazishni taklif qilib, masalani yopadi B) Xafa bo'lib, ota-ona bilan bu mavzuda gaplashishni butunlay to'xtatadi va undan uzoqlashadi C) Xotirjam, sababini so'rab, bolaga munosabatini aniq misollar bilan tushuntiradi D) Ota-onani yolg'onchi deb atab, aytganlarini isbotlashni talab qiladi To'g'ri javob: C) Xotirjam, sababini so'rab, bolaga munosabatini aniq misollar bilan tushuntiradi✔ Izoh: Ota-onaning xavotiri sababini aniqlash va ochiq muloqot ishonchni tiklaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 16 3-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Kitob burchagida kitoblar qanday joylashtirilishi kerak? A) Faqat tarbiyachi stolida, tartib bilan taxlangan holda B) Baland javonda, umurtqasi bilan tik qatorlab C) Muqovasi ko'rinadigan qilib, bola qo'li yetadigan joyda D) Yopiq shkafda, faqat tarbiyachi ruxsati bilan To'g'ri javob: C) Muqovasi ko'rinadigan qilib, bola qo'li yetadigan joyda✔ Izoh: Muqovasi ko'ringan kitoblar bolalarni tanlashga va ko'rishga undaydi. 2. Rejim lahzalari (ovqatlanish, kiyinish, yuvinish) pedagogik jihatdan nimaga xizmat qiladi? A) Madaniy-gigiyenik ko'nikma va mustaqillikni shakllantirishga B) Tarbiyachining dam olishi va hujjatlar bilan ishlashiga C) O'quv mashg'ulotlari vaqtini qisqartirib, kunni yengillatishga D) Faqat mashg'ulotlar orasidagi bo'sh vaqtni to'ldirishga To'g'ri javob: A) Madaniy-gigiyenik ko'nikma va mustaqillikni shakllantirishga ✔ Izoh: Kundalik rejim lahzalarida bola o'ziga xizmat qilish, tozalik va muloqot ko'nikmalarini egallaydi. 3. Alohida ehtiyojli bolaning ota-onasi tarbiyachidan bolasini boshqa bolalardan butunlay ajratib, alohida qarashni so'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Xavotirni tinglab, guruhdagi ishtirok foydasi va yordam rejasini tushuntiradi B) Ota-ona iltimosiga ko'ra bolani darhol alohida xonaga o'tkazib, tarbiyachi biriktirib qo'yadi C) Ota-onaning iltimosini rad etib, bu haqda boshqa gaplashmaydi D) Muammo bo'lmasligi uchun bolani guruhdan chiqarishni taklif qiladi To'g'ri javob: A) Xavotirni tinglab, guruhdagi ishtirok foydasi va yordam rejasini tushuntiradi ✔ Izoh: Inklyuziya maqsadi birgalikdagi ishtirok; ota-onaning xavotiri suhbat orqali hal qilinadi. 4. Bolaning alohida ehtiyojlari haqida tarbiyachi qayerdan ma'lumot oladi? A) Faqat qo'shnilar va tanishlardan so'rab-surishtirib B) Faqat guruhdagi boshqa bolalar aytganlaridan C) Faqat ijtimoiy tarmoqlardagi umumiy maqolalardan D) Ota-ona, mutaxassislar xulosasi va o'z kuzatuvlaridan To'g'ri javob: D) Ota-ona, mutaxassislar xulosasi va o'z kuzatuvlaridan ✔ Izoh: Ishonchli manbalar bolaga to'g'ri yondashuvni tanlashga yordam beradi. 5. Vaziyat: Guruh xonasida o'tkir burchakli mebel va qo'l yetadigan joyda dori turibdi. Tarbiyachining birinchi vazifasi nima? A) Xavfli buyumlarni olib tashlash yoki xavfsiz joyga ko'chirib, rahbariyatga xabar berish B) Hech narsani o'zgartirmay, aniqlangan holatni faqat yil oxiridagi hisobotda ko'rsatib o'tish C) Ota-onalardan uyda bolalarga xavfsizlik qoidalarini o'rgatishni so'rash D) Bolalarga bu joyga yaqinlashmaslikni aytib qo'yish yetarli deb hisoblash To'g'ri javob: A) Xavfli buyumlarni olib tashlash yoki xavfsiz joyga ko'chirib, rahbariyatga xabar ✔ berish Izoh: Xavfsiz muhit tarbiyachining asosiy mas'uliyati; xavf manbalari darhol bartaraf etilishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 17 6. Defektolog qanday mutaxassis? A) Jismoniy tarbiya va sport mashg'ulotlarini o'tkazuvchi o'qituvchi B) Faqat tish va og'iz bo'shlig'i kasalliklarini davolovchi va tekshiruvchi shifokor C) Rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar bilan maxsus pedagogik ish olib boruvchi D) Bog'chaning xo'jalik ishlari va ta'mirlash bo'yicha mudiri To'g'ri javob: C) Rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar bilan maxsus pedagogik ish olib boruvchi✔ Izoh: Defektologiya rivojlanishida alohida ehtiyojli bolalar ta'limi va tarbiyasi bilan shug'ullanadi. 7. Dislaliya nima? A) Bosh miya shikastidan keyin shakllangan nutqning butunlay yo'qolishi B) Nutq ravonligining buzilishi, ya'ni tutilib gapirish (duduqlanish) C) Yozuv jarayonining o'ziga xos buzilishi, harflarni almashtirish D) Eshitish va artikulyatsiya innervatsiyasi saqlangan holda talaffuz buzilishi To'g'ri javob: D) Eshitish va artikulyatsiya innervatsiyasi saqlangan holda talaffuz buzilishi ✔ Izoh: Dislaliya — eng ko'p uchraydigan talaffuz kamchiligi; logoped bilan tuzatiladi. 8. Vaziyat: Guruhda bolalar «Kosmos» mavzusiga qiziqishdi. Tarbiyachi qaysi faoliyatlarni birlashtirib rejalashtirishi mumkin? A) Faqat tayyor rang berish varag'ini tarqatib, uni bo'yab chiqishni B) Kitob o'qish, raketa yasash, sanash o'yini va rolli o'yinni C) Faqat bitta multfilm ko'rsatib, mavzuni yakunlashni D) Faqat sayyoralar nomini tartib bilan yodlatishni To'g'ri javob: B) Kitob o'qish, raketa yasash, sanash o'yini va rolli o'yinni ✔ Izoh: Bitta mavzu atrofida turli sohalarni qamrab olgan faoliyatlar bilimlarni yaxlit qiladi. 9. Bolalar bilan kun davomida sayr (ochiq havoda bo'lish) nima uchun zarur? A) Bu vaqtda guruh xonasini tozalab, shamollatib olish uchun zarur B) Organizm chiniqadi, harakat ehtiyoji qondiriladi va chidamlilik oshadi C) Bolalarni charchatib, keyin tinch uxlatish uchun zarur bo'ladi D) Faqat ota-onalar kelguncha bolalarni biror ish bilan band qilib turish uchun kerak To'g'ri javob: B) Organizm chiniqadi, harakat ehtiyoji qondiriladi va chidamlilik oshadi ✔ Izoh: Ochiq havodagi faollik jismoniy rivojlanish va immunitet uchun muhim. 10. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga ertakni aytib bergach, ular bilan uni rasm kartochkalari yordamida ketma-ket terib chiqdi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Voqealar ketma-ketligini tushunish va qayta hikoya qilishni B) Faqat yugurish va harakat chaqqonligini oshirishni C) Faqat qo'shiq aytish va musiqiy ritmni his qilishni D) Faqat ranglar va shakllarni ajratib, nomlashni To'g'ri javob: A) Voqealar ketma-ketligini tushunish va qayta hikoya qilishni ✔ Izoh: Ketma-ketlik kartochkalari syujetni eslab qolish va izchil bayon qilishga yordam beradi. 11. Vaziyat: Bola konstruktor bilan qurilgan narsasini buzmay, ertaga davom ettirmoqchi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qurilmani kun oxirida o'ynash uchun boshqa bolaga berib qo'yish B) Bolaning istagini rad etib, kubiklarni joyiga qaytarish C) Qurilmani saqlash uchun joy ajratib, «Davom etadi» belgisini qo'yish D) Tartib uchun kun oxirida albatta buzib, kubiklarni qutiga yig'ishtirib qo'yish To'g'ri javob: C) Qurilmani saqlash uchun joy ajratib, «Davom etadi» belgisini qo'yish ✔ Izoh: Uzoq muddatli loyihalarni davom ettirish imkoni bolaning qat'iyati va g'oyasini qadrlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 18 12. Harflarni o'rgatishda multisensor yondashuv nimani anglatadi? A) Faqat harfni ko'rib, uning nomini va shaklini yodlab olish B) Faqat harfni daftarda katakchalar bo'yicha qayta-qayta yozish C) Faqat harfning tovushini eshitib, uni takrorlab aytib berish D) Harfni ko'rish, ushlab sezish, qumda chizish va tovushini aytish To'g'ri javob: D) Harfni ko'rish, ushlab sezish, qumda chizish va tovushini aytish✔ Izoh: Bir nechta sezgi a'zolarini jalb qilish harfni eslab qolishni osonlashtiradi. 13. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan tez aytish aytmoqda, bir bola qiynalib, ranjidi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani ranjigani uchun mashqdan chiqarib, chetda tomosha qilishga qo'yish B) Bolani tez aytishni yaxshi bajargan boshqa bolalar bilan solishtirib ko'rsatish C) Bolaga boshqalar kabi tezroq aytishni talab qilib, mashqni takrorlatish D) Sekin tempdan boshlab, asta-sekin tezlashtirishni taklif qilish va urinishini maqtash To'g'ri javob: D) Sekin tempdan boshlab, asta-sekin tezlashtirishni taklif qilish va urinishini ✔ maqtash Izoh: Tez aytishlarni avval sekin va aniq aytish talaffuzni o'rgatadi va muvaffaqiyat hissini beradi. 14. Ruhiy rivojlanishning kechikishi (RRK) bo'lgan bolalarga qanday yondashuv to'g'ri? A) Ko'rgazmali, o'yinli va bosqichma-bosqich topshiriqlar, ko'p takrorlash B) Ular bilan faqat og'zaki, ko'rgazmasiz ishlash C) Ularni o'qitishdan voz kechib, faqat parvarish bilan cheklanish D) Faqat qiyin topshiriqlar berib, bolani tezroq tengdoshlarining darajasiga yetkazishga urinish To'g'ri javob: A) Ko'rgazmali, o'yinli va bosqichma-bosqich topshiriqlar, ko'p takrorlash ✔ Izoh: RRKda o'z vaqtida korreksion yordam va qulay sur'at muhim ahamiyatga ega. 15. Yassi oyoqlikning oldini olishga qaysi mashq yordam beradi? A) Uzoq vaqt bir joyda tik turib, oyoq kaftini harakatsiz holatda saqlab turish B) Faqat qattiq poyabzalda uzoq vaqt bir joyda tik turish C) Qovurg'ali yo'lakda yalang oyoq yurish, barmoqlar bilan narsa olish D) Faqat yotgan holda dam olib, oyoqlarga yuk bermaslik To'g'ri javob: C) Qovurg'ali yo'lakda yalang oyoq yurish, barmoqlar bilan narsa olish ✔ Izoh: Oyoq kafti mushaklarini mustahkamlovchi mashqlar yassi oyoqlikning oldini oladi. 16. Vaziyat: Bola tarbiyachiga «Dadam meni urdi» deb aytdi. Tarbiyachining birinchi harakati qaysi? A) Bolani xotirjam tinglab, ishontirish va belgilangan tartibda xabar berish B) Bolaga hech kimga aytmaslikka va'da berib, sirni saqlab qolish C) Darhol dadasiga qo'ng'iroq qilib, bola aytganlarini uning yuziga aytib berish D) Bolaga «yolg'on gapirma» deb, gapini jiddiy qabul qilmaslik To'g'ri javob: A) Bolani xotirjam tinglab, ishontirish va belgilangan tartibda xabar berish ✔ Izoh: Bolaning so'zlari jiddiy qabul qilinadi; tarbiyachi tinglaydi va bola xavfsizligi bo'yicha belgilangan tartibda harakat qiladi. 17. Vaziyat: Tarbiyachi mashg'ulot davomida faqat o'zi gapirib, bolalar 20 daqiqa jim tinglashdi. Bu qaysi tamoyilga zid? A) Sanitariya va gigiyena talablariga B) Xavfsizlik va jismoniy salomatlik tamoyiliga C) Kun tartibi va mashg'ulot davomiyligi bo'yicha sanitariya talablariga D) Bolaning faol ishtiroki va o'yin orqali o'rganish tamoyiliga To'g'ri javob: D) Bolaning faol ishtiroki va o'yin orqali o'rganish tamoyiliga ✔ Izoh: Bola markazidagi yondashuvda bolalar faol ishtirokchi bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 19 18. Bola yiqilib boshini urib oldi, ko'ngli aynib, uyquchanlik paydo bo'ldi. Tarbiyachining harakati qaysi? A) Bolani o'yinni davom ettirishga undab, chalg'itish B) Bolani yugurtirib, hushyorligini tekshirib ko'rish C) Bunga e'tibor bermay, faqat kechqurun ota-onaga og'zaki aytib qo'yish D) Bolani tinch holatda saqlab, darhol tibbiy yordam chaqirish To'g'ri javob: D) Bolani tinch holatda saqlab, darhol tibbiy yordam chaqirish✔ Izoh: Ko'ngil aynishi va uyquchanlik bosh miya shikastlanishi belgisi bo'lishi mumkin. 19. Vaziyat: Tarbiyachi ertak o'qiyotganda bolalar diqqati tarqoq. Qanday usul diqqatni qaytaradi? A) Ertakni imkon qadar tezroq o'qib tugatib, keyingi rejadagi faoliyatga o'tib ketish B) Ertakni to'xtatib, tinglamagani uchun guruhni sayrdan mahrum qilish C) Diqqatsiz bolalarni xonadan chiqarib, qolganlarga o'qishni davom ettirish D) Ovoz ohangini o'zgartirish, rasm ko'rsatish va bolalarni savolga jalb qilish To'g'ri javob: D) Ovoz ohangini o'zgartirish, rasm ko'rsatish va bolalarni savolga jalb qilish ✔ Izoh: Ifodali o'qish, ko'rgazma va interfaol savollar bolalar diqqatini jalb qiladi. 20. Sayrda bolalar arg'imchoq atrofida navbat kutib to'planishdi. Qaysi xavfsizlik qoidasi muhim? A) Arg'imchoq harakatlanayotganda undan sakrab tushish B) Harakatdagi arg'imchoq yonida yugurib, bir-birini quvlashib o'ynash C) Bir arg'imchoqda bir necha bola tik turib uchish D) Arg'imchoq oldidan va orqasidan yurmaslik, navbat bilan uchish To'g'ri javob: D) Arg'imchoq oldidan va orqasidan yurmaslik, navbat bilan uchish ✔ Izoh: Harakatdagi arg'imchoq yonidan o'tgan bola zarb olishi mumkin. 21. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan yangi so'zlarni o'rganmoqda, lekin ular tez unutishmoqda. Eng samarali usul qaysi? A) So'zlar ro'yxatini tuzib, uni bolalarga yodlatish B) So'zlarni turli o'yin va vaziyatlarda ko'p marta qo'llash C) So'zlarni mashg'ulotda faqat bir marta aytib o'tish D) Faqat so'zning rasmini bir marta ko'rsatib o'tish To'g'ri javob: B) So'zlarni turli o'yin va vaziyatlarda ko'p marta qo'llash ✔ Izoh: Yangi so'z turli kontekstlarda takrorlansa, faol lug'atga o'tadi. 22. Guruh bilan bog'chadan tashqariga (ekskursiyaga) chiqishda qaysi talab muhim? A) Ota-onalarni ekskursiya haqida umuman xabardor qilmaslik B) Yo'lni tezroq kesib o'tish uchun bolalarni yugurtirish C) Bolalar sonini tez-tez tekshirish va kattalar yetarli bo'lishi D) Bolalarning erkin tarqalib yurishiga ruxsat berib, ularni uzoqdan kuzatish To'g'ri javob: C) Bolalar sonini tez-tez tekshirish va kattalar yetarli bo'lishi ✔ Izoh: Tashqarida bolalarni nazorat qilish qiyinlashadi, shuning uchun sanoq va kattalar soni muhim. 23. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan «Bozor» mavzusida o'yin uyushtirdi: narsalarni sanashdi, narxlarni aytishdi, rollarni bo'lishdi. Bu faoliyat qaysi sohalarni qamrab oladi? A) Faqat jismoniy rivojlanish va harakat sohasini B) Faqat matematik hisob sohasini C) Faqat ijodiy va tasviriy sohani D) Bilish, nutq va ijtimoiy-hissiy sohalarni To'g'ri javob: D) Bilish, nutq va ijtimoiy-hissiy sohalarni ✔ Izoh: Rolli o'yinda sanash bilishni, muloqot nutqni, rollarni bo'lishish ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 20 24. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan qilgan ishlari haqida ota-onalarga rasm yubormoqchi. Nimani albatta hisobga olishi kerak? A) Ota-onalarning bola tasvirini tarqatishga roziligini va maxfiylikni B) Rasmlarni ijtimoiy tarmoqda hammaga ochiq joylashtirib, keng tarqatish C) Rasmlar ostiga bolalarning to'liq ism-sharifi va manzilini yozib qo'yish D) Faqat rasmning sifati, yorug'ligi va chiroyli chiqishini tekshirish To'g'ri javob: A) Ota-onalarning bola tasvirini tarqatishga roziligini va maxfiylikni✔ Izoh: Bolalar haqidagi shaxsiy ma'lumot va tasvirlar ota-ona roziligisiz tarqatilmasligi kerak. 25. Inklyuziv guruhdagi oddiy rivojlanayotgan bolalar uchun inklyuziya qanday foyda beradi? A) Ular hech qanday foyda ko'rmaydi, faqat vaqt yo'qotadi B) Ular faqat ko'proq charchab, injiq bo'lib qoladi C) Ularning rivojlanishi sekinlashib, bilim olishi pasayadi D) Hamdardlik, bag'rikenglik va yordam berish ko'nikmalari rivojlanadi To'g'ri javob: D) Hamdardlik, bag'rikenglik va yordam berish ko'nikmalari rivojlanadi ✔ Izoh: Turli bolalar bilan birga bo'lish ijtimoiy-hissiy rivojlanishni boyitadi. 26. Vaziyat: Bola o'yin markazida tarbiyachidan «Men hozir nima qilay?» deb doim so'raydi. Tarbiyachi uning mustaqilligini qanday rivojlantiradi? A) Bolani doim savol bergani uchun koyib, mustaqil bo'lishni talab qilish B) Ikki-uch variant ko'rsatib, bolaga o'zi tanlashni taklif qilish C) Bolani e'tiborsiz qoldirib, savollariga javob bermay qo'yish D) Doim aniq buyruq berib, nima qilishini o'zi belgilab berish To'g'ri javob: B) Ikki-uch variant ko'rsatib, bolaga o'zi tanlashni taklif qilish ✔ Izoh: Cheklangan tanlov bolani qaror qabul qilishga asta-sekin o'rgatadi. 27. Vaziyat: Bola ertak tinglagandan keyin uning qahramonini chizib, so'ng rasm haqida gapirib berdi. Bu qaysi sohalarni birlashtiradi? A) Hech qaysi sohani B) Nutq va ijodiy rivojlanishni C) Faqat bilish jarayonini D) Faqat jismoniy rivojlanish sohasini To'g'ri javob: B) Nutq va ijodiy rivojlanishni ✔ Izoh: Ertak tinglash va hikoya qilish nutqni, rasm chizish esa ijodiy rivojlanishni ta'minlaydi. 28. Bolada ko'rish o'tkirligini saqlash uchun qaysi tavsiya to'g'ri? A) Ekran vaqtini cheklash va yorug'likni to'g'ri tashkil etish B) Kun bo'yi planshetda multfilm ko'rsatib, bolani band qilish C) Qorong'i xonada kitob va rasmlarni ko'zga yaqin olib ko'rish D) Rasmni ko'zga juda yaqin olib, egilgan holda chizish To'g'ri javob: A) Ekran vaqtini cheklash va yorug'likni to'g'ri tashkil etish ✔ Izoh: Uzoq ekran vaqti va yomon yorug'lik ko'rish charchashiga sabab bo'ladi. 29. «Bolalar bog'chasi» (Kindergarten) atamasini birinchi bo'lib kim qo'llagan? A) Fridrix Frebel B) Mariya Montessori C) Jan-Jak Russo D) Konstantin Ushinskiy To'g'ri javob: A) Fridrix Frebel ✔ Izoh: Nemis pedagogi F. Frebel XIX asrda o'z muassasasini «bolalar bog'chasi» deb atagan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 21 30. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga ertak o'qishda ba'zi takrorlanuvchi iboralarda to'xtab, bolalarga davom ettirishni taklif qildi. Bu usulning foydasi nima? A) Hech qanday foydasi yo'q, ertakni to'xtovsiz o'qish yaxshiroq B) Bolalarni chalg'itib, ertak syujetini tushunishga xalaqit beradi C) Bolalarning faol ishtiroki va matnni eslab qolishini oshiradi D) Ertakni uzaytiradi xolos, mazmuniga ta'sir qilmaydi To'g'ri javob: C) Bolalarning faol ishtiroki va matnni eslab qolishini oshiradi✔ Izoh: Takrorlanuvchi iboralarni bolalar o'zlari aytishi tinglashni faol va qiziqarli qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 22 4-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Montessori sensor materiallarining asosiy xususiyati nima? A) Guruh xonasini bezash uchun ishlatiladigan buyum B) Faqat guruh bo'lib ishlatiladigan sport anjomi C) Faqat tarbiyachi namoyish qiladigan, bolalar tegmaydigan katta ko'rgazmali qurol D) Bola xatoni o'zi aniqlay oladigan, o'z-o'zini nazorat qiluvchi material To'g'ri javob: D) Bola xatoni o'zi aniqlay oladigan, o'z-o'zini nazorat qiluvchi material✔ Izoh: Montessori materiallarida xato nazorati materialning o'zida bo'ladi, bu mustaqillikni rivojlantiradi. 2. Ota-ona bolaga uyda kattalar bilan o'qish-yozishni majburan o'rgatayotganini aytdi va bola charchab qolmoqda. Tarbiyachining maslahati qaysi? A) Kuniga bir necha soat yozdirishni davom ettirib, natijani tekshirishni B) Majburlashni to'xtatib, o'yin orqali va yoshiga mos qiziqish uyg'otishni C) Bolani jazolash va rag'bat orqali o'qishga majburlashni har kuni izchil davom ettirishni D) Bolani har qanday ta'limiy mashg'ulotdan butunlay chetlatishni To'g'ri javob: B) Majburlashni to'xtatib, o'yin orqali va yoshiga mos qiziqish uyg'otishni ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda yetakchi faoliyat o'yin; majburlash o'qishga qiziqishni so'ndiradi. 3. MTTda tarbiyachi lavozimiga qo'yiladigan asosiy malaka talabi qaysi? A) Tegishli pedagogik ma'lumotga ega bo'lish B) Faqat chet tilini bilish C) Faqat yaxshi qo'shiq ayta olish D) Faqat haydovchilik guvohnomasiga ega bo'lish To'g'ri javob: A) Tegishli pedagogik ma'lumotga ega bo'lish ✔ Izoh: Tarbiyachi maktabgacha ta'lim bo'yicha pedagogik tayyorgarlikka ega bo'lishi kerak. 4. Vaziyat: Bola qo'g'irchoqni tashlab, oyog'i bilan tepmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Xulqni to'xtatib, g'amxo'rlik o'yinini taklif qilish va hissiyotini so'rash B) Qo'g'irchoqni olib qo'yib, bolani boshqalar oldida qattiq koyish C) Bolaning o'z o'yinchog'ini ham olib qo'yib, jazo sifatida bermaslik D) E'tibor bermay, bola o'zi tinchlanib qolishini kutib turish To'g'ri javob: A) Xulqni to'xtatib, g'amxo'rlik o'yinini taklif qilish va hissiyotini so'rash ✔ Izoh: Bunday xulq bolaning ichki holatini ko'rsatishi mumkin; muqobil g'amxo'rlik o'yini empatiyani rivojlantiradi. 5. Ota-ona bolasini jazolash uchun urishini aytdi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida sharmanda qilib, fosh etadi B) Jismoniy jazo ba'zan foydali ekanini aytib, uni ma'qullaydi C) Jismoniy jazo zararini tushuntirib, ijobiy tarbiya usullarini tavsiya qiladi D) Bu oilaning shaxsiy ishi deb, gapni boshqa mavzuga o'zgartirib, bu haqda boshqa so'ramaydi To'g'ri javob: C) Jismoniy jazo zararini tushuntirib, ijobiy tarbiya usullarini tavsiya qiladi ✔ Izoh: Jismoniy jazo bola sog'lig'i va ruhiyatiga zarar yetkazadi; tarbiyachi ijobiy usullarni taklif qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 23 6. Vaziyat: Tarbiyachi «Oq terakmi, ko'k terak» o'yinida kichik va kuchsiz bolalar doim zanjirni yorib o'ta olmayotganini sezdi. Nima qilish kerak? A) Kichik va kuchsiz bolalarni o'yindan chiqarib, kuzatuvchi qilish B) Faqat kuchli bolalarni o'ynatib, qolganlariga ishqibozlik qildirish C) Jamoalarni kuch jihatdan teng taqsimlash va qoidalarni yoshga moslash D) O'yinni butunlay to'xtatib, uni katta guruhlarga qoldirish To'g'ri javob: C) Jamoalarni kuch jihatdan teng taqsimlash va qoidalarni yoshga moslash✔ Izoh: Teng jamoalar va moslashtirilgan qoida har bir bolaga muvaffaqiyat imkonini beradi. 7. Vaziyat: Bola mashg'ulotda boshqa bolalarning javobini kutmay, doim baqirib javob beradi. Unga qanday yordam berish mumkin? A) Uni hamma oldida koyib, odobsizligini ota-onaga aytish B) Bolaga mashg'ulot davomida umuman gapirmaslikni buyurish C) Bolaning javobini doim e'tiborsiz qoldirib, faqat boshqa bolalardan so'rash D) Navbat signali (qo'l ko'tarish, «gapiruvchi tosh») ni joriy etish To'g'ri javob: D) Navbat signali (qo'l ko'tarish, «gapiruvchi tosh») ni joriy etish ✔ Izoh: Ko'rgazmali navbat signallari impulsivlikni boshqarish va navbat kutishni o'rgatadi. 8. Ota-ona bolasini guruhda ko'proq maqtashlarini va boshqalardan ajratib ko'rishlarini talab qilmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Har bir bolaga adolatli munosabatni tushuntirib, bola yutuqlarini oilaga yetkazadi B) Ota-onaning iltimosiga javob bermay, suhbatni boshqa mavzuga buradi C) Bolaga nisbatan e'tiborni kamaytirib, uni boshqalardan kam maqtaydi D) Ota-ona xohishiga ko'ra bolani boshqalardan ustun qo'yib, uni hammadan ko'proq maqtab turadi To'g'ri javob: A) Har bir bolaga adolatli munosabatni tushuntirib, bola yutuqlarini oilaga yetkazadi ✔ Izoh: Tarbiyachi barcha bolalarga adolatli munosabat bildiradi, imtiyoz bermaydi. 9. Vaziyat: Bola bog'chada ota-onasi kelishi kechikkanda qattiq xavotirlanadi. Tarbiyachi nima qiladi? A) «Bugun seni olib ketishmaydi, shu yerda qolasan» deb hazil qilib qo'yish B) Bolani xavotiri o'tsin deb bo'sh xonada yolg'iz kutishga qoldirib ketish C) Bolani tinchlantirib, nima bo'lishini tushuntirish va mazmunli faoliyat bilan band qilish D) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida kechikkani uchun tanqid qilib, rasman ogohlantirib qo'yish To'g'ri javob: C) Bolani tinchlantirib, nima bo'lishini tushuntirish va mazmunli faoliyat bilan band ✔ qilish Izoh: Bashorat qilinadigan tushuntirish va mehr xavotirni kamaytiradi. 10. Tarbiyachining kasbiy rivojlanishi uchun nima qilish muhim? A) Muntazam malaka oshirish, o'z ustida ishlash va ilg'or tajribani o'rganish B) Oliy ma'lumot olgach, boshqa o'qimasdan faqat tajriba to'plash C) Faqat eski va sinalgan usullarda ishlab, har qanday yangiliklardan ongli ravishda voz kechish D) Faqat rahbariyat buyruq berganda va majburiy kurslarda o'qish To'g'ri javob: A) Muntazam malaka oshirish, o'z ustida ishlash va ilg'or tajribani o'rganish ✔ Izoh: Uzluksiz kasbiy rivojlanish ta'lim sifatini oshiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 24 11. Vaziyat: Bola yangi tug'ilgan ukasini «qaytarib bering» deb yig'lamoqda. Ota-ona maslahat so'radi. To'g'ri tavsiya qaysi? A) Bola oldida chaqaloq haqida umuman gapirmaslik va uni bolaga ko'rsatmaslik B) Bolaga alohida vaqt ajratib, uni chaqaloq parvarishiga yordamchi qilish C) Bolani bir necha oyga boshqa qarindoshlarga berib turish D) Bolani rashki va yig'lagani uchun jazolab, tartibga chaqirish To'g'ri javob: B) Bolaga alohida vaqt ajratib, uni chaqaloq parvarishiga yordamchi qilish✔ Izoh: Alohida e'tibor va mas'uliyat hissi bolaga yangi oilaviy rolni qabul qilishga yordam beradi. 12. Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyaning asosiy tamoyillaridan biri qaysi? A) Kattalarning so'zsiz hokimiyati B) Bolalarning majburiyatlari ustuvorligi C) Bolaning manfaatlari ustuvorligi D) Faqat o'g'il bolalar huquqlarini himoya qilish To'g'ri javob: C) Bolaning manfaatlari ustuvorligi ✔ Izoh: Bolaga taalluqli har qanday qarorda uning manfaatlari birinchi navbatda hisobga olinadi. 13. Ota-onalar bilan hamkorlikning qaysi tamoyili to'g'ri? A) Faqat muammo bo'lganda gaplashish B) O'zaro hurmat, ishonch va ochiq muloqot C) Ota-onalarni tanqid qilish orqali tarbiyalash D) Tarbiyachining so'zsiz ustunligi To'g'ri javob: B) O'zaro hurmat, ishonch va ochiq muloqot ✔ Izoh: Hamkorlik teng huquqli sheriklik va ishonchga asoslanadi. 14. Sayr vaqtida bolalar chumolilar uyasini topib, unga qiziqib qolishdi. Tarbiyachi uchun eng to'g'ri yo'l qaysi? A) Bolalarni darhol rejadagi harakatli o'yinga qaytarib, chalg'itmaslik B) Rejani moslab, chumolilarni birga kuzatish va savollar berish C) Chumolilar uyasini buzib, ichida nima borligini ko'rsatish D) Bolalarni qo'rqitib, u yerdan tezroq uzoqlashtirish To'g'ri javob: B) Rejani moslab, chumolilarni birga kuzatish va savollar berish ✔ Izoh: Bolalar qiziqishidan foydalanish tabiiy bilish motivatsiyasini kuchaytiradi. 15. Vaziyat: Sayr maydonchasidagi jihozda singan qism bor. Tarbiyachining harakati qaysi? A) Hech kimga aytmaslik B) Jihozni bolalar uchun yopib, darhol rahbariyatga xabar berish C) Bolalarga ehtiyot bo'lishni aytib, o'ynashga ruxsat berish D) Bolalarning o'zi tuzatishini kutish To'g'ri javob: B) Jihozni bolalar uchun yopib, darhol rahbariyatga xabar berish ✔ Izoh: Singan jihoz shikastlanish xavfini tug'diradi; u tuzatilguncha foydalanilmaydi. 16. Yangi kelgan bolaning ota-onasi bilan birinchi uchrashuvda tarbiyachi nimani bilib olishi foydali? A) Oilaning oylik daromadi, mulkiy ahvoli va qarzlarini batafsil B) Ota-onaning siyosiy va diniy qarashlarini to'liq C) Bolaning sog'lig'i, odatlari, qiziqishlari va kun tartibini D) Qo'shnilar va qarindoshlar haqidagi ma'lumotlarni To'g'ri javob: C) Bolaning sog'lig'i, odatlari, qiziqishlari va kun tartibini ✔ Izoh: Bola haqidagi ma'lumot moslashuvni osonlashtiradi va individual yondashuvga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 25 17. Didaktik o'yinning tarkibiy qismlari qaysilar? A) Faqat tarbiyachi, baho, jazo va rag'bat B) Faqat o'yinchoq, xona va tarbiyachi C) Didaktik vazifa, o'yin harakati, qoida va natija D) Faqat g'olib, mag'lub va mukofot To'g'ri javob: C) Didaktik vazifa, o'yin harakati, qoida va natija✔ Izoh: Didaktik o'yinda ta'limiy vazifa o'yin harakati va qoidalar orqali amalga oshadi. 18. Tarbiyachi yangi o'quv yilida guruhni qabul qildi. Bolalar bilan munosabat o'rnatishni nimadan boshlaydi? A) Bolalarni bilim darajasi bo'yicha test qilib, natijalarini qayd etishdan B) Qat'iy qoidalar ro'yxatini o'qib berib, ularni buzganlar jazolanishi haqida ogohlantirishdan C) Bolalarni guruhlarga ajratib, bir-biri bilan solishtirib chiqishdan D) Har bir bola bilan tanishib, ism bilan murojaat qilib, qiziqishlarini o'rganishdan To'g'ri javob: D) Har bir bola bilan tanishib, ism bilan murojaat qilib, qiziqishlarini o'rganishdan ✔ Izoh: Shaxsiy tanishuv ishonch va xavfsizlik hissini shakllantiradi. 19. Stolda 5 ta qizil va 3 ta ko'k doira bor. Hali sanay olmaydigan bola «Qaysi biri ko'p?» degan savolga qanday usul bilan javob topa oladi? A) Doiralarning rangini birma-bir nomlab, qaysi rang chiroyli ekanini aytish B) Doiralarni yig'ib, qutiga solib, qutining og'irligini sezish C) Doiralarni chizg'ich bilan o'lchab, kattaligini aniqlash D) Doiralarni juft-juft qilib qo'yib, ortib qolganini ko'rish To'g'ri javob: D) Doiralarni juft-juft qilib qo'yib, ortib qolganini ko'rish ✔ Izoh: Birma-bir moslash usuli sanashsiz ham to'plamlarni taqqoslash imkonini beradi. 20. Vaziyat: Bola ko'z bilan kam qaraydi, ismiga javob bermaydi va doim bir xil harakatlarni takrorlaydi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) O'zi tashxis qo'yib, buni guruhdagi boshqa ota-onalarga ham aytish B) Kuzatuvlarni yozib, ota-onaga mutaxassisga murojaat qilishni tavsiya etish C) Bolani guruhdan chiqarib, maxsus muassasaga o'tkazishni rahbariyatdan talab qilish D) Bu belgilar yosh o'tishi bilan o'z-o'zidan o'tib ketadi deb kutish To'g'ri javob: B) Kuzatuvlarni yozib, ota-onaga mutaxassisga murojaat qilishni tavsiya etish ✔ Izoh: Bunday belgilar mutaxassis baholashini talab qiladi; erta yordam rivojlanishga katta ta'sir qiladi. 21. Kitob (savodxonlik) markazi uchun eng muhim talab qaysi? A) Yaxshi yoritilgan, qulay va tinch joy B) Suv va qum markazi yonidagi joy C) Qurilish markazi yonidagi shovqinli joy D) Deraza yo'q, qorong'i burchak To'g'ri javob: A) Yaxshi yoritilgan, qulay va tinch joy ✔ Izoh: Qulay va yorug' joy bolalarni kitob ko'rishga va tinch faoliyatga undaydi. 22. Ota-onalarga bolaning gadjetlardan foydalanishi bo'yicha qanday tavsiya berish mumkin? A) Bolani tinch tutish uchun kun bo'yi qo'liga planshet berib qo'yish B) Ekran vaqtini cheklash, mazmunini nazorat qilish va faol mashg'ulotni ko'paytirish C) Ovqat va uyqu paytida ham bola tinchlanishi uchun telefon berish D) Bolaga istalgan kontentni mustaqil tanlab, cheklovsiz va nazoratsiz ko'rishga to'liq ruxsat berish To'g'ri javob: B) Ekran vaqtini cheklash, mazmunini nazorat qilish va faol mashg'ulotni ko'paytirish ✔ Izoh: Ortiqcha ekran vaqti uyqu, nutq va jismoniy rivojlanishga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 26 23. Didaktik o'yinda bolalar qoidani buzib, o'yin bahsga aylandi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bahsga aralashmay, bolalarni o'z holiga qo'yib kuzatadi B) Bahs qilgan bolalarni jazolab, o'yindan chiqarib yuboradi C) O'yinni to'xtatib, qoidani birga takrorlab, adolatli davom ettiradi D) O'yinni butunlay bekor qilib, boshqa kunga qoldiradi To'g'ri javob: C) O'yinni to'xtatib, qoidani birga takrorlab, adolatli davom ettiradi✔ Izoh: Qoidani aniqlashtirish bolalarni kelishishga va qoidaga rioya qilishga o'rgatadi. 24. Rivojlantiruvchi muhitni yangilab turish nima uchun kerak? A) Bolalarni yangi narsalar bilan chalg'itib, tinch tutib turish uchun B) Bolalar qiziqishi va mavzularga mos ravishda qiziqishni saqlash uchun C) Ajratilgan mablag'ni yil oxirigacha o'z vaqtida sarflash uchun D) Faqat tekshiruvchilar va komissiya kelishiga tayyorgarlik uchun To'g'ri javob: B) Bolalar qiziqishi va mavzularga mos ravishda qiziqishni saqlash uchun ✔ Izoh: Materiallarni mavzu va bolalar qiziqishiga qarab almashtirish izlanishga yangi turtki beradi. 25. Bolalar bilan tajriba-sinov (eksperiment) faoliyatini o'tkazishning asosiy maqsadi nima? A) Bolalarni kimyoviy formulalar va murakkab ilmiy atamalarni yodlashga o'rgatish B) Bolalarni uzoq vaqt jim o'tirib kuzatishga o'rgatish C) Kuzatish, taxmin qilish va xulosa chiqarish ko'nikmasini rivojlantirish D) Guruh xonasini bezash uchun tayyor material yasash To'g'ri javob: C) Kuzatish, taxmin qilish va xulosa chiqarish ko'nikmasini rivojlantirish ✔ Izoh: Tajribada bola savol qo'yadi, taxmin qiladi, tekshiradi va mustaqil xulosaga keladi. 26. Bola 2 yoshida ikki so'zli gaplar tuza boshlashi qanday baholanadi? A) Yoshga mos odatiy rivojlanish B) Faqat iqtidorli bolalarga xos belgi C) Jiddiy kechikish belgisi D) Juda erta va xavfli belgi To'g'ri javob: A) Yoshga mos odatiy rivojlanish ✔ Izoh: Taxminan 2 yoshda bolalar «Oyi, ber» kabi ikki so'zli birikmalarni ishlata boshlaydi. 27. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning his-tuyg'ularini tanishini rivojlantirmoqchi. Qaysi faoliyat mos? A) Faqat raqam va harflarni daftarga ko'chirib yozib chiqish B) Turli his-tuyg'ularni ifodalovchi yuz tasvirlari bilan o'yin C) Faqat jim o'tirish va nafas olish mashqlarini takrorlash D) Faqat harakatli musobaqa va estafeta o'yinlarini ketma-ket o'tkazish To'g'ri javob: B) Turli his-tuyg'ularni ifodalovchi yuz tasvirlari bilan o'yin ✔ Izoh: Hissiyotlarni tasvir va ertaklar orqali nomlash ijtimoiy-hissiy rivojlanishga yordam beradi. 28. Vaziyat: Guruhda bolalar o'yin uchun karton qutilardan foydalanishni so'rashdi. Tarbiyachining javobi qaysi? A) Qutilarni rad etib, faqat tayyor o'yinchoqlarni berish B) Toza qutilarni berib, ulardan nima yasashlarini birga o'ylash C) «Bu axlat, o'ynash uchun yaramaydi» deb rad etish D) Qutilarni o'zi bezab, tayyor holda bolalarga topshirish To'g'ri javob: B) Toza qutilarni berib, ulardan nima yasashlarini birga o'ylash ✔ Izoh: Karton qutilar ochiq material bo'lib, tasavvur va qurish faoliyatini rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 27 29. B.P. Nikitinning «Naqshni katla» kabi o'yinlari asosan nimani rivojlantiradi? A) Musiqiy eshitish va ritmni B) Fazoviy tafakkur va konstruksiyalash qobiliyatini C) Nutqning tovush tomonini D) Jismoniy chidamlilik, kuch va yugurish tezligini To'g'ri javob: B) Fazoviy tafakkur va konstruksiyalash qobiliyatini✔ Izoh: Kubiklardan naqsh tuzish fazoviy tahlil va sintez qobiliyatini o'stiradi. 30. Tayyorlov guruhida maktab dasturini (masalan, darsliklarni) to'liq o'tish haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Faqat iqtidorli bolalar uchun majburiy, qolganlar uchun ixtiyoriy B) Maqsadga muvofiq emas, maktabgacha ta'lim o'yinga asoslangan bo'lishi kerak C) Majburiy talab hisoblanadi, chunki shunda bolalar maktabda boshqalardan oldinda bo'ladi D) Bolani maktabda zerikmasligi va a'lo o'qishi uchun juda foydali To'g'ri javob: B) Maqsadga muvofiq emas, maktabgacha ta'lim o'yinga asoslangan bo'lishi kerak ✔ Izoh: Maktabgacha ta'limda maktab dasturini erta o'tish bolaning yoshiga mos emas. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 28 5-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Tayyorlov guruhidagi bola so'zdagi tovushlarni ajrata olmayapti. Tarbiyachi qanday mashq taklif qiladi? A) Darhol katta hajmdagi kitob o'qishga majburlab, kuniga mashq qildirish B) Harflarni har kuni 100 martadan daftarga yozdirib chiqib, yodlatish C) Mashq qilmay, maktabda o'qituvchi bu ko'nikmani o'rgatishini kutib turish D) So'zni bo'g'inlarga bo'lib qarsak chalish va birinchi tovushni topish o'yinlari To'g'ri javob: D) So'zni bo'g'inlarga bo'lib qarsak chalish va birinchi tovushni topish o'yinlari✔ Izoh: Qarsak bilan bo'g'inlash va tovush o'yinlari fonematik eshitishni bosqichma-bosqich rivojlantiradi. 2. Vaziyat: Bola duduqlanib gapirmoqda, boshqa bolalar kulishmoqda. Tarbiyachining harakati qaysi? A) Bolaga duduqlanmay gapira olguncha guruhda gapirishni butunlay taqiqlab qo'yish B) Kulgini to'xtatib, xotirjam tinglash, gapini bo'lmaslik va logoped bilan maslahatlashish C) Bolaga «Tezroq gapir, hamma seni kutyapti» deb shoshiltirib, gapini tugattirish D) Bolani hamma oldida qayta gapirtirib, to'g'ri aytguncha sabr bilan kutib turish To'g'ri javob: B) Kulgini to'xtatib, xotirjam tinglash, gapini bo'lmaslik va logoped bilan ✔ maslahatlashish Izoh: Sabrli tinglash va xavfsiz muhit duduqlanuvchi bola uchun juda muhim. 3. Alohida ehtiyojli bola guruhga keldi. Tarbiyachining birinchi qadami qaysi? A) Bolaga hech qanday talab qo'ymay, o'z holiga qo'yib berish B) Bolani kuzatib, oila va mutaxassislar bilan ehtiyojlarini aniqlash C) Bolani darhol boshqa, maxsus guruhga o'tkazishni rahbariyatdan so'rash D) Bolaga boshqalardan farqli muomala qilinishini guruhga e'lon qilish To'g'ri javob: B) Bolani kuzatib, oila va mutaxassislar bilan ehtiyojlarini aniqlash ✔ Izoh: Ehtiyojlarni aniqlash individual yondashuv va qo'llab-quvvatlashni rejalashtirishning asosi. 4. Vaziyat: Ota-onalar majlisi rejalashtirilmoqda. Qaysi shakl ota-onalarni faolroq jalb qiladi? A) Faqat uzun ma'ruza o'qib, savollarni oxiriga qoldirish B) Faqat bolalarning kamchiliklarini birma-bir sanab o'tish C) Ota-onalarga majlis davomida savol berishni taqiqlash D) Amaliy mashg'ulot yoki davra suhbati shaklida o'tkazish To'g'ri javob: D) Amaliy mashg'ulot yoki davra suhbati shaklida o'tkazish ✔ Izoh: Interfaol shakllar ota-onalarni fikr almashishga va bog'cha hayotida ishtirok etishga undaydi. 5. Mashg'ulot orasida jismoniy daqiqa (fizkultminutka) nima uchun o'tkaziladi? A) Xonani tozalash va jihozlarni almashtirish uchun B) Mashg'ulot mavzusini tezroq tugatib qo'yish uchun C) Tartibni buzgan bolalarni jazolash va tinchitish uchun D) Charchoqni bartaraf etib, diqqatni tiklash uchun To'g'ri javob: D) Charchoqni bartaraf etib, diqqatni tiklash uchun ✔ Izoh: Qisqa harakatli tanaffus bolalardagi charchoqni kamaytiradi va keyingi faoliyatga tayyorlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 29 6. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga qumda barmoq bilan harf chizishni taklif qildi. Bu qanday yondashuv? A) Faqat qum markazini bezash maqsadi B) Multisensor (sezgilar orqali) o'rganish C) Faqat jismoniy mashq va harakat D) Rejasiz, tasodifiy faoliyat To'g'ri javob: B) Multisensor (sezgilar orqali) o'rganish✔ Izoh: Harfni teginib chizish uning shaklini eslab qolishni osonlashtiradi. 7. Vaziyat: Ertalab bola kasal ko'rinishda (isitma, holsizlik) keldi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Bolaga o'zi isitma tushiruvchi dori ichirib qo'yish B) Tibbiyot xodimiga xabar berib, ota-onaga bog'lanish C) Bolani odatdagidek mashg'ulot va sayrga qo'shib yuborish D) Bolani dam olsin deb yolg'iz bo'sh xonada qoldirish To'g'ri javob: B) Tibbiyot xodimiga xabar berib, ota-onaga bog'lanish ✔ Izoh: Kasallik belgilari bo'lganda tibbiyot xodimi va ota-onaga xabar berish bola va guruh salomatligi uchun zarur. 8. Bolaning shaxs sifatida shakllanishiga ta'sir qiluvchi asosiy omillar qaysilar? A) Faqat ovqatlanish B) Irsiyat, muhit va tarbiya C) Faqat irsiyat D) Faqat ob-havo va iqlim sharoiti To'g'ri javob: B) Irsiyat, muhit va tarbiya ✔ Izoh: Shaxs rivojlanishi irsiy imkoniyatlar, ijtimoiy muhit va maqsadli tarbiyaning o'zaro ta'sirida yuz beradi. 9. Sayrga chiqishdan oldin tarbiyachi maydoncha bo'yicha nimani tekshirishi kerak? A) Maydonchada xavfli narsa va shikastlangan jihoz yo'qligini B) Faqat ob-havo ma'lumotini va havo haroratini C) Faqat o'yinchoqlar soni to'liqligi va ularning rangi to'g'ri ekanligini D) Faqat qo'shni guruh maydonchaga chiqqan-chiqmaganini To'g'ri javob: A) Maydonchada xavfli narsa va shikastlangan jihoz yo'qligini ✔ Izoh: Singan shisha, o'tkir buyum yoki buzilgan jihoz shikastlanishga sabab bo'lishi mumkin. 10. Bolaning nutqida 4–5 yoshda ba'zi murakkab tovushlar (masalan, [r]) noaniq bo'lishi qanday baholanadi? A) Faqat dangasalik, bola harakat qilsa o'zi tezda tuzatib oladi B) Doim jiddiy kasallik belgisi, darhol dori bilan davolash kerak C) Hech qachon tuzalmaydi, bola umr bo'yi shunday gapirib qoladi D) Ko'pincha yoshga xos, lekin kuzatib, kerak bo'lsa logopedga murojaat qilinadi To'g'ri javob: D) Ko'pincha yoshga xos, lekin kuzatib, kerak bo'lsa logopedga murojaat qilinadi ✔ Izoh: Murakkab tovushlar keyinroq shakllanadi; davom etsa mutaxassis maslahati kerak. 11. Tarbiyachi sayrga chiqqanda maydonchada singan shisha bo'laklarini ko'rdi. Uning harakati qaysi? A) Bolalarga ehtiyot bo'lishni aytib, o'yinni o'sha joyda boshlaydi B) Bo'laklarni qum bilan ko'mib qo'yib, o'yinni davom ettiradi C) Bo'laklarni tezroq yig'ish uchun bolalarning o'ziga qo'lda yig'dirtirib oladi D) Bolalarni uzoqlashtirib, bo'laklarni xavfsiz yig'dirib, rahbariyatga aytadi To'g'ri javob: D) Bolalarni uzoqlashtirib, bo'laklarni xavfsiz yig'dirib, rahbariyatga aytadi ✔ Izoh: Xavfli narsa bartaraf etilmaguncha bolalar u hududda o'ynamasligi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 30 12. Giperaktiv bolaga ko'rsatma berishda qaysi qoida to'g'ri? A) Ko'z bilan aloqa o'rnatib, qisqa va aniq bitta ko'rsatma berish B) Bir nechta ko'rsatmani bir vaqtda tez aytib, bajarishini kutish C) Ko'rsatmani faqat yozma shaklda, uzun matn bilan berish D) Xonaning narigi chetidan baqirib, ko'rsatmani takrorlab aytish To'g'ri javob: A) Ko'z bilan aloqa o'rnatib, qisqa va aniq bitta ko'rsatma berish✔ Izoh: Qisqa, aniq va bittalab berilgan ko'rsatma bajarilish ehtimolini oshiradi. 13. Bir yoshdan katta bolaning nafas yo'liga ovqat tiqilib qoldi, u yo'tala olmayapti. Birinchi yordamning asosiy usuli qaysi? A) Barmoq bilan ko'rmasdan tomoqqa chuqur kirib, ovqatni chiqarishga urinish B) Bolaga ko'p suv ichirib, ovqat bo'lagini yutib yuborishga undash C) Bolani chalqancha yotqizib, nafasi o'zi tiklanishini kutish D) Kuraklar orasiga zarba va qoringa turtki berish, tez yordam chaqirish To'g'ri javob: D) Kuraklar orasiga zarba va qoringa turtki berish, tez yordam chaqirish ✔ Izoh: Kuraklararo zarba va qorinni turtish (Geymlix usuli) nafas yo'lini bo'shatishga xizmat qiladi. 14. Bolalarda bag'rikenglik va farqlarni qabul qilishni shakllantirishning samarali usuli qaysi? A) Farqlar haqida gapirishni guruhda qat'iy taqiqlab qo'yish B) Turli bolalar haqidagi ertak, kitob va birgalikdagi o'yinlar C) Faqat xulq qoidalari ro'yxatini bolalarga yodlatish D) Bolalarni bir-biridan ajratib, alohida guruhchalarda o'ynatish To'g'ri javob: B) Turli bolalar haqidagi ertak, kitob va birgalikdagi o'yinlar ✔ Izoh: Hikoya va birgalikdagi faoliyat bolalarda hamdardlik va hurmatni rivojlantiradi. 15. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning rivojlanishini baholamoqchi. Eng to'g'ri usul qaysi? A) Kundalik faoliyatda muntazam kuzatish va ishlarini to'plash B) Bir martalik yozma imtihon o'tkazib, ball asosida xulosa chiqarish C) Faqat ota-onaning uydagi kuzatuvlari va fikriga tayanish D) Bolani boshqa bolalar bilan solishtirib, guruh reytingiga qo'yish To'g'ri javob: A) Kundalik faoliyatda muntazam kuzatish va ishlarini to'plash ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda baholash tabiiy faoliyatni kuzatish va ishlar namunalari asosida olib boriladi. 16. «Ilk qadam» o'quv dasturi qaysi ta'lim bosqichi uchun mo'ljallangan? A) Maktabgacha ta'lim B) Umumiy o'rta ta'lim C) Kasbiy ta'lim D) Oliy ta'lim To'g'ri javob: A) Maktabgacha ta'lim ✔ Izoh: «Ilk qadam» maktabgacha ta'lim tashkilotlarida bolalar bilan ishlash mazmuni va yondashuvlarini belgilovchi dasturdir. 17. Tarbiyachi bolaning tanasida tushuntirib bo'lmaydigan ko'kargan izlarni ko'rdi va shubha paydo bo'ldi. Qanday yo'l tutadi? A) Kuzatganini qayd etib, rahbariyat va tibbiyot xodimiga xabar beradi B) Ota-onani darhol ayblab, ular bilan bolaning oldida janjal qiladi C) Bolani guruh oldida so'roqqa tutib, izlar haqida gapirtiradi D) Hech kimga aytmaydi, chunki bu oilaning shaxsiy ishi deb hisoblaydi va aralashmaydi To'g'ri javob: A) Kuzatganini qayd etib, rahbariyat va tibbiyot xodimiga xabar beradi ✔ Izoh: Bola xavfsizligiga shubha tug'ilganda belgilangan tartibda mas'ul shaxslarga xabar berish kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 31 18. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan qofiya o'yinini o'ynadi: «Mushuk — ... (kuchuk)». Bu qaysi ko'nikmani rivojlantiradi? A) Fonologik sezgirlik — tovushlarga e'tiborni B) Faqat rasm chizish va rang tanlash qobiliyati C) Faqat yugurish va harakat chaqqonligi D) Faqat sanash va hisoblash ko'nikmasi To'g'ri javob: A) Fonologik sezgirlik — tovushlarga e'tiborni✔ Izoh: Qofiya topish so'zlarning tovush tarkibini sezishni rivojlantiradi va o'qishga tayyorlaydi. 19. Oligofrenopedagogika qaysi toifadagi bolalar bilan ishlashga oid? A) Intellektual rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar B) Iqtidorli va tez rivojlanayotgan bolalar C) Eshitishida nuqsoni bo'lgan, zaif eshituvchi bolalar D) Ko'rishida nuqsoni bo'lgan, ko'zi ojiz bolalar To'g'ri javob: A) Intellektual rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar ✔ Izoh: Oligofrenopedagogika aqliy rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar ta'limi bilan shug'ullanadi. 20. Vaziyat: Guruhda harakat buzilishi bo'lgan bola bor, u harakatli o'yinda qatnasha olmayapti. Inklyuzivlik tamoyiliga ko'ra nima qilish kerak? A) Bolani o'yin davomida faqat chetda o'tiradigan tomoshabin qilib qo'yish B) Hamma teng bo'lsin deb harakatli o'yinlarni guruhda butunlay va doimiy bekor qilish C) O'yin qoidalari yoki rolini moslashtirib, bolaning ishtirokini ta'minlash D) Bolani harakatli o'yin vaqtida yordamchi bilan xonada qoldirib ketish To'g'ri javob: C) O'yin qoidalari yoki rolini moslashtirib, bolaning ishtirokini ta'minlash ✔ Izoh: Moslashtirilgan qoida yoki rol bilan har bir bola o'yinda teng ishtirok eta oladi. 21. Ijodiy rivojlanish sohasiga qaysi faoliyat ko'proq mos keladi? A) Qo'l yuvish tartibini o'rganish B) Bo'yni o'lchash C) Navbatchilik jadvalini to'ldirib, imzo qo'yish D) Ertak qahramonlarini sahnalashtirish To'g'ri javob: D) Ertak qahramonlarini sahnalashtirish ✔ Izoh: Dramalashtirish bolaning ijodiy tasavvuri va ifodaliligini rivojlantiradi. 22. Bolalarni shamollashdan saqlashda kiyim bo'yicha qaysi tavsiya to'g'ri? A) Bola terlab qolsa, quruq kiyimga almashtirish B) Ho'l kiyim bolaning ustida o'z-o'zidan qurishini kutish C) Har doim ikki-uch qavat issiq kiyim kiydirib qo'yish D) Kiyimni ob-havodan qat'i nazar har kuni bir xil qilish To'g'ri javob: A) Bola terlab qolsa, quruq kiyimga almashtirish ✔ Izoh: Terlagan yoki ho'l kiyim tanani tez sovitib, shamollashga olib keladi. 23. Suv va qum bilan tajriba o'tkazib, «nima cho'kadi, nima suzadi» ni aniqlash qaysi sohaga taalluqli? A) Jismoniy rivojlanish B) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish (hamkorlik) C) Bilish jarayoni (tadqiqotchilik) D) Nutq va savodxonlik To'g'ri javob: C) Bilish jarayoni (tadqiqotchilik) ✔ Izoh: Tajriba o'tkazish, faraz qilish va xulosa chiqarish bilish faolligini rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 32 24. «Alohida ta'lim ehtiyojlari» atamasi kimlarga nisbatan qo'llaniladi? A) Rivojlanishi yoki sog'lig'i sababli qo'shimcha yordamga muhtoj bolalarga B) Faqat chet eldan kelgan va davlat tilini bilmaydigan bolalarga C) Faqat a'lochi va iqtidorli, tengdoshlaridan oldinda bo'lgan bolalarga D) Faqat jismoniy nogironligi rasmiy tasdiqlangan va guvohnomasi bor bolalarga To'g'ri javob: A) Rivojlanishi yoki sog'lig'i sababli qo'shimcha yordamga muhtoj bolalarga✔ Izoh: Alohida ehtiyojlar keng tushuncha bo'lib, nogironlik, rivojlanish kechikishi va boshqa holatlarni qamrab oladi. 25. Ertalab qabul paytida bolaning harorati baland va yo'tal borligi sezildi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bolani guruhga qabul qilib, keyinroq tibbiyot xodimiga ko'rsatishni rejalashtiradi B) Tibbiyot xodimiga ko'rsatib, bolani qabul qilmaydi va ota-onaga tushuntiradi C) Bolani boshqa guruhga yuborib, o'z guruhidan ajratib qo'yadi D) Ota-onaning iltimosi bilan bolaga o'zi isitma tushiruvchi dori beradi To'g'ri javob: B) Tibbiyot xodimiga ko'rsatib, bolani qabul qilmaydi va ota-onaga tushuntiradi ✔ Izoh: Kasallik belgisi bor bola tibbiy ko'rikdan o'tkaziladi, boshqa bolalarga yuqtirmaslik choralari ko'riladi. 26. Bolalarga «xavfli buyumlar» mavzusini o'rgatishda eng samarali usul qaysi? A) Faqat qattiq qo'rqitish va xavfli hodisalarni bo'rttirish orqali B) Mavzuni umuman tilga olmay, buyumlarni yashirib qo'yish orqali C) Xavfli buyumlarni bolaga qo'lida sinab ko'rishga berish orqali D) Rasmlar, o'yinli vaziyatlar va suhbat orqali tushuntirish To'g'ri javob: D) Rasmlar, o'yinli vaziyatlar va suhbat orqali tushuntirish ✔ Izoh: O'yinli vaziyatlar bolada xavfni anglash va to'g'ri harakat qilish ko'nikmasini shakllantiradi. 27. Vaziyat: Tarbiyachi guruhda «Muallif stuli» an'anasini joriy qildi: bola o'z hikoyasini o'tirib aytadi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni B) Monologik nutq va o'ziga ishonchni C) Faqat sanash va hisoblashni D) Faqat qo'shiq aytish va kuylashni To'g'ri javob: B) Monologik nutq va o'ziga ishonchni ✔ Izoh: Hikoyasini boshqalarga aytish bog'lanishli nutq va ommaviy gapirish ko'nikmasini rivojlantiradi. 28. Rivojlanish sohalari o'rtasidagi bog'liqlik haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Har bir soha mutlaqo alohida, boshqalariga hech ta'sir qilmasdan rivojlanadi B) Sohalar faqat maktabda, fanlar o'qitila boshlaganda bog'lanadi C) Sohalar o'zaro bog'liq va bitta faoliyat bir nechta sohani rivojlantiradi D) Faqat bitta soha muhim, qolganlari ikkinchi darajali bo'lib qoladi To'g'ri javob: C) Sohalar o'zaro bog'liq va bitta faoliyat bir nechta sohani rivojlantiradi ✔ Izoh: Masalan, rolli o'yin bir vaqtda nutq, ijtimoiy-hissiy va bilish sohalarini rivojlantiradi. 29. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning faoliyatini baholashda ularni «1-o'rin», «2-o'rin» deb reytinglamoqda. Bu yondashuv nima uchun noto'g'ri? A) Baholash bolalarni taqqoslash emas, har birining rivojini kuzatishdir B) Reyting faqat qizlarga mos, o'g'il bolalarga esa umuman to'g'ri kelmaydi C) Bolalar bu yoshda raqamlar va tartibni hali bilmaydi D) Reyting tuzish tarbiyachidan juda ko'p vaqt talab qiladi To'g'ri javob: A) Baholash bolalarni taqqoslash emas, har birining rivojini kuzatishdir ✔ Izoh: Taqqoslovchi baholash bolalarning o'ziga ishonchini pasaytiradi va rivojlanishni ko'rsatmaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 33 30. Alohida ehtiyojli bola guruhda biror yangi ko'nikmani egalladi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Yutuqni qayd etib, bolani maqtaydi va ota-onaga xabar beradi B) Bolani boshqa bolalar bilan solishtirib, «hali kam, ular sendan oldinda» deydi C) Bu haqda faqat yil oxirida hisobotda eslatib o'tadi D) Bunga e'tibor bermaydi, chunki bu oddiy ko'nikma To'g'ri javob: A) Yutuqni qayd etib, bolani maqtaydi va ota-onaga xabar beradi✔ Izoh: Har bir kichik yutuqni qadrlash bolaning motivatsiyasini oshiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 34 6-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Nizoli vaziyatda ota-ona bilan suhbatda tarbiyachi qaysi usulni qo'llashi kerak? A) Ota-onani ayblovchi ohangda gapirib, xatosini tan olishga majburlash B) Faol tinglash: fikrni oxirigacha eshitib, uni o'z so'zlari bilan qaytarish C) Ota-onaning gapini bo'lib, o'z fikrini dalillar bilan isbotlashga va uni ishontirishga urinish D) Suhbatni boshqa ota-onalar oldida, guvohlar ishtirokida davom ettirish To'g'ri javob: B) Faol tinglash: fikrni oxirigacha eshitib, uni o'z so'zlari bilan qaytarish✔ Izoh: Faol tinglash ota-onaga eshitilganini his ettiradi va keskinlikni kamaytiradi. 2. Bolalarga axloqiy ta'sir ko'rsatishda tarbiyachining shaxsiy namunasi qanday ahamiyatga ega? A) Hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki bolalar kattalar xulqiga taqlid qiladi B) Faqat ota-ona namunasi muhim, tarbiyachi esa faqat bilim beradi C) Hech qanday ahamiyati yo'q, chunki bolalar faqat o'z ota-onasiga ergashib, taqlid qiladi D) Faqat kitob va multfilmlar bolaga axloqiy ta'sir ko'rsatadi To'g'ri javob: A) Hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki bolalar kattalar xulqiga taqlid qiladi ✔ Izoh: Bolalar kattalar aytganidan ko'ra ko'proq qilganini o'rganadi. 3. Maktabgacha yoshdagi bolaning yetakchi faoliyat turi qaysi? A) O'yin faoliyati B) O'quv faoliyati C) Mehnat faoliyati D) Kasbiy faoliyat To'g'ri javob: A) O'yin faoliyati ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda o'yin bolaning psixik rivojlanishini belgilovchi yetakchi faoliyatdir. 4. Ishonchli bog'lanish (xavfsiz attachment) bolada nimaga yordam beradi? A) Kattalardan butunlay uzoqlashib, mustaqil yashashga B) Tengdoshlardan qochishga C) Doimiy xavotirga D) Atrof-muhitni ishonch bilan o'rganishga To'g'ri javob: D) Atrof-muhitni ishonch bilan o'rganishga ✔ Izoh: Ishonchli bog'langan bola g'amxo'r kattani «xavfsiz tayanch» sifatida his qilib, dunyoni faol o'rganadi. 5. Didaktik o'yinda «o'yin vazifasi» nima? A) O'yinning davomiyligi va o'tkaziladigan vaqti B) Tarbiyachining mashg'ulot rejasidagi ta'limiy maqsadi C) O'yinda ishlatiladigan o'yinchoqlarning soni va narxi D) Bolaga qiziqarli maqsad (masalan, «qo'g'irchoqqa uy topib ber») To'g'ri javob: D) Bolaga qiziqarli maqsad (masalan, «qo'g'irchoqqa uy topib ber») ✔ Izoh: O'yin vazifasi didaktik maqsadni bola uchun qiziqarli shaklga keltiradi. 6. Erta yoshdagi bolada nutq tushunish va nutq gapirish o'rtasidagi munosabat qanday? A) Ular bir-biriga bog'liq emas B) Gapirish har doim tushunishdan oldin rivojlanadi C) Tushunish faqat 5 yoshda paydo bo'ladi D) Odatda tushunish gapirishdan oldin rivojlanadi To'g'ri javob: D) Odatda tushunish gapirishdan oldin rivojlanadi ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 35 Izoh: Bola gapirishdan ancha oldin kattalarning so'zlarini tushuna boshlaydi. 7. Bolada notanish odamlardan qo'rqish odatda qaysi davrda paydo bo'ladi? A) Tengdoshlar bilan o'ynay boshlaganda, 5 yoshda B) Maktabga borishdan oldin, 6–7 yoshda C) Hayotning birinchi yilining ikkinchi yarmida D) Tug'ilgandan keyingi dastlabki haftalarda To'g'ri javob: C) Hayotning birinchi yilining ikkinchi yarmida✔ Izoh: Taxminan 6–9 oylikdan bola tanish va notanish yuzlarni farqlab, begonalardan xavotirlana boshlaydi. 8. Maktabgacha yoshdagi bolalarga oid qarorlar qabul qilishda MTT xodimlari qaysi tamoyildan kelib chiqadi? A) Faqat ota-onalarning talab va xohishlaridan B) Faqat iqtisodiy samaradorlik va tejamkorlikdan C) Bolaning manfaatlari ustuvorligidan D) Xodimlarning qulayligi va ish vaqtidan To'g'ri javob: C) Bolaning manfaatlari ustuvorligidan ✔ Izoh: Bola manfaatlarining ustuvorligi Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyaning asosiy tamoyili. 9. Vaziyat: Bola o'yinda shifokor bo'lib, qo'g'irchoqni «davolamoqda». Bu o'yin unda nimani rivojlantiradi? A) Faqat sanash va hisoblash ko'nikmasini B) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni C) Ijtimoiy rollar, nutq va empatiyani D) Faqat ko'rish o'tkirligi va diqqatni To'g'ri javob: C) Ijtimoiy rollar, nutq va empatiyani ✔ Izoh: Rolli o'yinda bola kattalar faoliyatini modellashtirib, munosabatlar va g'amxo'rlikni o'rganadi. 10. Vaziyat: Tarbiyachi didaktik o'yin uchun kartochkalarni tayyorlab, ularni faqat bir marta ishlatib tashlab yubordi. Qanday yaxshiroq yo'l bor? A) Kartochkalarni keyingi yilgacha shkafga yashirib qo'yish B) Kartochkalarni markazga qo'yib, bolalar mustaqil o'ynashi uchun saqlash C) Har kuni yangi kartochkalar chizib, eskilarini tashlab yuborish D) Kartochkalarni uyda o'ynash uchun ota-onalarga tarqatib berish To'g'ri javob: B) Kartochkalarni markazga qo'yib, bolalar mustaqil o'ynashi uchun saqlash ✔ Izoh: Didaktik materiallar markazda qoldirilsa, bolalar o'yinni mustaqil takrorlab, ko'nikmani mustahkamlaydi. 11. Qaysi ish turi qog'oz varag'ida (mikrofazoda) mo'ljal olishni rivojlantiradi? A) Sport zalida yugurish B) Ertak tinglash va qayta hikoya qilish C) Kataklar bo'yicha grafik diktant D) Qo'shiq aytish To'g'ri javob: C) Kataklar bo'yicha grafik diktant ✔ Izoh: Grafik diktantda bola yo'nalishlarni kataklar bo'yicha aniqlab, varaqda mo'ljal oladi. 12. Guruhdagi bolalar akvariumdagi baliqlarga ovqatni haddan ko'p solmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Akvariumni bolalardan uzoqroq joyga, boshqa xonaga olib chiqib ketadi B) Bolalarga akvariumga yaqinlashishni va baliqlarga qarashni butunlay taqiqlab qo'yadi C) Hech narsa demay, ortiqcha ovqatni o'zi tozalab qo'yadi D) Baliqlarga qancha ovqat kerakligini tushuntirib, navbatchilik tartibini joriy etadi To'g'ri javob: D) Baliqlarga qancha ovqat kerakligini tushuntirib, navbatchilik tartibini joriy etadi ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 36 Izoh: Navbatchilik va tushuntirish bolalarda tirik mavjudotga mas'uliyatli munosabatni shakllantiradi. 13. Ota-ona bolasini kechqurun olib ketayotib, uning kuni qanday o'tganini so'radi. Tarbiyachi qanday javob beradi? A) «Muammo yo'q» deb qisqa javob bilan qutulib, darhol boshqa ota-onaga o'tib ketadi B) Bolaning kun davomidagi yutuq va qiziqishlari haqida qisqa ijobiy ma'lumot beradi C) Faqat bolaning kun davomidagi kamchilik va xatolarini sanab beradi D) Vaqti yo'qligini aytib, savolga javob bermasdan xayrlashadi To'g'ri javob: B) Bolaning kun davomidagi yutuq va qiziqishlari haqida qisqa ijobiy ma'lumot beradi✔ Izoh: Har kungi qisqa ijobiy muloqot ota-onaning ishonchini oshiradi. 14. Vaziyat: Tarbiyachi o'yin markazlarida nimalar sodir bo'layotganini bilish uchun nima qilishi kerak? A) Faqat o'z stolida o'tirib, umumiy manzarani kuzatish B) Faqat ota-onalardan uyda nima gapirganini so'rash C) Faqat bolalardan kun oxirida nima qilganini so'rash D) Markazlar bo'ylab yurib kuzatish va qisqa yozuvlar qilish To'g'ri javob: D) Markazlar bo'ylab yurib kuzatish va qisqa yozuvlar qilish ✔ Izoh: Bevosita kuzatish bolalar faoliyatini tushunish va qo'llab-quvvatlash uchun zarur. 15. Piaje nazariyasiga ko'ra taxminan 2–7 yosh qaysi bosqichga to'g'ri keladi? A) Sensomotor (sezgi-harakat) bosqichi B) Formal operatsiyalar bosqichi C) Operatsiyagacha (preoperatsional) bosqich D) Konkret operatsiyalar bosqichi To'g'ri javob: C) Operatsiyagacha (preoperatsional) bosqich ✔ Izoh: Maktabgacha yosh Piaje bo'yicha operatsiyagacha bosqich bo'lib, tafakkur obrazli va egosentrik. 16. Quyidagilardan qaysi biri hajmli (uch o'lchovli) jism hisoblanadi? A) Kvadrat B) Doira C) Kub D) Uchburchak To'g'ri javob: C) Kub ✔ Izoh: Kub hajmli jism, kvadrat, doira va uchburchak esa tekis shakllardir. 17. Bola tarbiyachiga «sirini» aytib, uyda unga zarar yetkazilayotganini bildirdi va hech kimga aytmaslikni so'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Va'da berib, bolaning ishonchini yo'qotmaslik uchun hech kimga aytmaydi B) Bolani yolg'onchi deb atab, bunday gaplarni to'qimaslikni talab qiladi C) Ota-onasini darhol chaqirib, bola aytganlarini yetkazib, ularni bola bilan yuzlashtirib qo'yadi D) Yordam uchun buni ishonchli kattalarga aytishga majburligini tushuntirib, xabar beradi To'g'ri javob: D) Yordam uchun buni ishonchli kattalarga aytishga majburligini tushuntirib, xabar ✔ beradi Izoh: Bola xavfsizligi maxfiylikdan ustun; xabar tegishli tartibda mas'ul shaxslarga yetkaziladi. 18. Montessori yondashuvida muhit qanday ataladi? A) Yopiq muhit B) Tasodifiy muhit C) Raqobatli muhit D) Tayyorlangan muhit To'g'ri javob: D) Tayyorlangan muhit ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 37 Izoh: Montessori bola mustaqil faoliyat yuritishi uchun maxsus tayyorlangan muhitni ta'kidlagan. 19. Bolalarda fazoviy tasavvurlarni rivojlantirishga qaysi topshiriq bevosita xizmat qiladi? A) Yuzgacha bo'lgan sonlarni to'g'ri va teskari tartibda yod aytish B) Qo'shiqni ritmga mos holda chapak chalib kuylash C) Kamalak ranglari nomlarini tartib bilan bir necha marta takrorlash D) «Ayiqchani stol ostiga, to'pni stol ustiga qo'y» topshirig'i To'g'ri javob: D) «Ayiqchani stol ostiga, to'pni stol ustiga qo'y» topshirig'i✔ Izoh: Ust, ost, oldi, orqa kabi so'zlar bilan bajariladigan topshiriqlar fazoviy mo'ljalni rivojlantiradi. 20. Vaziyat: Bola mashg'ulotda 2–3 daqiqadan keyin o'rnidan turib ketmoqda (3 yosh). Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Uni giperaktiv deb belgilab, ota-onaga xabar qilish B) Faoliyatni qisqa va harakatli qilib, tez-tez almashtirish C) Bolani 30 daqiqa majburan stulda o'tirgizib qo'yish D) Bolani faoliyatdan chetlatib, alohida burchakda yolg'iz o'ynashga qo'yish To'g'ri javob: B) Faoliyatni qisqa va harakatli qilib, tez-tez almashtirish ✔ Izoh: Kichik yoshdagi bolaning diqqati qisqa, faoliyatni yoshga moslash kerak. 21. D.B. Elkonin bo'yicha rolli o'yinning asosiy mazmuni nima? A) Kattalar o'rtasidagi munosabatlarni aks ettirish B) Faqat narsalar bilan oddiy manipulyatsiya qilish C) Faqat oldindan yodlangan matnni aytib berish D) Faqat sport natijasi va g'alabaga erishish To'g'ri javob: A) Kattalar o'rtasidagi munosabatlarni aks ettirish ✔ Izoh: Elkonin rivojlangan rolli o'yinda bola kattalarning ijtimoiy munosabatlarini modellashtirishini ko'rsatgan. 22. Ota-ona bolasi bog'chada yaxshi ovqat yemayotganidan shikoyat qildi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ota-onani bolani uyda ortiqcha yedirib qo'yishda ayblaydi B) Ovqatlanishni kuzatib, uydagi odatlarni so'rab, birgalikda yechim izlaydi C) Shikoyatni e'tiborsiz qoldirib, ota-onani masala bo'yicha oshxona xodimlariga yo'naltiradi D) Bolani endi majburlab bo'lsa ham to'liq yedirishni va'da qiladi To'g'ri javob: B) Ovqatlanishni kuzatib, uydagi odatlarni so'rab, birgalikda yechim izlaydi ✔ Izoh: Uy va bog'chadagi ovqatlanish odatlarini taqqoslash muammoning sababini topishga yordam beradi. 23. Tarbiyachining tashqi ko'rinishi bo'yicha qaysi talab to'g'ri? A) Kiyinishga e'tibor bermay, uydagi kiyimda kelish B) Ko'p taqinchoq taqib, bolalar e'tiborini tortish C) Har kuni bayramona, rasmiy va qimmatbaho kiyimda ishga kelish D) Ozoda, kamtarona va bolalar bilan ishlashga qulay kiyinish To'g'ri javob: D) Ozoda, kamtarona va bolalar bilan ishlashga qulay kiyinish ✔ Izoh: Tarbiyachi bolalar uchun namuna; kiyim xavfsiz va qulay bo'lishi kerak. 24. Piaje bo'yicha miqdor va hajm saqlanishini tushunish odatda qaysi bosqichda shakllanadi? A) Formal operatsiyalar bosqichida, o'smirlik oxirida B) Sensomotor bosqichda (taxminan 2 yoshgacha) C) Chaqaloqlik davrining boshida, bir yoshga to'lmasdan oldin D) Konkret operatsiyalar bosqichida (taxminan 7 yoshdan keyin) To'g'ri javob: D) Konkret operatsiyalar bosqichida (taxminan 7 yoshdan keyin) ✔ Izoh: Piajega ko'ra saqlanish tushunchasi konkret operatsiyalar bosqichining asosiy yutug'idir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 38 25. Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya qaysi xalqaro tashkilot tomonidan qabul qilingan? A) Jahon savdo tashkiloti (JST) B) Xalqaro valyuta jamg'armasi (XVJ) C) Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) D) Yevropa Ittifoqi va Yevropa Kengashi (birgalikda) To'g'ri javob: C) Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT)✔ Izoh: Konvensiya 1989-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan. 26. Ota-ona bola yig'lamasligi uchun xonadan yashirincha chiqib ketmoqchi. Tarbiyachi qanday maslahat beradi? A) Yashirincha chiqib ketish bola uchun eng og'riqsiz va tez yo'l ekanini B) Bola butunlay tinchlanguncha bir necha soat yonida qolishni C) Bola bilan qisqa va iliq xayrlashib, qachon qaytishini aytib ketishni D) Bolani o'yinchoq bilan chalg'itib, aldab chiqib ketishni To'g'ri javob: C) Bola bilan qisqa va iliq xayrlashib, qachon qaytishini aytib ketishni ✔ Izoh: Yashirincha ketish bolaning ishonchini pasaytiradi; qisqa aniq xayrlashuv xavfsizlik hissi beradi. 27. Vaziyat: Bolalar «Oshxona» o'ynashayotganda tarbiyachi ularga haqiqiy sabzavotlarni (yuvib) berib, ularni sanashni so'radi. Bu qaysi yondashuvga misol? A) Faqat ovqatlanish madaniyati va gigiyenani o'rgatish B) O'yin orqali o'rganish va sohalarni integratsiyalash C) Rejasiz, tasodifiy va maqsadsiz faoliyat namunasi D) Faqat jismoniy mashq va harakat faolligini oshirish To'g'ri javob: B) O'yin orqali o'rganish va sohalarni integratsiyalash ✔ Izoh: O'yin ichida sanash va nomlash bilish va nutqni tabiiy ravishda rivojlantiradi. 28. Tarbiyachi bolaning ota-onasidan pul yoki sovg'a talab qilishi qanday baholanadi? A) Odatiy va hamma joyda qabul qilingan amaliyot B) Kasbiy etikaga va qonunga zid xatti-harakat C) Faqat bayram kunlari ruxsat etilgan holat D) Ota-ona o'zi rozi bo'lsa, normal holat To'g'ri javob: B) Kasbiy etikaga va qonunga zid xatti-harakat ✔ Izoh: Lavozimdan shaxsiy manfaat uchun foydalanish korrupsiya belgisi hisoblanadi. 29. Bobosi va buvisi tarbiyalayotgan bola oilasi bilan hamkorlikda nimaga e'tibor beriladi? A) Ularning tarbiya usullarini eskirgan deb masxara qilish B) Faqat ota-ona kelgandagina bola haqida ma'lumot berish C) Ular bilan umuman gaplashmay, har qanday masalada faqat ota-onani chaqirtirib turish D) Ular bilan ham ota-onalar kabi hurmatli muloqot qilish, tajribasini qadrlash To'g'ri javob: D) Ular bilan ham ota-onalar kabi hurmatli muloqot qilish, tajribasini qadrlash ✔ Izoh: Bolani bevosita tarbiyalayotgan kattalar hamkorlikning to'laqonli ishtirokchisidir. 30. Ota-ona tarbiyachiga kechasi telefon qilib, kichik masalada darhol javob talab qilmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Muloqot vaqtini xushmuomalalik bilan kelishib, masalani ish vaqtida ko'radi B) Har doim kechasi ham qo'ng'iroqlarga darhol javob berishga va masalani hal qilishga majbur bo'ladi C) Qo'pol javob berib, ota-onaning telefon raqamini bloklab qo'yadi D) Ota-onani boshqalar oldida noo'rin qo'ng'iroqlari uchun tanqid qiladi To'g'ri javob: A) Muloqot vaqtini xushmuomalalik bilan kelishib, masalani ish vaqtida ko'radi ✔ Izoh: Muloqot chegaralarini hurmat bilan kelishish ikki tomon uchun ham qulay. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 39 7-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Mashg'ulot vaqtida bola hojatxonaga ketmoqchi ekanini aytdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Boshqa bolalar oldida masxara qilish B) Darhol ruxsat berib, xavfsizlikni nazorat qilish C) Mashg'ulot tugaguncha kutishni talab qilish D) Bolani savolga to'liq javob bermaguncha hojatxonaga qo'ymaslik To'g'ri javob: B) Darhol ruxsat berib, xavfsizlikni nazorat qilish✔ Izoh: Bolaning fiziologik ehtiyojlarini cheklash uning sog'lig'iga zarar va ruhiy noqulaylik keltiradi. 2. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan har kuni ertalab «Bugun kim qanday kayfiyatda?» deb so'raydi va javobni to'liq gap bilan aytishni rag'batlantiradi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat davomatni tekshirish va ro'yxatga belgilashga B) Faqat ertalabki bo'sh vaqtni o'tkazishga C) Hissiyotlarni so'z bilan ifodalash va dialogik nutqqa D) Faqat tarbiyachining kundalik hisobotini to'ldirishga To'g'ri javob: C) Hissiyotlarni so'z bilan ifodalash va dialogik nutqqa ✔ Izoh: Kundalik suhbat ijtimoiy-hissiy rivojlanish va nutq faolligini birlashtiradi. 3. Refleksiya tarbiyachi faoliyatida nimani anglatadi? A) O'z faoliyatini tahlil qilib, xulosa chiqarishni B) Bolalarni intizomga chaqirish va jazolash usulini C) Bir mashg'ulotni o'zgartirmay takror o'tkazishni D) Hujjatlarni namuna asosida ko'chirib yozib borishni To'g'ri javob: A) O'z faoliyatini tahlil qilib, xulosa chiqarishni ✔ Izoh: Refleksiya tarbiyachiga nima yaxshi chiqqani va nimani o'zgartirish kerakligini anglashga yordam beradi. 4. Vaziyat: Tarbiyachi kasbiy charchoq (emotsional kuyish) belgilarini sezmoqda. Eng to'g'ri yo'l qaysi? A) Hamkasblar va metodist bilan maslahatlashib, dam olish va tiklanishga e'tibor berish B) Charchoqni bolalarga qattiqqo'llik qilib, ulardan alamini olish orqali tashqariga chiqarish C) Hech kimga aytmay, ta'tilgacha chidab, ishni odatdagidek davom ettirish D) Ishga befarq munosabatda bo'lib, faqat majburiy vazifalarni bajarish To'g'ri javob: A) Hamkasblar va metodist bilan maslahatlashib, dam olish va tiklanishga e'tibor ✔ berish Izoh: Emotsional kuyishni erta anglash va yordam so'rash tarbiyachi va bolalar farovonligi uchun muhim. 5. Bolalarning kunduzgi uyqusi nima uchun muhim? A) Tarbiyachiga hujjatlarni to'ldirish uchun vaqt ajratiladi B) Asab tizimi dam oladi va ish qobiliyati tiklanadi C) Ota-onalar bunday tartibni talab qilgani uchun D) Bolalar tushlikdan keyin kamroq ovqat so'raydi To'g'ri javob: B) Asab tizimi dam oladi va ish qobiliyati tiklanadi ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda kunduzgi uyqu toliqqan asab tizimini tiklaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 40 6. Tepalikdan (gorkadan) tushishda qaysi qoida to'g'ri? A) Navbat bilan, oldingi bola tushib joy bo'shagandan keyin tushish B) Boshi bilan oldinga qarab, qorni bilan yotib tushish C) Tepalikka sirpanish yo'lagidan teskari chiqib, yuqoridan darhol tushish D) Bir vaqtda bir necha bola qo'l ushlashib birga tushish To'g'ri javob: A) Navbat bilan, oldingi bola tushib joy bo'shagandan keyin tushish✔ Izoh: Navbatga rioya qilish to'qnashuv va jarohatlarning oldini oladi. 7. Vaziyat: Bola guruhda juda kam gapiradi, lekin qo'g'irchoq teatri paytida qo'g'irchoq «nomidan» erkin gapiradi. Tarbiyachi bundan qanday foydalanadi? A) Qo'g'irchoq va teatr o'yinlarini ko'proq qo'llab, nutqini rag'batlantirish B) Bunga e'tibor bermay, bolaning guruhda kam gapirishiga ko'nikish C) Bolani darhol hamma oldida o'z nomidan gapirishga majburlab qo'yish D) Qo'g'irchoqni olib qo'yib, bolani o'z nomidan gapirishga o'rgatish To'g'ri javob: A) Qo'g'irchoq va teatr o'yinlarini ko'proq qo'llab, nutqini rag'batlantirish ✔ Izoh: Qo'g'irchoq orqali gapirish uyatchan bolaga xavfsiz muloqot imkonini beradi. 8. Bolada xavotir va qo'rquv kuchli, yangi faoliyatdan bosh tortmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Qo'rqoqligi uchun uni boshqa bolalar oldida masxara qilib, uyaltiradi B) Qo'rquvni yengishi uchun uni darhol majburan faoliyatga qatnashtirib, yoniga turib oladi C) Uni butunlay chetlatib, faoliyatda umuman ishtirok ettirmaydi D) Xavfsizlik hissini berib, avval kuzatishga, so'ng asta ishtirokka imkon beradi To'g'ri javob: D) Xavfsizlik hissini berib, avval kuzatishga, so'ng asta ishtirokka imkon beradi ✔ Izoh: Bosqichma-bosqich jalb qilish xavotirni kamaytirib, ishonchni oshiradi. 9. Rivojlantiruvchi muhitning «Ilk qadam» yondashuvidagi o'rni qanday? A) Muhit «uchinchi tarbiyachi» kabi bolaning faol o'rganishini rag'batlantiradi B) Muhit ahamiyatsiz, bolaning rivojlanishida faqat tarbiyachi shaxsi va bilimi muhim C) Muhit asosan kattalar qulayligi uchun mo'ljallangan bo'ladi D) Muhit faqat xonani chiroyli qilish va bezak uchun xizmat qiladi To'g'ri javob: A) Muhit «uchinchi tarbiyachi» kabi bolaning faol o'rganishini rag'batlantiradi ✔ Izoh: Yaxshi tashkil etilgan markazlar bolani mustaqil izlanish va tanlovga undaydi. 10. Individual rivojlanish (ta'lim) dasturi nima? A) Bolani guruhdan chetlatish va boshqa muassasaga o'tkazish to'g'risidagi hujjat B) Faqat bolaning tibbiy tashxislari va dori-darmonlari ro'yxati C) Guruhdagi hamma bolalar uchun tuzilgan yagona rejaning to'liq nusxasi D) Bola ehtiyoji va imkoniyatiga mos maqsad, usul va yordamni belgilovchi reja To'g'ri javob: D) Bola ehtiyoji va imkoniyatiga mos maqsad, usul va yordamni belgilovchi reja ✔ Izoh: Individual dastur bolaning kuchli tomonlari va ehtiyojlariga tayangan holda tuziladi. 11. Bolalar o'ynayotgan joyda pol ho'l bo'lib qoldi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bunga e'tibor bermaydi, pol o'z-o'zidan qurishini kutadi B) Bolalarning o'zini latta bilan polni artishga majburlaydi C) Bolalarni ehtiyot bo'lishga chaqirib, o'yinni o'sha joyda davom ettiradi D) Bolalarni u joydan uzoqlashtirib, polni darhol quritishni ta'minlaydi To'g'ri javob: D) Bolalarni u joydan uzoqlashtirib, polni darhol quritishni ta'minlaydi ✔ Izoh: Sirpanchiq pol yiqilish va jarohatlanish xavfini oshiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 41 12. Inklyuziv guruhda «tyutor» (assistent) kim? A) Guruh xonasini tozalovchi va jihozlarni yuvuvchi xodim B) Alohida ehtiyojli bolaga guruhda individual yordam beruvchi mutaxassis C) Ota-onalar qo'mitasi raisi va uning o'rinbosari D) Bog'cha oshpazi va bolalar ovqatlanishini tashkil etuvchi, menyu tuzuvchi xodim To'g'ri javob: B) Alohida ehtiyojli bolaga guruhda individual yordam beruvchi mutaxassis✔ Izoh: Tyutor bolaning guruh hayotida ishtirok etishini individual qo'llab-quvvatlaydi. 13. Guruh xonasini shamollatish qanday tashkil etilishi to'g'ri? A) Bolalar xonada bo'lganda qarama-qarshi derazalarni ochib, yel hosil qilish B) Faqat yozda, haftada bir marta derazalarni ochib qo'yish C) Shamollatish o'rniga xonada doimiy isitgich yoqib qo'yish D) Bolalar yo'qligida keng, ular borida yelsiz yengil shamollatish To'g'ri javob: D) Bolalar yo'qligida keng, ular borida yelsiz yengil shamollatish ✔ Izoh: Qarama-qarshi shamollatish bolalar yo'qligida bajariladi, ular borida yel hosil qilinmaydi. 14. Bolaning nutqida «So'z o'yinlari» va qofiya topish nima uchun muhim? A) Faqat kulgi va ko'ngil ochish uchun xizmat qiladi B) Faqat kattalar uchun mo'ljallangan mashg'ulot C) Fonologik sezgirlikni (tovushlarga e'tibor) rivojlantiradi D) Nutqni buzadi va bolani chalkashtirib yuboradi To'g'ri javob: C) Fonologik sezgirlikni (tovushlarga e'tibor) rivojlantiradi ✔ Izoh: Qofiya topish tovush o'xshashligini sezish orqali o'qishga tayyorlaydi. 15. Vaziyat: Tarbiyachi «Telefon» o'yinini o'tkazdi: so'z qulog'dan qulog'ga pichirlab uzatiladi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Diqqat bilan tinglash va eshitish idrokini B) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni C) Faqat yozish va harf tanishni D) Faqat rasm chizish va rang ajratishni To'g'ri javob: A) Diqqat bilan tinglash va eshitish idrokini ✔ Izoh: Pichirlash o'yini eshitish diqqati va so'zni aniq takrorlashni mashq qildiradi. 16. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning savollariga javob berishga ulgurmayapti. Qanday usul yordam beradi? A) Faqat eng tinch va intizomli bolaning savollariga javob berib borish B) Savollarga «keyin» deb javob berib, ularga hech qachon qaytmaslik C) «Savollar qutisi» yoki keyinroq birga javob izlash vaqtini belgilash D) Mashg'ulot vaqtida bolalarga savol berishni butunlay taqiqlab qo'yish To'g'ri javob: C) «Savollar qutisi» yoki keyinroq birga javob izlash vaqtini belgilash ✔ Izoh: Bolalar savollarini qadrlash ularning bilishga qiziqishini qo'llab-quvvatlaydi; keyinchalik birga izlanish ham o'rgatadi. 17. Alohida ehtiyojli bolalar haqida gapirishda qaysi ifoda to'g'ri hisoblanadi? A) «Nogiron bechora» B) «Kasal bola» deb haqoratli ohangda C) «Nogironligi bo'lgan bola» D) «Yaroqsiz bola» To'g'ri javob: C) «Nogironligi bo'lgan bola» ✔ Izoh: Avval shaxsni, keyin uning xususiyatini aytish hurmatli nutq madaniyatiga mos. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 42 18. Vaziyat: Bola o'z hikoyasida «keyin, keyin, keyin» so'zini ko'p ishlatadi. Tarbiyachi nutqini qanday boyitadi? A) «So'ng», «shundan keyin», «oxirida» kabi so'zlarni o'z nutqida namuna qilish B) Bola to'g'ri gapirishni o'rganguncha hikoya qilishni taqiqlash C) Bunga umuman e'tibor bermay, hikoyani oxirigacha jim tinglash D) Bolani to'xtatib, bir so'zni takrorlagani uchun tanqid qilish To'g'ri javob: A) «So'ng», «shundan keyin», «oxirida» kabi so'zlarni o'z nutqida namuna qilish✔ Izoh: Kattalar nutqidagi turli bog'lovchilar bolaning bog'lanishli nutqini boyitadi. 19. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan «Nima o'zgardi?» o'yinini o'ynadi: narsalardan birini olib qo'yib, bolalardan so'radi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Faqat qo'shiq aytish va ritm hissini B) Faqat yugurish va harakat tezligini C) Diqqat, xotira va narsa nomlarini aytishni D) Faqat sanash va miqdorni aniqlashni To'g'ri javob: C) Diqqat, xotira va narsa nomlarini aytishni ✔ Izoh: O'yin kuzatuvchanlik va lug'atni birgalikda mashq qildiradi. 20. Bolalarni sayrga kiyintirishda qaysi qoida to'g'ri? A) Har doim yupqa kiyintirib, bolalarni chiniqtirib borish B) Kiyim ob-havoga mos va harakatni cheklamaydigan bo'lishi C) Har doim imkon qadar qalin kiyintirib, bolani sovuqdan to'liq saqlash D) Faqat ota-ona aytgan rang va uslubga e'tibor berish To'g'ri javob: B) Kiyim ob-havoga mos va harakatni cheklamaydigan bo'lishi ✔ Izoh: Ortiqcha qalin kiyim terlash va shamollashga, yupqa kiyim sovuq qotishga olib keladi. 21. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning ishini tanqid qilish o'rniga «Bu yerda nima qilgansan, menga aytib ber» deb so'radi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Faqat yakuniy natijaga va uning sifatiga e'tibor berish B) Bolaga befarqlik va rasmiyatchilik C) Bolaning fikri va ijodini hurmat qilish D) Bolalarni bir-biri bilan taqqoslash To'g'ri javob: C) Bolaning fikri va ijodini hurmat qilish ✔ Izoh: Bolaning ishi haqida so'rash uning g'oyasini qadrlaydi va nutqini rivojlantiradi. 22. Ijtimoiy-hissiy rivojlanishning asosiy ko'rsatkichlaridan biri qaysi? A) O'z istagini so'z bilan ifodalab, kelishuvga erisha olish B) Harflarni to'g'ri va chiroyli yozishni bilish C) Yugurish tezligi va sakrash balandligining yoshga nisbatan ortishi D) 100 gacha xatosiz sanay olish va solishtirish To'g'ri javob: A) O'z istagini so'z bilan ifodalab, kelishuvga erisha olish ✔ Izoh: O'zini ifoda etish va boshqalar bilan kelisha olish ijtimoiy-hissiy kamolotning belgisidir. 23. «Faoliyat markazlari» asosida guruhni tashkil etish nimani ta'minlaydi? A) Bolalarni qat'iy bir joyda o'tirishini B) Bolaning qiziqishiga ko'ra faoliyat tanlash imkonini C) Mashg'ulotlarning faqat ma'ruza va tushuntirish shaklida o'tishini D) Bolalarning bir-biridan ajratilishini To'g'ri javob: B) Bolaning qiziqishiga ko'ra faoliyat tanlash imkonini ✔ Izoh: Markazlar bolaga tanlash, mustaqil izlanish va tengdoshlar bilan hamkorlik qilish imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 43 24. Bolaning yutuqlari, ishlari va kuzatuv yozuvlari jamlangan papka qanday ataladi? A) Portfolio B) Bitiruv diplomi C) Shaxsiy pasport D) Davomat tabeli To'g'ri javob: A) Portfolio✔ Izoh: Portfolio bolaning rivojlanish jarayonini vaqt davomida ko'rsatuvchi ishlar va yozuvlar to'plamidir. 25. Bolaning qiziqishiga asoslangan mavzu (loyiha) yondashuvi nima beradi? A) Faqat ota-onalarga hisobot berish uchun kerak bo'ladi B) Bolalarni chuqur izlanishga va bilimlarni bog'lashga undaydi C) Bolalarni chalg'itib, tarbiyachi belgilagan rejadan uzoqlashtiradi D) Faqat tarbiyachiga tayyorgarlikda qulaylik yaratadi To'g'ri javob: B) Bolalarni chuqur izlanishga va bilimlarni bog'lashga undaydi ✔ Izoh: Bolalar qiziqqan mavzu bo'yicha loyiha bir nechta rivojlanish sohasini birlashtiradi. 26. Bolaning tashqi ko'rinishidagi farq (masalan, chandiq) haqida guruhdagi bolalar savol bermoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Xotirjam va hurmat bilan, har bir inson o'ziga xos ekanini tushuntiradi B) Bolalarni tinchlantirish uchun bolaning tibbiy ma'lumotini aytib beradi C) Bunday savollarni berishni guruhda qattiq taqiqlab qo'yadi D) Bolalarga bu farq ustidan kulish va uni masxara qilishga e'tibor bermay yo'l qo'yadi To'g'ri javob: A) Xotirjam va hurmat bilan, har bir inson o'ziga xos ekanini tushuntiradi ✔ Izoh: Farqlarga oddiy va hurmatli munosabat bolalarda bag'rikenglikni shakllantiradi. 27. Duduqlanadigan bola haqida ota-onaga qanday tavsiya beriladi? A) Duduqlanish o'tib ketguncha bolaga gapirishni taqiqlab qo'yish B) Bolani ko'p odam oldida she'r aytishga majburlab, qo'rquvini yengish C) Bolani duduqlangani uchun koyib, to'g'ri gapirishni talab qilish D) Logopedga murojaat qilish va uyda xotirjam nutq muhitini yaratish To'g'ri javob: D) Logopedga murojaat qilish va uyda xotirjam nutq muhitini yaratish ✔ Izoh: Logoped yordami va xotirjam muloqot muhiti duduqlanishni yengillashtiradi. 28. Bola qulog'iga yoki burniga mayda narsa tiqib oldi. To'g'ri harakat qaysi? A) Hech kimga aytmaslik, narsa o'z-o'zidan chiqib ketishini kutish B) Narsani o'zi chiqarishga urinmay, tibbiyot xodimiga murojaat qilish C) Bolani boshini pastga qilib silkitib, narsani tushirishga harakat qilish D) Cho'p yoki igna bilan chuqurroq kirib, narsani chiqarishga urinish To'g'ri javob: B) Narsani o'zi chiqarishga urinmay, tibbiyot xodimiga murojaat qilish ✔ Izoh: Noto'g'ri urinish narsani chuqurroq itarib, jarohatga olib kelishi mumkin. 29. Vaziyat: Tarbiyachi kuzatuvda bolaning qaychini to'g'ri ushlay olmasligini aniqladi. Keyingi qadam qaysi? A) Kuzatuvni e'tiborsiz qoldirib, keyingi yil yana tekshirib ko'rish B) Bolani qaychini yaxshi ushlaydigan bolalar bilan solishtirib ko'rsatib, ulardan o'rnak olishga undash C) Xavfli bo'lmasin deb bolaga qaychidan foydalanishni butunlay taqiqlash D) Mayda motorikani rivojlantiruvchi o'yinlarni (plastilin, qisqich) rejalashtirish To'g'ri javob: D) Mayda motorikani rivojlantiruvchi o'yinlarni (plastilin, qisqich) rejalashtirish ✔ Izoh: Kuzatuv natijasi asosida aniq qo'llab-quvvatlovchi faoliyat rejalashtiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 44 30. Vaziyat: Bolaning o'ng qo'li bilan emas, chap qo'li bilan rasm chizishini ko'rgan ota-ona xavotirda. Tarbiyachi nima deydi? A) Bu jiddiy nevrologik kasallik belgisi ekanini aytib, shifokorga yuborish B) Chapaqaylik tabiiy xususiyat ekanini, qayta o'rgatish zararli bo'lishini aytish C) Bolani yozuvga o'tishidan oldin majburan o'ng qo'lga o'rgatishni maslahat berish D) Bola o'ng qo'lga o'rgansin deb chap qo'lini bog'lab qo'yishni taklif qilish To'g'ri javob: B) Chapaqaylik tabiiy xususiyat ekanini, qayta o'rgatish zararli bo'lishini aytish✔ Izoh: Chapaqaylik miya faoliyatining tabiiy xususiyati; majburan o'zgartirish nevrozga olib kelishi mumkin. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 45 8-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bola «Muz nima uchun eriydi?» deb so'radi. Tarbiyachining eng to'g'ri harakati qaysi? A) Muzni iliq va sovuq joyga qo'yib, birga kuzatish tajribasini o'tkazish B) Darhol murakkab ilmiy atamalar va formulalar bilan batafsil tushuntirib berish C) Savolni e'tiborsiz qoldirib, rejadagi mashg'ulotni davom ettirish D) «Katta bo'lsang, o'zing bilib olasan» deb savolni keyinroqqa qoldirish To'g'ri javob: A) Muzni iliq va sovuq joyga qo'yib, birga kuzatish tajribasini o'tkazish✔ Izoh: Bolaning savoliga amaliy tajriba orqali javob izlash bilish faolligini qo'llab-quvvatlaydi. 2. Temperamentning qaysi turi tez qo'zg'aluvchan, harakatchan va jahldorlik bilan tavsiflanadi? A) Melanxolik B) Xolerik C) Flegmatik D) Sangvinik To'g'ri javob: B) Xolerik ✔ Izoh: Xolerik temperamentli bola energiyali, ammo tez qizishadi va o'zini tutishi qiyinroq. 3. Erik Erikson bo'yicha 1-yoshgacha bo'lgan davrning asosiy psixosotsial vazifasi nima? A) Tashabbuskorlik va aybdorlik B) Asosiy ishonch va ishonchsizlik C) Ayniyat va rollar chalkashligi (o'smirlik) D) Mehnatsevarlik va ojizlik To'g'ri javob: B) Asosiy ishonch va ishonchsizlik ✔ Izoh: Kattalarning g'amxo'rligi barqaror bo'lsa, chaqaloqda dunyoga asosiy ishonch shakllanadi. 4. Piaget bo'yicha maktabgacha yosh (taxminan 2–7 yosh) qaysi bosqichga mos keladi? A) Formal operatsiyalar bosqichi B) Konkret operatsiyalar bosqichi (7–11 yosh) C) Sensomotor bosqich D) Operatsiyalardan oldingi bosqich To'g'ri javob: D) Operatsiyalardan oldingi bosqich ✔ Izoh: Bu bosqichda ramziy tafakkur va nutq tez rivojlanadi, ammo mantiqiy operatsiyalar hali shakllanmagan. 5. Vaziyat: Bolalar o'yin davomida yangi so'zlarni (masalan, «retsept», «chek») ishlatishni boshlashdi. Bu nimaning natijasi? A) Nutq buzilishi va taqlidning B) Tasodifiy eshitilgan so'zlarning C) Rolli o'yin orqali lug'at boyishining D) Faqat televizor va reklama ta'sirining To'g'ri javob: C) Rolli o'yin orqali lug'at boyishining ✔ Izoh: Rolli o'yin bolalarga yangi so'zlarni mazmunli vaziyatda qo'llash imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 46 6. Vaziyat: Bola mashg'ulotdagi topshiriqni juda tez va oson bajarib, zerikmoqda. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Bolani maqtamay, boshqalar ham tez bajarishini kutish B) Boshqalar tugatguncha jim o'tirib kutishni buyurib qo'yish C) Murakkabroq qo'shimcha topshiriq yoki yordamchi rolini taklif qilish D) Topshiriqni boshidan, sekinroq va diqqat bilan qayta bajarishni talab qilish To'g'ri javob: C) Murakkabroq qo'shimcha topshiriq yoki yordamchi rolini taklif qilish✔ Izoh: Yaqin rivojlanish zonasidagi topshiriq bolaning qiziqishini saqlaydi va rivojlanishini ta'minlaydi. 7. Bola oilasida qiyin moddiy ahvol borligi ma'lum bo'ldi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bolani tengdoshlari oldida achinish bilan gapirib, ularni ham achintiradi B) Bu ma'lumotni sir saqlab, zarur bo'lsa rahbariyat orqali yordam izlaydi C) Boshqa ota-onalarga aytib, yordam yig'adi va bu bilan oilani sharmanda qiladi D) Bolaga boshqalardan kamroq e'tibor berib, alohida o'tqazadi To'g'ri javob: B) Bu ma'lumotni sir saqlab, zarur bo'lsa rahbariyat orqali yordam izlaydi ✔ Izoh: Oila sha'nini saqlash va maxfiylik tarbiyachi etikasining asosi. 8. Gyenesh bloklari bilan ishlaganda «qizil bo'lmagan bloklarni ol» topshirig'i nimani rivojlantiradi? A) Faqat rang nomlarini yodlashni B) Tez yugurish, sakrash va chaqqonlikni C) Inkor mantiqiy amalini tushunishni D) Qo'l mushaklari kuchini To'g'ri javob: C) Inkor mantiqiy amalini tushunishni ✔ Izoh: «Emas» bilan berilgan topshiriqlar inkor tushunchasini va mantiqiy fikrlashni shakllantiradi. 9. Ota-ona bolani bog'chaga olib kelmay qo'ydi va telefonga javob bermayapti. Tarbiyachi nima qiladi? A) Rahbariyatga xabar berib, tartibga ko'ra oila bilan bog'lanish choralarini ko'radi B) Bolaning o'rnini darhol navbatdagi boshqa bolaga beradi C) Hech narsa qilmaydi, bola kasal bo'lsa keyin ota-onasi bilan o'zi kelib qolishini kutadi D) Qo'shnilardan oila haqida mish-mish va ma'lumot yig'adi To'g'ri javob: A) Rahbariyatga xabar berib, tartibga ko'ra oila bilan bog'lanish choralarini ko'radi ✔ Izoh: Bolaning sababsiz kelmasligi uning xavfsizligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin, e'tiborsiz qoldirilmaydi. 10. Oilaviy MTT deganda nima tushuniladi? A) Ota-onalar uchun muntazam o'tkaziladigan tarbiyaviy majlis va seminar B) Oilalar uchun tashkil etilgan dam olish maskani yoki bolalar o'yingohi C) Oila sharoitida, talablar asosida tashkil etilgan kichik maktabgacha ta'lim guruhi D) Bola bog'chaga bormasdan, faqat ota-onasi bilan uyda tarbiyalanadigan har qanday holat To'g'ri javob: C) Oila sharoitida, talablar asosida tashkil etilgan kichik maktabgacha ta'lim guruhi ✔ Izoh: Oilaviy MTT uy sharoitida, talablarga javob beradigan joyda bolalarga maktabgacha ta'lim beradi. 11. Erta yoshda (1–3 yosh) tafakkurning qaysi turi yetakchi bo'ladi? A) Ilmiy-tanqidiy tafakkur B) So'z-mantiqiy tafakkur C) Abstrakt-nazariy (tushunchali) tafakkur D) Ko'rgazmali-harakatli tafakkur To'g'ri javob: D) Ko'rgazmali-harakatli tafakkur ✔ Izoh: Erta yoshda bola narsalar bilan bevosita harakat qilib fikrlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 47 12. Bolada xavotir va qo'rquvlar ko'payishiga nima sabab bo'lishi mumkin? A) Oiladagi stress va kattalarning qo'rqitishi B) Xavfsiz, barqaror va oldindan bilinadigan muhit C) Kattalar bilan mehrli va iliq muloqot D) Barqaror kun tartibi va aniq qoidalar To'g'ri javob: A) Oiladagi stress va kattalarning qo'rqitishi✔ Izoh: Qo'rqitish va beqaror muhit bolada xavotirni kuchaytiradi. 13. Ota-onalar majlisida bitta bolaning xulq-atvoridagi muammo haqida gapirish to'g'rimi? A) Ha, boshqa ota-onalarning maslahat va fikrlarini so'rash kerak B) Ha, bolaning ismini aytib, xatosini aniq misollar bilan tanqid qilish kerak C) Yo'q, bu masala ota-onaning o'zi bilan alohida muhokama qilinadi D) Ha, boshqa ota-onalar ham bilishi uchun albatta gapirish kerak To'g'ri javob: C) Yo'q, bu masala ota-onaning o'zi bilan alohida muhokama qilinadi ✔ Izoh: Bolaga oid shaxsiy ma'lumot maxfiy saqlanadi va faqat uning ota-onasi bilan muhokama qilinadi. 14. Ota-onalarni bolani maktabga tayyorlash bo'yicha xabardor qilishda qaysi mavzu muhim? A) Bolaning ijtimoiy, hissiy, irodaviy va bilish tayyorgarligi B) Faqat bolaning tez, ifodali va xatosiz o'qiy olishi C) Faqat bolaning kiyimi va o'quv qurollari D) Faqat maktab formasi va sumkaning narxi To'g'ri javob: A) Bolaning ijtimoiy, hissiy, irodaviy va bilish tayyorgarligi ✔ Izoh: Maktabga tayyorlik faqat o'qish emas, balki muloqot, mustaqillik va o'zini boshqarish hamdir. 15. Vaziyat: Bolalar mashg'ulotdan keyin o'yinchoqlarni joyiga qaytarmaydi. Qaysi usul ko'proq yordam beradi? A) Tarbiyachining o'zi har safar bolalar ketgach yig'ishtirib qo'yishi B) Har safar yig'ishtirmagan bolalarni guruh oldida qattiq koyib turish C) O'yinchoqlar sonini kamaytirib, qolganini shkafga qulflab qo'yish D) Yig'ishtirish qo'shig'i va kelishilgan signal bilan kundalik an'ana yaratish To'g'ri javob: D) Yig'ishtirish qo'shig'i va kelishilgan signal bilan kundalik an'ana yaratish ✔ Izoh: Qo'shiq va doimiy an'ana yig'ishtirishni yoqimli va odatiy holga aylantiradi. 16. Tarbiyachi bolalar o'ynayotgan paytda telefonda uzoq vaqt shaxsiy yozishma bilan band bo'ldi. Bu qanday baholanadi? A) Hech qanday ta'siri yo'q, chunki tarbiyachi telefonda bo'lsa ham bolalarni ko'rib turadi B) To'g'ri, agar bolalar tinch o'ynab, tarbiyachiga xalaqit bermasa C) Tarbiyachi uchun ruxsat etilgan qisqa dam olish usuli hisoblanadi D) Noto'g'ri, chunki bolalarni nazorat qilish va ular bilan ishlash susayadi To'g'ri javob: D) Noto'g'ri, chunki bolalarni nazorat qilish va ular bilan ishlash susayadi ✔ Izoh: Telefonga chalg'ish bolalar xavfsizligiga tahdid soladi va ish sifatini pasaytiradi. 17. Gender o'ziga xoslik (o'zini qiz yoki o'g'il deb anglash) odatda qachon paydo bo'ladi? A) Tug'ilgan kuniyoq so'z bilan B) Faqat o'smirlikda C) Taxminan 2–3 yoshda D) Faqat maktab yoshida To'g'ri javob: C) Taxminan 2–3 yoshda ✔ Izoh: Taxminan 2–3 yoshda bola o'zini qiz yoki o'g'il deb ataydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 48 18. Tarbiyachining bolalar o'yiniga rahbarlik qilishining to'g'ri usuli qaysi? A) O'yinni tez-tez to'xtatib, xatolar uchun tanbeh berib turish B) O'yinga hech qachon, hatto xavf bo'lsa ham aralashmaslik C) O'yinni boshqarib olmay, kerak bo'lsa rol orqali yo'naltirish D) O'yinni to'liq o'zi boshqarib, har bir harakatga buyruq berish To'g'ri javob: C) O'yinni boshqarib olmay, kerak bo'lsa rol orqali yo'naltirish✔ Izoh: Bilvosita rahbarlik — savol, maslahat yoki rol orqali — bolaning tashabbusini saqlaydi. 19. Mehnat tarbiyasida navbatchilikning ahamiyati nima? A) Bolalarda mas'uliyat, mustaqillik va boshqalarga g'amxo'rlikni shakllantiradi B) Tarbiyachi va yordamchi xodimning kundalik ishini bolalar zimmasiga yuklab qo'yadi C) Faqat bo'sh vaqtni to'ldirish va bolalarni band qilish usuli D) Bolalarni yomon xulqi uchun jazolashning qulay vositasi hisoblanadi To'g'ri javob: A) Bolalarda mas'uliyat, mustaqillik va boshqalarga g'amxo'rlikni shakllantiradi ✔ Izoh: Yoshiga mos navbatchilik bolani jamoaga foyda keltirishga o'rgatadi. 20. Maktabgacha ta'limda TRIZ elementlari nimaga qo'llaniladi? A) Ixtirochilik masalalari orqali ijodiy fikrlashni rivojlantirishga B) Qo'l yozuvini chiroyli va tez qilishga o'rgatishga C) Bolalarni jismoniy chiniqtirish va sog'lomlashtirishga D) Ovqatlanish tartibini va menyuni nazorat qilishga To'g'ri javob: A) Ixtirochilik masalalari orqali ijodiy fikrlashni rivojlantirishga ✔ Izoh: TRIZ ixtirochilik masalalarini yechish nazariyasi bo'lib, bolalarda ijodiy yondashuvni o'stiradi. 21. O'zbekistonda 6 yoshdan 7 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun qaysi tayyorgarlik majburiy hisoblanadi? A) Uch yillik sport tayyorgarligi B) Bir yillik maktabga tayyorlov C) Majburiy tayyorgarlik nazarda tutilmagan D) Ikki yillik chet tili kursi To'g'ri javob: B) Bir yillik maktabga tayyorlov ✔ Izoh: Bolalarni boshlang'ich ta'limga bir yillik majburiy tayyorlash maktabgacha ta'lim tizimining muhim qismidir. 22. «O'ng–chap» tushunchasini o'rgatish nimadan boshlanadi? A) Bolaning o'z tanasiga nisbatan yo'nalishni aniqlashdan B) Xaritada va sxemada yo'nalishlarni topishdan C) Qarshida turgan boshqa odamga nisbatan yo'nalishni aniqlashdan D) Qog'oz varag'ida yo'nalish chiziqlarini chizishdan To'g'ri javob: A) Bolaning o'z tanasiga nisbatan yo'nalishni aniqlashdan ✔ Izoh: Fazoviy mo'ljal o'z tanasidan boshlanib, keyin boshqa narsalarga ko'chiriladi. 23. Ota-onalar bilan ishlashning yakka tartibdagi shakliga qaysi biri kiradi? A) Ochiq eshiklar kuni B) Individual suhbat va maslahat C) Ota-onalar konferensiyasi va umumiy majlis D) Umumiy bayram tadbiri va ertalik To'g'ri javob: B) Individual suhbat va maslahat ✔ Izoh: Individual suhbatda aniq bir bolaning rivojlanishi va muammolari muhokama qilinadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 49 24. Yangi tushunchani o'rgatishda ko'rgazmalilik tamoyili nimani talab qiladi? A) Bolalarga savol bermay, faqat tushuntirishni B) Mavzuni kitobdan o'qib berish bilan cheklanishni C) Faqat og'zaki ta'rif berib, uni bolaga takrorlatishni D) Real narsa, rasm yoki modelga tayanib tushuntirishni To'g'ri javob: D) Real narsa, rasm yoki modelga tayanib tushuntirishni✔ Izoh: Ko'rgazmalilik bolaning obrazli tafakkuriga mos keladi va tushunishni osonlashtiradi. 25. Ota-onalar bilan hamkorlik bo'yicha qaysi xatti-harakat noto'g'ri? A) Ota-onani bolasi oldida tanqid qilish B) Birgalikda yechim izlash C) Bolaning yutuqlari haqida xabar berish D) Ota-onaning fikrini so'rash To'g'ri javob: A) Ota-onani bolasi oldida tanqid qilish ✔ Izoh: Bola oldida ota-onani tanqid qilish uning hurmatini pasaytiradi va hamkorlikni buzadi. 26. Bolaning o'yin paytida o'ziga-o'zi baland ovozda gapirishi Vygotskiy bo'yicha nima? A) Nutq buzilishining dastlabki belgisi, darhol logoped kerak bo'ladi B) Faqat kattalarga ongsiz taqlid qilish natijasi C) Diqqatsizlik va o'yindan chalg'iganlik belgisi D) Egotsentrik nutq, ichki nutqqa o'tib, faoliyatni boshqaradi To'g'ri javob: D) Egotsentrik nutq, ichki nutqqa o'tib, faoliyatni boshqaradi ✔ Izoh: Vygotskiy bu nutqni fikrlash va xulqni boshqarish vositasi, keyinchalik ichki nutqqa aylanishini ko'rsatgan. 27. Sensor o'yinlar (turli to'qimalarni ushlab ko'rish) nimani rivojlantiradi? A) Faqat kuylash va musiqiy eshitishni B) Teri sezgisi, idrok va nutqni (sifat so'zlari) C) Faqat sanash va miqdorni solishtirishni D) Faqat yugurish tezligi va chaqqonlikni To'g'ri javob: B) Teri sezgisi, idrok va nutqni (sifat so'zlari) ✔ Izoh: Yumshoq, qattiq, g'adir-budur kabi sezgilarni nomlash idrok va lug'atni boyitadi. 28. Tarbiyachi bolalarga va'da berib, uni bajarmadi. Bu qanday oqibatga olib keladi? A) Bolalar intizomli bo'ladi B) Hech qanday ta'siri yo'q C) Bolalar va'dani unutib qo'yadi, muammo yo'q D) Bolalarning tarbiyachiga ishonchi pasayadi To'g'ri javob: D) Bolalarning tarbiyachiga ishonchi pasayadi ✔ Izoh: Kattalarning so'ziga sodiqligi bolalar uchun ishonch va namuna asosi. 29. Pedagogik refleksiya nima? A) Tarbiyachining o'z faoliyatini tahlil qilib, xulosa chiqarishi va yaxshilashi B) Faqat yil oxirida rahbariyatga topshiriladigan yillik hisobot C) Bolalarning kun davomidagi xulqini qayd etuvchi kuzatish varag'i D) Ota-onalarning tarbiyachi ishi haqidagi fikrlarini yig'uvchi anonim so'rovnoma natijasi To'g'ri javob: A) Tarbiyachining o'z faoliyatini tahlil qilib, xulosa chiqarishi va yaxshilashi ✔ Izoh: Refleksiya kasbiy o'sishning asosiy vositasi bo'lib, xatolardan o'rganishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 50 30. «Oq terakmi, ko'k terak» o'yini qaysi turga kiradi? A) Stol usti didaktik o'yini B) Konstruktiv o'yin C) Xalq harakatli o'yini D) Rejissyorlik o'yini To'g'ri javob: C) Xalq harakatli o'yini✔ Izoh: Bu o'yinda ikki jamoa qo'l ushlashib turadi va bir-birining zanjirini yorib o'tishga harakat qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 51 9-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Bolalar sayrda barglar yig'ib, ularni kattaligi bo'yicha terib chiqishdi. Bu qaysi sohaga eng ko'p mos? A) Jismoniy rivojlanish B) Bilish jarayoni C) Nutq va savodxonlik D) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish To'g'ri javob: B) Bilish jarayoni✔ Izoh: Kattalik bo'yicha tartiblash (seriatsiya) bilish jarayonining ko'nikmasidir. 2. Ertaklar bolaning nutqiga qanday ta'sir qiladi? A) Nutqqa hech qanday ta'sir qilmaydi, faqat ko'ngil ochadi B) Faqat qo'rquv uyg'otib, bolaning gapirishini kamaytiradi C) Nutqni sekinlashtirib, bolani xayolparast qilib qo'yadi D) Lug'atni boyitadi, voqealar ketma-ketligini tushunishga yordam beradi To'g'ri javob: D) Lug'atni boyitadi, voqealar ketma-ketligini tushunishga yordam beradi ✔ Izoh: Ertaklardagi takrorlanuvchi iboralar va aniq syujet nutq va tafakkurni rivojlantiradi. 3. Rejissyorlik o'yinida bola qanday harakat qiladi? A) O'yinchoqlarni boshqarib, ular uchun gapiradi va syujet tuzadi B) Faqat tomoshabin bo'lib, boshqalarning o'yinini kuzatadi C) Faqat hakamlik qilib, boshqa bolalarning qoidaga rioyasini tekshiradi D) Faqat tarbiyachi ko'rsatgan jismoniy mashqni bajaradi To'g'ri javob: A) O'yinchoqlarni boshqarib, ular uchun gapiradi va syujet tuzadi ✔ Izoh: Rejissyorlik o'yinida bola o'yinchoq-qahramonlarni harakatlantirib, ular nomidan gapiradi. 4. Pedagogik diagnostikaning maqsadi nima? A) Bolaning rivojlanish darajasini aniqlab, ishni moslashtirish B) Past natija ko'rsatgan bolani boshqa guruhga o'tkazish C) Ota-onalarning tarbiyadagi xatolarini tanqid qilib ko'rsatish D) Bolalarni «yaxshi» va «yomon»ga ajratib, ro'yxat tuzish To'g'ri javob: A) Bolaning rivojlanish darajasini aniqlab, ishni moslashtirish ✔ Izoh: Diagnostika natijalari individual yordam rejalashtirish va ta'limni bolaga moslashtirish uchun ishlatiladi. 5. Bolalar bilan suhbatda tarbiyachining nutqi qanday bo'lishi kerak? A) Aniq, savodli, ifodali va yoshga mos B) Faqat jargon va kichraytma so'zlar bilan C) Tez, qisqa va kattalar uslubida D) Faqat bir xil, past ohangda va sekin To'g'ri javob: A) Aniq, savodli, ifodali va yoshga mos ✔ Izoh: Bolalar kattalar nutqiga taqlid qiladi, shuning uchun tarbiyachi nutqi namuna bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 52 6. Vaziyat: Bola o'yinchoqni sindirib qo'ydi va qo'rqib turibdi. Tarbiyachining eng to'g'ri munosabati qaysi? A) Ota-onasidan sindirilgan o'yinchoq uchun pul talab qilish B) Tinchlantirib, nima bo'lganini so'rash va birga tuzatish yo'lini izlash C) Boshqa bolalar oldida ayblab, ehtiyotsizligini birma-bir muhokama qilish D) Baqirib, uni bir hafta davomida o'yinlardan chetlatish To'g'ri javob: B) Tinchlantirib, nima bo'lganini so'rash va birga tuzatish yo'lini izlash✔ Izoh: Xotirjam munosabat bolaga xatoni tan olish va oqibatini tuzatishni o'rgatadi, qo'rquv esa yashirishga undaydi. 7. Bo'g'in nima asosida hosil bo'ladi? A) Faqat urg'u asosida B) Faqat tutuq belgisi asosida C) Faqat undosh tovush asosida D) Unli tovush asosida To'g'ri javob: D) Unli tovush asosida ✔ Izoh: O'zbek tilida so'zdagi bo'g'inlar soni unlilar soniga teng. 8. Bolada to'g'ri qomatni shakllantirish uchun nima muhim? A) Bolani faqat yumshoq divan va kreslolarda o'tirg'izish B) Og'ir sumkani doim bir yelkada ko'tarib yurishga o'rgatish C) Bolani kun bo'yi bir joyda qimirlatmay, to'g'ri o'tirishga majburlab qo'yish D) Mebel bola bo'yiga mos bo'lishi va o'tirishini nazorat qilish To'g'ri javob: D) Mebel bola bo'yiga mos bo'lishi va o'tirishini nazorat qilish ✔ Izoh: Bo'yga mos stol-stul va to'g'ri o'tirish odati qomat buzilishining oldini oladi. 9. Vaziyat: Tarbiyachi «Har bir bola rasmni bir xil chizishi kerak, aks holda baho past» deb aytdi. Bu qaysi tamoyilga zid? A) Sanitariya-gigiyena me'yorlari tamoyiliga B) Xavfsizlik va jismoniy salomatlik tamoyiliga C) Individual yondashuv va ijodkorlik tamoyillariga D) Kun tartibi va vaqtni to'g'ri taqsimlash talabiga To'g'ri javob: C) Individual yondashuv va ijodkorlik tamoyillariga ✔ Izoh: Har bir bolaning o'z ifoda uslubi bo'ladi, ijodiy faoliyatda bir xillik talab qilinmaydi. 10. Bolaning ko'ziga qum tushdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolaga ko'zini qo'li bilan qattiq ishqalab, qumni o'zi tozalashni aytadi B) Ko'zni ishqalatmay, toza suvda yuvib, tibbiyot xodimiga ko'rsatadi C) Ko'zni barmoq bilan ochib, qumni o'zi chiqarishga urinadi D) E'tibor bermasdan, o'yinni davom ettirishga ruxsat beradi To'g'ri javob: B) Ko'zni ishqalatmay, toza suvda yuvib, tibbiyot xodimiga ko'rsatadi ✔ Izoh: Ishqalash ko'z shilliq qavatini shikastlaydi; toza suv bilan yuvish to'g'ri. 11. Bilish jarayoni sohasiga qaysi ko'nikma kirmaydi? A) Sabab va oqibatni aniqlash B) Oddiy muammoni yechish C) Arqonda sakrash D) Narsalarni tasniflash To'g'ri javob: C) Arqonda sakrash ✔ Izoh: Arqonda sakrash yirik motorikaga, ya'ni jismoniy rivojlanish sohasiga kiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 53 12. Jismoniy rivojlanish sohasiga qaysi faoliyat kirmaydi? A) To'g'ri ovqatlanish haqida suhbat B) Harakatli o'yinlar C) Topishmoqlarni topish D) Ertalabki badantarbiya To'g'ri javob: C) Topishmoqlarni topish✔ Izoh: Topishmoq topish tafakkur va nutqni rivojlantiradi, jismoniy soha bilan bevosita bog'liq emas. 13. Artikulyatsion gimnastika nima uchun o'tkaziladi? A) Nutq a'zolari (til, lab) harakatchanligini rivojlantirish uchun B) Ko'rish o'tkirligini oshirib, ko'z mushaklarini dam oldirish uchun C) Oyoq mushaklarini mustahkamlab, qomatni tuzatish uchun D) Qo'l va barmoq mushaklarini kuchaytirish uchun To'g'ri javob: A) Nutq a'zolari (til, lab) harakatchanligini rivojlantirish uchun ✔ Izoh: Artikulyatsion mashqlar tovushlarni to'g'ri talaffuz qilishga tayyorlaydi. 14. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning savollariga doim «keyin» deb javob bermoqda. Bu nutq rivojlanishiga qanday ta'sir qiladi? A) Bolaning savol berish va muloqotga intilishini susaytiradi B) Hech qanday ta'sir qilmaydi, bolalar baribir so'rayveradi C) Bolani mustaqil bo'lishga va javobni o'zi topishga o'rgatadi D) Bolaning nutqini tezlashtirib, savollarini aniqroq qiladi To'g'ri javob: A) Bolaning savol berish va muloqotga intilishini susaytiradi ✔ Izoh: Savollarga e'tibor berish bolaning bilishga qiziqishi va nutq faolligini qo'llab-quvvatlaydi. 15. Guruhga qandli diabeti bo'lgan bola keldi. Qaysi chora muhim? A) Bolani boshqalardan ajratib, alohida xonada ovqatlantirish B) Tibbiyot xodimi va ota-ona bilan ovqatlanish va favqulodda harakatlar rejasini kelishish C) Qand miqdori oshmasligi uchun bolani bog'chada kun davomida umuman ovqatlantirmaslik kerak D) Bolaga kayfiyati ko'tarilishi uchun istagancha shirinlik berib turish To'g'ri javob: B) Tibbiyot xodimi va ota-ona bilan ovqatlanish va favqulodda harakatlar rejasini ✔ kelishish Izoh: Surunkali kasalligi bo'lgan bola uchun aniq tibbiy reja xavfsizlikni ta'minlaydi. 16. Vaziyat: Tarbiyachi ertalabki qabulda bolalarning kayfiyatini tekshirish uchun qanday usuldan foydalanishi mumkin? A) Bolalarni jim o'tirishga majburlash B) Ertalabki doira yoki «kayfiyat tasvirlari» orqali suhbat C) Faqat ota-onadan so'rash D) Har bir bolani savol-javob bilan imtihon qilib, kayfiyatini baholash To'g'ri javob: B) Ertalabki doira yoki «kayfiyat tasvirlari» orqali suhbat ✔ Izoh: Ertalabki doira bolaga his-tuyg'ularini ifoda etish va guruhga tegishlilik hissini beradi. 17. Autizm spektridagi buzilish (ASB) bo'lgan bolalarga ko'pincha nima xos? A) Faqat ko'rish o'tkirligining pasayishi, rang ajrata olmaslik va ko'zning tez charchashi B) Doimiy yuqori isitma va tez-tez shamollab turish C) Muloqot va ijtimoiy o'zaro ta'sirdagi qiyinchilik, takroriy xatti-harakatlar D) Faqat jismoniy kuchsizlik va tez charchab qolish To'g'ri javob: C) Muloqot va ijtimoiy o'zaro ta'sirdagi qiyinchilik, takroriy xatti-harakatlar ✔ Izoh: ASB muloqot, ijtimoiy o'zaro ta'sir va xulqdagi o'ziga xosliklar bilan tavsiflanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 54 18. «Tarbiya biz uchun yo hayot — yo mamot, yo najot — yo halokat masalasidir» degan fikr kimga tegishli? A) Munavvar qori B) Abdulla Avloniy C) Mahmudxo'ja Behbudiy D) Abdurauf Fitrat To'g'ri javob: B) Abdulla Avloniy✔ Izoh: Bu mashhur fikr Abdulla Avloniyning «Turkiy guliston yoxud axloq» asaridan olingan. 19. Alohida ehtiyojli bolaga ko'rsatma berishda «bosqichma-bosqich» usul nimani anglatadi? A) Jarayonga e'tibor bermay, faqat oxirgi natijani talab qilish B) Murakkab vazifani kichik, ketma-ket qadamlarga bo'lib o'rgatish C) Vazifani bir marta aytib, uni takrorlamasdan bola mustaqil bajarishini kutish D) Bolaning o'zi tajriba orqali o'rganishini kutib turish To'g'ri javob: B) Murakkab vazifani kichik, ketma-ket qadamlarga bo'lib o'rgatish ✔ Izoh: Kichik qadamlar bolaga vazifani tushunish va muvaffaqiyatga erishishni osonlashtiradi. 20. Og'zaki ta'lim metodlariga qaysi biri kiradi? A) Hikoya qilish va suhbat B) Tajriba o'tkazish C) Rasmlarni namoyish qilish D) Mashq bajarish To'g'ri javob: A) Hikoya qilish va suhbat ✔ Izoh: Hikoya, suhbat, tushuntirish, badiiy so'z o'qish og'zaki metodlar guruhiga kiradi. 21. Vaziyat: Bola guruhda «yomon so'z» ishlatdi. Tarbiyachining to'g'ri munosabati qaysi? A) Xotirjam ravishda bu so'z boshqalarni xafa qilishini tushuntirib, muqobil ifodani taklif qilish B) So'zni takrorlab kulish va bolalarga ham buni hazil deb tushuntirish C) Bolani hamma oldida qattiq koyib, bunday so'z aytgani uchun uyaltirib qo'yish D) Bolani darhol guruhdan chiqarib, ota-onasini chaqirib, shikoyat qilish To'g'ri javob: A) Xotirjam ravishda bu so'z boshqalarni xafa qilishini tushuntirib, muqobil ifodani ✔ taklif qilish Izoh: Xotirjam tushuntirish va muqobil so'z bolaga hissiyotni madaniy ifodalashni o'rgatadi. 22. Kuzatuvni yozib borishda qaysi yozuv to'g'riroq? A) «Ali juda yaxshi, odobli va itoatkor bola, u bilan hech qanday muammo yo'q» B) «Ali kubiklardan 5 qavatli minora qurdi va uni sanab chiqdi» C) «Ali guruhdagi boshqa bolalardan ancha aqlli va tezkor» D) «Ali dangasa, topshiriqlarni bajarishni umuman istamaydi» To'g'ri javob: B) «Ali kubiklardan 5 qavatli minora qurdi va uni sanab chiqdi» ✔ Izoh: Kuzatuv yozuvlari baho emas, balki aniq va xolis faktlarni aks ettirishi kerak. 23. Nafas mashqlari bolalar uchun nima uchun foydali? A) Faqat ovozni kuchaytiradi va qo'shiq aytishga tayyorlaydi B) Faqat uyquni qochiradi va bolani kun bo'yi tetik qiladi C) O'pka faoliyatini yaxshilaydi va to'g'ri nafas olishga o'rgatadi D) Faqat ishtahani pasaytiradi va bolalarda ortiqcha vaznning oldini oladi To'g'ri javob: C) O'pka faoliyatini yaxshilaydi va to'g'ri nafas olishga o'rgatadi ✔ Izoh: Nafas mashqlari burun orqali to'g'ri nafas olish va nafas tizimini mustahkamlashga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 55 24. Tarbiyachi applikatsiya mashg'ulotida bolalarga qaychi tarqatmoqchi. Bu ish qanday tashkil etiladi? A) Yoshga mos qaychi bilan, tarbiyachi nazoratida, qoidalar o'rgatilib B) Bolalarga istalgan o'tkir qaychi berib, nazoratsiz qoldiriladi C) Qaychi bilan xona bo'ylab erkin yurish va hatto yugurishga ham ruxsat beriladi D) Qaychini o'tkir uchini oldinga qaratib uzatish o'rgatiladi To'g'ri javob: A) Yoshga mos qaychi bilan, tarbiyachi nazoratida, qoidalar o'rgatilib✔ Izoh: O'tkir buyumlar faqat nazorat ostida va to'g'ri uzatish, saqlash qoidalari bilan ishlatiladi. 25. Nogironlik haqidagi zamonaviy (ijtimoiy) yondashuvga ko'ra asosiy to'siq nima? A) Faqat bolaning tanasidagi nuqson va uning kasalligi B) Jamiyat va muhitdagi to'siqlar hamda noto'g'ri munosabat C) Bolaning o'zida o'qishga xohish yo'qligi D) Bolaning oilasi va uning moddiy ahvoli To'g'ri javob: B) Jamiyat va muhitdagi to'siqlar hamda noto'g'ri munosabat ✔ Izoh: Ijtimoiy model to'siqlarni bartaraf etish orqali ishtirokni ta'minlashni ilgari suradi. 26. Vaziyat: Bola tarbiyachiga yangi tug'ilgan ukasi haqida achchiq gapirib, rashk qilmoqda. Tarbiyachi qanday munosabat bildiradi? A) «Bunday gapirish uyat, ukangni yaxshi ko'rishing kerak» deb boshqalar oldida qattiq koyish B) Mavzuni darhol o'zgartirib, bolaning gaplariga umuman e'tibor bermaslik C) Ota-onaga bolani ukasi haqida yomon gapirgani uchun jazolashni aytish D) Bolaning his-tuyg'usini tushunib, nomlab berish va unga alohida e'tibor ko'rsatish To'g'ri javob: D) Bolaning his-tuyg'usini tushunib, nomlab berish va unga alohida e'tibor ko'rsatish ✔ Izoh: Rashk tabiiy tuyg'u; uni tan olish va bolaga mehr ko'rsatish xavotirni kamaytiradi. 27. Guruhda yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olishda qaysi chora asosiy? A) O'yinchoqlarni yuvmaslik, faqat chang bosganda artish B) Qo'l gigiyenasi, shamollatish, tozalash va kasal bolani ajratish C) Derazalarni doim yopiq saqlab, xonani issiq tutish D) Bolalarni bir xil umumiy idishdan ovqatlantirib, idishlarni kamroq yuvish To'g'ri javob: B) Qo'l gigiyenasi, shamollatish, tozalash va kasal bolani ajratish ✔ Izoh: Gigiyena, toza havo va kasal bolani o'z vaqtida ajratish infeksiya tarqalishini kamaytiradi. 28. Vaziyat: Ota-ona «Bog'chada faqat o'ynashadi, hech narsa o'rgatishmaydi» deb shikoyat qildi. Tarbiyachining to'g'ri javobi qaysi? A) O'yinda rivojlanayotgan ko'nikmalarni misollar va bola ishlari bilan ko'rsatish B) Shikoyatga javob bermay, ota-onani to'g'ridan-to'g'ri muassasa rahbariyatiga yo'naltirish C) Ota-onani dasturni bilmaslikda va tarbiyachi ishiga aralashishda ayblash D) Ota-onaga qo'shilib, o'yinlarni kamaytirib, bolalarga ko'proq yozdirish To'g'ri javob: A) O'yinda rivojlanayotgan ko'nikmalarni misollar va bola ishlari bilan ko'rsatish ✔ Izoh: O'yin maktabgacha yoshda asosiy o'rganish usuli ekanini aniq dalillar bilan tushuntirish ishonchni oshiradi. 29. Autizm spektridagi bola uchun kun tartibini tashkil etishda nima muhim? A) Har kuni kutilmagan o'zgarishlar kiritib, moslashuvni mashq qilish B) Ogohlantirmasdan faoliyatni tez-tez almashtirib turish C) Bolaga kun tartibi haqida hech narsa aytmaslik D) Oldindan ma'lum, barqaror tartib va vizual jadval To'g'ri javob: D) Oldindan ma'lum, barqaror tartib va vizual jadval ✔ Izoh: Barqarorlik va vizual tayanchlar ASB bo'lgan bolaning xavotirini kamaytiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 56 30. Sog'lom turmush tarziga oid tushunchalarni bolalarga qaysi shaklda berish samarali? A) O'yin, suhbat va kundalik faoliyatda amaliy mashq qilish orqali B) Faqat qattiq taqiqlar va ularni buzganlarni jazolash orqali C) Faqat kattalar uchun yozilgan tibbiy ma'ruzalarni o'qib berish orqali D) Faqat qo'rqitish va kasalliklar oqibatini ko'rsatish orqali To'g'ri javob: A) O'yin, suhbat va kundalik faoliyatda amaliy mashq qilish orqali✔ Izoh: Bolalar sog'lom odatlarni o'yin va kundalik amaliyot orqali yaxshi o'zlashtiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 57 10-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. O'yin vaqtida tarbiyachining vazifasiga nima kirmaydi? A) Xavfsizlikni ta'minlash va xavfli vaziyatni oldini olish B) Bolalarni kuzatish va muhim holatlarni yozib borish C) Kerak bo'lganda o'yinni yangi g'oya bilan boyitish D) Bolalarni bir xil o'yinni bir xil tarzda o'ynashga majburlash To'g'ri javob: D) Bolalarni bir xil o'yinni bir xil tarzda o'ynashga majburlash✔ Izoh: Majburlash o'yinning erkin tabiatiga zid; tarbiyachi qo'llab-quvvatlovchi va kuzatuvchi bo'ladi. 2. Butunjahon bolalar kuni qaysi sanaga to'g'ri keladi? A) 1-iyun B) 20-noyabr C) 1-oktabr D) 10-dekabr To'g'ri javob: B) 20-noyabr ✔ Izoh: 20-noyabr Bola huquqlari konvensiyasi qabul qilingan kun bo'lib, Butunjahon bolalar kuni sifatida nishonlanadi. 3. Ajrashgan ota-onalardan biri bolani olib ketmoqchi, ikkinchisi esa bunga qarshi ekanini avval aytgan edi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bolaning o'zidan kim bilan uyga ketishni xohlashini so'rab, aynan shunga qat'iy amal qiladi B) Qaysi ota-ona ko'proq yoqsa va ishonchli ko'rinsa, bolani o'shanga beradi C) Ota-onalar o'rtasidagi bahsni o'zi hakam bo'lib hal qilishga urinadi D) Rasmiy hujjatlar va muassasa tartibiga amal qilib, rahbariyat bilan maslahatlashadi To'g'ri javob: D) Rasmiy hujjatlar va muassasa tartibiga amal qilib, rahbariyat bilan ✔ maslahatlashadi Izoh: Bunday masalalar hujjat va qonuniy qarorlar asosida, rahbariyat ishtirokida hal qilinadi. 4. Ota-onalarni tarbiya masalalarida pedagogik bilim bilan qurollantirish nima deb ataladi? A) Ota-onalarni tekshirish B) Ota-onalarni pedagogik ma'rifatlash C) Ota-onalarni pedagogik attestatsiya qilish D) Ota-onalarni rag'batlantirish To'g'ri javob: B) Ota-onalarni pedagogik ma'rifatlash ✔ Izoh: Pedagogik ma'rifatlash ota-onalarga bola rivojlanishi va tarbiyasi haqida bilim berishdir. 5. Vaziyat: 3 yoshli bola ovqatlanishda qoshiqni o'zi ushlashga harakat qiladi, lekin to'kib yuboradi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ovqatni to'kkani uchun koyib, ehtiyot bo'lishni aytish B) Qoshiqni olib, bolani o'zi tez yedirib qo'yish C) Mustaqilligini rag'batlantirib, sabr bilan yordam berish D) Bolani boshqalarga xalaqit bermasin deb alohida stolga o'tkazish To'g'ri javob: C) Mustaqilligini rag'batlantirib, sabr bilan yordam berish ✔ Izoh: Erikson bo'yicha bu yoshda mustaqillikni qo'llab-quvvatlash avtonomiya hissini shakllantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 58 6. Shovqinli markazlar (qurilish, rolli o'yin) qanday joylashtirilishi maqsadga muvofiq? A) Kitob burchagi va tinch joy yonida B) Uyqu xonasi ichida, karavotlar yonida C) Tinch markazlardan (kitob burchagi) uzoqroqda D) Eshik oldida, o'tish yo'lining o'rtasida To'g'ri javob: C) Tinch markazlardan (kitob burchagi) uzoqroqda✔ Izoh: Shovqinli va tinch faoliyat hududlarini ajratish bolalarning bir-biriga xalaqit berishini kamaytiradi. 7. Bolaning bilishga qiziqishini qo'llab-quvvatlashda tarbiyachining qaysi xatti-harakati to'g'ri? A) Savollarini rag'batlantirib, javobni birga izlash B) Savollarga faqat «keyin» deb javob berish C) Faqat tarbiyachi savol berishi mumkinligini aytish D) Ko'p savol bergani uchun tanbeh berish To'g'ri javob: A) Savollarini rag'batlantirib, javobni birga izlash ✔ Izoh: Savolni qadrlash va birga izlash bolaning bilish motivatsiyasini kuchaytiradi. 8. Tarbiyachining kasbiy kompetensiyalariga qaysilar kiradi? A) Faqat chet tilini bilish va kompyuterda ishlay olish B) Faqat jismoniy kuch, chidamlilik va yaxshi sport tayyorgarligi C) Pedagogik, kommunikativ, tashkiliy va refleksiv kompetensiyalar D) Faqat musiqiy qobiliyat va qo'shiq ayta olish mahorati To'g'ri javob: C) Pedagogik, kommunikativ, tashkiliy va refleksiv kompetensiyalar ✔ Izoh: Tarbiyachi bolalar bilan ishlash, muloqot, tashkil etish va o'zini tahlil qilish ko'nikmalariga ega bo'lishi kerak. 9. «Men-xabar» (Men-ifoda) usuliga mos jumla qaysi? A) «Siz mas'uliyatsiz ota-onasiz, bolangizning kelajagi sizni qiziqtirmaydi» B) «Siz doim bolani kech olib kelasiz va bu bilan butun guruhga, mening ishimga xalaqit berasiz» C) «Bola kech kelsa, men mashg'ulotni qayta boshlayman va bu meni xavotirlantiradi» D) «Hech qachon vaqtida kelmaysiz, endi bunday qilsangiz rahbariyatga aytaman» To'g'ri javob: C) «Bola kech kelsa, men mashg'ulotni qayta boshlayman va bu meni ✔ xavotirlantiradi» Izoh: Men-xabar ayblovsiz o'z his-tuyg'usi va vaziyatni ifodalab, muloqotni yumshatadi. 10. Bolaning savollar yoshi («Nima uchun?» davri) odatda qachon kuchayadi? A) Faqat 10 yoshdan keyin B) Faqat o'smirlikda C) Taxminan 3–5 yoshda D) Taxminan 6 oylikda To'g'ri javob: C) Taxminan 3–5 yoshda ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda bilishga qiziqish kuchayib, bola sabab-oqibat haqida ko'p so'raydi. 11. Bir xil miqdordagi suvni keng va tor idishga quyganda bola tor (baland) idishda suv ko'p deydi. Bu hodisani qaysi olim chuqur o'rgangan? A) Yan Amos Komenskiy B) Fridrix Fryobel C) Jan Piaje D) Mariya Montessori To'g'ri javob: C) Jan Piaje ✔ Izoh: Piaje miqdor saqlanishi tushunchasi maktabgacha yoshda hali shakllanmaganini tajribalarda ko'rsatgan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 59 12. Vaziyat: Bola o'yin vaqtida qo'li bilan yuzini yopib «Meni ko'rmayapsiz» deydi (2,5 yosh). Bu nimaning belgisi? A) Aqliy zaiflik va rivojlanishdagi kechikish belgisi B) Ko'rish kasalligi yoki ko'z charchashi C) Kattalarni qasddan aldashga urinish D) Egotsentrik idrokning yoshga xos ko'rinishi To'g'ri javob: D) Egotsentrik idrokning yoshga xos ko'rinishi✔ Izoh: Kichik bola o'zi ko'rmasa, boshqalar ham uni ko'rmaydi deb o'ylashi mumkin; bu tabiiy bosqich. 13. Vaziyat: 5 yoshli bola «Men yomonman» deb tez-tez gapiradi. Tarbiyachining to'g'ri yondashuvi qaysi? A) Bunga qo'shilib, yaxshi bo'lishi uchun bundan keyin ko'proq harakat qilishi kerakligini aytish B) E'tibor bermay, bu gaplar o'z-o'zidan to'xtashini kutish C) Kuchli tomonlarini aniq misollar bilan ko'rsatib, muvaffaqiyat vaziyatini yaratish D) Uni boshqa bolalarga misol qilib, xulqini tanqid qilish To'g'ri javob: C) Kuchli tomonlarini aniq misollar bilan ko'rsatib, muvaffaqiyat vaziyatini yaratish ✔ Izoh: Ijobiy tajriba va aniq maqtov salbiy o'zini baholashni o'zgartirishga yordam beradi. 14. Bola odatda nechanchi oyda mustaqil yura boshlaydi? A) Taxminan 3 oyda B) Taxminan 2,5 yosh atrofida C) Taxminan 4 yoshda D) Taxminan 12 oy atrofida To'g'ri javob: D) Taxminan 12 oy atrofida ✔ Izoh: Ko'pchilik bolalar 10–15 oy oralig'ida mustaqil qadam tashlay boshlaydi. 15. L.S. Vygotskiy kiritgan «yaqin rivojlanish zonasi» tushunchasi nimani anglatadi? A) Bola allaqachon hech qanday yordamsiz, butunlay mustaqil bajaradigan vazifalar sohasini B) Guruh xonasidagi bolalar o'ynaydigan rivojlantiruvchi o'yin maydonchasini C) Bolaning yashash joyiga eng yaqin joylashgan bog'chani D) Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan vazifalar sohasini To'g'ri javob: D) Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan ✔ vazifalar sohasini Izoh: Yaqin rivojlanish zonasi hozirgi va yordam bilan erishiladigan daraja orasidagi farqdir. 16. Bolalar narsalar og'irligini taqqoslashda qaysi usuldan foydalanadi? A) Narsalarning soyasi uzunligini taqqoslash B) Qo'lda ushlab ko'rish va pallali tarozida tekshirish C) Narsalar orasidagi masofani qadam bilan o'lchash D) Narsalarning rangiga va kattaligiga qarab taxmin qilish To'g'ri javob: B) Qo'lda ushlab ko'rish va pallali tarozida tekshirish ✔ Izoh: Og'irlik qo'lda sezish va pallali tarozi orqali ko'rgazmali taqqoslanadi. 17. Ma'naviy-axloqiy tarbiyada qaysi usul maktabgacha yoshdagi bolalar uchun samarali? A) Faqat axloqiy qoidalarni yod oldirib, ularni har kuni ertalab takrorlatish B) Kattalar namunasi, ertaklar va hayotiy vaziyatlarni muhokama qilish C) Faqat yaxshi xulq uchun shirinlik va sovg'a bilan mukofotlash D) Faqat yomon xulq uchun jazolash va tanbeh berish To'g'ri javob: B) Kattalar namunasi, ertaklar va hayotiy vaziyatlarni muhokama qilish ✔ Izoh: Bolalar axloqiy me'yorlarni namuna va tushunarli vaziyatlar orqali o'zlashtiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 60 18. Maktabgacha yoshda ixtiyoriylik (o'z xulqini maqsadga bo'ysundirish) qaysi faoliyatda yaxshi rivojlanadi? A) Faqat multfilm tomosha qilishda B) Qoidali o'yinlarda C) Faqat uyquda D) Faqat yolg'iz qolganda To'g'ri javob: B) Qoidali o'yinlarda✔ Izoh: Qoidali o'yinlarda bola o'z xohishini qoidaga bo'ysundirishni o'rganadi. 19. Vygotskiy fikriga ko'ra o'yin bolaga qanday ta'sir qiladi? A) Yaqin rivojlanish zonasini yaratadi B) Faqat dam olish vositasi C) Faqat jismoniy rivojlantiradi D) Rivojlanishni to'xtatadi To'g'ri javob: A) Yaqin rivojlanish zonasini yaratadi ✔ Izoh: O'yinda bola o'z odatdagi imkoniyatidan «bir bosh baland» harakat qiladi. 20. Tarbiyachi bola haqida ma'lumotni ota-onaning roziligisiz uchinchi shaxsga (masalan, qo'shniga) aytdi. Bu nima? A) Normal holat, chunki qo'shni yaqin inson B) Ochiqlik va shaffoflik namunasi C) Maxfiylik va kasbiy etikaning buzilishi D) Ota-onalar va jamoatchilik bilan hamkorlik To'g'ri javob: C) Maxfiylik va kasbiy etikaning buzilishi ✔ Izoh: Bola va oila haqidagi ma'lumot vakolatsiz shaxslarga oshkor etilmaydi. 21. Oila bilan muloqotda madaniy va diniy farqlarga qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Bunday oilalarning bolalarini guruhda alohida o'tqazish B) Oilaning qadriyatlariga hurmat bilan qarab, bolani kamsitmaslik C) Farqlarni guruhda hazil va masxara mavzusiga aylantirish D) O'z qarashlarini oilaga to'g'ri yo'l sifatida majburlab singdirish To'g'ri javob: B) Oilaning qadriyatlariga hurmat bilan qarab, bolani kamsitmaslik ✔ Izoh: Bag'rikenglik va hurmat har bir oila bilan samarali hamkorlikka asos bo'ladi. 22. Ota-ona tarbiyachiga «Bolam uyda boshqacha, bog'chada nega bunday?» deb hayron bo'ldi. Qaysi tushuntirish to'g'ri? A) Bunday farq faqat jiddiy kasallikning dastlabki belgisi hisoblanadi B) Turli muhitda bola turlicha tutishi tabiiy, sababini birga kuzatish mumkin C) Bola ataylab ota-onani aldab, bog'chada butunlay boshqacha bola bo'lib ko'rinishga urinmoqda D) Bog'chada bola bilan umuman ishlanmayapti, shuning uchun u o'zgargan To'g'ri javob: B) Turli muhitda bola turlicha tutishi tabiiy, sababini birga kuzatish mumkin ✔ Izoh: Muhit, tengdoshlar va kattalar talablari bola xulqiga ta'sir qiladi; ma'lumot almashish muhim. 23. Maktabgacha ta'lim tizimida «ta'lim sifatini baholash» nimaga qaratilgan? A) Bolalarni bilim darajasiga ko'ra reytingga ajratib, e'lon qilishga B) Faqat qog'oz hisobotlarni ko'paytirib, nazoratni kuchaytirishga C) Bolalar rivojlanishi uchun sharoit va jarayon sifatini yaxshilashga D) Tarbiyachilarni kamchiliklari uchun jazolab, ularning maoshini kamaytirishga To'g'ri javob: C) Bolalar rivojlanishi uchun sharoit va jarayon sifatini yaxshilashga ✔ Izoh: Sifatni baholash kamchiliklarni aniqlab, ta'lim muhitini yaxshilash vositasidir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 61 24. Katta guruhda 10 ichida sanashni o'rgatishda qaysi yo'nalish to'g'ri? A) To'g'ri va teskari sanash, qo'shni sonlarni aniqlash B) Faqat sonlarni yozishni mashq qilish C) Faqat birdan o'ngacha bir marta sanash D) Sonlarni qo'shiq orqali yod oldirish bilan cheklanish To'g'ri javob: A) To'g'ri va teskari sanash, qo'shni sonlarni aniqlash✔ Izoh: Sonlar ketma-ketligi va qo'shni sonlarni bilish son tushunchasini mustahkamlaydi. 25. Vaziyat: Ota-ona bog'chaga qimmat elektron o'yinchoq sovg'a qildi, lekin u faqat bitta tugma bosishni talab qiladi. Rivojlantiruvchi qiymati haqida nima deyish mumkin? A) Elektron bo'lgani uchun oddiy kubiklardan ancha foydaliroq bo'ladi B) Ochiq materiallarga nisbatan tasavvur va ijodni kamroq rivojlantiradi C) Zamonaviy bo'lgani sababli har bir guruh uchun majburiy hisoblanadi D) Qimmat bo'lgani uchun eng rivojlantiruvchi o'yinchoq hisoblanadi To'g'ri javob: B) Ochiq materiallarga nisbatan tasavvur va ijodni kamroq rivojlantiradi ✔ Izoh: Bola harakatini bitta funksiya bilan cheklaydigan o'yinchoqlar ijodiy o'yinni kam rag'batlantiradi. 26. Tarbiyachi o'z guruhida innovatsion usulni qo'llamoqchi. Qanday yo'l tutish to'g'ri? A) Xavf tug'ilmasligi uchun yangi usullardan umuman voz kechish B) Usulni o'rganib, yoshga mosligini tekshirib, metodist bilan maslahatlashib joriy etish C) Hech kimga aytmay, darhol hamma mashg'ulotlarda va kun tartibida to'liq qo'llay boshlash D) Usul ommabop bo'lgani uchun bolalarga mosligini tekshirmasdan qo'llash To'g'ri javob: B) Usulni o'rganib, yoshga mosligini tekshirib, metodist bilan maslahatlashib joriy ✔ etish Izoh: Asoslangan va puxta rejalashtirilgan innovatsiya ta'lim sifatini oshiradi. 27. Bola 3 qismli pazlni mustaqil yig'adi, 6 qismlisini esa tarbiyachi maslahati bilan yig'a oladi. Bu holat qaysi tushunchani ko'rsatadi? A) Yaqin rivojlanish zonasini B) Ixtiyorsiz diqqatni C) Sensor etalonlarni D) Kardinallik (miqdor) tamoyilini To'g'ri javob: A) Yaqin rivojlanish zonasini ✔ Izoh: Yordam bilan bajariladigan murakkabroq vazifa yaqin rivojlanish zonasiga kiradi. 28. Vaziyat: Guruh xonasi kichik, faoliyat markazlari uchun joy yetishmayapti. Eng maqbul yechim qaysi? A) Joy yo'qligi sababli faoliyat markazlarini guruhda butunlay bekor qilish B) Bolalarni joy tejash uchun asosan stulda o'tirib ishlashga majburlash C) Ko'chma qutilar va ko'p funksiyali hududlardan foydalanib, markazlarni almashtirish D) Hamma materiallarni bitta katta stolga yig'ib, navbat bilan berish To'g'ri javob: C) Ko'chma qutilar va ko'p funksiyali hududlardan foydalanib, markazlarni ✔ almashtirish Izoh: Moslashuvchan tashkil etish kichik xonada ham turli faoliyat imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 62 29. Vaziyat: Tarbiyachi rolli o'yinda bola «haydovchi» bo'lib, qoidalarni buzayotganini ko'rdi. Bolani to'xtatmasdan qanday yo'naltirish mumkin? A) «Yo'l harakati inspektori» rolida o'yinga kirib, qoidalarni eslatish B) Bolani qoidabuzarligi uchun o'yindan chiqarib yuborish C) Hech narsa qilmay, o'yinni o'z holiga qo'yib qo'yish D) O'yinni to'xtatib, yo'l qoidalari haqida uzoq nasihat qilish To'g'ri javob: A) «Yo'l harakati inspektori» rolida o'yinga kirib, qoidalarni eslatish✔ Izoh: Rol orqali bilvosita rahbarlik o'yinni buzmay, bilim beradi. 30. Ota-onalarga kitob o'qish bo'yicha qanday maslahat beriladi? A) Kitob o'rniga faqat ta'limiy multfilmlarni ko'rsatib borish B) Kitobni faqat bola maktabga borib, harflarni to'liq o'rganganidan keyin o'qitishni boshlash C) Har kuni bola bilan birga kitob o'qib, mazmuni bo'yicha suhbatlashish D) Bolaga kitob o'qishni yomon xulqi uchun jazo sifatida berish To'g'ri javob: C) Har kuni bola bilan birga kitob o'qib, mazmuni bo'yicha suhbatlashish ✔ Izoh: Birgalikdagi o'qish nutq, tasavvur va oilaviy yaqinlikni rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 63 11-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Kechqurun bolani ota-onasi emas, tarbiyachi tanimaydigan begona kishi olib ketmoqchi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Kishi o'zini yaqin qarindosh deb tanishtirsa, bolani berib yuboradi B) Bola u kishini tanisa, hech narsa so'ramasdan va tekshirmasdan bolani berib yuboradi C) Ota-onaning oldindan bergan ruxsati bo'lmasa, bermaydi va ota-onaga bog'lanadi D) Bolaning o'zidan u kishi bilan ketishni xohlaydimi deb so'raydi To'g'ri javob: C) Ota-onaning oldindan bergan ruxsati bo'lmasa, bermaydi va ota-onaga bog'lanadi✔ Izoh: Bola faqat ota-ona yoki ular rasman ishonch bildirgan shaxsga topshiriladi. 2. Iqtidorli bolalar ham alohida ehtiyojli bolalar qatoriga kirishi mumkinmi? A) Yo'q, ularga hech qanday alohida e'tibor kerak emas, chunki ular o'z-o'zidan rivojlanib ketadi B) Ha, ularni boshqa bolalardan butunlay ajratib, alohida o'qitish kerak C) Yo'q, ular faqat iqtidorlilar uchun alohida bog'chada bo'lishi kerak D) Ha, ular ham qobiliyatiga mos murakkab topshiriq va qo'llab-quvvatlashga muhtoj To'g'ri javob: D) Ha, ular ham qobiliyatiga mos murakkab topshiriq va qo'llab-quvvatlashga muhtoj ✔ Izoh: Inklyuziv yondashuv iqtidorli bolalarning rivojlanish ehtiyojlarini ham qamrab oladi. 3. Vaziyat: Bola chizgan rasmiga o'zi «harf» yozib, uni «ismim» deb ko'rsatdi, harflar noto'g'ri. Tarbiyachining munosabati qaysi? A) Bolani masxara qilish B) Urinishni qadrlab, ismini namunadan birga ko'rib chiqish C) Noto'g'ri yozgani uchun tuzatib, qayta yozdirish D) Yozuvni o'chirib tashlash To'g'ri javob: B) Urinishni qadrlab, ismini namunadan birga ko'rib chiqish ✔ Izoh: Erta yozuvga urinishlar savodxonlikning tabiiy bosqichi; ularni qo'llab-quvvatlash qiziqishni saqlaydi. 4. Bola huquqlari to'g'risidagi xalqaro hujjat qaysi? A) Iqlim o'zgarishi bo'yicha Kioto protokoli B) BMTning Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi C) Harbiy asirlar to'g'risidagi Jeneva konvensiyasi D) Oliy ta'lim to'g'risidagi Bolonya deklaratsiyasi (1999) To'g'ri javob: B) BMTning Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi ✔ Izoh: 1989-yilda qabul qilingan BMT Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi bolaning asosiy huquqlarini belgilaydi. 5. Inklyuziv guruhda rivojlantiruvchi muhitni tashkil etishda nimaga e'tibor beriladi? A) Jihozlar faqat chiroyli, yorqin va zamonaviy ko'rinishga ega bo'lishiga B) Jihozlar turli imkoniyatdagi bolalar uchun qulay va xavfsiz bo'lishiga C) Jihozlar bolalar yeta olmasligi uchun balandda joylashishiga D) Tartib uchun jihozlar soni imkon qadar kam bo'lishiga To'g'ri javob: B) Jihozlar turli imkoniyatdagi bolalar uchun qulay va xavfsiz bo'lishiga ✔ Izoh: Har bir bola jihozlardan mustaqil foydalana olishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 64 6. Bolalarni mehnatga tarbiyalashda maktabgacha yoshga mos mehnat turi qaysi? A) Uzoq muddatli dala ishlari B) Korxonada ishlab chiqarish mehnati C) Og'ir yuk tashish va ko'tarish D) O'z-o'ziga xizmat va navbatchilik To'g'ri javob: D) O'z-o'ziga xizmat va navbatchilik✔ Izoh: O'z-o'ziga xizmat, navbatchilik, tabiat burchagida parvarish qilish maktabgacha yoshga mos mehnat turlaridir. 7. Vaziyat: Bolalar «Shifoxona» o'ynashayotganda tarbiyachi ularga bemor kartasini «yozish» uchun qog'oz va qalam qo'ydi. Bu qaysi sohani qo'llab-quvvatlaydi? A) Faqat matematik tasavvurlar va hisob sohasi B) Faqat musiqiy rivojlanish sohasi C) Faqat jismoniy rivojlanish sohasi D) Nutq va savodxonlik (yozuvga qiziqish) To'g'ri javob: D) Nutq va savodxonlik (yozuvga qiziqish) ✔ Izoh: O'yin muhitiga yozuv materiallarini qo'shish savodxonlikka tabiiy qiziqish uyg'otadi. 8. Vatanparvarlik tarbiyasini maktabgacha yoshda qanday boshlash maqsadga muvofiq? A) Boshqa xalqlarni kamsitishdan B) Oila, mahalla va ona yurtga mehrdan boshlab C) Siyosiy ma'ruzalar o'qishdan D) Murakkab tarixiy sanalar va voqealarni yodlatishdan To'g'ri javob: B) Oila, mahalla va ona yurtga mehrdan boshlab ✔ Izoh: Bolada Vatanga mehr yaqin atrofga — oila, mahalla, ona tabiatga muhabbatdan boshlanadi. 9. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar uchun «Yangi so'z kuni» ni joriy qildi: har kuni bitta qiziq so'z va uning rasmi ilinadi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat tekshiruvchilarga guruh ishini ko'rsatishga B) Bolalarni mashg'ulot mazmunidan chalg'itib turishga C) Asosan xonani rang-barang bezash va chiroyli ko'rsatishga D) Lug'atni muntazam boyitish va so'zlarga qiziqish uyg'otishga To'g'ri javob: D) Lug'atni muntazam boyitish va so'zlarga qiziqish uyg'otishga ✔ Izoh: Muntazam yangi so'zlar va ularni kun davomida qo'llash lug'atni samarali kengaytiradi. 10. «Do'st-hamroh» (buddy) tizimi inklyuziv guruhda nimani anglatadi? A) Faqat kattalar o'rtasida do'stlik munosabatlarini o'rnatish B) Xato qilgan bolalarni juft-juft qilib birga jazolash C) Bolaga ixtiyoriy tengdosh hamrohni biriktirib, birga faoliyatni qo'llash D) Bolani tarbiyachisiz, faqat tengdoshlari nazoratida qoldirib, mustaqillikka o'rgatish To'g'ri javob: C) Bolaga ixtiyoriy tengdosh hamrohni biriktirib, birga faoliyatni qo'llash ✔ Izoh: Tengdosh hamroh yordami bolaning guruhga qo'shilishini tabiiy qiladi. 11. Qo'l yuvish, tish tozalash kabi gigiyena ko'nikmalari qaysi soha doirasida shakllanadi? A) Jismoniy rivojlanish va sog'lom turmush tarzi B) Nutq va savodxonlikni rivojlantirish C) Bilish jarayoni va elementar matematik tasavvurlar D) Ijodiy rivojlanish va estetik tarbiya To'g'ri javob: A) Jismoniy rivojlanish va sog'lom turmush tarzi ✔ Izoh: Sog'lom turmush tarzi va shaxsiy gigiyena ko'nikmalari jismoniy rivojlanish sohasining tarkibiy qismidir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 65 12. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga oddiy masala qo'ydi: «Bu stulni qanday qilib eshikdan olib chiqamiz?». Bu qaysi ko'nikmani rivojlantiradi? A) Faqat jismoniy kuch va chidamlilik B) Muammoni hal qilish (bilish jarayoni) C) Faqat she'r aytish va nutq ohangi D) Faqat rasm chizish va rang tanlash To'g'ri javob: B) Muammoni hal qilish (bilish jarayoni)✔ Izoh: Real muammoni yechish tafakkur, rejalashtirish va hamkorlikni rivojlantiradi. 13. Bolada oziq-ovqat allergiyasi borligi ma'lum bo'lsa, tarbiyachi nima qiladi? A) Tibbiyot xodimi va oshxona bilan kelishib, mahsulotni bermaslikni ta'minlaydi B) Allergiyani e'tiborsiz qoldirib, bolaga umumiy menyudagi taomni odatdagidek beradi C) Bolaga xavf tug'ilmasligi uchun umuman ovqat bermaslikka qaror qiladi D) Bolani asta-sekin oz miqdorda o'sha mahsulotga o'rgatib boradi To'g'ri javob: A) Tibbiyot xodimi va oshxona bilan kelishib, mahsulotni bermaslikni ta'minlaydi ✔ Izoh: Allergiya haqidagi ma'lumot butun xodimlarga yetkazilib, xavfli mahsulot ratsiondan chiqariladi. 14. Vaziyat: Bola so'zlarni juda tez va noaniq gapiradi, tushunish qiyin. Tarbiyachi qanday yordam beradi? A) O'z nutqi bilan sekin va aniq namuna ko'rsatib, ritmik o'yinlar o'tkazish B) Bolani tez gapirgani uchun masxara qilib, sekinroq gapirishga undash C) Bolaning gapini tushunmaganini aytib, keyin unga umuman e'tibor bermaslik D) Bolaga «jim bo'l, avval o'ylab ol» deb gapini to'xtatib qo'yish To'g'ri javob: A) O'z nutqi bilan sekin va aniq namuna ko'rsatib, ritmik o'yinlar o'tkazish ✔ Izoh: Kattalarning bir tekis nutqi va ritmik mashqlar nutq tempini me'yorlashtirishga yordam beradi. 15. Vaziyat: Tarbiyachi mashg'ulotda bolalarga «Gapni davom ettir: Agar men qush bo'lsam...» topshirig'ini berdi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni B) Ijodiy hikoya tuzish va tasavvurni C) Faqat harf yozish va husnixatni D) Faqat sanash va hisoblashni To'g'ri javob: B) Ijodiy hikoya tuzish va tasavvurni ✔ Izoh: Gapni davom ettirish bolani ijodiy fikrlash va murakkab gap tuzishga undaydi. 16. Rivojlanishdagi individual farqlar haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Bir yoshdagi bolalar bir xil sur'atda rivojlanishi shart B) Bolalar bir xil yoshda bo'lsa ham turli sur'atda rivojlanadi C) Rivojlanishdagi har qanday farqlar faqat kasallik belgisi hisoblanadi D) Individual farqlar maktabgacha yoshda umuman bo'lmaydi To'g'ri javob: B) Bolalar bir xil yoshda bo'lsa ham turli sur'atda rivojlanadi ✔ Izoh: Har bir bola o'z sur'atida rivojlanadi; tarbiyachi talablarni bolaning imkoniyatiga moslaydi. 17. Bog'chada yong'in signali yangradi. Tarbiyachining birinchi navbatdagi vazifasi nima? A) Bolalarni to'liq kiyintirib, poyabzallarini kiygizib bo'lgunicha guruhda kutish B) Reja bo'yicha bolalarni xotirjam olib chiqish va ularni sanab tekshirish C) Avval guruh hujjatlari va shaxsiy buyumlarini yig'ib olib chiqish D) Bolalarni guruhda qoldirib, yong'inni o'zi o'chirishga ketish To'g'ri javob: B) Reja bo'yicha bolalarni xotirjam olib chiqish va ularni sanab tekshirish ✔ Izoh: Bolalar hayoti birinchi o'rinda; evakuatsiyadan keyin bolalar soni albatta tekshiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 66 18. Bolalar o'rtasidagi nizoni hal qilishda tarbiyachining to'g'ri yondashuvi qaysi? A) Har ikki tomonni tinglab, birgalikda yechim izlashga yordam berish B) Nizoga e'tibor bermay, bolalar o'zlari kelishib olishini sabr bilan kutish C) Kim aybdorligini aniqlamay, darhol ikkalasini ham jazolash D) Yoshi kattaroq bolani doim haq deb topib, kichigini tinchitish To'g'ri javob: A) Har ikki tomonni tinglab, birgalikda yechim izlashga yordam berish✔ Izoh: Tarbiyachi bolalarga his-tuyg'ularini aytish va kelishuvga erishishni o'rgatadi. 19. Bolalar o'ynaydigan maydonchada qaysi o'simliklar bo'lmasligi kerak? A) Zaharli mevali va tikanli o'simliklar B) Oddiy maysa va past o'tlar C) Soya beruvchi baland daraxtlar D) Gulli butalar (zaharsiz manzarali turlari) To'g'ri javob: A) Zaharli mevali va tikanli o'simliklar ✔ Izoh: Bola zaharli mevani tatib ko'rishi yoki tikanga yaralanishi mumkin. 20. Bog'lanishli nutqning ikki asosiy shakli qaysilar? A) Yozma va bosma nutq shakli B) Ichki va tashqi nutq shakli C) Tez va sekin nutq shakli D) Dialogik va monologik nutq To'g'ri javob: D) Dialogik va monologik nutq ✔ Izoh: Dialog — suhbat, monolog — hikoya qilish; ikkalasi ham maktabgacha yoshda rivojlantiriladi. 21. Vaziyat: 3 yoshli bola faqat bir-ikki so'z bilan gapiradi, ko'rsatish orqali so'raydi. Tarbiyachi nutqini qanday rag'batlantiradi? A) Bola so'zni to'liq aytmaguncha unga hech narsa bermaslik B) Bola bilan gaplashmay, u o'zi gapira boshlashini kutish C) Bolani to'liq gapirmagani uchun koyib, boshqalarni namuna qilish D) Ishorani so'z bilan ifodalab berish va tanlov savoli: «Olma yoki nok?» To'g'ri javob: D) Ishorani so'z bilan ifodalab berish va tanlov savoli: «Olma yoki nok?» ✔ Izoh: Kattalar bolaning niyatini so'zga aylantirsa, bola yangi so'zlarni eshitadi va qo'llashga harakat qiladi. 22. Daun sindromi bo'lgan bolalar bilan ishlashda nimaga tayanish samarali? A) Bolaga hech qanday talab qo'ymay, faqat o'ynatishga B) Faqat og'zaki tushuntirish, mustaqil yodlash va qoidalarni takrorlashga C) Tez sur'atda ko'p yangi materialni berib borishga D) Ko'rgazmalilik, takrorlash va bolaning kuchli tomonlariga To'g'ri javob: D) Ko'rgazmalilik, takrorlash va bolaning kuchli tomonlariga ✔ Izoh: Ko'rgazmali va bosqichma-bosqich o'qitish Daun sindromli bolalarga materialni yaxshi o'zlashtirishga yordam beradi. 23. Vaziyat: Tarbiyachi «Mening oilam» mavzusida oila a'zolari rasmlarini olib kelishni so'radi va bolalar ular haqida gapirib berishdi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat tarbiyachining oylik hisobotini to'ldirishga B) Ijtimoiy-hissiy va nutq rivojlanishiga, oila bilan hamkorlikka C) Faqat jismoniy rivojlanish va kun davomidagi harakat faolligini oshirishga D) Faqat sanash va matematik ko'nikmalarni mustahkamlashga To'g'ri javob: B) Ijtimoiy-hissiy va nutq rivojlanishiga, oila bilan hamkorlikka ✔ Izoh: Oila mavzusi bolaning o'zligini anglashini, nutqini va ota-onalar ishtirokini kuchaytiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 67 24. Alohida ehtiyojli bolaning yutuqlarini baholashda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Faqat tibbiy tashxisga qarab, oldindan baholab qo'yish B) Umuman baholamaslik va natijalarni qayd etmaslik C) Bolaning o'zi erishgan oldingi natijalari bilan solishtirish D) Faqat guruhdagi eng kuchli bola bilan solishtirib, farqni aniqlab baholash To'g'ri javob: C) Bolaning o'zi erishgan oldingi natijalari bilan solishtirish✔ Izoh: Individual dinamika bolaning haqiqiy rivojlanishini ko'rsatadi. 25. Alohida ehtiyojli bolalar bilan ishlashda tarbiyachining qaysi shaxsiy fazilati muhim? A) Qattiqqo'llik, talabchanlik va loqaydlik B) Faqat qat'iy talabchanlik va intizom C) Shoshqaloqlik va tezkorlik D) Sabr-toqat, hamdardlik va kuzatuvchanlik To'g'ri javob: D) Sabr-toqat, hamdardlik va kuzatuvchanlik ✔ Izoh: Sabr va hamdardlik bolaning ishonchini qozonish va unga mos yordam berishga yordam beradi. 26. Vaziyat: Bola mustaqil kiyinmoqchi, lekin juda sekin. Guruh sayrga chiqishga tayyor. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Bolani o'zi tezda kiyintirib qo'yish va bundan keyin ham doim shunday qilib turish B) Sekinligi uchun koyib, boshqa bolalarga uni kutmay chiqaverishni aytish C) Bolaga vaqt berib, qisman yordam berish va mustaqilligini qo'llab-quvvatlash D) Bolani kiyinib bo'lguncha yordamchi bilan xonada qoldirib, guruhni olib ketish To'g'ri javob: C) Bolaga vaqt berib, qisman yordam berish va mustaqilligini qo'llab-quvvatlash ✔ Izoh: Mustaqillik ko'nikmasi vaqt talab qiladi; tarbiyachi yordam berib, bolani rag'batlantiradi. 27. Bolaga savol berib, javobini kutish vaqti nima uchun muhim? A) Bolalar kutish paytida zerikib, diqqatini yo'qotadi B) Hech qanday ahamiyatga ega emas, tez javob muhimroq C) Bu vaqtda tarbiyachi dam olib, keyingi savolga tayyorlanadi D) Bola fikrini yig'ib, to'liq javob tuzishiga imkon beradi To'g'ri javob: D) Bola fikrini yig'ib, to'liq javob tuzishiga imkon beradi ✔ Izoh: Shoshilmasdan kutish bolaning mustaqil fikrlash va nutq ko'nikmasini rivojlantiradi. 28. Estetik tarbiya nimani shakllantiradi? A) Faqat jismoniy chidamlilik va kuchni B) Faqat tartib-intizom va itoatkorlikni C) Faqat hisoblash, mantiqiy fikrlash va o'lchash ko'nikmasini D) Go'zallikni his qilish va yaratish qobiliyatini To'g'ri javob: D) Go'zallikni his qilish va yaratish qobiliyatini ✔ Izoh: Estetik tarbiya musiqa, tasviriy faoliyat, tabiat va adabiyot orqali go'zallikni idrok etishni rivojlantiradi. 29. Sayr paytida bola boshi og'riyotganini aytdi, yuzi qizargan, terlamoqda, havo juda issiq. Tarbiyachining birinchi harakati qaysi? A) Bolaga issiq choy berib, kiyimini qalinlashtirib, terlatish B) Bolani yugurishni davom ettirishga undab, harakatli o'yindan chiqarmasdan kuzatish C) Bolani salqin soyaga o'tkazib, suv berish va tibbiyot xodimini chaqirish D) Bolani quyoshda o'tirib dam olishga qoldirib, o'yinni kuzatish To'g'ri javob: C) Bolani salqin soyaga o'tkazib, suv berish va tibbiyot xodimini chaqirish ✔ Izoh: Issiqlik urishi belgilari paydo bo'lsa, bolani darhol salqin joyga o'tkazib, tibbiy yordam chaqiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 68 30. Evakuatsiya vaqtida guruh qanday harakatlanishi kerak? A) Tarbiyachi boshqaruvida, rejadagi yo'nalish bo'yicha, vahimasiz B) Tarbiyachisiz, katta guruh bolalari yetakchiligida C) Liftdan foydalanib, bolalarni bir necha guruhga bo'lib D) Har bir bola o'zi istagan eshik yoki derazadan alohida yugurib chiqib To'g'ri javob: A) Tarbiyachi boshqaruvida, rejadagi yo'nalish bo'yicha, vahimasiz✔ Izoh: Oldindan tuzilgan reja bo'yicha tartibli chiqish vahima va jarohatlarning oldini oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 69 12-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Empatiya nima? A) His-tuyg'u va kayfiyatni boshqalardan yashirib yurish B) Boshqaning his-tuyg'usini tushunish va unga hamdard bo'lish C) Faqat o'z manfaatini o'ylab, boshqalarning his-tuyg'ularini hisobga olmaslik D) O'zini boshqalardan ustun qo'yib, ularni baholab turish To'g'ri javob: B) Boshqaning his-tuyg'usini tushunish va unga hamdard bo'lish✔ Izoh: Empatiya ijtimoiy-hissiy rivojlanishning muhim qismi va kattalar namunasi orqali shakllanadi. 2. Vaziyat: Bolalar sayrda yomg'irdan keyin ko'lmakdagi suv bilan o'ynamoqchi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bolalarni nazoratsiz qoldirib, ko'lmakda xohlagancha o'ynashlariga ruxsat berish B) Ko'lmakka yaqinlashmoqchi bo'lgan bolalarni boshqalar oldida qattiq koyish C) Kiyim mosligini hisobga olib, xavfsiz sharoitda suv xususiyatlarini kuzatishga imkon berish D) Kiyim ifloslanmasin deb sayrni darhol tugatib, bolalarni xonaga olib kirib ketish To'g'ri javob: C) Kiyim mosligini hisobga olib, xavfsiz sharoitda suv xususiyatlarini kuzatishga ✔ imkon berish Izoh: Tabiiy hodisalar bilan xavfsiz tanishish bilish qiziqishini qondiradi. 3. Attestatsiya tarbiyachi uchun nima maqsadda o'tkaziladi? A) Kasbiy bilim va malakani baholab, toifa va lavozimga muvofiqlikni aniqlash B) Bog'cha binosi va jihozlarining holatini texnik tekshirish C) Ota-onalarning tarbiyachi ishidan qoniqishini so'rovnoma orqali aniqlab, baholab borish D) Bolalarni bilim darajasiga ko'ra guruhlarga taqsimlab chiqish To'g'ri javob: A) Kasbiy bilim va malakani baholab, toifa va lavozimga muvofiqlikni aniqlash ✔ Izoh: Attestatsiya pedagogning malaka darajasini rasmiy baholash jarayonidir. 4. Bolaning gender, oilaviy holati yoki tashqi ko'rinishi haqida tarbiyachining hazil qilishi qanday baholanadi? A) Kamsituvchi va kasbiy etikaga zid xatti-harakat B) Guruh muhitini yaxshilovchi va bolalarni kuldiruvchi hazil C) Bolani hayotdagi qiyinchiliklarga tayyorlash usuli D) Oddiy muloqot, chunki bolalar hazilni tushunadi To'g'ri javob: A) Kamsituvchi va kasbiy etikaga zid xatti-harakat ✔ Izoh: Bolaning shaxsiy xususiyatlari ustidan kulish uning qadr-qimmatini kamsitadi. 5. Tarbiyachi bolani guruh oldida «ahmoq» deb atadi. Bu qaysi tamoyilning buzilishi? A) Ilmiylik va tizimlilik tamoyili B) Ko'rgazmalilik va tushunarlilik tamoyilining talabi C) Ta'limning hayot bilan bog'liqligi tamoyili D) Bola sha'ni va qadr-qimmatini hurmat qilish tamoyili To'g'ri javob: D) Bola sha'ni va qadr-qimmatini hurmat qilish tamoyili ✔ Izoh: Bolani haqoratlash uning qadr-qimmatini kamsitadi va kasbiy etikaga zid. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 70 6. Qaysi narsa silindr shakliga ega? A) Piramida o'yinchog'i B) Kitob C) Konserva bankasi D) Futbol to'pi To'g'ri javob: C) Konserva bankasi✔ Izoh: Konserva bankasining asoslari doira, yon sirti esa silliq bo'lib, silindrni eslatadi. 7. Bolalar stol uzunligini qalam bilan o'lchamoqda. Shartli o'lchov bilan o'lchashda qaysi qoida muhim? A) O'lchovni bir uchidan boshlab, oraliq qoldirmay ketma-ket qo'yib borish B) O'lchov birligini har safar boshqasiga almashtirish C) O'lchovni xohlagan joydan boshlab, oraliqlarga e'tibor bermaslik D) O'lchovni bir-birining ustiga qisman qo'yib ketish To'g'ri javob: A) O'lchovni bir uchidan boshlab, oraliq qoldirmay ketma-ket qo'yib borish ✔ Izoh: Aniq natija uchun o'lchov boshidan, bo'shliqsiz va ustma-ust tushmasdan qo'yiladi. 8. Ota-ona tarbiyachidan bolasining kundalik kuzatuv natijalarini so'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ma'lumot berishdan bosh tortib, bu ichki hujjat ekanini aytadi B) O'z bolasiga oid ma'lumotni tushunarli tarzda taqdim etadi C) Taqqoslash uchun boshqa bolalar ma'lumotlarini ham ko'rsatadi D) Faqat bolaning kamchiliklari va muammolarini aytib beradi To'g'ri javob: B) O'z bolasiga oid ma'lumotni tushunarli tarzda taqdim etadi ✔ Izoh: Ota-ona o'z farzandi rivojlanishi haqida ma'lumot olish huquqiga ega. 9. Maktabgacha yoshda tengdoshlar bilan muloqot qanday ahamiyatga ega? A) Rivojlanishga sezilarli ta'sir qilmaydi, faqat dam olish vositasi B) Faqat nutq rivojiga xalaqit berib, kattalardan uzoqlashtiradi C) Hamkorlik, kelishuv va empatiya ko'nikmalarini rivojlantiradi D) Asosan zarar yetkazadi, chunki janjal va nizolarni ko'paytiradi To'g'ri javob: C) Hamkorlik, kelishuv va empatiya ko'nikmalarini rivojlantiradi ✔ Izoh: Tengdoshlar bilan o'yinda bola navbat kutish, bo'lishish va boshqalar fikrini hisobga olishni o'rganadi. 10. Rolli o'yin uchun atributlar (kiyim, asboblar) nima uchun kerak? A) Bolalarni chalg'itib, o'yin mazmunidan uzoqlashtiradi B) Faqat xonani bezaydi va guruhni chiroyli ko'rsatadi C) Bolaning rolga kirishini va syujetni rivojlantirishini osonlashtiradi D) Faqat bayram tadbirlari va ochiq mashg'ulotlarda ishlatiladi To'g'ri javob: C) Bolaning rolga kirishini va syujetni rivojlantirishini osonlashtiradi ✔ Izoh: Atributlar bolaga rolni his qilish va o'yin syujetini boyitishga yordam beradi. 11. Moslashuv davrida bola har kuni ertalab qattiq yig'laydi. Tarbiyachi ota-ona bilan qanday hamkorlik qiladi? A) Bolani har kuni yig'lagani uchun uyda jazolashni maslahat beradi B) Ota-onani bolani erkalatib buzib qo'yganlikda ochiq ayblaydi C) Ota-onaga bolani moslashib ketguncha bir oy davomida bog'chaga olib kelmaslikni buyuradi D) Sevimli o'yinchoq olib kelish, uy va bog'cha tartibini moslashtirishni kelishadi To'g'ri javob: D) Sevimli o'yinchoq olib kelish, uy va bog'cha tartibini moslashtirishni kelishadi ✔ Izoh: Tanish narsa va izchil kun tartibi bolaga yangi muhitga ko'nikishni osonlashtiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 71 12. Vaziyat: Ota-ona bolasining bog'chada «faqat o'ynayotgani»dan norozi. Tarbiyachi o'yinning foydasini qanday ko'rsatadi? A) Kuzatuv yozuvlari va fotolar orqali o'yinda rivojlangan ko'nikmalarni ko'rsatish B) Ota-onaning fikrini e'tiborsiz qoldirib, ishni avvalgidek davom ettirish C) O'yinlarni ota-ona ko'rmaydigan vaqtda yashirincha o'tkazib turish D) Ota-onaga o'yinlarni kamaytirib, ko'proq yozuv mashg'ulotini va'da qilish To'g'ri javob: A) Kuzatuv yozuvlari va fotolar orqali o'yinda rivojlangan ko'nikmalarni ko'rsatish✔ Izoh: Aniq misollar o'yin va ta'lim o'rtasidagi bog'liqlikni ota-onaga tushunarli qiladi. 13. Bolalar shartli o'lchov bilan suyuqlik hajmini o'lchashda nimadan foydalanishi mumkin? A) Stakan yoki kichik idishdan B) Qum soatidan C) Termometrdan D) Chizg'ich yoki santimetrli lentadan To'g'ri javob: A) Stakan yoki kichik idishdan ✔ Izoh: Suyuqlik hajmini idish bilan necha marta quyilganini sanab o'lchash mumkin. 14. Vaziyat: Tarbiyachi sayrda bolalarga «Mushuk va sichqon» o'yinini o'rgatmoqchi. Qoidalarni tushuntirishning eng yaxshi yo'li qaysi? A) Qisqa tushuntirib, avval o'zi rolda ko'rsatib, keyin bolalar bilan o'ynash B) Faqat bir bolaga tushuntirib, qolganlarini kutib turishga qo'yish C) Faqat og'zaki va uzoq tushuntirib, savollarga javob bermaslik D) Qoidalarni aytmasdan o'yinni boshlab, bolalar o'zi tushunishini kutish To'g'ri javob: A) Qisqa tushuntirib, avval o'zi rolda ko'rsatib, keyin bolalar bilan o'ynash ✔ Izoh: Namuna ko'rsatish va birga o'ynash qoidalarni tez o'zlashtirishga yordam beradi. 15. Vaziyat: Bola yangi tarbiyachiga ko'nikmay, faqat eski tarbiyachisini so'ramoqda. To'g'ri yondashuv qaysi? A) Eski tarbiyachi haqida gapirishni qat'iy taqiqlab qo'yish B) Bolaga e'tibor bermay, o'zi ko'nikib ketishini kutish C) Bolani majburan quchoqlab, tezroq yangi tarbiyachiga ko'niktirish D) Sabr bilan iliq munosabat o'rnatib, yaqinlashishga vaqt berish To'g'ri javob: D) Sabr bilan iliq munosabat o'rnatib, yaqinlashishga vaqt berish ✔ Izoh: Bog'lanish vaqt talab qiladi; barqaror va mehribon munosabat yangi bog'lanishni shakllantiradi. 16. Vaziyat: Guruhda bolalar bir bolani «sen bilan o'ynamaymiz» deb chetlatmoqda. Tarbiyachining harakati qaysi? A) Do'stlik va inklyuzivlik haqida suhbat o'tkazib, hamkorlik o'yinlarini tashkil etish B) Chetlatgan bolalarni qattiq jazolab, ularni majburan u bilan o'ynashga qo'yish C) Chetlatilgan bolani o'zi uchun qulayroq bo'lgan boshqa guruhga o'tkazib yuborishni taklif qilish D) Bu bolalarning o'z ishi, ular o'zlari kelishib olishadi deb aralashmay qo'yish To'g'ri javob: A) Do'stlik va inklyuzivlik haqida suhbat o'tkazib, hamkorlik o'yinlarini tashkil etish ✔ Izoh: Hamkorlik o'yinlari va empatiya haqidagi suhbatlar guruhda qabul qilish muhitini shakllantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 72 17. Vaziyat: Tarbiyachi didaktik o'yinni o'tkazganda bolalar faqat g'olib bo'lishga intilib, ta'limiy maqsad yo'qolmoqda. Nima qilish kerak? A) Didaktik o'yinni bekor qilib, o'rniga oddiy og'zaki mashg'ulot o'tkazish B) Faqat g'oliblarni maqtab, yutqazganlarni keyingi safar ko'proq harakat qilishga undash C) O'yin oxirida nima o'rganilganini muhokama qilish va hamkorlik shakllarini qo'shish D) O'yin qoidalarini tez-tez o'zgartirib, g'olibni aniqlab bo'lmaydigan qilish To'g'ri javob: C) O'yin oxirida nima o'rganilganini muhokama qilish va hamkorlik shakllarini ✔ qo'shish Izoh: Natijani muhokama qilish didaktik vazifani mustahkamlaydi, hamkorlik esa raqobatni yumshatadi. 18. Tarbiyachi bolaning nutqida orqada qolish belgilarini sezdi. Ota-onaga qanday murojaat qiladi? A) «Bolangizda jiddiy aqliy nuqson bor» deb, o'zi tashxis qo'yib aytadi B) Ota-onani xafa qilmaslik uchun hech narsa aytmay, bir necha yil kuzatishni davom ettiradi C) Kuzatuvlarini aniq misollar bilan aytib, logoped maslahatini tavsiya qiladi D) Boshqa ota-onalar bilan bu bolaning nutqi haqida maslahatlashadi To'g'ri javob: C) Kuzatuvlarini aniq misollar bilan aytib, logoped maslahatini tavsiya qiladi ✔ Izoh: Tarbiyachi tashxis qo'ymaydi, kuzatuvni aytib, mutaxassisga yo'naltiradi. 19. Motivatsion tayyorlik deganda nima tushuniladi? A) Bolaning bo'yi va vazni yoshiga mos ekanligi B) Bolaning maktabga borish, yangi narsalarni o'rganish istagi C) Bolaning kiyimlari, sumkasi va o'quv qurollari tayyorligi D) Bolaning tez yugura olishi va jismoniy jihatdan baquvvatligi To'g'ri javob: B) Bolaning maktabga borish, yangi narsalarni o'rganish istagi ✔ Izoh: O'qishga ichki qiziqish maktabdagi muvaffaqiyatning muhim omili. 20. Vaziyat: 2 yoshli bola o'yinchoqni boshqa bolaga bermayapti. Bu xulq qanday baholanadi? A) Psixik buzilish belgisi, bolani darhol mutaxassisga yuborish kerak B) Ota-onaning aybi, oilada noto'g'ri tarbiya natijasi C) Yoshga xos; bo'lishish ko'nikmasi asta-sekin o'rgatiladi D) Ochko'zlik belgisi, darhol qattiq jazolash kerak To'g'ri javob: C) Yoshga xos; bo'lishish ko'nikmasi asta-sekin o'rgatiladi ✔ Izoh: Erta yoshda egotsentrizm kuchli; navbat bilan o'ynash va bo'lishish kattalar yordamida o'rganiladi. 21. Tayyorlov guruhida ixtiyoriy diqqatni rivojlantirish uchun qaysi usul samarali? A) Qoidali o'yinlar va bosqichma-bosqich bajariladigan topshiriqlar B) Bolani uzoq vaqt bir joyda qimirlatmasdan jim o'tirishga majburlash C) Mashg'ulotni faqat tarbiyachining ma'ruzasi shaklida o'tkazish D) Topshiriqlarni maqsadini tushuntirmasdan ketma-ket berish To'g'ri javob: A) Qoidali o'yinlar va bosqichma-bosqich bajariladigan topshiriqlar ✔ Izoh: Qoidaga amal qilish va maqsadni ushlab turish ixtiyoriy diqqatni mashq qildiradi. 22. O'zbekistonda maktabgacha ta'lim bo'yicha davlat o'quv dasturi qanday nomlanadi? A) «Bilimdon avlod» B) «Birinchi sinf» C) «Kamalak maktabi» D) «Ilk qadam» To'g'ri javob: D) «Ilk qadam» ✔ Izoh: «Ilk qadam» maktabgacha ta'lim tashkilotlari uchun davlat o'quv dasturi hisoblanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 73 23. Ota-ona boshqa bolalar bilan tez-tez solishtirib, bolasini kamsitmoqda. Tarbiyachining maslahati qaysi? A) Har bir bola o'z sur'atida rivojlanishini, uni o'zi bilan solishtirishni B) Bolani tengdoshlaridan uzoqlashtirib, uyda alohida o'qitishni C) Bolaga yuqori talab qo'yib, bajarmasa qattiq jazolashni D) Bolani tengdoshlari bilan yanada ko'proq solishtirib, raqobat orqali tezroq rivojlantirishni To'g'ri javob: A) Har bir bola o'z sur'atida rivojlanishini, uni o'zi bilan solishtirishni✔ Izoh: Solishtirish bolaning o'ziga ishonchini so'ndiradi; individual taraqqiyotga e'tibor berish kerak. 24. Ota-ona bolasi bog'chada tez-tez kasal bo'layotganidan xavotirda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Xavotirni e'tiborsiz qoldirib, bu odatiy hol ekanini aytadi B) Ota-onani bolaning immuniteti zaifligi va noto'g'ri ovqatlantirgani uchun o'zlarini ayblaydi C) Kasallikni guruhga olib kelgan deb boshqa bolani ochiq ayblaydi D) Gigiyena choralarini tushuntirib, tibbiyot xodimi bilan maslahatni taklif qiladi To'g'ri javob: D) Gigiyena choralarini tushuntirib, tibbiyot xodimi bilan maslahatni taklif qiladi ✔ Izoh: Ochiq ma'lumot va tibbiy maslahat ota-onaning xavotirini kamaytiradi. 25. Vaziyat: Bola o'z xatosini tan olmay, aybni boshqalarga ag'darmoqda (5 yosh). Tarbiyachining yondashuvi qaysi? A) Jazodan qo'rqmaslikka muhit yaratib, xatoni tan olganini rag'batlantirish B) Bunga e'tibor bermay, bolaning boshqalarni ayblashiga indamay qo'yish C) Har bir xato uchun qattiq jazolab, aybni tan olmaguncha so'roq qilish D) Bolani yolg'onchi deb atab, boshqa bolalarga undan ehtiyot bo'lishni aytish To'g'ri javob: A) Jazodan qo'rqmaslikka muhit yaratib, xatoni tan olganini rag'batlantirish ✔ Izoh: Qattiq jazo qo'rquvi aybni yashirishga undaydi; xavfsiz muhit esa halollikni rag'batlantiradi. 26. Ota-ona tarbiyachining yangi metodikasi haqida shubha bildirdi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-ona norozi bo'lgani uchun metodikani darhol to'xtatadi B) Ota-onaga metodika tanlash uning ishi emasligini va bunga aralashmaslikni qat'iy aytadi C) Metodika maqsadi va natijalarini tushuntirib, ochiq mashg'ulotga taklif qiladi D) Ota-onaning fikrini e'tiborsiz qoldirib, javob bermaydi To'g'ri javob: C) Metodika maqsadi va natijalarini tushuntirib, ochiq mashg'ulotga taklif qiladi ✔ Izoh: Shaffoflik va tushuntirish ota-onaning ishonchini oshiradi. 27. Bolaning shaxsiy daxlsizlik huquqi bog'chada qanday hurmat qilinadi? A) Bolaning aytgan sirlarini maslahat uchun hamkasblarga aytib berish B) Bolaning shaxsiy narsalarini tartib o'rnatish uchun boshqa bolalarga ochib ko'rsatib chiqish C) Kiyinish, hojatxona kabi vaziyatlarda bola sha'nini saqlash, uni fosh qilmaslik D) Shifokor ko'rigi uchun bolani boshqa bolalar oldida yechintirish To'g'ri javob: C) Kiyinish, hojatxona kabi vaziyatlarda bola sha'nini saqlash, uni fosh qilmaslik ✔ Izoh: Bolaning tanasi va shaxsiy hayoti daxlsizligi uning huquqlaridan biridir. 28. Ritmik qatorni davom ettirish topshirig'i (qizil–ko'k–qizil–ko'k...) nimani rivojlantiradi? A) Ovozni balandlatib, aniq gapirishni B) Faqat ranglarni nomlash ko'nikmasini C) Qalamni to'g'ri ushlash va chiziq tortishni D) Qonuniyatni topish va mantiqiy fikrlashni To'g'ri javob: D) Qonuniyatni topish va mantiqiy fikrlashni ✔ Izoh: Takrorlanuvchi naqshni davom ettirish bolani qonuniyatni anglashga o'rgatadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 74 29. Vaziyat: Tarbiyachi kitob markazini guruhning eng shovqinli joyiga, qurilish markazi yoniga qo'ydi. Bu qanday ta'sir qiladi? A) Qurilish o'yini sifati sezilarli yaxshilanadi B) Bolalar kitobga diqqatini jamlay olmaydi C) Bolalarning kitobga qiziqishi tez oshadi D) Hech qanday sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi To'g'ri javob: B) Bolalar kitobga diqqatini jamlay olmaydi✔ Izoh: Tinch faoliyat markazlari shovqinli hududlardan ajratilishi kerak. 30. Shartli o'lchov (tayoqcha, qadam, stakan) yordamida o'lchash nima uchun foydali? A) O'lchash mohiyatini amaliy tushunishga yordam beradi B) Bolani metr va santimetr birliklariga darhol o'rgatadi C) Bolaning yozish va chizish ko'nikmasini rivojlantiradi D) Guruh xonasi uchun chiroyli ko'rgazma yaratishga xizmat qiladi To'g'ri javob: A) O'lchash mohiyatini amaliy tushunishga yordam beradi ✔ Izoh: Shartli o'lchov bilan bola o'lchash birlikni takroriy qo'yish ekanini amalda tushunadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 75 13-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga yangi so'zlarni o'rgatish uchun ularni mavzuga oid haqiqiy narsalar bilan tanishtirdi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Faqat so'zlarni takrorlab, mexanik ravishda yodlash tamoyili B) Abstrakt va og'zaki tushuntirish tamoyili C) Bolalarni o'zaro taqqoslash va reytinglash D) Ko'rgazmalilik va tajribaga asoslangan o'rganish To'g'ri javob: D) Ko'rgazmalilik va tajribaga asoslangan o'rganish✔ Izoh: Haqiqiy narsalar bilan tanishish so'zlarni ma'no bilan bog'lab o'zlashtirishga yordam beradi. 2. Bolaning o'z faoliyatini rejalashtirishi va keyin tahlil qilishi qaysi ko'nikmani rivojlantiradi? A) Faqat ovoz balandligi va nutq tezligini nazorat qilishni B) Faqat rang va shakllarni ajratishni C) Faqat jismoniy chidamlilik va kuchni D) O'zini boshqarish va refleksiya ko'nikmasini To'g'ri javob: D) O'zini boshqarish va refleksiya ko'nikmasini ✔ Izoh: «Nima qilaman? Nima qildim?» kabi savollar bolada maqsadga yo'nalganlikni shakllantiradi. 3. Maktabgacha ta'limda xavfsizlik va salomatlik tamoyili nimani ko'zda tutadi? A) Faqat yiliga bir marta tibbiy ko'rikdan o'tkazishni B) Jarohat bo'lmasin deb bolalarni har qanday harakatdan cheklashni C) Bolaning jismoniy va ruhiy xavfsizligini ta'minlashni D) Faqat xonani qulflab, bolalarni ichkarida saqlashni To'g'ri javob: C) Bolaning jismoniy va ruhiy xavfsizligini ta'minlashni ✔ Izoh: Xavfsiz muhit, tibbiy nazorat va psixologik qulaylik bolaning to'liq rivojlanishi uchun shart. 4. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga qo'g'irchoqlarni turli millat kiyimlarida taqdim etdi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Avtoritar boshqaruv va hamma uchun yagona talab tamoyili B) Raqobat va musobaqaga asoslangan tamoyil C) Madaniy xilma-xillikni hurmat qilish va bag'rikenglik D) Bir xillik va standartlashtirish tamoyili To'g'ri javob: C) Madaniy xilma-xillikni hurmat qilish va bag'rikenglik ✔ Izoh: Turli madaniyatlar bilan tanishish bolada bag'rikenglik va hurmatni shakllantiradi. 5. Vaziyat: Tarbiyachi kuzatuvda bir bolaning boshqalar bilan deyarli gaplashmasligini qayd etdi. Ijtimoiy-hissiy sohani qo'llab-quvvatlash uchun nima rejalashtiriladi? A) Bolani hamma oldida she'r aytishga majburlab, uni uyatchanlikdan tezroq chiqarish B) Juftlikdagi o'yinlar va bolaga qulay vaziyatlarda muloqot imkoniyatlari C) Bolani o'zi xohlagandek yolg'iz o'ynashga qoldirish D) Bolani kirishimliroq bolalar bor boshqa guruhga o'tkazish To'g'ri javob: B) Juftlikdagi o'yinlar va bolaga qulay vaziyatlarda muloqot imkoniyatlari ✔ Izoh: Kichik va xavfsiz muloqot vaziyatlari bolaga asta-sekin ijtimoiy ko'nikmalarni egallashga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 76 6. Zaif ko'radigan bola uchun guruhda qanday sharoit yaratiladi? A) Ko'zni charchatmaslik uchun xonani qorong'i qilib, pardalarni kun bo'yi yopib qo'yish B) Faqat mayda va rangsiz rasmlardan foydalanib, ko'zni mashq qildirish C) Bola qiziqishi uchun jihozlar joyini har kuni o'zgartirib turish D) Yaxshi yorug'lik, yirik kontrastli ko'rgazmalar va doimiy joylashgan jihozlar To'g'ri javob: D) Yaxshi yorug'lik, yirik kontrastli ko'rgazmalar va doimiy joylashgan jihozlar✔ Izoh: Kontrast, yorug'lik va barqaror muhit zaif ko'radigan bolaga mo'ljal olishni osonlashtiradi. 7. Sensor sezgirligi yuqori bola uchun guruhda nima qilish mumkin? A) Bola ko'nikishi uchun musiqani doim baland ovozda qo'yib turish B) Xonaga yorqin miltillovchi chiroqlar va ko'p bezaklar o'rnatish C) Tinch burchak tashkil etish, shovqin va yorug'likni me'yorlash D) Bolani doim olomon va shovqinli o'yinlar ichida saqlash To'g'ri javob: C) Tinch burchak tashkil etish, shovqin va yorug'likni me'yorlash ✔ Izoh: Sensor qulay muhit bolaning hissiy holatini barqarorlashtiradi. 8. Bolalar serebral falaji (BSF) asosan qaysi soha bilan bog'liq holat? A) Faqat eshitishning to'liq yo'qolishi B) Faqat oziq-ovqat va changga allergiya C) Faqat ko'rish o'tkirligining asta-sekin pasayishi D) Harakat va tana holatini boshqarishdagi buzilish To'g'ri javob: D) Harakat va tana holatini boshqarishdagi buzilish ✔ Izoh: BSF miya shikastlanishi oqibatida harakat va muvozanat boshqaruvidagi buzilishlarni anglatadi. 9. Integratsiya va inklyuziya farqi to'g'ri ko'rsatilgan javob qaysi? A) Inklyuziyada bola alohida maktabga, integratsiyada esa uyga yuboriladi B) Integratsiyada bolalar hech qachon birga bo'lmaydi, inklyuziyada esa ba'zan C) Ikkalasi mutlaqo bir xil tushuncha bo'lib, ular faqat nomi va kelib chiqishi bilan farq qiladi D) Integratsiyada bola tizimga moslashadi, inklyuziyada tizim bolaga moslashadi To'g'ri javob: D) Integratsiyada bola tizimga moslashadi, inklyuziyada tizim bolaga moslashadi ✔ Izoh: Inklyuziya integratsiyadan farqli ravishda muhit va metodlarni o'zgartirishni talab etadi. 10. Vaziyat: Tarbiyachi yangi o'yin o'rgatmoqda. Qoidalarni tushuntirishning eng samarali yo'li qaysi? A) Faqat bir bolaga tushuntirib, qolganlarni kuzatib turishga qo'yish B) Qisqa tushuntirib, darhol amalda ko'rsatish va birga o'ynab ko'rish C) Qoidalarni yozib, bolalarga mustaqil o'qib chiqish uchun tarqatish D) Uzoq vaqt og'zaki tushuntirib, bolalarga savol berishga yo'l qo'ymaslik To'g'ri javob: B) Qisqa tushuntirib, darhol amalda ko'rsatish va birga o'ynab ko'rish ✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bolalar ko'rish va harakat orqali yaxshi o'rganadi, qisqa tushuntirish va namuna samaraliroq. 11. Vaziyat: Bolalar sayr vaqtida qushni kuzatishmoqda va savollar berishmoqda. Tarbiyachi bu vaziyatdan qanday foydalanishi mumkin? A) Bolalar chalg'imasligi uchun qushni quvib yuborib, sayrni davom ettirish B) Qiziqishni qo'llab-quvvatlab, kuzatish va savollar orqali bilimni kengaytirish C) Savollarga javob bermay, bu mavzu keyingi yil o'tilishini aytib qo'yish D) Rejada yo'qligi uchun kuzatishni to'xtatib, bolalarni oldingi o'yinga qaytarish To'g'ri javob: B) Qiziqishni qo'llab-quvvatlab, kuzatish va savollar orqali bilimni kengaytirish ✔ Izoh: Bolalar qiziqishidan kelib chiqqan tasodifiy vaziyatlar o'rganish uchun eng qulay imkoniyatdir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 77 12. Abdulla Avloniyning tarbiyaga oid mashhur asari qaysi? A) «Qutadg'u bilig» dostoni B) «Turkiy guliston yoxud axloq» C) «Mahbub ul-qulub» axloqiy asari D) «Hibat ul-haqoyiq» pandnomasi To'g'ri javob: B) «Turkiy guliston yoxud axloq»✔ Izoh: Avloniy «Turkiy guliston yoxud axloq» asarida tarbiyani badan, fikr va axloq tarbiyasiga ajratgan. 13. Artikulyatsion gimnastika nima uchun o'tkaziladi? A) Til, lab va jag' harakatlarini mustahkamlab, to'g'ri talaffuzga tayyorlash uchun B) Yugurish tezligi va harakat chaqqonligini oshirish uchun C) Ko'rish o'tkirligini yaxshilash va ko'z muskullarini dam oldirish uchun D) Qo'l muskullarini chiniqtirib, bolani yozuvga tayyorlash uchun To'g'ri javob: A) Til, lab va jag' harakatlarini mustahkamlab, to'g'ri talaffuzga tayyorlash uchun ✔ Izoh: Artikulyatsiya a'zolari harakatchanligi tovushlarni aniq talaffuz qilishga asos bo'ladi. 14. Bola o'z ismini taniy boshlashi savodxonlikning qaysi bosqichiga xos? A) To'liq ravon va ifodali o'qish bosqichiga B) Insho va mustaqil matn yozish bosqichiga C) Erta savodxonlik — harflar va yozuvga qiziqish bosqichiga D) Imlo va tinish belgilari qoidalarini o'rganish bosqichiga To'g'ri javob: C) Erta savodxonlik — harflar va yozuvga qiziqish bosqichiga ✔ Izoh: Ism bola uchun eng muhim so'z; uni tanish yozuvga qiziqishning tabiiy boshlanishi. 15. Ertalabki doira (ertalabki yig'ilish) qaysi sohalarni rivojlantiradi? A) Faqat ijodiy va tasviriy sohani B) Ijtimoiy-hissiy va nutq sohalarini C) Asosan intizom va tartibni saqlash ko'nikmasini D) Faqat jismoniy rivojlanish sohasini To'g'ri javob: B) Ijtimoiy-hissiy va nutq sohalarini ✔ Izoh: Doirada bolalar salomlashadi, fikr almashadi va kun rejasini muhokama qiladi. 16. Ijtimoiylashuv deganda nima tushuniladi? A) Bolaning kasalliklarga chidamliligi va immunitetining sezilarli ortishi B) Bolaning jamiyat me'yorlari va munosabatlarini o'zlashtirishi C) Bolaning faqat o'qish va yozishni mustaqil o'rganishi D) Bolaning bo'yi, vazni va jismoniy kuchi o'sib borishi To'g'ri javob: B) Bolaning jamiyat me'yorlari va munosabatlarini o'zlashtirishi ✔ Izoh: Ijtimoiylashuv jarayonida bola muloqot, hamkorlik va xulq me'yorlarini egallaydi. 17. Universal dizayn tamoyili ta'limda nimani anglatadi? A) Bitta topshiriqni hamma bolalar uchun bir xil usulda, bir vaqtda va bir xil sur'atda berish B) Faoliyat va materiallarni boshidanoq turli bolalar foydalana oladigan qilish C) Faqat qimmat va zamonaviy jihozlardan foydalanib, muhitni yangilash D) Faqat alohida ehtiyojli bolalar uchun alohida xona qurib berish To'g'ri javob: B) Faoliyat va materiallarni boshidanoq turli bolalar foydalana oladigan qilish ✔ Izoh: Universal dizayn turli yo'llar bilan ma'lumot berish va ishtirok etish imkoniyatini yaratadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 78 18. Jismoniy sifatlarga qaysilar kiradi? A) Rang ajratish, eshitish, hid bilish va ta'm sezish B) Mehribonlik, xushmuomalalik, rostgo'ylik va mehnatsevarlik C) Kuch, tezlik, chidamlilik, chaqqonlik va egiluvchanlik D) Diqqat, xotira, tafakkur, tasavvur va idrok To'g'ri javob: C) Kuch, tezlik, chidamlilik, chaqqonlik va egiluvchanlik✔ Izoh: Jismoniy tarbiyada asosan beshta jismoniy sifat rivojlantiriladi. 19. Ovqatlanish vaqtida tarbiyachining qaysi harakati to'g'ri? A) Sokin muhit yaratish va madaniy ovqatlanishni o'rgatish B) Ovqatni jazo yoki mukofot vositasiga aylantirib ishlatish C) Bolani ovqatni oxirigacha tugatmaguncha majburlab yedirish D) Ovqat paytida bolalarni shoshirib, tezroq tugatishga undash To'g'ri javob: A) Sokin muhit yaratish va madaniy ovqatlanishni o'rgatish ✔ Izoh: Majburlash va shoshirish ishtahani yo'qotadi; sokin muhit to'g'ri ovqatlanishga yordam beradi. 20. Vaziyat: Bolalar o'yin vaqtida baland ovozda shovqin qilishmoqda. Tarbiyachining eng to'g'ri harakati qaysi? A) Bolalardan ham baland qichqirib, ularni darhol jim bo'lishga majburlash B) Kelishilgan signal orqali diqqatni jalb qilib, ovoz balandligini eslatish C) O'yinni butunlay to'xtatib, bolalarni stullarga jim o'tqazib qo'yish D) Shovqin qilgan bolalarning ismini aytib, ularni hammaning oldida uyaltirish To'g'ri javob: B) Kelishilgan signal orqali diqqatni jalb qilib, ovoz balandligini eslatish ✔ Izoh: Oldindan kelishilgan signallar tinchlikni baqiriqsiz tiklashga yordam beradi. 21. Ekologik tarbiyaning maktabgacha yoshdagi asosiy vazifasi nima? A) Bolalarga murakkab ilmiy atamalar va tasniflarni yodlatish B) Xavfsizlik uchun bolalarni tabiatdan imkon qadar uzoqlashtirish C) Faqat yovvoyi hayvonlar va o'simliklar nomini o'rgatish D) Tabiatga ehtiyotkor va g'amxo'r munosabatni shakllantirish To'g'ri javob: D) Tabiatga ehtiyotkor va g'amxo'r munosabatni shakllantirish ✔ Izoh: Ekologik tarbiya kuzatish, parvarish va tajribalar orqali tabiatga mehr va mas'uliyat hissini shakllantiradi. 22. Harakatli o'yinni o'tkazishda tarbiyachining vazifasi nima? A) Faqat eng tez va chaqqon bolalarni o'yinga qo'yish B) Qoidani tushuntirish, xavfsizlik va yuklamani nazorat qilish C) Bolalarni o'z holiga qo'yib, chetda o'tirgan holda ularni kuzatib turish D) Faqat g'olibni aniqlab, unga mukofot topshirish To'g'ri javob: B) Qoidani tushuntirish, xavfsizlik va yuklamani nazorat qilish ✔ Izoh: Tarbiyachi o'yinni yo'naltiradi, qoidaga rioya va xavfsizlikni kuzatib boradi. 23. Bolani ari chaqib oldi. Tarbiyachining birinchi harakati qaysi? A) Bolani darhol yugurishga undab, og'riqni unuttirish B) Nishni ehtiyot bo'lib olib, sovuq kompress qo'yish va tibbiyot xodimiga ko'rsatish C) Chaqilgan joyni qo'l bilan qattiq ishqalab, zaharni tanaga tarqatib yuborish D) Chaqilgan joyni tishlab so'rib, zaharni chiqarishga urinish To'g'ri javob: B) Nishni ehtiyot bo'lib olib, sovuq kompress qo'yish va tibbiyot xodimiga ko'rsatish ✔ Izoh: Sovuq kompress shishni kamaytiradi; allergik reaksiya xavfi tufayli tibbiyot xodimi kuzatishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 79 24. Uyquga yotqizishda bolaning yig'lab, uxlay olmayotgan holatida tarbiyachi nima qiladi? A) Yoniga o'tirib, tinchlantirib, sokin muhit yaratadi B) Uxlamagani uchun shirinlik va o'yindan mahrum qiladi C) Baqirib, ko'zini yumib yotishga majburlaydi D) Uni boshqa xonaga olib chiqib, yolg'iz qoldiradi To'g'ri javob: A) Yoniga o'tirib, tinchlantirib, sokin muhit yaratadi✔ Izoh: Xavfsizlik hissi va sokin muhit bolaning uxlab qolishiga yordam beradi. 25. Vaziyat: Guruhda bolalar uydan o'z sevimli kitoblarini olib kelib, bir-biriga ko'rsatishdi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat bo'sh vaqtni o'tkazish va dam olishga B) Kitobga qiziqish, nutq va oila bilan hamkorlikka C) Faqat bolalarning bir-biridan maqtanishiga D) Faqat guruhda tartibsizlik va janjal chiqishiga To'g'ri javob: B) Kitobga qiziqish, nutq va oila bilan hamkorlikka ✔ Izoh: Kitob almashish o'qishga qiziqish va gapirib berish ko'nikmasini rivojlantiradi. 26. Bolalarda gigiyena ko'nikmalarini shakllantirishda qaysi usul samarali? A) Shaxsiy namuna, bosqichma-bosqich ko'rsatish va she'r-o'yinlar B) Faqat qog'ozdagi qoidalarni o'qib berib, yod oldirish C) Ko'nikmani o'rgatmay, bola o'zi o'rganishini kutish D) Faqat jazolash va gigiyenani buzganni boshqalar oldida tanqid qilish To'g'ri javob: A) Shaxsiy namuna, bosqichma-bosqich ko'rsatish va she'r-o'yinlar ✔ Izoh: Bola kattalarga taqlid qiladi; qiziqarli usullar odatni tez shakllantiradi. 27. Montessori yondashuvida harflarni o'rgatish uchun qanday material ishlatiladi? A) Faqat bosma kitob va alifbolar B) Faqat kompyuter va planshet dasturlari C) Faqat bo'r va sinf doskasi D) Qumqog'oz (g'adir-budur) harflar To'g'ri javob: D) Qumqog'oz (g'adir-budur) harflar ✔ Izoh: Bola g'adir-budur harfni barmoq bilan aylanib chiqib, uning shakli va tovushini o'zlashtiradi. 28. Ochiq savollar nutq rivojlanishiga qanday ta'sir qiladi? A) Bolani bir so'z bilan javob berishga o'rgatadi B) Nutqni cheklaydi C) Ta'sir qilmaydi D) Bolani kengaytirilgan javob berishga undaydi To'g'ri javob: D) Bolani kengaytirilgan javob berishga undaydi ✔ Izoh: «Nima uchun?», «Qanday qilib?» kabi savollar bog'lanishli nutqni rivojlantiradi. 29. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning o'z fikrini bildirishini rivojlantirmoqchi. Qaysi savol turi bunga ko'proq yordam beradi? A) Ochiq savollar: «Nima deb o'ylaysan? Nima uchun?» B) Javobi oldindan yod olingan savollar C) Savol bermaslik D) Faqat «ha» yoki «yo'q» deb javob talab qiladigan yopiq savollar To'g'ri javob: A) Ochiq savollar: «Nima deb o'ylaysan? Nima uchun?» ✔ Izoh: Ochiq savollar bolani fikrlashga, mulohaza qilishga va kengroq javob berishga undaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 80 30. Dialogik o'qish (kitobni birgalikda o'qish) ning asosiy xususiyati nima? A) Kattalar o'qish jarayonida savol berib, bolani hikoya qilishga jalb qiladi B) Faqat rasmlar ko'rsatiladi, matn esa umuman o'qilmaydi va muhokama qilinmaydi C) Kattalar matnni to'xtovsiz, savol-javobsiz va tez o'qib beradi D) Bola o'qish davomida faqat jim tinglab, hech qanday savol bermaydi To'g'ri javob: A) Kattalar o'qish jarayonida savol berib, bolani hikoya qilishga jalb qiladi✔ Izoh: Dialogik o'qishda bola faol ishtirokchi bo'lib, lug'ati va bog'lanishli nutqi rivojlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 81 14-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Bolalar «Bozor» o'yinida tarbiyachi ularga milliy taomlar va mevalar rasmlarini qo'shdi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat o'yin markazini chiroyli bezashga B) Bolalarni o'yin mazmunidan chalg'itishga C) Lug'atni boyitish va milliy madaniyat bilan tanishtirishga D) O'yinni murakkablashtirib, uni to'xtatib qo'yishga To'g'ri javob: C) Lug'atni boyitish va milliy madaniyat bilan tanishtirishga✔ Izoh: Milliy elementlar o'yinni mazmunli qilib, nutq va madaniy bilimlarni kengaytiradi. 2. Guruh xonasidagi tinch (yolg'izlanish) burchagining vazifasi nima? A) Bolaga dam olish va hissiyotlarini tinchlantirish imkonini berish B) Xulqi yomon bolalarni jazolab o'tqazib qo'yish joyi C) Tarbiyachining hujjatlar bilan ishlaydigan shaxsiy joyi D) Ortiqcha o'yinchoqlarni saqlash uchun ajratilgan ombor To'g'ri javob: A) Bolaga dam olish va hissiyotlarini tinchlantirish imkonini berish ✔ Izoh: Tinch burchak charchagan yoki hayajonlangan bolaga o'zini tiklash imkonini beradi, u jazo joyi emas. 3. Tarbiyachi bir bolaning ota-onasi tomonidan berilgan sovg'ani olishni rad etdi, ammo ota-ona xafa bo'ldi. Kasbiy etikaga mos davom qaysi? A) Ota-ona xafa bo'lmasligi uchun sovg'ani olib, hech kimga aytmaydi B) Minnatdorchilik bildirib, rad etish sababini xushmuomalalik bilan tushuntiradi C) Ota-onani qo'pol so'zlar bilan uzoqlashtirib, endi boshqa bunday qilmaslikni qat'iy aytadi D) Ota-onaning qilmishi uchun bolaga sovuq munosabatda bo'ladi To'g'ri javob: B) Minnatdorchilik bildirib, rad etish sababini xushmuomalalik bilan tushuntiradi ✔ Izoh: Rad etishda ham hurmat saqlanadi, bola esa vaziyatdan zarar ko'rmaydi. 4. Suvda cho'kadigan va suzadigan narsalar bilan o'tkaziladigan tajriba bolada nimani rivojlantiradi? A) Faqat suzish va suvda o'ynash ko'nikmasini B) Faqat rasm chizish va rangli bo'yoqlar bilan bo'yash ko'nikmasini C) Tez yugurish va sakrash qobiliyatini D) Narsalar xossasini taqqoslash va xulosa chiqarishni To'g'ri javob: D) Narsalar xossasini taqqoslash va xulosa chiqarishni ✔ Izoh: Bola narsalarni sinab ko'rib, material xossasi va natija o'rtasidagi bog'liqlikni topadi. 5. Ikki tasmaning uzunligini to'g'ri taqqoslash usuli qaysi? A) Uzoqdan qarab, ko'z bilan chamalab qaysi biri uzunligini aytish B) Tasmalarni buklab, buklangan qismlarining qalinligini qo'lda solishtirish C) Yonma-yon yoki ustma-ust qo'yib, bir uchini tenglashtirib solishtirish D) Tasmalarni qo'lda ushlab, qaysi biri og'irroq ekanini sezish To'g'ri javob: C) Yonma-yon yoki ustma-ust qo'yib, bir uchini tenglashtirib solishtirish ✔ Izoh: Uzunlikni taqqoslashda bir uchlarni tenglashtirish shart, aks holda xulosa noto'g'ri chiqadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 82 6. Maktabgacha yoshdagi bola xotirasining asosiy xususiyati qaysi? A) Faqat raqamlarni eslab qolish B) Xotiraning umuman yo'qligi C) Ixtiyorsiz va obrazli xotiraning ustunligi D) Faqat mantiqiy va ixtiyoriy xotiraning ustunligi To'g'ri javob: C) Ixtiyorsiz va obrazli xotiraning ustunligi✔ Izoh: Bola yorqin, his-tuyg'u uyg'otgan narsalarni beixtiyor yaxshi eslab qoladi. 7. Vaziyat: 5 yoshli qiz faqat qo'g'irchoqlar bilan, o'g'il esa faqat mashinalar bilan o'ynamoqchi. Tarbiyachining munosabati qaysi? A) Janjal bo'lmasin deb ikkala o'yinchoq turini ham olib qo'yish B) O'g'ilni qo'g'irchoq bilan o'ynamagani uchun koyib, majburlash C) Qizni faqat mashinalar bilan o'ynashga majburlab, qo'lidagi qo'g'irchog'ini olib qo'yish D) Tanlovni hurmat qilib, boshqa faoliyatlarni ham qiziqarli taklif qilish To'g'ri javob: D) Tanlovni hurmat qilib, boshqa faoliyatlarni ham qiziqarli taklif qilish ✔ Izoh: Tanlov hurmat qilinadi, lekin turli faoliyat imkoniyatlari ochiq turishi kerak. 8. Bolalarning surat va videolarini ijtimoiy tarmoqqa joylashdan oldin nima qilinadi? A) Faqat boshqa bolalarning ota-onalaridan ruxsat so'raladi B) Ota-onalarning roziligi olinadi va muassasa tartibiga amal qilinadi C) Hech kimdan so'ralmaydi, chunki suratlar chiroyli va xavfsiz D) Faqat tarbiyachining o'z xohishi, didi va kasbiy qarori hisobga olinadi To'g'ri javob: B) Ota-onalarning roziligi olinadi va muassasa tartibiga amal qilinadi ✔ Izoh: Bolaning tasviri shaxsiy ma'lumot bo'lib, uni tarqatish uchun ota-ona roziligi zarur. 9. Piaget bo'yicha taxminan 0–2 yosh qaysi bosqichga to'g'ri keladi? A) Operatsiyalardan oldingi bosqich B) Sensomotor bosqich C) Formal operatsiyalar bosqichi D) Konkret operatsiyalar bosqichi To'g'ri javob: B) Sensomotor bosqich ✔ Izoh: Sensomotor bosqichda bola dunyoni sezgilar va harakatlar orqali o'rganadi. 10. Maktabgacha yoshda diqqatning qaysi turi ustunlik qiladi? A) Ixtiyoriylikdan keyingi kasbiy diqqat B) Diqqat umuman shakllanmagan bo'ladi C) Ixtiyorsiz diqqat D) To'liq ixtiyoriy diqqat To'g'ri javob: C) Ixtiyorsiz diqqat ✔ Izoh: Bu yoshda yorqin, yangi va qiziqarli narsalar bola diqqatini o'z-o'zidan tortadi. 11. «Uch yosh inqirozi» ning asosiy belgisi qaysi? A) O'qish va yozishga keskin qiziqish ortishi B) Mustaqillikka intilish, «Men o'zim!» deyish va qaysarlik C) Nutqning to'liq yo'qolishi va jim bo'lib qolish D) Tengdoshlarga va kattalarga mutlaq befarqlik paydo bo'lishi To'g'ri javob: B) Mustaqillikka intilish, «Men o'zim!» deyish va qaysarlik ✔ Izoh: Uch yoshda bola o'zini alohida shaxs sifatida anglab, mustaqillikka kuchli intiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 83 12. Vaziyat: Ota-ona 2,5 yoshli bolasi hali gaplarni to'liq tuzmayotganidan xavotirda, lekin bola ko'p so'zni tushunadi va ishlatadi. Tarbiyachining javobi qaysi? A) Bola bilan kamroq gaplashib, u o'zi gapirishga majbur bo'lishini kutishni va shoshmaslikni maslahat berish B) Xavotirni masxara qilib, bola hali kichkina, gapiradi deb qo'yish C) Bolada jiddiy kasallik borligini aytib, darhol davolanish boshlashni talab qilish D) Sur'at har xil ekanini tushuntirib, nutqni boyituvchi faoliyat va kerak bo'lsa logopedni tavsiya etish To'g'ri javob: D) Sur'at har xil ekanini tushuntirib, nutqni boyituvchi faoliyat va kerak bo'lsa ✔ logopedni tavsiya etish Izoh: Nutq rivojlanishida individual farqlar katta; kuzatish va zarurat bo'lsa mutaxassis maslahati tavsiya etiladi. 13. Konvensiyaning kamsitmaslik tamoyili nimani anglatadi? A) Har bir bola millati, jinsi, dini, sog'lig'idan qat'i nazar teng huquqli B) Bolalar huquqlari ota-onasining ijtimoiy mavqeiga qarab belgilanadi C) Faqat sog'lom bolalar to'liq huquqlarga ega bo'lib, ta'lim oladi D) Faqat davlatning fuqarosi bo'lgan ma'lum millatdagi bolalargina himoyalanadi To'g'ri javob: A) Har bir bola millati, jinsi, dini, sog'lig'idan qat'i nazar teng huquqli ✔ Izoh: Kamsitmaslik konvensiyadagi barcha huquqlar har bir bolaga tegishli ekanini bildiradi. 14. Vaziyat: Kichik guruhda (3 yosh) tarbiyachi murakkab qoidali jamoaviy o'yin o'tkazmoqchi. Bu yondashuv qanday? A) Faqat qizlar uchun mos, o'g'il bolalarga og'irlik qiladi B) Faqat o'g'il bolalar uchun mos, chunki ular faolroq C) Yoshga mos emas; oddiy qoidali, taqlidga asoslangan o'yin kerak D) Juda to'g'ri, murakkab qoidalar bolalarni chiniqtiradi To'g'ri javob: C) Yoshga mos emas; oddiy qoidali, taqlidga asoslangan o'yin kerak ✔ Izoh: Kichik yoshda bolalar oddiy qoidali, harakatni takrorlashga asoslangan o'yinlarni o'zlashtiradi. 15. Oilada bola tarbiyasi bo'yicha ota va ona talablari bir-biriga zid. Tarbiyachi qanday maslahat beradi? A) Bola oldida bahslashmay, tarbiya talablarini o'zaro kelishib olishni B) Nizo bo'lmasligi uchun bolaning har bir xohishini bajarishni C) Har biri o'z usulida tarbiya qilaverishini, bola esa vaqt o'tib ikkalasiga ham moslashishini D) Bolaga kimning gapi to'g'riligini o'zi tanlab olishini aytishni To'g'ri javob: A) Bola oldida bahslashmay, tarbiya talablarini o'zaro kelishib olishni ✔ Izoh: Kattalar talablarining izchilligi bolada aniq chegaralar va xavfsizlik hissini shakllantiradi. 16. Tarbiyachiga shoshilinch qo'ng'iroq bo'ldi va u guruhdan chiqishi kerak. Bolalarni nazoratsiz qoldirish haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Hech qachon yo'l qo'yilmaydi, zarurat bo'lsa almashtiruvchi xodim chaqiriladi B) Bolalar mashg'ul bo'lsa, besh-o'n daqiqaga yolg'iz qoldirib ketishga ruxsat etiladi C) Bolalar tinch o'tirgan va xona eshigi yopiq bo'lsa, qoldirish mumkin D) Kunduzgi uyqu vaqtida, bolalar uxlab qolgach, qoldirish mumkin To'g'ri javob: A) Hech qachon yo'l qo'yilmaydi, zarurat bo'lsa almashtiruvchi xodim chaqiriladi ✔ Izoh: Bolalar hayoti va sog'lig'i uchun mas'uliyat tarbiyachini bolalarni doimiy nazorat qilishga majbur qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 84 17. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning shifokor o'yinida jarohat bog'lash uchun haqiqiy bint va bo'sh dori qutilarini qo'shdi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Faqat rolli o'yin markazini chiroyli bezashga B) Bolalarni dori ichishga va shifokordan qo'rqmaslikka o'rgatishga C) O'yinning realligini oshirib, syujet va nutqni boyitishga D) Bolalarni kasalxona va jarohatlardan qo'rqitishga To'g'ri javob: C) O'yinning realligini oshirib, syujet va nutqni boyitishga✔ Izoh: Real atributlar o'yinni hayotga yaqinlashtiradi; dorilar emas, faqat bo'sh va xavfsiz qutilar ishlatiladi. 18. Hamkorlikda «oila – MTT – maktab» uzviyligi nima uchun muhim? A) Bolaning maktabga o'tishini silliq va stresssiz qilish uchun B) Bolalarni erta yoshdan kirish imtihonlariga tayyorlash uchun C) Ota-onalarni bolani aniq bir maktabga berishga majburlash uchun D) Tarbiyachilarning maktabga tayyorlov ishini kamaytirish uchun To'g'ri javob: A) Bolaning maktabga o'tishini silliq va stresssiz qilish uchun ✔ Izoh: Uchta tomonning kelishilgan ishi bolaning yangi bosqichga moslashuvini osonlashtiradi. 19. Ota-ona «Bolam bog'chada hech narsa o'rganmayapti» dedi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onaga qattiq e'tiroz bildirib, o'z ishini himoya qilib, uning bilan janjallashib qoladi B) Bola ishlari va yutuqlarini ko'rsatib, uyda qo'llab-quvvatlash yo'llarini aytadi C) Bolani ota-onaning oldida bilimlari bo'yicha imtihon qiladi D) Ota-onaning bu boradagi fikri muhim emasligini ochiq aytadi To'g'ri javob: B) Bola ishlari va yutuqlarini ko'rsatib, uyda qo'llab-quvvatlash yo'llarini aytadi ✔ Izoh: Bola portfoliosi va aniq misollar ota-onaga rivojlanishni ko'rsatadi. 20. Kyuizener tayoqchalarida tayoqcha uzunligi nimani ifodalaydi? A) Haftaning kunini B) Muayyan sonni (1 dan 10 gacha) C) Bolaning yoshini D) Tayoqchaning og'irligi va qalinligini To'g'ri javob: B) Muayyan sonni (1 dan 10 gacha) ✔ Izoh: Har bir tayoqcha uzunligi va rangi bilan 1 dan 10 gacha bo'lgan sonni ifodalaydi. 21. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar o'ynayotganda telefonda uzoq gaplashmoqda. Bu qanday xavf tug'diradi? A) Bolalar mustaqil bo'lishni o'rganadi, hech qanday xavf yo'q B) Bolalar nazoratsiz qoladi va xavfli vaziyat yuzaga kelishi mumkin C) Bu bolalar mustaqilligi uchun tavsiya etiladigan usul D) O'yin sifati oshadi, chunki bolalar erkinroq o'ynaydi To'g'ri javob: B) Bolalar nazoratsiz qoladi va xavfli vaziyat yuzaga kelishi mumkin ✔ Izoh: Tarbiyachi o'yin vaqtida ham bolalar xavfsizligini doimiy nazorat qilishi shart. 22. Qaysi narsa oval shakliga yaqin? A) Uchburchak bayroqcha B) Tovuq tuxumi C) Deraza oynasi D) Kub shaklidagi g'isht To'g'ri javob: B) Tovuq tuxumi ✔ Izoh: Tuxumning ko'rinishi cho'zinchoq, oval shaklga yaqin. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 85 23. Elektron o'yinlar (ekran) maktabgacha yoshda qanday qo'llanishi kerak? A) Jonli o'yinlar va sayr o'rnida, asosiy faoliyat sifatida B) Kun bo'yi cheklovsiz, bola xohlagancha C) Cheklangan vaqtda, kattalar nazoratida va mazmuniga e'tibor bilan D) Uyquga yotishdan oldin uzoq vaqt, tinchlantirish uchun To'g'ri javob: C) Cheklangan vaqtda, kattalar nazoratida va mazmuniga e'tibor bilan✔ Izoh: Ekran vaqti cheklanmasa, harakat, muloqot va uyquga salbiy ta'sir qiladi. 24. Bolaning kattalar bilan ishonchli munosabati qaysi jarayonga ijobiy ta'sir qiladi? A) Faqat jismoniy o'sish va bo'yning ortishiga B) Hech qaysi jarayonga sezilarli ta'sir qilmaydi C) Faqat uyqu davomiyligi va ishtahaga D) Bilish faolligi va ijtimoiy moslashuvga To'g'ri javob: D) Bilish faolligi va ijtimoiy moslashuvga ✔ Izoh: Xavfsiz his qilgan bola ko'proq tadqiq qiladi, savol beradi va tengdoshlar bilan muloqotga kirishadi. 25. Guruhda bolalar o'rtasida demokratik muhitni yaratish uchun nima qilinadi? A) Eng kuchli va faol bola guruh nomidan hamma qarorni qabul qiladi B) Faqat tarbiyachi hamma qarorlarni qabul qilib, bolalarga e'lon qiladi C) Bolalarning fikri so'ralmaydi, chunki ular hali yosh va tajribasiz D) Bolalarga tanlov berilib, guruh qarorlarida ularning fikri so'raladi To'g'ri javob: D) Bolalarga tanlov berilib, guruh qarorlarida ularning fikri so'raladi ✔ Izoh: Tanlov va fikr bildirish imkoniyati bolada mas'uliyat va o'ziga ishonchni shakllantiradi. 26. Tarbiyachi rahbariyatning ko'rsatmasi bola manfaatiga zid deb hisoblasa, qanday yo'l tutadi? A) Ota-onalarni rahbariyatga qarshi gij-gijlab, shikoyat yozdiradi B) Ko'rsatmani hech kimga aytmasdan yashirincha buzib, o'zicha ishlaydi C) O'z fikrini asoslab, kasbiy tarzda rahbariyat bilan muhokama qiladi D) Ishni to'xtatib qo'yib, ko'rsatma bekor qilinguncha kutadi To'g'ri javob: C) O'z fikrini asoslab, kasbiy tarzda rahbariyat bilan muhokama qiladi ✔ Izoh: Kasbiy muloqot orqali muammoni hal qilish jamoaviy ishning asosi. 27. Bolaning tug'ilgan kunini guruhda nishonlashda qaysi tamoyil muhim? A) Faqat qimmat sovg'a olib kelgan bolalarning tug'ilgan kunini nishonlash B) Ota-onalardan har bir bayram uchun majburiy sovg'a talab qilish C) Ba'zi bolalarning tug'ilgan kunini vaqt yo'qligi va reja to'lib ketgani uchun e'tiborsiz qoldirish D) Har bir bola teng e'tibor ko'rishi, bayram oila imkoniyatiga bog'liq emasligi To'g'ri javob: D) Har bir bola teng e'tibor ko'rishi, bayram oila imkoniyatiga bog'liq emasligi ✔ Izoh: Bolalar oilaning moddiy imkoniyatidan qat'i nazar teng qadrlanishi kerak. 28. Ota-onalarga bolani rag'batlantirish bo'yicha qaysi maslahat to'g'ri? A) Bolaning harakati va aniq yutug'ini samimiy maqtash B) Bola maqtovga o'rganib qolmasligi uchun hech qachon maqtamaslik C) Faqat boshqa bolalar bilan solishtirib, ulardan ustunligini maqtash D) Har qanday bajarilgan ish uchun faqat pul yoki sovg'a berish To'g'ri javob: A) Bolaning harakati va aniq yutug'ini samimiy maqtash ✔ Izoh: Aniq harakatga qaratilgan maqtov bolada ichki motivatsiyani rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 86 29. Bolada o'zini o'zi baholash maktabgacha yoshda qanday bo'ladi? A) Faqat tengdoshlar bahosiga bog'liq va doim juda past B) Doim haqqoniy, tanqidiy va barqaror C) Ko'pincha yuqori va kattalar bahosiga bog'liq D) Bu yoshda umuman shakllanmagan bo'ladi To'g'ri javob: C) Ko'pincha yuqori va kattalar bahosiga bog'liq✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola o'zini kattalar bahosi orqali ko'radi, bu baho asosan yuqori bo'ladi. 30. Tabiat bilan tanishtirishda kuzatish metodi nimani nazarda tutadi? A) Tarbiyachi rahbarligida obyektni maqsadli va rejali idrok etishni B) Faqat tabiat haqidagi rasmli kitoblarni varaqlab, nomlarini aytishni C) Faqat tarbiyachining hikoyasini jim tinglashni D) Bolaning sayr paytida tasodifan nimadir ko'rib qolishini kutishni To'g'ri javob: A) Tarbiyachi rahbarligida obyektni maqsadli va rejali idrok etishni ✔ Izoh: Kuzatish maqsadli, rejali idrok bo'lib, tarbiyachi savollari bilan yo'naltiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 87 15-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bolalarga yo'l harakati qoidalarini o'rgatishda qaysi qoida asosiy? A) Qizil chiroqda ham mashina ko'rinmasa yo'lni kesib o'tish B) Yo'lni istalgan qulay joydan, mashina yo'qligida tezroq yugurib o'tish C) Mashina kelayotganda u yetib kelguncha tezroq o'tib olish D) Faqat kattalar bilan, o'tish joyidan, yashil chiroqda kesib o'tish To'g'ri javob: D) Faqat kattalar bilan, o'tish joyidan, yashil chiroqda kesib o'tish✔ Izoh: Bolalar yo'lni mustaqil kesib o'tmasligi, faqat kattalar bilan belgilangan joyda o'tishi kerak. 2. Kunduzi guruhda bir bolaning isitmasi ko'tarildi. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Bolani ajratib, tibbiyot xodimi va ota-onaga darhol xabar berish B) Bolani uyquga yotqizib, kechqurun ota-onasi kelguncha tinch kutib turish C) O'z xohishicha bolaga isitma tushiruvchi dori ichirib qo'yish D) Bolani toza havoga, sayrga olib chiqib, terlatib qo'yish To'g'ri javob: A) Bolani ajratib, tibbiyot xodimi va ota-onaga darhol xabar berish ✔ Izoh: Dori faqat tibbiyot xodimi qaroriga ko'ra beriladi; kasal bola ajratilib, ota-onaga xabar qilinadi. 3. Vaziyat: Bola so'zlarni bo'g'inlab o'qiy boshladi, lekin ma'nosini tushunmayapti. Tarbiyachi nimaga e'tibor beradi? A) Ma'nosiga e'tibor bermay, faqat tezroq va ravonroq o'qishni talab qilish B) O'qishni to'xtatib, bolaga hali o'qish erta ekanini tushuntirish C) O'qilgan so'z haqida savol berib, ma'nosini rasm yoki suhbat bilan bog'lash D) Ko'proq matnlarni ma'nosini tushuntirmasdan ketma-ket o'qitish To'g'ri javob: C) O'qilgan so'z haqida savol berib, ma'nosini rasm yoki suhbat bilan bog'lash ✔ Izoh: O'qishning maqsadi tushunish; ma'no bilan bog'lash o'qishni mazmunli qiladi. 4. Bola uchun moslashtirilgan topshiriq berilganda boshqa bolalar «Nega unga oson?» deb so'radi. Tarbiyachining javobi qaysi? A) Har kimga o'ziga kerakli yordam berilishini, adolat shunda ekanini tushuntiradi B) Savolni javobsiz qoldirib, bolalarni boshqa mashg'ulotga chalg'itadi C) Boshqalar xafa bo'lmasligi uchun moslashtirilgan topshiriqni bekor qiladi D) Bu bolaning boshqalardan zaifroq ekanini va unga hamma achinishi kerakligini aytib beradi To'g'ri javob: A) Har kimga o'ziga kerakli yordam berilishini, adolat shunda ekanini tushuntiradi ✔ Izoh: Bolalarga adolatni ehtiyojga qarab yordam sifatida tushuntirish bag'rikenglikni oshiradi. 5. «Ilk qadam» dasturining asosiy yondashuvi qanday ifodalanadi? A) Bola markazda turadigan yondashuv B) Faqat intizomga asoslangan yondashuv C) Tarbiyachi markazda turadigan ma'ruza yondashuvi D) Faqat imtihonga yo'naltirilgan yondashuv To'g'ri javob: A) Bola markazda turadigan yondashuv ✔ Izoh: Dastur bolaning ehtiyoji, qiziqishi va imkoniyatlarini ta'lim jarayonining markaziga qo'yadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 88 6. Vaziyat: Bolalar o'yin davomida nizoga duch kelishdi, tarbiyachi darhol aralashmay, ularga o'zlari kelishish imkonini berdi va kerak bo'lsa yordam berishga tayyor turdi. Bu qaysi sohani qo'llab- quvvatlaydi? A) Jismoniy rivojlanish va chaqqonlikni B) Ijodiy rivojlanish va tasavvurni C) Ijtimoiy-hissiy rivojlanishni D) Matematik tasavvur va mantiqni To'g'ri javob: C) Ijtimoiy-hissiy rivojlanishni✔ Izoh: Kattalar nazoratida o'zlari kelishuvga erishish bolalarda ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantiradi. 7. Vaziyat: Tarbiyachi barcha bolalarga bir xil namunadagi rasmni aynan nusxa ko'chirishni topshirdi. Bu yondashuv qaysi tamoyilga zid? A) Ijodkorlik va bolaning tanlash erkinligi tamoyiliga B) Sanitariya va gigiyena talablariga C) Kun tartibi va mashg'ulotlar davomiyligi bo'yicha sanitariya talabiga D) Xavfsizlik va jismoniy salomatlik tamoyiliga To'g'ri javob: A) Ijodkorlik va bolaning tanlash erkinligi tamoyiliga ✔ Izoh: Ijodiy faoliyatda bolaga o'z g'oyasini ifodalash imkoniyati berilishi kerak. 8. Alohida ehtiyojli bola bilan ishlaydigan jamoada axborot almashinuvi nima uchun muhim? A) Mas'uliyatni bir mutaxassisdan boshqasiga yuklash uchun B) Faqat hisobot va hujjatlarni o'z vaqtida to'ldirish uchun C) Hamma mutaxassis va oila bir xil maqsad va usulda ishlashi uchun D) Bolani tekshirib, kamchiliklari uchun ota-onani ayblash uchun To'g'ri javob: C) Hamma mutaxassis va oila bir xil maqsad va usulda ishlashi uchun ✔ Izoh: Kelishilgan ish bolaga izchil va samarali yordam beradi. 9. Vaziyat: Bola mashg'ulotda noto'g'ri javob berdi, boshqalar kulishdi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Kulgini to'xtatib, bolaning urinishini qadrlash va to'g'ri javobga kelish B) O'zi ham bolalar bilan birga kulib, javob bergan bolani yanada ko'proq uyaltirish C) Bolaga bundan buyon javob berishga shoshilmaslikni qattiq aytish D) Javob bergan bolani tanqid qilib, darsga tayyorlanmaganini aytish To'g'ri javob: A) Kulgini to'xtatib, bolaning urinishini qadrlash va to'g'ri javobga kelish ✔ Izoh: Xatolar o'rganishning tabiiy qismi; xavfsiz psixologik muhit bolaning fikr bildirishga jur'atini saqlaydi. 10. Pedagogik kuzatish metodining asosiy afzalligi nimada? A) Bolani tabiiy faoliyat sharoitida o'rganish imkonini berishida B) Natijani faqat raqamlar va jadvallarda aniq ifodalashida C) Ota-onalar va mutaxassislar fikrini to'liq o'rnini bosishida D) Bolani maxsus yaratilgan sun'iy sharoitga qo'yib, qat'iy tekshirishida To'g'ri javob: A) Bolani tabiiy faoliyat sharoitida o'rganish imkonini berishida ✔ Izoh: Kuzatish bolaning o'yin va muloqotdagi haqiqiy xulqini uning faoliyatiga aralashmay o'rganish imkonini beradi. 11. Bolalarda tish salomatligini saqlash uchun qaysi odat shakllantiriladi? A) Qattiq yong'oq va qandlarni tish bilan sindirib yeyish B) Tishni faqat og'rigan paytda, haftada bir marta tozalash C) Ovqatdan keyin og'izni chayish va tishni muntazam tozalash D) Ko'p shirinlik yeyish va shirin gazli ichimliklarni ko'p ichish To'g'ri javob: C) Ovqatdan keyin og'izni chayish va tishni muntazam tozalash ✔ Izoh: Og'izni chayish va tish tozalash karies oldini oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 89 12. Jismoniy tarbiya mashg'ulotining yakuniy qismida nima qilinadi? A) Tez yugurish musobaqasi va estafetalar o'tkaziladi B) Yangi murakkab harakat tushuntirilib, o'rgatiladi C) Eng og'ir va murakkab mashqlar aynan shu qismda bajariladi D) Sokin yurish, nafas mashqlari va tinchlantiruvchi o'yin To'g'ri javob: D) Sokin yurish, nafas mashqlari va tinchlantiruvchi o'yin✔ Izoh: Yakuniy qism yurak urishi va nafasni tinch holatga qaytarishga xizmat qiladi. 13. Bolani elektr toki urdi va u hamon elektr manbaiga tegib turibdi. Birinchi navbatda nima qilinadi? A) Bolani yalang qo'l bilan darhol tortib olib, elektr manbaidan uzoqlashtirish B) Darhol bolani ko'tarib, tibbiyot xonasiga yugurish C) Bolaga va elektr asbobiga suv sepib, tokni so'ndirishga urinish D) Tokni o'chirish yoki quruq, tok o'tkazmaydigan narsa bilan ajratish To'g'ri javob: D) Tokni o'chirish yoki quruq, tok o'tkazmaydigan narsa bilan ajratish ✔ Izoh: Yordamchi o'zi ham tok urishidan himoyalanishi kerak, avval manba o'chiriladi. 14. Bolalarda tinglab tushunish ko'nikmasini rivojlantirish uchun qaysi faoliyat mos? A) Faqat qum va suv bilan erkin, mustaqil o'yin B) Ertak tinglab, mazmuni bo'yicha savollarga javob berish C) Faqat rang berish varaqlarini jim o'tirib bo'yash D) Faqat yugurish va harakatli musobaqalar o'tkazish To'g'ri javob: B) Ertak tinglab, mazmuni bo'yicha savollarga javob berish ✔ Izoh: Tinglab, keyin savolga javob berish diqqat va tushunishni rivojlantiradi. 15. Bosma matn haqidagi tushuncha (print awareness) ga nima kiradi? A) Faqat raqamlarni tanish va ularni ketma-ket sanash B) Matn chapdan o'ngga va yuqoridan pastga o'qilishini bilish C) Faqat qo'shiq va she'rlarni yoddan to'g'ri aytib berish D) Faqat kitobdagi rasmlarni chiroyli va chetidan chiqmay ranglash To'g'ri javob: B) Matn chapdan o'ngga va yuqoridan pastga o'qilishini bilish ✔ Izoh: Kitob qanday ushlanishi, matn yo'nalishi, so'z va harf tushunchalari erta savodxonlikka kiradi. 16. Qaychi bilan qirqish va munchoq terish qaysi rivojlanish sohasiga ko'proq taalluqli? A) Ijodiy rivojlanish va tasviriy faoliyat B) Jismoniy rivojlanish (mayda motorika) C) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish sohasi D) Nutq va savodxonlikni rivojlantirish To'g'ri javob: B) Jismoniy rivojlanish (mayda motorika) ✔ Izoh: Barmoq va qo'l harakatlarining aniqligi mayda motorika bo'lib, jismoniy rivojlanish sohasiga kiradi. 17. Guruhga zaif eshitadigan bola keldi. U bilan gaplashishda tarbiyachi qaysi qoidaga amal qiladi? A) Bolaga orqa o'girib, eshitishi uchun baland ovozda baqirish B) Bolaga yuzini qaratib, aniq va o'rtacha sur'atda gapirish C) Og'zini qo'l yoki kitob bilan to'sib, sekin gapirish D) Juda tez va past ovozda, qisqa jumlalar bilan gapirish To'g'ri javob: B) Bolaga yuzini qaratib, aniq va o'rtacha sur'atda gapirish ✔ Izoh: Zaif eshitadigan bola lab harakatlari va mimikadan ham ma'lumot oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 90 18. Uyquga ehtiyoji kam bo'lgan va uxlamaydigan bola bilan qanday ishlash kerak? A) Uni boshqalarga xalaqit bermaydigan sokin mashg'ulot bilan band qilish B) Uni majburan uxlatish uchun tinchlantiruvchi dori berish C) Uni yolg'iz xonaga qamab, uxlaguncha kutib turish D) Boshqalar oldida tanbeh berib, ko'zini yumib qimirlamay yotishga majburlash To'g'ri javob: A) Uni boshqalarga xalaqit bermaydigan sokin mashg'ulot bilan band qilish✔ Izoh: Bolaning individual ehtiyojiga hurmat bilan qarab, sokin dam olishni ta'minlash mumkin. 19. Alohida ehtiyojli bola mashg'ulotni boshqalardan sekinroq bajarmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Topshiriqni uning o'rniga o'zi bajarib, natijani ko'rsatadi B) Qo'shimcha vaqt va kerak bo'lsa soddalashtirilgan variant beradi C) Uni xalaqit bermasligi uchun mashg'ulotdan chiqarib yuboradi D) Uni shoshirib, boshqalardan ortda qolgani uchun guruh oldida tanbeh beradi To'g'ri javob: B) Qo'shimcha vaqt va kerak bo'lsa soddalashtirilgan variant beradi ✔ Izoh: Vaqt va topshiriqni moslashtirish bolaning muvaffaqiyatli ishtirokini ta'minlaydi. 20. Vaziyat: Tarbiyachi kitob o'qib bo'lgach, bolalardan faqat «Yoqdimi?» deb so'radi. Qanday savollar nutqni ko'proq rivojlantiradi? A) «Kitob qalinmi? Varaqlari ko'pmi? Yana shunday kitob o'qiymizmi?» B) «Qahramon nima uchun shunday qildi? Sen bo'lsang nima qilarding?» C) «Kitobning muqovasi qizilmi yoki ko'kmi? Rasmlari chiroylimi?» D) «Tushundingizmi? Yana o'qib beraymi yoki boshqa kitob olaymi?» To'g'ri javob: B) «Qahramon nima uchun shunday qildi? Sen bo'lsang nima qilarding?» ✔ Izoh: Sabab va shaxsiy munosabatni so'rovchi savollar kengaytirilgan javob talab qiladi. 21. Bolaga kitobni qanday tanlash kerak? A) Faqat kattalar uchun mo'ljallangan kitob B) Yoshga mos, rasmlari yorqin va mazmuni tushunarli C) Faqat rasmsiz kitob D) Faqat eng qalin kitob To'g'ri javob: B) Yoshga mos, rasmlari yorqin va mazmuni tushunarli ✔ Izoh: Yoshga mos kitob bolaning qiziqishi va tushunishini ta'minlaydi. 22. Vaziyat: Bola o'yin vaqtida yolg'iz kitob ko'rmoqda va boshqalar unga «o'ynamaydigan» deb kulishmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Kulayotgan bolalarga qo'shilib, bolani o'yinga chiqishga undash B) Bolani majburan boshqalarga qo'shib, yolg'iz qolishiga yo'l qo'ymaslik C) Har bir bolaning faoliyat tanlash huquqi borligini tushuntirib, uni himoya qilish D) Kitobni olib qo'yib, bolani boshqalar bilan o'ynashga yuborish To'g'ri javob: C) Har bir bolaning faoliyat tanlash huquqi borligini tushuntirib, uni himoya qilish ✔ Izoh: Tinch faoliyatni tanlash ham normal; har bir bolaning tanlovi hurmat qilinishi kerak. 23. Vaziyat: Sayrda bola yerdan noma'lum narsani olib og'ziga solmoqchi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolaga ruxsat berish, chunki bu atrof-olamni bilishning tabiiy tajribasi deb hisoblash B) Bolani o'z holiga qo'yib, bu haqda faqat keyin ota-onaga aytib qo'yish C) Darhol to'xtatib, xavfli ekanini tushuntirish va sayrdan oldin hududni tekshirish D) Boshqa bolalarni kuzatishda davom etib, bu bolaga e'tibor bermaslik To'g'ri javob: C) Darhol to'xtatib, xavfli ekanini tushuntirish va sayrdan oldin hududni tekshirish ✔ Izoh: Sayr maydonini oldindan tekshirish va bolalarni nazorat qilish ularning hayoti va sog'lig'ini himoya qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 91 24. Nogironligi bo'lgan bolaning ta'lim olish huquqi haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Uning ta'lim olish huquqi sog'lig'iga qarab cheklangan B) U faqat uyda, individual tartibda o'qishi mumkin C) Uning ta'limi faqat ota-onasi hisobidan amalga oshiriladi D) U boshqa bolalar kabi teng ta'lim olish huquqiga ega To'g'ri javob: D) U boshqa bolalar kabi teng ta'lim olish huquqiga ega✔ Izoh: Xalqaro hujjatlarga ko'ra nogironligi bo'lgan bolalar kamsitishsiz ta'lim olish huquqiga ega. 25. Tasviriy hikoya (o'yinchoqni tasvirlash) da bola nimani o'rganadi? A) Faqat raqs tushish va musiqaga harakat qilishni B) Faqat narsalarni sanash va solishtirishni C) Narsa belgilarini izchil va aniq tasvirlashni D) Faqat yugurish va harakat chaqqonligini To'g'ri javob: C) Narsa belgilarini izchil va aniq tasvirlashni ✔ Izoh: Tasvirlash rang, shakl, kattalik va vazifani bog'lab gapirishni o'rgatadi. 26. Narsalarni rangi va shakliga ko'ra guruhlash qaysi soha ko'nikmasi? A) Nutq va savodxonlik B) Jismoniy rivojlanish C) Bilish jarayoni rivojlanishi D) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish sohasi To'g'ri javob: C) Bilish jarayoni rivojlanishi ✔ Izoh: Tasniflash, solishtirish va guruhlash bilish jarayonlarini — tafakkurni rivojlantiradi. 27. Surdopedagogika qaysi toifadagi bolalar ta'limi bilan shug'ullanadi? A) Intellektual rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar B) Ko'rishida nuqsoni bo'lgan bolalar C) Nutqida nuqsoni bo'lgan bolalar D) Eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar To'g'ri javob: D) Eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar ✔ Izoh: Surdopedagogika eshitmaydigan va zaif eshitadigan bolalarni o'qitish bilan shug'ullanadi. 28. Vaziyat: Mashg'ulot paytida bir bola doimo boshqalarni chalg'itadi. Tarbiyachi avvalo nima qilishi kerak? A) Bolani boshqa bolalar oldida uyaltirib, xulqini muhokama qilish B) Ota-onasini darhol chaqirib, bolaga ular orqali tanbeh berdirish C) Bolani mashg'ulotdan butunlay chetlatib, alohida stolga o'tqazib qo'yish D) Xulq sababini kuzatib aniqlash va bolani faol vazifaga jalb qilish To'g'ri javob: D) Xulq sababini kuzatib aniqlash va bolani faol vazifaga jalb qilish ✔ Izoh: Xulq ortida zerikish, charchoq yoki e'tibor ehtiyoji bo'lishi mumkin, sababni bilish to'g'ri yechim topishga yordam beradi. 29. Vaziyat: Sayrda bolalar chumolilar qatorini kuzatib, savollar berishmoqda. Bu imkoniyatni qaysi sohalarni rivojlantirishga ishlatish mumkin? A) Faqat ijodiy va tasviriy faoliyat sohasini B) Bilish (tabiatni o'rganish) va nutq sohalarini C) Faqat jismoniy rivojlanish va chaqqonlik sohasini D) Faqat ijtimoiy-hissiy va axloqiy sohani To'g'ri javob: B) Bilish (tabiatni o'rganish) va nutq sohalarini ✔ Izoh: Kuzatish tabiat haqidagi bilimlarni, savol-javob esa nutqni rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 92 30. Vaziyat: Bola ovqat yeyishdan bosh tortmoqda. Tarbiyachining to'g'ri yondashuvi qaysi? A) Bolaga shirinlik berib, kunlik ovqatni butunlay shirinliklar bilan almashtirib qo'yish B) Majburlamasdan, ovqatni tatib ko'rishga undash va ota-ona bilan maslahatlashish C) Bolani boshqalar oldida koyib, ovqatni oxirigacha yeyishga majburlash D) Ovqatni yeb tugatmaguncha bolani stoldan turgizmay o'tqazib qo'yish To'g'ri javob: B) Majburlamasdan, ovqatni tatib ko'rishga undash va ota-ona bilan maslahatlashish✔ Izoh: Majburlash ovqatga salbiy munosabat uyg'otadi; ijobiy namuna va oila bilan hamkorlik samaraliroq. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 93 16-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Syujetli-rolli o'yinning rivojlanishi uchun eng muhim manba nima? A) Bolaning atrof-muhit haqidagi taassurotlari va bilimlari B) Faqat qimmat va zamonaviy o'yinchoqlar C) Faqat tarbiyachining buyrug'i va tayyor ssenariysi D) Faqat televizor va multfilmlardagi qahramonlar To'g'ri javob: A) Bolaning atrof-muhit haqidagi taassurotlari va bilimlari✔ Izoh: Ekskursiya, kitob va suhbatlardan olingan taassurotlar o'yin syujetini boyitadi. 2. Vaziyat: Katta guruhdagi bola qoidali o'yinda qoidani o'zgartirib, faqat o'zi yutishga harakat qilmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qoidalarni birga eslab, ular hamma uchun bir xil ekanini tushuntirish B) Bolaning yangi qoidasini qabul qilib, o'yinni shu tarzda davom ettirish C) O'yinni butunlay to'xtatib, bolalarni boshqa faoliyatga o'tkazish D) Bolani o'yindan chiqarib, bugun qaytib o'yinga qo'shmaslik To'g'ri javob: A) Qoidalarni birga eslab, ular hamma uchun bir xil ekanini tushuntirish ✔ Izoh: Qoidaga rioya qilish ixtiyoriylik va adolat tuyg'usini shakllantiradi. 3. Bolani MTTga qabul qilishda kamsitish taqiqlanishi nimani anglatadi? A) Faqat to'lovga qodir boy oilalar bolalari qabul qilinishini B) Har qanday sharoitda hech qanday hujjatsiz va navbatsiz darhol qabul qilinishini C) Bola millati, jinsi, kelib chiqishi yoki sog'lig'i sababli rad etilmasligini D) Faqat tanish-bilish va tavsiyanoma orqali qabul qilinishini To'g'ri javob: C) Bola millati, jinsi, kelib chiqishi yoki sog'lig'i sababli rad etilmasligini ✔ Izoh: Teng imkoniyat tamoyili maktabgacha ta'limga kirishda ham amal qiladi. 4. Vaziyat: 3 yoshli bola guruhda boshqa bolalar yonida, lekin ular bilan muloqotsiz bir xil o'yinchoq bilan o'ynamoqda. Bu qanday o'yin bosqichi? A) Hamkorlikdagi o'yin B) Qoidali o'yin C) Musobaqa o'yini D) Parallel o'yin To'g'ri javob: D) Parallel o'yin ✔ Izoh: Erta va kichik maktabgacha yoshda bolalar ko'pincha yonma-yon, lekin alohida o'ynaydi; bu me'yor. 5. Nima uchun 3 yoshgacha bo'lgan bolalarga mayda detalli o'yinchoqlar berilmaydi? A) Yutib yuborish va nafas yo'li tiqilishi xavfi bor B) Ular juda chiroyli bo'lib, bolani chalg'itadi C) Ular juda qimmat va tez yo'qolib qoladi D) Ular juda og'ir va ko'tarish qiyin bo'ladi To'g'ri javob: A) Yutib yuborish va nafas yo'li tiqilishi xavfi bor ✔ Izoh: Kichik bolalar narsalarni og'ziga soladi; mayda detallar bo'g'ilish xavfini tug'diradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 94 6. Bilish faoliyatida «muammoli vaziyat» yaratishning maqsadi nima? A) Bolani chalg'itib, mashg'ulot vaqtini to'ldirish va cho'zish B) Bolani mustaqil izlanishga va yechim topishga undash C) Bolaga tayyor javobni berib, uni yod oldirish D) Bolalar o'rtasida raqobat va bahs chiqarish To'g'ri javob: B) Bolani mustaqil izlanishga va yechim topishga undash✔ Izoh: Muammoli vaziyat qiziqish uyg'otadi va bolani faol fikrlashga yo'naltiradi. 7. Hissiy-irodaviy tayyorlik qaysi ko'nikmada namoyon bo'ladi? A) Faqat qo'shiqlarni ifodali va baland ovozda yod aytib bera olish B) Faqat ko'p gapirish va savollarga tez javob berish C) Faqat rasm chizish va ranglarni to'g'ri tanlash D) Qoidaga amal qilish va boshlagan ishini oxiriga yetkazish To'g'ri javob: D) Qoidaga amal qilish va boshlagan ishini oxiriga yetkazish ✔ Izoh: Irodaviy tayyorlik bolaning o'z xulqini boshqarish va vazifani bajarish qobiliyatidir. 8. Bola guruhda o'z fikrini aytmoqchi, ammo tarbiyachi shoshmoqda. Kasbiy etikaga mos harakat qaysi? A) Bolaning gapini to'xtatib, hozir vaqt yo'qligini aytib, jim bo'lishni qat'iy buyurish B) Bolani boshqalar oldida «ko'p gapiradi» deb tanqid qilib qo'yish C) Bolaga e'tibor bermay, ishini davom ettirib, savolni javobsiz qoldirish D) Bolani qisqa tinglab, kerak bo'lsa suhbatni keyin davom ettirib, va'dani bajarish To'g'ri javob: D) Bolani qisqa tinglab, kerak bo'lsa suhbatni keyin davom ettirib, va'dani bajarish ✔ Izoh: Bolaning gapini qadrlash uning o'ziga ishonchini va muloqot ko'nikmasini rivojlantiradi. 9. Bola tarbiyachiga uyda uni qattiq urishlarini aytdi va tanasida izlar bor. Tarbiyachi nima qiladi? A) Hech narsa qilmaydi, chunki bu oilaning ichki ishi deb hisoblaydi B) Ota-onani darhol chaqirib, bola aytganlarini ularga to'liq yetkazib, bolani yuzlashtiradi C) Bolani tinglab, holatni qayd etadi va zudlik bilan belgilangan tartibda xabar beradi D) Bolaga bu haqda boshqa hech kimga aytmaslikni maslahat beradi To'g'ri javob: C) Bolani tinglab, holatni qayd etadi va zudlik bilan belgilangan tartibda xabar beradi ✔ Izoh: Bolaga zo'ravonlik shubhasi bo'lsa, uning xavfsizligi ustuvor va tegishli mas'ullarga xabar berish shart. 10. Vaziyat: Bola qum markazida qumni boshqalarga sochmoqda. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Qumni sochish xavfli ekanini tushuntirib, to'g'ri o'ynash usullarini ko'rsatish B) Bolaga baqirib, qumni sochgani uchun guruh oldida tanbeh berish C) Bolani qum markazidan doimiy chetlatib, boshqa markazga yuborish D) Qum markazini butunlay yopib, qumni boshqa joyga olib chiqib ketish To'g'ri javob: A) Qumni sochish xavfli ekanini tushuntirib, to'g'ri o'ynash usullarini ko'rsatish ✔ Izoh: Qoidani tushuntirish va muqobil faoliyat ko'rsatish xavfsiz o'yinni o'rgatadi. 11. Bola tarbiyasida birlamchi mas'uliyat kimning zimmasida? A) Faqat mahalla zimmasida, ota-onalar yordamchi xolos B) Ota-onalar zimmasida, MTT esa ularga yordam beradi C) Faqat maktab zimmasida, chunki u ta'lim beradi D) Faqat tarbiyachi zimmasida, oila esa yordam beradi To'g'ri javob: B) Ota-onalar zimmasida, MTT esa ularga yordam beradi ✔ Izoh: Bola huquqlari to'g'risidagi xalqaro hujjatlarga ko'ra ota-onalar bola tarbiyasi uchun asosiy mas'uldir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 95 12. Ota-onalar bilan ishlashning jamoaviy shakliga qaysi biri kiradi? A) Shaxsiy maslahat B) Yakka tartibdagi suhbat C) Uyga tashrif D) Ota-onalar majlisi To'g'ri javob: D) Ota-onalar majlisi✔ Izoh: Ota-onalar majlisi guruh ota-onalarini birga to'playdigan jamoaviy shakl. 13. Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyaga ko'ra «bola» deb necha yoshgacha bo'lgan shaxs tushuniladi? A) 7 yoshga to'lmagan, maktabgacha yoshdagi inson B) 14 yoshga to'lmagan, pasport olmagan inson C) 18 yoshga to'lmagan har bir inson D) 16 yoshgacha bo'lgan inson To'g'ri javob: C) 18 yoshga to'lmagan har bir inson ✔ Izoh: Konvensiya bolani, odatda, 18 yoshga to'lmagan shaxs sifatida belgilaydi. 14. Bolada ruhiy rivojlanishni harakatga keltiruvchi kuch Vygotskiy bo'yicha nimada? A) Faqat biologik yetilish va irsiy omillarning ta'sirida B) Faqat ovqatlanish va kun tartibida C) Faqat iqlim va tabiiy sharoitda D) Ijtimoiy muhit va kattalar bilan hamkorlikda To'g'ri javob: D) Ijtimoiy muhit va kattalar bilan hamkorlikda ✔ Izoh: Vygotskiy oliy psixik funksiyalar avval kattalar bilan hamkorlikda, keyin bolaning ichki faoliyatida paydo bo'lishini ta'kidlagan. 15. Bolalar sayrda turli barglarni yig'ib kelishdi. Tarbiyachi ular bilan qaysi bilish faoliyatini tashkil etsa maqsadga muvofiq? A) Barglarni darhol axlatga tashlab, qo'llarni sovun bilan yaxshilab yuvdirish B) Barglarning nomlarini bolalarga yodlatish C) Barglar haqida gapirishni taqiqlab, mashg'ulotga o'tish D) Barglarni shakli, rangi va kattaligi bo'yicha guruhlash va taqqoslash To'g'ri javob: D) Barglarni shakli, rangi va kattaligi bo'yicha guruhlash va taqqoslash ✔ Izoh: Tabiiy materialni tasniflash va taqqoslash kuzatuvchanlik va mantiqni rivojlantiradi. 16. Tarbiyachi «Mening ortimda nima bor, oldimda-chi?» kabi savollar beradi. Bu qaysi tasavvurlarni rivojlantirish uchun? A) Fazoviy tasavvurlarni B) Og'irlik tasavvurlarini C) Vaqt tasavvurlarini D) Rang tasavvurlarini To'g'ri javob: A) Fazoviy tasavvurlarni ✔ Izoh: Oldi, orqa, yoni kabi tushunchalar fazoviy mo'ljalga oid. 17. Vaziyat: Bola o'yinda kubikni «telefon» qilib gaplashmoqda. Tarbiyachi bunga qanday munosabat bildiradi? A) Kubikni olib, o'rniga haqiqiy o'yinchoq telefon berish B) O'yinni qo'llab-quvvatlab, «telefon»da u bilan suhbatlashish C) «Bu telefon emas, kubik» deb tuzatib, to'g'ri nomlashni o'rgatish D) O'yinni to'xtatib, kubiklarni qurilish uchun qaytarish To'g'ri javob: B) O'yinni qo'llab-quvvatlab, «telefon»da u bilan suhbatlashish ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 96 Izoh: O'rinbosar predmetdan foydalanish ramziy tafakkur belgisi; uni qo'llab-quvvatlash kerak. 18. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar ichida doim faqat bir guruh bolalar qurilish markazini egallab olayotganini ko'rdi. Nima qiladi? A) Hech narsa qilmay, bolalar o'zlari kelishib olishini kutish B) Janjal bo'lmasligi uchun qurilish markazini butunlay yopib qo'yish C) Markazlar uchun tanlov taxtasi va navbat tizimini joriy qilish D) O'sha bolalarni markazni egallagani uchun jazolab, chetlatish To'g'ri javob: C) Markazlar uchun tanlov taxtasi va navbat tizimini joriy qilish✔ Izoh: Tanlov taxtasi har bir bolaga adolatli imkoniyat beradi va rejalashtirishni o'rgatadi. 19. Matematik mashg'ulotda «Sehrli xaltacha» o'yinining maqsadi nima? A) Narsani ko'rmasdan, paypaslab shaklini aniqlash B) Narsalarni og'irligiga ko'ra yengildan og'irga tartiblash C) Narsalarni ovoz chiqarib birma-bir sanab chiqish D) Narsalarni rangiga qarab tez ajratish To'g'ri javob: A) Narsani ko'rmasdan, paypaslab shaklini aniqlash ✔ Izoh: Xaltachadagi narsani paypaslash taktil idrok va shakl tasavvurini rivojlantiradi. 20. Bola o'yinchoqlarni sanayotib ba'zilarini ikki marta sanaydi, ba'zilarini tashlab ketadi. Tarbiyachining eng to'g'ri harakati qaysi? A) Sanalgan narsani chetga surib yoki barmoq bilan ko'rsatib sanashni o'rgatish B) To'g'ri javobni o'zi aytib, bolaga uni bir necha marta takrorlatish C) Bolani sanash topshirig'idan chetlatib, unga osonroq rasm chizish ishini berish D) Sonlar ketma-ketligini og'zaki yod oldirib, narsalarni sanatmaslik To'g'ri javob: A) Sanalgan narsani chetga surib yoki barmoq bilan ko'rsatib sanashni o'rgatish ✔ Izoh: Narsani ko'rsatish yoki surish birma-bir moslikni amaliy o'zlashtirishga yordam beradi. 21. Oilalarni o'rganishda qaysi usul qo'llaniladi? A) So'rovnoma, suhbat va kuzatish B) Yashirin kuzatuv va yozib olish C) Qo'shnilardan so'rab-surishtirish D) Oila hujjatlarini roziliksiz tekshirish To'g'ri javob: A) So'rovnoma, suhbat va kuzatish ✔ Izoh: Oilani o'rganish axloqiy, ochiq usullar bilan va oila roziligi bilan amalga oshiriladi. 22. Vaziyat: 3 yoshli bola har qanday taklifga «Yo'q!» deb javob bermoqda. Tarbiyachining eng samarali usuli qaysi? A) Bola bilan bahslashib, kattalar gapi to'g'ri ekanini isbotlash B) Ikki maqbul variant orasida tanlov: «Qizil yoki ko'k kurtkani kiyasanmi?» C) Bolani bo'ysunmagani uchun jazolab, gapga kirishga majburlash D) Bolani butunlay e'tiborsiz qoldirib, uning har bir «Yo'q»iga umuman javob bermaslik To'g'ri javob: B) Ikki maqbul variant orasida tanlov: «Qizil yoki ko'k kurtkani kiyasanmi?» ✔ Izoh: Uch yosh inqirozida tanlov berish bolaning mustaqillik ehtiyojini qondiradi va qarshilikni kamaytiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 97 23. Guruhdagi bola boshqasini muntazam ravishda kamsitib, o'yindan chetlatmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Kamsitilgan bolaga o'zini o'zi himoya qilishni va kamsitganga xuddi shunday javob qaytarishni o'rgatadi B) Kamsitgan bolani boshqalar oldida haqorat qilib, unga saboq beradi C) Bunga oddiy bolalar o'yini deb qarab, o'zlari kelishib olishlarini kutadi D) Vaziyatni to'xtatib, ikkala bola bilan ishlab, do'stona munosabat qoidalarini mustahkamlaydi To'g'ri javob: D) Vaziyatni to'xtatib, ikkala bola bilan ishlab, do'stona munosabat qoidalarini ✔ mustahkamlaydi Izoh: Tarbiyachi bolalar o'rtasidagi tazyiqni to'xtatib, ijobiy munosabatlarni shakllantiradi. 24. Ota-ona muassasaga kelmasdan, faqat telefon orqali muloqot qilishni afzal ko'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida loqayd deb yomonlaydi B) Telefon qo'ng'iroqlariga javob bermay, faqat muassasaga kelib yuzma-yuz gaplashishni talab qiladi C) Ota-ona kelmagani uchun bolaga e'tiborni kamaytiradi D) Qulay shaklda muloqotni davom ettirib, vaqti-vaqti bilan uchrashuvga chaqiradi To'g'ri javob: D) Qulay shaklda muloqotni davom ettirib, vaqti-vaqti bilan uchrashuvga chaqiradi ✔ Izoh: Hamkorlik shakllari oilaning imkoniyatiga moslashtirilishi mumkin. 25. Bolaning ism olish va o'zligini saqlash huquqi kimlar tomonidan ta'minlanadi? A) Faqat bolaning o'zi tomonidan, voyaga yetganidan keyin B) Faqat mahalla va qo'shnilar tomonidan, guvohlik orqali C) Davlat va ota-onalar tomonidan, tug'ilgach ro'yxatga olish orqali D) Faqat bog'cha tomonidan, bola qabul qilinganda hujjat rasmiylashtirish orqali To'g'ri javob: C) Davlat va ota-onalar tomonidan, tug'ilgach ro'yxatga olish orqali ✔ Izoh: Bola tug'ilgandan keyin ro'yxatga olinadi va ism, fuqarolik olish huquqiga ega bo'ladi. 26. Yangi o'quv yili boshida guruh ota-onalari bilan birinchi majlisda qaysi masala muhokama qilinadi? A) O'tgan yildagi nizolar va shikoyatlar tafsiloti B) Guruhning kun tartibi, yillik vazifalar va hamkorlik qoidalari C) Tarbiyachining shaxsiy muammolari va ish sharoiti D) Har bir bolaning kamchiliklari va muammolari ro'yxati e'loni To'g'ri javob: B) Guruhning kun tartibi, yillik vazifalar va hamkorlik qoidalari ✔ Izoh: Birinchi majlis ota-onalarni yillik ish va o'zaro kelishuvlar bilan tanishtiradi. 27. «Tangram» o'yini bolada asosan nimani rivojlantiradi? A) Fazoviy tasavvur va shakllardan obraz tuzish ko'nikmasini B) Tez o'qish va bosma harflarni bir-biridan farqlash ko'nikmasini C) Yugurish tezligi va jismoniy chidamlilikni D) Qo'shiq aytish va musiqiy ritmni his qilish sezgisini To'g'ri javob: A) Fazoviy tasavvur va shakllardan obraz tuzish ko'nikmasini ✔ Izoh: Tangramda bola bo'laklardan siluet yasaydi, bu fazoviy tafakkurni o'stiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 98 28. Vaziyat: Xolerik temperamentli bola guruhda tez-tez janjallashadi. Unga qanday yondashish kerak? A) Energiyasini harakatli faoliyatga yo'naltirib, o'zini tutishni o'rgatish B) Uni guruhdan ajratib, yolg'iz o'ynashga qoldirish C) Temperamentini qat'iy talablar va jazolar bilan «o'zgartirish»ga harakat qilish D) Har bir janjal uchun doim jazolab, ogohlantirib turish To'g'ri javob: A) Energiyasini harakatli faoliyatga yo'naltirib, o'zini tutishni o'rgatish✔ Izoh: Temperament tug'ma xususiyat; uning kuchli tomonlarini to'g'ri yo'naltirish samaraliroq. 29. Vaziyat: Tarbiyachi o'yin markazlariga materiallarni qo'yishda faqat chiroyli ko'rinishga e'tibor berdi, bolalar ularga tegmaydi. Asosiy xato nima? A) Materiallar haddan tashqari ko'p bo'lib, bolalar adashib qolgan B) Xato yo'q, chiroyli muhitning o'zi bolalarni rivojlantiradi C) Materiallar juda arzon bo'lib, bolalarni qiziqtirmaydi D) Materiallar bolalar faoliyati uchun emas, bezak uchun tanlangan To'g'ri javob: D) Materiallar bolalar faoliyati uchun emas, bezak uchun tanlangan ✔ Izoh: Rivojlantiruvchi muhitning asosiy maqsadi — bolalar faol foydalanishi, bezak emas. 30. Matematik mashg'ulot o'rtasida bolalar charchab, diqqati tarqaldi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ovozini balandlatib, mashg'ulotni davom ettiradi B) Diqqati tarqalgan bolalarni jazolaydi C) Qisqa jismoniy daqiqa (harakatli pauza) o'tkazadi D) Mashg'ulotni ikki baravar uzaytiradi To'g'ri javob: C) Qisqa jismoniy daqiqa (harakatli pauza) o'tkazadi ✔ Izoh: Jismoniy daqiqa charchoqni yozib, diqqatni qayta tiklashga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 99 17-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga «Qaysi biri og'ir, qaysi biri yengil?» deb tarozi bilan o'yin taklif qildi. Bu qaysi soha? A) Bilish jarayoni B) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish C) Ijodiy rivojlanish D) Nutq va savodxonlik To'g'ri javob: A) Bilish jarayoni✔ Izoh: Og'irlikni solishtirish va o'lchash bilish jarayonining matematik va tadqiqot ko'nikmasidir. 2. Kuyishda paydo bo'lgan pufak bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Pufakni toza igna bilan yorib, suyuqligini chiqarib, ochiq holda qoldirish kerak B) Pufak yorilmaydi, toza bog'lam qo'yib, tibbiy yordamga murojaat qilinadi C) Pufak ustiga yod yoki brilliant yashili surtib qo'yish kerak D) Pufakni qo'l bilan ezib, suyuqligini chiqarish kerak To'g'ri javob: B) Pufak yorilmaydi, toza bog'lam qo'yib, tibbiy yordamga murojaat qilinadi ✔ Izoh: Pufak terini infeksiyadan himoya qiladi, uni yorish xavfli. 3. Guruhdagi bola tengdoshlari bilan umuman muloqotga kirishmaydi, yolg'iz o'ynaydi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Uni majburan katta guruhdagi shovqinli o'yinga qo'shib qo'yadi B) Kuzatib, qiziqishiga asoslangan kichik guruh o'yinlariga asta jalb qiladi C) Uni o'z holiga butunlay tashlab, yolg'iz o'ynashiga qo'yadi D) Boshqa bolalar oldida uni «g'alati» deb, ularni ehtiyot bo'lishga chaqiradi To'g'ri javob: B) Kuzatib, qiziqishiga asoslangan kichik guruh o'yinlariga asta jalb qiladi ✔ Izoh: Qiziqishga asoslangan va bosqichma-bosqich jalb qilish bolada ishonch uyg'otadi. 4. Guruhga epilepsiya tashxisi bo'lgan bola qabul qilindi. Tarbiyachi nimani bilishi kerak? A) Bolani har qanday harakatli faoliyatdan butunlay chetlatish kerakligini B) Xuruj boshlansa, bolaga o'zi dori tanlab berish mumkinligini C) Xuruj paytidagi birinchi yordam qoidalarini va shifokor tavsiyalarini D) Tashxisni ehtiyot uchun boshqa ota-onalarga ham aytish kerakligini To'g'ri javob: C) Xuruj paytidagi birinchi yordam qoidalarini va shifokor tavsiyalarini ✔ Izoh: Tarbiyachi bola xavfsizligi uchun xuruj paytidagi harakatlarni bilishi kerak. 5. Vaziyat: Tarbiyachi sayrda bolalardan ko'rgan narsalarini tasvirlab berishni so'radi: «Daraxt qanday?» Bu qaysi nutq ko'nikmasini rivojlantiradi? A) Sifatlar bilan tasvirlash va lug'atni B) Faqat qo'shiq aytish va musiqiy ritm C) Faqat yugurish va harakat tezligi D) Faqat sanash va hisoblash ko'nikmasi To'g'ri javob: A) Sifatlar bilan tasvirlash va lug'atni ✔ Izoh: Tasvirlash bolaning sifat so'zlari va kuzatuvchanligini rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 100 6. Vaziyat: Tarbiyachi bolada zo'ravonlik belgilari (tez-tez ko'karishlar, qo'rquv) ni sezdi. To'g'ri harakat qaysi? A) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida ayblab, bolani bog'chadan olib ketishni talab qilish B) Faqat boshqa tarbiyachilar bilan norasmiy muhokama qilib, kutib turish C) Buni bolaning shunchaki serharakatligi deb hisoblab, e'tiborsiz qoldirish D) Kuzatuvlarni hujjatlashtirib, rahbariyat va tegishli mutaxassislarga xabar berish To'g'ri javob: D) Kuzatuvlarni hujjatlashtirib, rahbariyat va tegishli mutaxassislarga xabar berish✔ Izoh: Bola xavfsizligi ustuvor; belgilangan tartibda rahbariyat va mutaxassislarga xabar berish tarbiyachining burchidir. 7. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga yangi she'r o'rgatmoqda. Qaysi usul yodlashni osonlashtiradi? A) She'rni bir marta tez o'qib o'tib, keyingi mavzuga o'tish B) She'rni bir marta o'qib, darhol yoddan aytishni talab qilish C) She'rni faqat yozma berib, uyda yodlab kelishni so'rash D) She'rni harakat va rasmlar bilan bog'lab, bir necha kun takrorlash To'g'ri javob: D) She'rni harakat va rasmlar bilan bog'lab, bir necha kun takrorlash ✔ Izoh: Harakat va obrazlar bilan bog'langan matn bolalar xotirasida yaxshi saqlanadi. 8. Vaziyat: Bola konstruktor bilan mashina yasab, uni qanday yurishini do'stlariga tushuntirmoqda. Qaysi sohalar rivojlanmoqda? A) Faqat ijtimoiy-hissiy soha va axloq B) Faqat jismoniy rivojlanish C) Faqat musiqiy-estetik soha D) Bilish, nutq va ijodiy sohalar To'g'ri javob: D) Bilish, nutq va ijodiy sohalar ✔ Izoh: Konstruktsiya bilish va ijodni, tushuntirish esa nutqni rivojlantiradi. 9. Bolaga kitob o'qib berishning savodxonlikka asosiy foydasi nima? A) Bola tinchlanib, tezda uxlab qolishiga yordam beradi B) Faqat bo'sh vaqt qiziqarli va tinch o'tadi C) Faqat ko'rish o'tkirligi va diqqat yaxshilanadi D) Lug'at boyiydi va kitobga, o'qishga qiziqish shakllanadi To'g'ri javob: D) Lug'at boyiydi va kitobga, o'qishga qiziqish shakllanadi ✔ Izoh: Muntazam o'qib berish lug'at, tinglab tushunish va o'qishga motivatsiyani rivojlantiradi. 10. Rasm asosida hikoya tuzishda tarbiyachi qanday yordam beradi? A) Bolani tez gapirishga majburlash orqali B) Yo'naltiruvchi savollar va reja orqali C) Hikoyani o'zi aytib, bolaga takrorlatish orqali D) Faqat rasmni ko'rsatib, jim turish orqali To'g'ri javob: B) Yo'naltiruvchi savollar va reja orqali ✔ Izoh: Savollar bolaga voqealarni ketma-ket bayon qilishga yordam beradi. 11. Vaziyat: Guruhdagi bola uyda faqat planshetda vaqt o'tkazishini ota-ona aytdi. Jismoniy rivojlanish nuqtai nazaridan qanday tavsiya beriladi? A) Planshet vaqtini yanada oshirib, ta'limiy ilovalar qo'shish B) Bu oilaviy masala bo'lgani uchun unga umuman aralashmaslik C) Ekran vaqtini cheklab, harakatli o'yinlar va sayrni ko'paytirish D) Bolani uyda qimirlamay, tinch o'tirishga o'rgatishni tavsiya qilish To'g'ri javob: C) Ekran vaqtini cheklab, harakatli o'yinlar va sayrni ko'paytirish ✔ Izoh: Harakat faolligi va sayr bolaning jismoniy rivojlanishi va sog'lig'i uchun zarur. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 101 12. Vaziyat: Bola o'z rasmiga «Bu men va oyim» deb yozib qo'yishni so'radi. Tarbiyachining eng yaxshi harakati qaysi? A) Bolaga yozishni bilmasa ham o'zi yozishni majburlash B) Bola aytganini aniq yozib, so'zlarni o'qib berish C) Yozish vaqti hali kelmadi deb iltimosni rad etish D) Rasmni boshqa bolaga ko'rsatib, uni yozdirib berish To'g'ri javob: B) Bola aytganini aniq yozib, so'zlarni o'qib berish✔ Izoh: Bolaning og'zaki nutqini yozuvga aylantirish nutq va yozuv o'rtasidagi bog'liqlikni tushuntiradi. 13. Inklyuziv guruhdagi tarbiyachi uchun malaka oshirish nima uchun muhim? A) Faqat sertifikat to'plab, malaka toifasi uchun kerakli ball yig'ish uchun B) Turli ehtiyojli bolalar bilan ishlash usullarini egallash uchun C) Faqat ota-onalar talab qilgani va shikoyat qilgani uchun D) Ish vaqtini qisqartirib, yuklamani kamaytirish uchun To'g'ri javob: B) Turli ehtiyojli bolalar bilan ishlash usullarini egallash uchun ✔ Izoh: Maxsus metodlarni bilish alohida ehtiyojli bolalarga sifatli yordam ko'rsatishga imkon beradi. 14. Vaziyat: Mashg'ulot rejadagidan tez tugadi, bolalar zerika boshladi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Oldindan tayyorlangan qo'shimcha o'yin yoki faoliyatni taklif qilish B) Mashg'ulotni boshidan boshlab xuddi shu tartibda yana bir marta takrorlab chiqish C) Bolalarni mashg'ulot vaqti tugaguncha jim o'tirishga majburlash D) Bolalarni nazoratsiz qoldirib, keyingi mashg'ulotga tayyorlanish To'g'ri javob: A) Oldindan tayyorlangan qo'shimcha o'yin yoki faoliyatni taklif qilish ✔ Izoh: Tajribali tarbiyachi doimo zaxira faoliyatga ega bo'lib, bolalar vaqtini mazmunli o'tkazadi. 15. Guruh tarbiyachisi xona havosi dim bo'lib qolganini sezdi, bolalar mashg'ulotda. U nima qiladi? A) Fortochkani ochib, bolalarni yeldan himoyalab havoni almashtiradi B) Bolalarni mashg'ulot tugaguncha dim xonada qoldiradi C) Hamma derazalarni lang ochib, bolalar borligida xonada kuchli yel hosil qiladi D) Xushbo'ylagich sepish bilan cheklanib, derazani ochmaydi To'g'ri javob: A) Fortochkani ochib, bolalarni yeldan himoyalab havoni almashtiradi ✔ Izoh: Bolalar borligida yel hosil qilmasdan bir tomonlama shamollatish mumkin. 16. Bolaning yugurish, sakrash va muvozanat saqlash ko'nikmalari qaysi rivojlanish sohasiga kiradi? A) Jismoniy rivojlanish B) Nutq va savodxonlik sohasi C) Bilish jarayoni D) Ijodiy rivojlanish To'g'ri javob: A) Jismoniy rivojlanish ✔ Izoh: Yirik motorika — yugurish, sakrash, muvozanat — jismoniy rivojlanish sohasining asosiy qismidir. 17. Mashg'ulot davomida tarbiyachi bolaning shaxsiy muammosini (masalan, kiyimini ho'llaganini) guruh oldida muhokama qildi. Bu nima? A) Bolani mustaqillikka o'rgatishning samarali yo'li B) Bolaning sha'ni va shaxsiy daxlsizligini buzish C) To'g'ri tarbiya usuli va ochiq muloqot namunasi D) Guruhga ibrat ko'rsatish va boshqalarni ogohlantirish To'g'ri javob: B) Bolaning sha'ni va shaxsiy daxlsizligini buzish ✔ Izoh: Bolaning shaxsiy holati boshqalar oldida muhokama qilinmaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 102 18. «Tizimlilik va izchillik» tamoyili nimani anglatadi? A) Har kuni faqat bitta fanni chuqur va alohida o'rgatib borishni B) Yangi mavzuni oldingi bilimlarga tayanmay, takrorlashsiz tez o'tishni C) Mavzularni bolalar qiziqishiga qarab tasodifiy tartibda o'tishni D) Bilimlarni oddiydan murakkabga, ma'lumdan noma'lumga qarab berishni To'g'ri javob: D) Bilimlarni oddiydan murakkabga, ma'lumdan noma'lumga qarab berishni✔ Izoh: Izchil ta'limda har bir yangi bilim avvalgisiga tayanadi va oddiydan murakkabga qarab boradi. 19. Vaziyat: Uyqu vaqtida bir bola uxlay olmayapti. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Bolani boshqalarga xalaqit bermasin deb yolg'iz xonaga chiqarish B) Bolaga tinch dam olish va boshqalarga xalaqit bermaslik imkonini berish C) Bola uxlab qolguncha uning yonida turib qattiq tanbeh berish D) Bolani uxlasa shirinlik berishni va'da qilib, ko'zini yumishga majburlab qo'yish To'g'ri javob: B) Bolaga tinch dam olish va boshqalarga xalaqit bermaslik imkonini berish ✔ Izoh: Har bir bolaning uyqu ehtiyoji har xil; uxlamasa ham tinch yotib dam olishiga sharoit yaratiladi. 20. Tarbiyachi alohida ehtiyojli bola bilan ishlash bo'yicha o'zini yetarlicha tayyor his qilmayapti. U nima qiladi? A) Mutaxassislar va hamkasblardan maslahat olib, malakasini oshiradi B) Ota-onaga bolani boshqa bog'chaga olib ketishni maslahat beradi C) Bolaga kamroq e'tibor berib, faqat boshqa bolalar bilan ishlaydi D) Bolani o'z guruhidan chiqarib, boshqa guruhga berishni talab qiladi To'g'ri javob: A) Mutaxassislar va hamkasblardan maslahat olib, malakasini oshiradi ✔ Izoh: Kasbiy rivojlanish va jamoaviy ish tarbiyachiga murakkab vaziyatlarda yordam beradi. 21. Erta aralashuv (erta yordam) nima uchun muhim? A) Bolaning tashxisini boshqalardan yashirib qolish uchun B) Ota-onalarning vaqtini tejash va mutaxassisga kamroq borish uchun C) Bolani tengdoshlaridan oldinroq, ancha erta yoshda maktabga berish uchun D) Qiyinchilik qanchalik erta aniqlansa, yordam shunchalik samarali bo'ladi To'g'ri javob: D) Qiyinchilik qanchalik erta aniqlansa, yordam shunchalik samarali bo'ladi ✔ Izoh: Ilk yoshdagi miya plastikligi tufayli erta yordam eng yaxshi natija beradi. 22. Bolalarni chiniqtirishning asosiy tamoyillari qaysilar? A) Faqat tez-tez kasal bo'ladigan bolalarni alohida chiniqtirish B) Bosqichma-bosqichlik, muntazamlik va individual yondashuv C) Birdaniga kuchli sovuq ta'sir ko'rsatish va uni har kuni oshirish D) Faqat yozda, yiliga bir marta katta tadbir sifatida o'tkazish To'g'ri javob: B) Bosqichma-bosqichlik, muntazamlik va individual yondashuv ✔ Izoh: Chiniqtirish ta'sir asta-sekin kuchaytirilib, muntazam va bolaning holatiga qarab o'tkaziladi. 23. Jismoniy tarbiya mashg'ulotining tuzilishi qanday? A) Faqat asosiy qism va dam olish B) Tushuntirish, test va baholash qismi C) Kirish, asosiy va yakuniy qism D) Faqat o'yin va dam olish qismi To'g'ri javob: C) Kirish, asosiy va yakuniy qism ✔ Izoh: Kirish qismida organizm tayyorlanadi, asosiy qismda yuklama beriladi, yakuniyda tinchlantiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 103 24. Pedagogik takt deganda nima tushuniladi? A) Bola bilan muloqotda me'yor, hurmat va odob saqlash B) Mashg'ulotni jadvalda belgilangan aniq vaqtda boshlash C) Pedagogik hujjatlarni rahbariyatga o'z vaqtida topshirish D) Musiqa mashg'ulotida bolalar bilan bir xil ritmni saqlash To'g'ri javob: A) Bola bilan muloqotda me'yor, hurmat va odob saqlash✔ Izoh: Pedagogik takt — tarbiyachining bolaga ta'sir ko'rsatishda me'yorni his qilishi va uning shaxsini hurmat qilishi. 25. Bola tarbiyachiga yo'qolib qolsa nima qilishini so'radi. Tarbiyachi qanday maslahat beradi? A) Yordam berishni taklif qilgan begona odamga ergashib ketish B) Joyida turib, politsiyachi yoki do'kon xodimiga ismini aytib murojaat qilish C) Ko'chadan o'tayotgan istalgan mashinani to'xtatib, haydovchiga o'tirib ketish D) Yashirinib olib, hech kimga ko'rinmasdan uyni o'zi qidirish To'g'ri javob: B) Joyida turib, politsiyachi yoki do'kon xodimiga ismini aytib murojaat qilish ✔ Izoh: Bola o'z ismini, ota-ona ismini bilishi va yordam so'rash mumkin bo'lgan shaxslarni tanishi kerak. 26. Vaziyat: Bolalar o'zlari qurgan «uy» uchun yorliq yozishni xohlashdi. Tarbiyachi qanday qo'llab- quvvatlaydi? A) Bolalar aytganini yozib berib, harflarni birga ko'rib chiqish B) Bolalarga yozish hali erta deb rad etib, faqat rasm chizdirish C) O'zi chiroyli yozib qo'yib, bolalarni bu jarayonga jalb qilmaslik D) Faoliyatni to'xtatib, yozuvni maktabga qoldirish kerakligini aytish To'g'ri javob: A) Bolalar aytganini yozib berib, harflarni birga ko'rib chiqish ✔ Izoh: Bolalar tashabbusi bilan yozuvga qiziqish savodxonlik asoslarini tabiiy shakllantiradi. 27. Pedikulyoz (bit) aniqlanganda tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani hamma oldida tanqid qilib, darhol boshqa bolalardan ajratib qo'yadi B) Tibbiyot xodimiga xabar beradi, u choralar ko'radi va ota-onaga aytiladi C) Bolaning sochini ota-ona roziligisiz o'zi qirqib tashlaydi D) Hech kimga aytmay, bolani odatdagidek guruhda qoldiraveradi To'g'ri javob: B) Tibbiyot xodimiga xabar beradi, u choralar ko'radi va ota-onaga aytiladi ✔ Izoh: Pedikulyoz yuqumli; tibbiyot xodimi chora ko'radi, bola sha'niga tegmaslik kerak. 28. Individual yondashuv deganda nima tushuniladi? A) Har bir bola bilan faqat alohida xonada, guruhdan ajratib ishlash B) Har bir bolaning xususiyati, qiziqishi va imkoniyatini hisobga olish C) Faqat iqtidorli bolalar bilan qo'shimcha mashg'ulotlar o'tkazish D) Hamma bolalarga bir xil talab qo'yib, natijani yagona me'yorda baholash To'g'ri javob: B) Har bir bolaning xususiyati, qiziqishi va imkoniyatini hisobga olish ✔ Izoh: Individual yondashuvda tarbiyachi bolaning temperamenti, sog'lig'i, qiziqishi va rivojlanish sur'atini hisobga oladi. 29. Dori vositalari va tozalash vositalari guruhda qanday saqlanishi kerak? A) O'yinchoqlar javonining pastki tokchasida B) Bolalar stoli ustida, ko'rinadigan joyda C) Bolalar qo'li yetmaydigan, yopiq joyda D) Bolalar shkafchasida, kiyimlar yonida To'g'ri javob: C) Bolalar qo'li yetmaydigan, yopiq joyda ✔ Izoh: Dori va kimyoviy vositalar bolalar uchun zaharlanish xavfini tug'diradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 104 30. Vaziyat: Bola gapirganda «anavi», «manavi» so'zlarini ko'p ishlatib, narsalarni nomlamaydi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani «anavi» deganda koyib, so'zni aytmaguncha javob bermaslik B) Bolaning o'rniga doim gapirib, u nimani xohlayotganini o'zi aytib berish C) Bunga e'tibor bermay, bola o'sgan sari so'zlarni o'zi o'rganib olishini kutish D) Narsalarni aniq nomlab berish va bolani nomini aytishga undovchi o'yinlar o'tkazish To'g'ri javob: D) Narsalarni aniq nomlab berish va bolani nomini aytishga undovchi o'yinlar ✔ o'tkazish Izoh: Aniq nomlash va «Bu nima?» o'yinlari faol lug'atni kengaytiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 105 18-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Sanashda oxirgi aytilgan son butun to'plam miqdorini bildirishini tushunish qaysi tamoyil? A) Kardinallik (miqdor) tamoyili B) Tartibning ahamiyatsizligi tamoyili C) Barqaror tartib tamoyili D) Birma-bir moslik tamoyili To'g'ri javob: A) Kardinallik (miqdor) tamoyili✔ Izoh: Oxirgi son so'zi to'plamning umumiy miqdorini ifodalashi kardinallik tamoyilidir. 2. Nima uchun och yoki uyqusi yetmagan bola mashg'ulotda yaxshi qatnashmaydi? A) Tarbiyachi uni boshqalardan kamroq yoqtirgani uchun B) Bunday bola tabiatan dangasa bo'lgani uchun C) Asosiy fiziologik ehtiyojlar qondirilmagani uchun D) Mashg'ulot uning yoshi uchun juda oson bo'lgani uchun To'g'ri javob: C) Asosiy fiziologik ehtiyojlar qondirilmagani uchun ✔ Izoh: Fiziologik ehtiyojlar qondirilmasa, diqqat va bilish faolligi pasayadi. 3. Guruhdagi ikki bola o'yinchoq uchun janjallashdi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Kuchliroq va kattaroq bolaga o'yinchoqni berib, ikkinchisini chalg'itadi B) Har ikki bolani tinglab, navbat bilan yoki birga o'ynash yo'lini topishga yordam beradi C) O'yinchoqni olib qo'yib, janjal qilgani uchun ikkala bolani ham bir xil jazolab qo'yadi D) Janjalga aralashmaydi, bolalar o'zaro kelishib olishini kutadi To'g'ri javob: B) Har ikki bolani tinglab, navbat bilan yoki birga o'ynash yo'lini topishga yordam ✔ beradi Izoh: Nizoni birga hal qilish bolalarni muzokara va hamkorlikka o'rgatadi. 4. Vaziyat: 4 yoshli bola «Quyosh meni kuzatib yuribdi» deydi. Bu Piaget bo'yicha qanday tafakkur xususiyati? A) Nutq kechikishi va so'z boyligining yetishmasligi B) Formal-mantiqiy tafakkur bosqichi C) Egotsentrizm va animizmga xos tafakkur D) Ko'rish buzilishi va idrok xatosi To'g'ri javob: C) Egotsentrizm va animizmga xos tafakkur ✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola tabiat hodisalarini o'ziga bog'lab, jonli deb tasavvur qiladi. 5. Hamkasb «Ba'zan bolani bir urib qo'yish kerak» dedi. Tarbiyachi tomonidan jismoniy jazo qo'llash haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Faqat kichik guruhda, tushuntirish samara bermasa mumkin B) Mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydi va kasbiy etikaga zid C) Ota-ona yozma ruxsat bergan bo'lsa, yengil shaklda mumkin D) Faqat bola og'ir xato qilganda, oxirgi chora sifatida mumkin To'g'ri javob: B) Mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydi va kasbiy etikaga zid ✔ Izoh: Bolaga nisbatan har qanday zo'ravonlik uning huquqlarini buzadi va qonun bilan taqiqlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 106 6. Vaziyat: Inklyuziv guruhda ko'rishi zaif bola bor. Muhitni qanday moslashtirish kerak? A) Muhitni o'zgartirmay, bolani boshqalar kabi harakatlanishga o'rgatish B) Bolani tarbiyachi yonidagi bitta joyga doimiy o'tqazib qo'yish C) Yo'laklarni bo'sh qoldirish, kontrast ranglar va teginib seziladigan belgilar D) Xavfsizlik uchun bolani faoliyat markazlaridan butunlay chetlatish To'g'ri javob: C) Yo'laklarni bo'sh qoldirish, kontrast ranglar va teginib seziladigan belgilar✔ Izoh: Xavfsiz yo'laklar va teginib seziladigan belgilar bolaga mustaqil harakat qilish imkonini beradi. 7. Har bir sanalayotgan narsaga faqat bitta son so'zi mos keltirilishi qaysi sanash tamoyili? A) Tartibning ahamiyatsizligi tamoyili B) Kardinallik tamoyili C) Birma-bir moslik tamoyili D) Barqaror tartib tamoyili To'g'ri javob: C) Birma-bir moslik tamoyili ✔ Izoh: Har bir narsa bir marta va faqat bitta son so'zi bilan sanalishi birma-bir moslik deyiladi. 8. Ota-ona bolasini guruhdagi «yomon bola» bilan o'ynatmaslikni talab qilmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Har bir bola teng huquqli ekanini aytib, munosabatlarni pedagogik yo'naltiradi B) Talabni bajarib, o'sha bolani boshqa bolalardan ajratib, alohida stolda o'tqazib qo'yadi C) Ikkala bolani ham bir-biriga yaqinlashmasligi uchun o'yindan chetlatadi D) Ota-onaga boshqa bolaning oilasi va xulqi haqida ma'lumot beradi To'g'ri javob: A) Har bir bola teng huquqli ekanini aytib, munosabatlarni pedagogik yo'naltiradi ✔ Izoh: Tarbiyachi bolalarni kamsitmaydi va boshqa bola haqida ma'lumot oshkor qilmaydi. 9. Ota-ona bolasining rasm va ishlarini ko'rib, «Juda xunuk chizibdi» dedi. Tarbiyachi ota-onaga nima deydi? A) Bolaning rasmini boshqa bolalarning chiroyli ishlari bilan solishtiradi B) Natijani emas, bolaning ijodiy urinishini qadrlash muhimligini tushuntiradi C) Ota-ona xafa bo'lmasligi uchun bola rasmini ko'rgazmadan olib tashlab, boshqasi bilan almashtiradi D) Ota-ona bilan rozi bo'lib, bolaga yaxshiroq chizishni talab qiladi To'g'ri javob: B) Natijani emas, bolaning ijodiy urinishini qadrlash muhimligini tushuntiradi ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda ijodiy faoliyatning jarayoni va bolaning ishtiyoqi asosiy qadriyatdir. 10. O'g'il bola qo'g'irchoq bilan o'ynamoqchi, boshqalar esa unga kulmoqda. O'g'il va qiz bolalarga o'yin tanlashda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Qizlarga faqat qo'g'irchoq, o'g'illarga faqat mashina berib o'ynatish B) Har bir bolaga o'z qiziqishiga ko'ra o'yin tanlash imkonini berish C) O'g'il bolalarni rasm chizish va tikish mashg'ulotlaridan chetlatish D) Qizlarni harakatli va sport o'yinlaridan chetlatib, tinch o'ynatish To'g'ri javob: B) Har bir bolaga o'z qiziqishiga ko'ra o'yin tanlash imkonini berish ✔ Izoh: Qat'iy cheklovlar bolaning har tomonlama rivojlanishiga to'sqinlik qiladi. 11. Bolaning nojo'ya xulqiga tarbiyachining eng to'g'ri munosabati qaysi? A) Bolaga ovozini ko'tarib, qattiq qo'rqitib, nojo'ya xulqni darhol to'xtatib qo'yish B) Bolani yolg'iz xonaga qamab, o'ylab olishi uchun vaqt berish C) Bolani hamma oldida uyaltirib, boshqalarga ibrat qilib ko'rsatish D) Xulqni to'xtatib, sababini aniqlab, to'g'ri yo'lni xotirjam tushuntirish To'g'ri javob: D) Xulqni to'xtatib, sababini aniqlab, to'g'ri yo'lni xotirjam tushuntirish ✔ Izoh: Xotirjam tushuntirish va sababga ishlash bolada ichki intizomni shakllantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 107 12. Vaziyat: Tarbiyachi stol usti o'yinini o'ynayotganda bola yutqazib, kartochkalarni sochib yubordi. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Bolaning hissiyotini nomlab, tinchlantirish va kartochkalarni birga yig'ish B) O'yinni darhol to'xtatib, bolani stoldan chetlatib qo'yish C) Boshqa bolalarga uni masxara qilishga va kulishga ruxsat berish D) Bolaga baqirib, kartochkalarni o'zi yig'ib berishga majburlash To'g'ri javob: A) Bolaning hissiyotini nomlab, tinchlantirish va kartochkalarni birga yig'ish✔ Izoh: Hissiyotni tan olish va oqibatni birga tuzatish o'zini boshqarishni o'rgatadi. 13. Vaziyat: Ota-ona tarbiyachidan bolasining boshqa bolalardan «orqada qolayotgani»ni so'radi. To'g'ri javob qaysi? A) «Bu haqda bilmayman» deb javob berib, suhbatni tezda tugatish B) Boshqa bolalarning ham kamchiliklari borligini misol qilib batafsil aytib berish C) Bolaning yutuqlari va keyingi qadamlarni kuzatuvlar asosida tushuntirish D) Bolani guruhdagi eng yaxshi bolalar bilan solishtirib ko'rsatish To'g'ri javob: C) Bolaning yutuqlari va keyingi qadamlarni kuzatuvlar asosida tushuntirish ✔ Izoh: Har bir bola o'z sur'atida rivojlanadi; ota-onaga aniq kuzatuvlar va hamkorlikdagi rejani taklif qilish kerak. 14. Oddiy arifmetik masalaning tarkibiy qismlari qaysilar? A) Rasm va qo'shiq B) Sarlavha va xulosa C) Shart va savol D) Faqat javob To'g'ri javob: C) Shart va savol ✔ Izoh: Masala shartida ma'lumot beriladi, savolda esa nimani topish kerakligi so'raladi. 15. Bolaning bog'chaga moslashuvi (adaptatsiya) davrida ota-onalarga qaysi tavsiya beriladi? A) Birinchi kundan to'liq kunga qoldirib, bog'chaga umuman qo'ng'iroq qilmaslik B) Bolani asta-sekin, avval qisqa vaqtga qoldirib, kun tartibini moslashtirish C) Bolaga bog'chani yomon xulq uchun yuboriladigan jazo joyi deb tushuntirish D) Bola yig'lay boshlasa, u sezmasdan yashirincha chiqib ketish To'g'ri javob: B) Bolani asta-sekin, avval qisqa vaqtga qoldirib, kun tartibini moslashtirish ✔ Izoh: Bosqichma-bosqich moslashuv va ishonchli xayrlashuv stressni kamaytiradi. 16. O'yin davomida tarbiyachi kuzatuvdan nimani bilib olishi mumkin? A) Faqat bolaning vazni, ishtahasi va ovqatlanishini B) Faqat bolaning bo'yi va jismoniy o'sish sur'atini C) Faqat ota-onaning kasbi va oilaning moddiy holatini D) Bolaning ijtimoiy ko'nikmalari, nutqi va qiziqishlarini To'g'ri javob: D) Bolaning ijtimoiy ko'nikmalari, nutqi va qiziqishlarini ✔ Izoh: O'yin bolaning rivojlanishini tabiiy sharoitda ko'rish uchun eng boy manba. 17. Vaziyat: Tarbiyachi 4 yoshli bolaning chizgan «odam»ida faqat bosh va oyoqlar borligini ko'rdi. Bu qanday baholanadi? A) Bu yoshga xos, «boshoyoq» odam tasviri B) Ko'rish buzilishi va idrok yetishmasligi belgisi C) Aqliy zaiflik va rivojlanish kechikishi belgisi D) Bolaning dangasaligi va e'tiborsizligi belgisi To'g'ri javob: A) Bu yoshga xos, «boshoyoq» odam tasviri ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 108 Izoh: Kichik maktabgacha yoshdagi bolalar odamni ko'pincha bosh va undan chiqqan chiziqlar ko'rinishida chizadi. 18. Oilaga uyda bola bilan qilinadigan mashg'ulotlar haqida tavsiya berishda nimaga e'tibor beriladi? A) Tavsiyalar uzoq, murakkab va har kuni bajariladigan vazifalardan iborat bo'lishi B) Tavsiyalar oddiy, kundalik hayotga oson qo'shiladigan va o'yinli bo'lishi C) Ota-onaga kuniga bir necha soat qat'iy mashg'ulot buyurilishi D) Tavsiyalar faqat qimmat materiallar va o'yinchoqlar talab qilishi To'g'ri javob: B) Tavsiyalar oddiy, kundalik hayotga oson qo'shiladigan va o'yinli bo'lishi✔ Izoh: Oddiy va o'yinli tavsiyalar oilalar tomonidan amalda qo'llanadi. 19. Ota-ona bolasini maktabga 6 yoshda emas, bir yil keyin berish kerakmi deb ikkilanmoqda. Tarbiyachining yordami qanday bo'ladi? A) Qat'iy o'z qarorini qabul qilib, uni hech qanday muhokamasiz bajarishni ota-onaga buyuradi B) Bolani boshqa bolalar bilan solishtirib, kamchiliklarini sanaydi C) Kuzatuvlarini aytib, psixolog bilan maslahatlashishni tavsiya qiladi D) Bu masalada umuman fikr bildirmay, ota-onani maktabga yuboradi To'g'ri javob: C) Kuzatuvlarini aytib, psixolog bilan maslahatlashishni tavsiya qiladi ✔ Izoh: Yakuniy qaror oilada; tarbiyachi va psixolog xolis ma'lumot bilan yordam beradi. 20. Vaziyat: Ikki bola bitta mashinani talashib urishmoqda. Tarbiyachi muhitni qanday o'zgartirishi mumkin? A) Mashinani kuchliroq bolaga berib, ikkinchisiga boshqa o'yinchoq topish B) Mashhur o'yinchoqlardan bir nechta nusxa qo'yish va navbat qoidasini kiritish C) Ikkalasini ham urishgani uchun burchakka qo'yib, o'yinni to'xtatish D) Janjal sababini yo'qotish uchun mashinani butunlay olib tashlash To'g'ri javob: B) Mashhur o'yinchoqlardan bir nechta nusxa qo'yish va navbat qoidasini kiritish ✔ Izoh: Kichik yoshda bir xil o'yinchoqlarning bir nechta nusxasi nizolarni kamaytiradi. 21. Djon Boulbi qaysi nazariya muallifi? A) Ko'p intellekt nazariyasi B) Kognitiv rivojlanish bosqichlari nazariyasi C) Ehtiyojlar ierarxiyasi D) Bog'lanish (attachment) nazariyasi To'g'ri javob: D) Bog'lanish (attachment) nazariyasi ✔ Izoh: Boulbi bola va g'amxo'r katta o'rtasidagi emotsional bog'lanish rivojlanish uchun muhimligini asoslagan. 22. Vaziyat: Bolalar «Kosmonavt» o'ynamoqchi, lekin atributlar yo'q. Tarbiyachining eng yaxshi yo'li qaysi? A) Do'kondan qimmat tayyor to'plam olinishini kutib turish B) Bolalar bilan birga qutilar va qog'ozdan atributlarni yasash C) Faqat kosmos haqidagi rasmlarni ko'rsatib, o'yinni keyinga qoldirish D) Atributlar yo'qligi uchun o'yinni rad etib, boshqasini taklif qilish To'g'ri javob: B) Bolalar bilan birga qutilar va qog'ozdan atributlarni yasash ✔ Izoh: Atributlarni birga yasash qo'l mehnati, ijodkorlik va o'yinga qiziqishni oshiradi. 23. Bola o'ng va chap qo'lini doim adashtiradi. Qaysi usul unga yordam beradi? A) Bu mavzuni bola maktabga borguniga qadar to'xtatib qo'yish B) Adashgani uchun bolaga har safar tanbeh berib, xatosini eslatish C) O'ng qo'lga belgi taqib, harakatli o'yinlarda mashq qildirish D) Faqat rasmlarda chap va o'ng tomonni ko'rsatib tushuntirish To'g'ri javob: C) O'ng qo'lga belgi taqib, harakatli o'yinlarda mashq qildirish ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 109 Izoh: Tanadagi belgi va harakat orqali mashq qilish yo'nalishni farqlashni mustahkamlaydi. 24. Bola ota-onasini sog'inib, kun bo'yi tushkun. Tarbiyachining to'g'ri munosabati qaysi? A) Ota-onasini darhol chaqirib, bolani uyiga olib ketishini talab qiladi B) Uni e'tiborsiz qoldirib, o'zi o'yinga qo'shilib ketishini kutib turadi C) His-tuyg'usini tan olib, iliq so'z bilan qo'llab, qiziqarli faoliyatga jalb qiladi D) «Katta bolalar ota-onasini sog'inmaydi» deb tanbeh berib, uni boshqalar oldida uyaltirib qo'yadi To'g'ri javob: C) His-tuyg'usini tan olib, iliq so'z bilan qo'llab, qiziqarli faoliyatga jalb qiladi✔ Izoh: Bolaning his-tuyg'ularini tan olish uning hissiy rivojlanishi va ishonchini qo'llab-quvvatlaydi. 25. Maktabgacha yoshdagi bola o'yinida o'g'il va qizlar alohida guruhlarga bo'linishi odatda qachon kuchayadi? A) Tug'ilgandan boshlaboq B) Go'daklik davrida, taxminan 1 yoshgacha C) Faqat o'smirlik va kattalikda D) Taxminan katta maktabgacha yoshda To'g'ri javob: D) Taxminan katta maktabgacha yoshda ✔ Izoh: Katta maktabgacha yoshda bolalar ko'pincha o'z jinsidagi tengdoshlar bilan o'ynashni afzal ko'radi. 26. Vaziyat: Bola o'yinda o'zini «ona» qilib, qo'g'irchoqni qattiq koyimoqda. Tarbiyachi nimaga e'tibor beradi? A) Bola oilada ko'rgan munosabatlarni aks ettirishi mumkinligini hisobga olib, kuzatish B) O'yinni darhol taqiqlab, qo'g'irchoqni bolaning qo'lidan olib qo'yish C) Darhol ota-onani chaqirib, bolaga qattiq munosabatda bo'lishda ayblash D) Bolani o'yinda qo'pollik qilgani uchun jazolab, uni boshqa, tinchroq o'yinga o'tkazib qo'yish To'g'ri javob: A) Bola oilada ko'rgan munosabatlarni aks ettirishi mumkinligini hisobga olib, ✔ kuzatish Izoh: Rolli o'yin bola tajribasini aks ettiradi; kuzatish uning ichki dunyosini tushunishga yordam beradi. 27. Ota-ona MTT faoliyatidan qoniqmay, rahbariyatga shikoyat qildi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Shikoyatni kasbiy qabul qilib, faktlarni tushuntiradi va kamchilikni tuzatadi B) Ota-onani boshqa ota-onalar oldida janjalkash deb yomonlaydi C) Shikoyatni to'liq inkor qilib, ota-ona bilan muloqotni to'xtatadi D) Ota-onadan qasos olish uchun uning bolasiga e'tiborni sezilarli darajada kamaytirib qo'yadi To'g'ri javob: A) Shikoyatni kasbiy qabul qilib, faktlarni tushuntiradi va kamchilikni tuzatadi ✔ Izoh: Shikoyat yaxshilanish imkoniyati; bola oila shikoyati uchun hech qachon zarar ko'rmasligi kerak. 28. Maktabgacha ta'lim tashkilotlari mulkchilik shakliga ko'ra qanday turlarga bo'linadi? A) Davlat va nodavlat MTTlar B) Faqat oliy ta'lim muassasalari C) Faqat xususiy maktablar D) Faqat davlat MTTlari To'g'ri javob: A) Davlat va nodavlat MTTlar ✔ Izoh: Maktabgacha ta'lim davlat va nodavlat tashkilotlarda amalga oshiriladi. 29. Shakli, rangi, o'lchami va qalinligi bo'yicha farqlanadigan mantiqiy bloklar muallifi kim? A) Boris Nikitin B) Zoltan Gyenesh C) Jorj Kyuizener D) Fridrix Fryobel To'g'ri javob: B) Zoltan Gyenesh ✔ Izoh: Gyenesh bloklari to'rt belgi bo'yicha farq qiladi va mantiqiy fikrlashni rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 110 30. Fasllar almashinuvi haqidagi tasavvurni shakllantirishda qaysi vosita qulay? A) Fasllar haqidagi qo'shiqlar yozilgan disk B) Faqat televizor ko'rsatuvlari C) Tabiat kalendari va kuzatuvlar kundaligi D) Sport anjomlari va to'plar To'g'ri javob: C) Tabiat kalendari va kuzatuvlar kundaligi✔ Izoh: Tabiat kalendari fasl belgilarini muntazam qayd etib, ularni taqqoslash imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 111 19-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Passiv lug'at nima? A) Faqat chet tilidan o'zlashtirilgan va tushunarsiz so'zlar B) Bola kundalik nutqida tez-tez ishlatadigan so'zlar C) Bola tushunadigan, lekin nutqida hali ishlatmaydigan so'zlar D) Faqat kitoblarda uchraydigan yozma nutq so'zlari To'g'ri javob: C) Bola tushunadigan, lekin nutqida hali ishlatmaydigan so'zlar✔ Izoh: Passiv lug'at odatda faol lug'atdan katta bo'ladi va asta-sekin faol nutqqa o'tadi. 2. Bolaning burnidan qon ketdi. To'g'ri birinchi yordam qaysi? A) Bolani yugurtirib, qon o'z-o'zidan to'xtashini kutish B) Bolani chalqancha yotqizib, boshini yostiqsiz qoldirish C) Boshni orqaga qattiq tashlatib, burunni yuqoriga qaratib ushlab turish D) Boshni biroz oldinga egib, burunning yumshoq qismini qisish To'g'ri javob: D) Boshni biroz oldinga egib, burunning yumshoq qismini qisish ✔ Izoh: Bosh orqaga tashlansa qon tomoqqa oqadi; oldinga egib, burunni qisish to'g'ri usul. 3. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan birgalikda guruh xonasidagi tabiat burchagini yangiladi va har bir bolaga vazifa berdi. Bu qaysi ko'nikmalarni shakllantiradi? A) Faqat she'r yodlash va ifodali o'qish B) Faqat yugurish, sakrash va jismoniy chidamlilik C) Faqat sanash va miqdorni solishtirish D) Mas'uliyat, hamkorlik va tabiatga g'amxo'rlik To'g'ri javob: D) Mas'uliyat, hamkorlik va tabiatga g'amxo'rlik ✔ Izoh: Birgalikdagi mehnat va parvarish ijtimoiy hamda bilish sohalarini qo'llab-quvvatlaydi. 4. Alohida ehtiyojli bola uchun mashg'ulotdan oldin nima qilish foydali? A) Qiziqish uyg'otish uchun mashg'ulot mavzusini oxirigacha bolalardan sir saqlab turish B) Bolaga hech narsa aytmay, mashg'ulotda o'zi tushunishini kutish C) Mashg'ulotda nima bo'lishini oldindan tushuntirish yoki rasmda ko'rsatish D) Bolani boshqalar bilan birga to'satdan mashg'ulotga chaqirish To'g'ri javob: C) Mashg'ulotda nima bo'lishini oldindan tushuntirish yoki rasmda ko'rsatish ✔ Izoh: Oldindan tayyorlash xavotirni kamaytiradi va ishtirokni osonlashtiradi. 5. Vaziyat: Tarbiyachi mashg'ulotni rejalashtirmoqda. Guruhda turli darajadagi bolalar bor. Eng to'g'ri yondashuv qaysi? A) Topshiriqlarni turli murakkablik darajasida tayyorlash B) Faqat eng kuchli va tez ishlaydigan bolalarga mos topshiriq berish C) Faqat eng sust bolalarga mos topshiriq berish D) Topshiriqlarni umuman bermaslik To'g'ri javob: A) Topshiriqlarni turli murakkablik darajasida tayyorlash ✔ Izoh: Tabaqalashtirilgan topshiriqlar har bir bolaga o'z darajasida muvaffaqiyatga erishish imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 112 6. Tutqanoq xuruji to'xtagandan keyin bolani qanday holatda yotqizish tavsiya etiladi? A) Qorni bilan, yuzini pastga qaratib B) Yon tomonga (barqaror yon holatda) C) O'tirgan holatda, boshini oldinga egib D) Chalqancha, boshini orqaga tashlab To'g'ri javob: B) Yon tomonga (barqaror yon holatda)✔ Izoh: Yon holat nafas yo'llarini ochiq saqlaydi va qusuq nafas yo'liga tushishining oldini oladi. 7. Vaziyat: 4 yoshli bola gapirganda ba'zi so'zlarni noto'g'ri aytadi: «Men tarbiyachiga borta (bordim)». Tarbiyachining to'g'ri munosabati qaysi? A) Bolani boshqalar oldida tuzatib, noto'g'ri gapirganini guruhga ko'rsatib qo'yish B) «Ha, sen tarbiyachiga bording» deb to'g'ri shaklda takrorlab, suhbatni davom ettirish C) Bolani to'xtatib, so'zni to'g'ri aytguncha qayta-qayta takrorlatib turish D) E'tibor bermay, bola o'sgach xatolari o'zi tuzalib ketadi deb hech qachon tuzatmaslik To'g'ri javob: B) «Ha, sen tarbiyachiga bording» deb to'g'ri shaklda takrorlab, suhbatni davom ✔ ettirish Izoh: Tabiiy qayta aytish to'g'ri namunani beradi va bolaning gapirishga ishtiyoqini saqlaydi. 8. Rasm asosida hikoya tuzish qaysi rivojlanish sohasiga kiradi? A) Bilish jarayoni B) Nutq, muloqot va savodxonlik C) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish sohasi D) Jismoniy rivojlanish To'g'ri javob: B) Nutq, muloqot va savodxonlik ✔ Izoh: Bog'lanishli nutq va hikoya tuzish nutq va savodxonlik sohasining asosiy vazifalaridan. 9. Inklyuziv ta'lim nimani anglatadi? A) Alohida ehtiyojli bolalarni faqat uyda, alohida o'qitishni B) Turli ehtiyojli bolalarni umumiy guruhda birga o'qitishni C) Faqat sog'lom bolalarni qabul qilishni D) Bolalarni qobiliyatiga qarab ajratishni To'g'ri javob: B) Turli ehtiyojli bolalarni umumiy guruhda birga o'qitishni ✔ Izoh: Inklyuziv ta'limda alohida ta'lim ehtiyojli bolalar ham tengdoshlari bilan birga ta'lim oladi va qo'llab- quvvatlanadi. 10. Alohida ehtiyojli bolalar uchun o'yin faoliyatining ahamiyati qanday? A) O'yin ularning e'tiborini chalg'itib, rivojlanishni to'xtatadi B) O'yin ularga kerak emas, chunki ular faqat mashqqa muhtoj C) O'yin rivojlanish, muloqot va korreksiyaning asosiy vositasi D) O'yin faqat dam olish va vaqt o'tkazish uchun ahamiyatli To'g'ri javob: C) O'yin rivojlanish, muloqot va korreksiyaning asosiy vositasi ✔ Izoh: O'yin har qanday bola uchun tabiiy va samarali o'rganish shakli. 11. Vaziyat: Yangi o'quv yili boshlanmoqda, guruhda ko'p bola birinchi marta bog'chaga keladi. Tarbiyachi nimani rejalashtirishi kerak? A) Ota-onalarning guruhga kirishini butunlay taqiqlash B) Faqat hujjatlarni rasmiylashtirish va bolalar ro'yxatini tuzish C) Birinchi kundan to'liq kun tartibi va mashg'ulotlar D) Bosqichma-bosqich moslashuv va ota-onalar bilan suhbat To'g'ri javob: D) Bosqichma-bosqich moslashuv va ota-onalar bilan suhbat ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 113 Izoh: Qisqa vaqtdan boshlab asta-sekin uzaytirish va oila haqida ma'lumot to'plash moslashuvni yengillashtiradi. 12. Integratsiyalashgan yondashuv nimani anglatadi? A) Har bir sohani haftaning alohida kunida, boshqalaridan ajratib o'tkazib borish B) Mashg'ulotlarni bekor qilib, faqat erkin o'yinga o'tish C) Faqat bitta fanga e'tibor berib, uni chuqur o'rgatish D) Turli sohalar mazmunini bitta mavzu yoki faoliyatda birlashtirish To'g'ri javob: D) Turli sohalar mazmunini bitta mavzu yoki faoliyatda birlashtirish✔ Izoh: Mavzu asosidagi integratsiya bolaga bilimlarni yaxlit, hayot bilan bog'liq holda o'zlashtirishga yordam beradi. 13. Vaziyat: Tarbiyachi alohida ehtiyojli bola uchun maqsadlarni ota-ona va mutaxassislar bilan birga belgiladi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Avtoritar boshqaruv tamoyiliga B) Bir xillik va hamma uchun yagona talab tamoyiliga C) Inklyuzivlik va hamkorlik tamoyillariga D) Raqobat va musobaqa tamoyiliga To'g'ri javob: C) Inklyuzivlik va hamkorlik tamoyillariga ✔ Izoh: Individual reja oila va mutaxassislar bilan hamkorlikda tuzilganda samarali bo'ladi. 14. Bolada tutqanoq (talvasa) xuruji boshlandi. To'g'ri harakat qaysi? A) Bolaning harakatlarini kuch bilan ushlab, xurujni to'xtatish B) Boshini himoyalab, xavfli narsalarni olib, tibbiy yordam chaqirish C) Bolaga suv ichirib, yuziga sovuq suv sepish D) Tilini tishlamasligi uchun og'ziga qoshiq, mato yoki barmoq tiqib turish To'g'ri javob: B) Boshini himoyalab, xavfli narsalarni olib, tibbiy yordam chaqirish ✔ Izoh: Xuruj paytida og'izga narsa tiqish va ushlab turish jarohatga olib keladi; boshni himoyalash kerak. 15. Qo'l mayda motorikasini rivojlantirish nutq rivojlanishi bilan qanday bog'liq? A) Hech qanday bog'liqlik yo'q, ular alohida rivojlanadi B) Mayda motorika mashqlari nutq rivojlanishini rag'batlantiradi C) Mayda motorika faqat ko'rish rivojlanishi bilan bog'liq D) Mayda motorika mashqlari nutqni sekinlashtirib, chalg'itadi To'g'ri javob: B) Mayda motorika mashqlari nutq rivojlanishini rag'batlantiradi ✔ Izoh: Barmoq mashqlari va mayda harakatlar nutq rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatishi ko'p kuzatilgan. 16. Bola yiqilib, qo'li qattiq og'riyapti va shishmoqda, singan bo'lishi mumkin. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qo'lni qattiq uqalab, og'riqni kamaytirishga urinadi B) Qo'lni qimirlatmay, harakatsiz saqlab, tibbiy yordam chaqiradi C) Qo'lni to'g'rilab, suyakni joyiga solishga harakat qiladi D) Bolani o'rnidan turg'izib, qo'lini silkitib, o'yinni davom ettirishga undaydi To'g'ri javob: B) Qo'lni qimirlatmay, harakatsiz saqlab, tibbiy yordam chaqiradi ✔ Izoh: Singan joyni harakatsizlantirish asoratlarning oldini oladi; uni to'g'rilashga urinish xavfli. 17. «Kitob» so'zida nechta bo'g'in bor? A) 2 ta B) 4 ta C) 1 ta D) 3 ta To'g'ri javob: A) 2 ta ✔ Izoh: «Ki-tob» so'zida ikki unli — i va o bor, demak ikki bo'g'in. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 114 18. Xulqni qo'llab-quvvatlashda ijobiy mustahkamlash nimani anglatadi? A) Har bir xatoni darhol jazolash va buni guruhga e'lon qilish B) Bolani e'tiborsiz qoldirib, xulqni o'z-o'zidan o'zgarishini kutish C) Bolani boshqalar oldida uyaltirib, yaxshi bo'lishga undash D) Kerakli xulqni darhol maqtov yoki rag'bat bilan qo'llab-quvvatlash To'g'ri javob: D) Kerakli xulqni darhol maqtov yoki rag'bat bilan qo'llab-quvvatlash✔ Izoh: Ijobiy mustahkamlash istalgan xulqning takrorlanish ehtimolini oshiradi. 19. Ilk yoshdagi (1–3 yosh) bolaning yetakchi faoliyati qaysi? A) Syujetli-rolli o'yin faoliyati (asosiy) B) Oddiy mehnat faoliyati C) O'quv faoliyati va mashg'ulot D) Predmetli-manipulyativ faoliyat To'g'ri javob: D) Predmetli-manipulyativ faoliyat ✔ Izoh: Bu yoshda bola narsalar bilan harakat qilish usullarini kattalar yordamida o'zlashtiradi. 20. Rimda «Bolalar uyi»ni ochgan va sensor materiallar tizimini yaratgan pedagog kim? A) Mariya Montessori B) Ovid Dekroli C) Fridrix Vilgelm Frebel D) Selestin Frene To'g'ri javob: A) Mariya Montessori ✔ Izoh: M. Montessori bolaning mustaqil faoliyatiga asoslangan, maxsus tayyorlangan muhit va sensor materiallar tizimini yaratgan. 21. Mashg'ulot vaqtida bolalar orasida to'qnashuvning oldini olish uchun nima qilinadi? A) Harakat yo'nalishi va oraliq masofa aniq belgilanadi B) Qoidalar tushuntirilmaydi C) Bolalar tartibsiz yugurtiriladi D) Zaldagi hamma bola bir vaqtda turli tomonga yugurtiriladi To'g'ri javob: A) Harakat yo'nalishi va oraliq masofa aniq belgilanadi ✔ Izoh: Aniq yo'nalish va masofa harakat xavfsizligini ta'minlaydi. 22. Vaziyat: Tarbiyachi guruhda narsalarga yorliqlar (stol, eshik, deraza) yopishtirdi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Yozuvga boy muhit orqali savodxonlikni qo'llab-quvvatlash B) Xonadagi narsalarni inventarizatsiya qilish talabiga C) Bolalarni mashg'ulotdan chalg'itish tamoyiliga D) Faqat xonani bezash va tartibga keltirish maqsadiga To'g'ri javob: A) Yozuvga boy muhit orqali savodxonlikni qo'llab-quvvatlash ✔ Izoh: Yozuvga boy muhit bolalarga so'z va narsa o'rtasidagi bog'liqlikni ko'rsatadi. 23. Jismoniy tarbiya mashg'ulotida sport anjomlari bo'yicha qaysi talab to'g'ri? A) Anjomlar bolalar yoshiga mos, soz va mustahkam bo'lishi B) Anjomlarni mashg'ulot vaqtida tekshirmaslik C) Kattalarga mo'ljallangan og'ir va katta o'lchamli anjomlardan foydalanish D) Singan anjomni ehtiyot bo'lib ishlatish To'g'ri javob: A) Anjomlar bolalar yoshiga mos, soz va mustahkam bo'lishi ✔ Izoh: Yoshga mos va soz anjomlar jarohat xavfini kamaytiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 115 24. O'zbek tilida nechta unli tovush (harf) bor? A) 8 ta B) 10 ta C) 4 ta D) 6 ta To'g'ri javob: D) 6 ta✔ Izoh: O'zbek tilida a, o, u, e, i, o' — 6 ta unli tovush mavjud. 25. MTTga nogironlar aravachasidan foydalanadigan bola qabul qilinmoqda. Unga qanday sharoit kerak? A) Tor yo'laklar va mebel bilan to'ldirilgan xonalar B) Faqat zinapoyali kirish va baland ostonali eshiklar C) Bolani boshqalardan alohida, faqat bir xonada saqlash D) Pandus, keng eshiklar va to'siqsiz harakatlanish imkoniyati To'g'ri javob: D) Pandus, keng eshiklar va to'siqsiz harakatlanish imkoniyati ✔ Izoh: To'siqsiz muhit bolaga mustaqil harakatlanish va faoliyatda ishtirok etish imkonini beradi. 26. Didaktika nimani o'rganadi? A) Ta'lim nazariyasini B) Maktab boshqaruvini C) Tarbiya tarixini D) Bolalar fiziologiyasini To'g'ri javob: A) Ta'lim nazariyasini ✔ Izoh: Didaktika ta'lim maqsadi, mazmuni, tamoyillari, metodlari va shakllarini o'rganuvchi pedagogika bo'limi. 27. Logoped qaysi muammolar bilan ishlaydi? A) Nutq buzilishlarini aniqlash va tuzatish bilan B) Bolalarga jismoniy tarbiya berish bilan C) Ko'rish o'tkirligini tekshirish bilan D) Bolalarning ovqatlanishini rejalashtirish bilan To'g'ri javob: A) Nutq buzilishlarini aniqlash va tuzatish bilan ✔ Izoh: Logoped nutq nuqsonlarini tashxislaydi va korreksion mashg'ulotlar o'tkazadi. 28. Vaziyat: Tarbiyachi portfolio uchun bolaning yil boshidagi va yil oxiridagi rasmlarini saqladi. Bu nimaga imkon beradi? A) Bolaning o'z rivojlanishini vaqt davomida ko'rishga B) Faqat guruh xonasini rasmlar bilan bezashga C) Bolani guruhdagi boshqa bolalar bilan solishtirishga D) Bolaning rasmlariga yil yakunida baho qo'yishga To'g'ri javob: A) Bolaning o'z rivojlanishini vaqt davomida ko'rishga ✔ Izoh: Ish namunalarini vaqt bo'yicha solishtirish bolaning shaxsiy o'sishini ko'rsatadi. 29. Maktabgacha ta'lim tashkilotida oila bilan hamkorlikning asosiy maqsadi nima? A) Bolaning rivojlanishiga bir xil yondashuvni ta'minlash B) Ota-onalarga bog'chadagi uy vazifalarini yuklash C) Oilaning ichki ishlari va turmushini nazorat qilish D) Tarbiyachining bola tarbiyasi uchun mas'uliyatini kamaytirish To'g'ri javob: A) Bolaning rivojlanishiga bir xil yondashuvni ta'minlash ✔ Izoh: Oila va bog'cha talablari bir xil bo'lsa, bola tarbiyasi izchil va samarali bo'ladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 116 30. Vaziyat: Guruhda yangi kelgan bola o'zbek tilini kam biladi. Bola markazidagi yondashuvga ko'ra nima qilinadi? A) Bolani tilni to'liq o'rganib olguncha guruh faoliyatidan chetlatib turish B) Bolaga faqat yozma topshiriqlar berib, alohida ishlatish C) Bola tushunmasligi sababli unga umuman gapirmay qo'yish D) Rasmlar, imo-ishora va o'yinlar orqali muloqotni qo'llab-quvvatlash To'g'ri javob: D) Rasmlar, imo-ishora va o'yinlar orqali muloqotni qo'llab-quvvatlash✔ Izoh: Ko'rgazmali vositalar va o'yin yangi tilni o'zlashtirish va guruhga moslashishni osonlashtiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 117 20-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Ota-onasi ajrashayotgan bola guruhda tajovuzkor bo'lib qoldi. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Bolani tajovuzkorligi uchun boshqa bolalardan ajratib qo'yish B) Ota-onalarning nizosida haqli deb bilgan bir tomonni ochiq qo'llash C) Bolaning oldida ota-onalardan birini yomonlab, ikkinchisini oqlab, bolaga to'g'ri yo'lni ko'rsatish D) Bolaga ko'proq g'amxo'rlik ko'rsatib, ota-onalar bilan xolis muloqot qilish To'g'ri javob: D) Bolaga ko'proq g'amxo'rlik ko'rsatib, ota-onalar bilan xolis muloqot qilish✔ Izoh: Tarbiyachi oilaviy nizoda betaraf bo'lib, bolaning hissiy holatini qo'llab-quvvatlaydi. 2. Son tarkibini (masalan, 5 = 2 + 3) o'rgatishda qaysi material qulay? A) Rangli qalamlar va rasm chizish daftari B) Sanoq tayoqchalari yoki nuqtali kartochkalar C) Sport zalidagi gimnastika arqoni va katta to'plar D) Musiqiy cholg'u asboblari to'plami To'g'ri javob: B) Sanoq tayoqchalari yoki nuqtali kartochkalar ✔ Izoh: Narsalarni ikki guruhga ajratib-birlashtirish son tarkibini ko'rgazmali tushuntiradi. 3. Vaziyat: Bola yangi ukasi tug'ilgandan keyin yana so'rg'ich so'ray boshladi va «chaqaloqdek» gapirmoqda. Bu nima? A) Aqliy rivojlanishdan butunlay orqada qolish B) Qasddan qilinadigan injiqlik C) Nutq buzilishining doimiy belgisi D) Stressga javoban vaqtinchalik regressiya To'g'ri javob: D) Stressga javoban vaqtinchalik regressiya ✔ Izoh: Oiladagi o'zgarishlarda bola avvalgi xulqqa qaytishi mumkin; mehr va e'tibor bilan bu odatda o'tib ketadi. 4. Tarbiyachi bolalarga ertak o'qib berishda ertakdagi qahramonlarning xatti-harakatini muhokama qildi. Bu qaysi tarbiya vazifasiga xizmat qiladi? A) Axloqiy tushunchalarni shakllantirishga B) Faqat matematik tasavvurlarni rivojlantirishga C) Faqat mehnat tarbiyasi va navbatchilikka D) Faqat jismoniy tarbiya va chaqqonlikka To'g'ri javob: A) Axloqiy tushunchalarni shakllantirishga ✔ Izoh: Ertak qahramonlari xulqini tahlil qilish yaxshilik va yomonlik haqidagi tasavvurni shakllantiradi. 5. Assotsiativ o'yin nima bilan tavsiflanadi? A) Qat'iy rollar, umumiy maqsad va aniq vazifalar taqsimoti bor B) Bola butunlay yolg'iz, boshqalardan alohida va mustaqil o'ynaydi C) Bolalar birga o'ynab, materiallar almashadi, lekin umumiy reja yo'q D) Bola faqat boshqalarning o'yinini chetdan kuzatib, qo'shilmaydi To'g'ri javob: C) Bolalar birga o'ynab, materiallar almashadi, lekin umumiy reja yo'q ✔ Izoh: Assotsiativ o'yinda o'zaro muloqot bor, ammo faoliyat yagona maqsad atrofida tashkil etilmagan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 118 6. Matematik mazmunni «Uch ayiq» kabi ertak bilan bog'lash qaysi maqsadga xizmat qiladi? A) Mashg'ulot vaqtini qisqartirib, tezroq tugatishga B) Faqat nutqni va she'r yodlashni rivojlantirishga C) Kattalik va sonni qiziqarli, obrazli tarzda mustahkamlashga D) Bolalarni ertak qahramonlari bilan qo'rqitib, tartibga solishga To'g'ri javob: C) Kattalik va sonni qiziqarli, obrazli tarzda mustahkamlashga✔ Izoh: Ertak obrazlari kattalik va son munosabatlarini bolaga tushunarli qiladi. 7. Guruhda rivojlantiruvchi markazlar (burchaklar) tashkil etishning maqsadi nima? A) Bolalarni bir-biridan ajratib, guruhda janjal chiqmasligini ta'minlash B) Guruh xonasini faqat chiroyli va bezatilgan qilib ko'rsatish C) Faqat tekshiruvchilar va mehmonlarga ko'rsatish uchun D) Bolalarga qiziqishiga ko'ra mustaqil faoliyat tanlash imkonini berish To'g'ri javob: D) Bolalarga qiziqishiga ko'ra mustaqil faoliyat tanlash imkonini berish ✔ Izoh: Faoliyat markazlari mustaqillik, tanlov va qiziqishni rivojlantiradi. 8. Vaziyat: Bola o'yinda o'zini «superqahramon» qilib, boshqalarni urib yubormoqda. Tarbiyachi qanday yo'naltiradi? A) Bolaga e'tibor bermay, o'yin o'z-o'zidan tugashini sabr bilan kutib turish B) Urilgan bolaga ham o'zini himoya qilib, unga qaytarib urishni maslahat berish C) Superqahramon o'yinlarini guruhda butunlay va doimiy ravishda taqiqlab qo'yish D) O'yin rolini saqlab, «superqahramon boshqalarni himoya qiladi» deb yo'naltirish To'g'ri javob: D) O'yin rolini saqlab, «superqahramon boshqalarni himoya qiladi» deb yo'naltirish ✔ Izoh: Rolni ijobiy maqsadga yo'naltirish bolaning qiziqishini saqlab, xavfsiz xulqni o'rgatadi. 9. Bolalar bilan sayrga chiqqan tarbiyachi tanish odam bilan uzoq suhbatlashib qoldi. Bu nimaga olib kelishi mumkin? A) Bolalarning mustaqilligi va o'zini o'zi boshqarish ko'nikmasi oshishiga B) Bolalarning nazoratsiz qolishi va jarohatlanish xavfining oshishiga C) Hech qanday oqibatga olib kelmaydi, agar suhbat qisqa bo'lsa D) Bolalar tarbiyachisiz ham tartibli bo'lishga o'rganishiga To'g'ri javob: B) Bolalarning nazoratsiz qolishi va jarohatlanish xavfining oshishiga ✔ Izoh: Sayrda ham tarbiyachining diqqati doimo bolalarda bo'lishi kerak. 10. «Ong nazariyasi» (boshqalarning fikr va istagini tushunish) odatda qaysi yoshda faol shakllanadi? A) Taxminan 4–5 yoshda B) Tug'ilgandanoq C) Faqat kattalikda D) Faqat 12 yoshdan keyin To'g'ri javob: A) Taxminan 4–5 yoshda ✔ Izoh: Taxminan 4 yoshdan bolalar boshqa odamda noto'g'ri tasavvur bo'lishi mumkinligini tushuna boshlaydi. 11. Qum va suv bilan o'yinlar nimani rivojlantiradi? A) Faqat yugurish va jismoniy chidamlilikni B) Faqat qo'shiq aytish va musiqiy eshitishni C) Faqat harf yozish va qo'l chaqqonligini D) Sensor tajriba, tadqiqot va tinchlanishni To'g'ri javob: D) Sensor tajriba, tadqiqot va tinchlanishni ✔ Izoh: Qum-suv o'yinlari moddalar xususiyatlarini o'rganish va emotsional tinchlanishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 119 12. Tarbiyachi xatoga yo'l qo'ydi (masalan, ota-onani noto'g'ri xabardor qildi). Kasbiy etikaga mos harakat qaysi? A) Ota-onani noto'g'ri tushunganlikda ayblab, bahslashish B) Aybni boshqa xodimga ag'darib, o'zini oqlashga urinish C) Xatoni tan olib, uzr so'rab, uni tuzatish choralarini ko'rish D) Xatoni yashirib, keyinchalik uni takrorlamaslikka ichida harakat qilish To'g'ri javob: C) Xatoni tan olib, uzr so'rab, uni tuzatish choralarini ko'rish✔ Izoh: Xatoni tan olish ishonchni saqlaydi va kasbiy halollikni ko'rsatadi. 13. Ota-onalar uchun mahorat darsi (master-klass) qanday maqsadda tashkil etiladi? A) Uyda bola bilan qo'llash mumkin bo'lgan usul va o'yinlarni amalda o'rgatish B) Ota-onalardan qo'shimcha mashg'ulotlar uchun pul yig'ish C) Ota-onalarni pedagogik bilimlar bo'yicha imtihondan o'tkazib, baholash D) Tarbiyachining o'rniga ota-onalarni guruhda mashg'ulot o'tkazishga jalb qilish To'g'ri javob: A) Uyda bola bilan qo'llash mumkin bo'lgan usul va o'yinlarni amalda o'rgatish ✔ Izoh: Amaliy mashg'ulot ota-onaga bog'chadagi usullarni uyda davom ettirishga yordam beradi. 14. Bolalar psixologiyasida «inqiroz davrlari» qanday baholanadi? A) Rivojlanishning yangi bosqichiga o'tishning tabiiy davrlari B) Faqat salbiy, oldini olish va davolash kerak bo'lgan kasallik holati C) Faqat noto'g'ri tarbiya natijasi D) Hech qanday ahamiyatga ega bo'lmagan hodisa To'g'ri javob: A) Rivojlanishning yangi bosqichiga o'tishning tabiiy davrlari ✔ Izoh: Inqirozlarda bolaning yangi ehtiyojlari paydo bo'ladi; kattalar munosabatini o'zgartirishi kerak. 15. «Chapdan uchinchi», «o'ngdan ikkinchi» kabi topshiriqlar bolada nimani rivojlantiradi? A) Faqat ranglarni ajratishni B) Faqat qo'l mushaklari kuchi va chaqqonligini C) Tartib sanog'i va fazoviy yo'nalishni D) Faqat nutq tezligini To'g'ri javob: C) Tartib sanog'i va fazoviy yo'nalishni ✔ Izoh: Bunday topshiriqlar tartib sonini yo'nalish bilan birga qo'llashni talab qiladi. 16. Otalarni bola tarbiyasiga jalb etish nima uchun muhim? A) Bolaning to'laqonli ijtimoiy-hissiy rivojlanishi uchun B) Bu muhim emas, tarbiya uchun faqat onaning ishtiroki yetarli C) Faqat ota qattiqqo'l bo'lib, bolani intizomga o'rgatgani uchun D) Faqat ota oila byudjetini to'lagani va ta'minlagani uchun To'g'ri javob: A) Bolaning to'laqonli ijtimoiy-hissiy rivojlanishi uchun ✔ Izoh: Ota va ona ishtiroki bola rivojlanishining turli jihatlarini boyitadi. 17. Ota-ona yig'ilishiga juda kam ota-ona keladi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qulay vaqtni so'rab, majlisni qiziqarli qilib, onlayn ishtirokni ko'rib chiqadi B) Kelmagan ota-onalarning bolalariga ertasi kuni ota-onalari kelmagani uchun tanbeh berib qo'yadi C) Ota-onalar qiziqmagani uchun majlislarni butunlay to'xtatib qo'yadi D) Kelmagan ota-onalar ro'yxatini axborot stendida e'lon qiladi To'g'ri javob: A) Qulay vaqtni so'rab, majlisni qiziqarli qilib, onlayn ishtirokni ko'rib chiqadi ✔ Izoh: Ota-onalar ehtiyojiga moslashgan shakl va vaqt ishtirokni oshiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 120 18. Erikson bo'yicha taxminan 3–6 yoshdagi asosiy vazifa nima? A) Tashabbuskorlik va aybdorlik B) Ayniyat va rollar chalkashligi C) Ishonch va ishonchsizlik D) Avtonomiya va uyat To'g'ri javob: A) Tashabbuskorlik va aybdorlik✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola tashabbus ko'rsatadi; uni qo'llab-quvvatlash tashabbuskorlikni, keskin tanqid esa aybdorlikni kuchaytiradi. 19. Temperamentning qaysi turi xushchaqchaq, tez moslashuvchan va kirishimli? A) Xolerik B) Flegmatik C) Melanxolik D) Sangvinik To'g'ri javob: D) Sangvinik ✔ Izoh: Sangvinik bola yangi vaziyat va odamlarga tez ko'nikadi, faol va kirishimli. 20. Yil fasllari ketma-ketligi to'g'ri ko'rsatilgan javobni toping. A) Bahor – kuz – yoz – qish B) Qish – kuz – yoz – bahor C) Qish – bahor – yoz – kuz D) Yoz – bahor – kuz – qish To'g'ri javob: C) Qish – bahor – yoz – kuz ✔ Izoh: Fasllar qish, bahor, yoz, kuz tartibida almashinadi. 21. Guruh xonasidagi «faoliyat markazlari» deganda nima tushuniladi? A) Faqat bolalar ovqatlanadigan joy va stollar B) Tarbiyachilarning dam olishi uchun ajratilgan xona C) Faqat kiyim almashtirish va shkaflar joyi D) Muayyan faoliyat turi uchun jihozlangan alohida hududlar To'g'ri javob: D) Muayyan faoliyat turi uchun jihozlangan alohida hududlar ✔ Izoh: Qurilish, san'at, kitob, fan, rolli o'yin kabi markazlar bolalar faoliyatini tashkil etadi. 22. Tarbiyachining pedagogik odobi (taktikasi) nimada namoyon bo'ladi? A) Faqat qattiq talabchanlik va bolalarning har bir xatosiga darhol tanbeh berishda B) Faqat ko'p gapirish va har bir vaziyatni batafsil tushuntirishda C) Faqat ko'p hujjat yuritish va rejalarni o'z vaqtida topshirishda D) Bolalar, ota-onalar va hamkasblar bilan muomalada me'yor va hurmatni saqlashda To'g'ri javob: D) Bolalar, ota-onalar va hamkasblar bilan muomalada me'yor va hurmatni ✔ saqlashda Izoh: Pedagogik takt har bir vaziyatda to'g'ri munosabat tanlash qobiliyatidir. 23. Dramalashtirish o'yini nima? A) Badiiy asar (ertak) mazmunini rollarda ijro etish B) Kubiklardan namuna bo'yicha qurish o'yini C) Rasmlarni mazmuniga ko'ra juftlash o'yini D) Qoidali sport musobaqasi va estafeta To'g'ri javob: A) Badiiy asar (ertak) mazmunini rollarda ijro etish ✔ Izoh: Dramalashtirishda bolalar ertak yoki hikoya qahramonlari rolini ijro etadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 121 24. O'yinda «o'rinbosar predmet» deganda nima tushuniladi? A) Faqat do'kondan yangi sotib olingan o'yinchoq B) Tarbiyachining o'yinda ishlatiladigan shaxsiy buyumi C) Boshqa narsa o'rnida ishlatiladigan buyum (tayoqcha — ot) D) Singan va ishlatib bo'lmaydigan eski o'yinchoq To'g'ri javob: C) Boshqa narsa o'rnida ishlatiladigan buyum (tayoqcha — ot)✔ Izoh: O'rinbosar predmetlardan foydalanish bolaning ramziy tafakkuri rivojlanayotganini ko'rsatadi. 25. Bolalar bir-birining yonida o'xshash o'yinchoqlar bilan, lekin alohida o'ynashi qanday ataladi? A) Parallel o'yin B) Hamkorlikdagi o'yin C) Qoidali o'yin D) Assotsiativ o'yin To'g'ri javob: A) Parallel o'yin ✔ Izoh: Parallel o'yin kichik yoshdagi bolalarga xos va tengdoshlar bilan o'yinga o'tish bosqichi. 26. Bola guruhga birinchi kun kelib, juda yig'lamoqda. Kasbiy etika nuqtayi nazaridan tarbiyachi qanday munosabatda bo'ladi? A) Sabr va mehr bilan tinchlantirib, unga diqqat va xavfsizlik hissini beradi B) Uni boshqalardan ajratib, yig'idan to'xtaguncha yolg'iz qoldiradi C) «Yig'lama, katta bolalar hech qachon yig'lamaydi!» deb qattiq ohangda buyruq beradi D) Yig'lagani uchun ota-onasini bolani tayyorlamaganlikda ayblaydi To'g'ri javob: A) Sabr va mehr bilan tinchlantirib, unga diqqat va xavfsizlik hissini beradi ✔ Izoh: Moslashuv davrida bolaga hamdardlik va sabr ko'rsatish muhim. 27. Oilaviy bayram yoki «Oila kuni» tadbirini o'tkazishning maqsadi nima? A) Oila a'zolari va bolalarni birgalikdagi quvonchli faoliyatda yaqinlashtirish B) Bolalarni ota-onalar oldida bilimlari bo'yicha imtihon qilish C) Faqat ijtimoiy tarmoqlar uchun suratga olish va video yozish D) Ota-onalar orasida musobaqa uyushtirib, eng faol, eng saxiy va eng boy oilani aniqlash To'g'ri javob: A) Oila a'zolari va bolalarni birgalikdagi quvonchli faoliyatda yaqinlashtirish ✔ Izoh: Birgalikdagi tadbirlar oilaviy aloqalarni va muassasa bilan hamkorlikni mustahkamlaydi. 28. Ota-ona tarbiyachidan bolasini uyqu vaqtida uxlatmaslikni so'radi, chunki kechasi uxlamayotgan ekan. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onaning iltimosini kun tartibi buzilmasligi uchun so'roqsiz rad etadi B) Bolani butun kun davomida uxlatmaslik uchun doimiy band qilib turadi C) Bolani uyqu vaqtida boshqalarga xalaqit beradigan shovqinli o'yinga qo'yib, xonada qoldiradi D) Bolaning ehtiyojini kuzatib, o'zgarishni tibbiyot xodimi bilan kelishib hal qiladi To'g'ri javob: D) Bolaning ehtiyojini kuzatib, o'zgarishni tibbiyot xodimi bilan kelishib hal qiladi ✔ Izoh: Bolaning dam olish ehtiyoji va oila iltimosi mutaxassis bilan birga muvozanatlashtiriladi. 29. 0 (nol) soni bolalarga qanday tushuntiriladi? A) Birorta ham narsa qolmaganini bildiradi B) Eng katta sonni bildiradi C) Faqat bitta narsani bildiradi D) Faqat soat va kalendarda ishlatiladigan belgi To'g'ri javob: A) Birorta ham narsa qolmaganini bildiradi ✔ Izoh: Nol narsalar yo'qligini, ya'ni bo'sh to'plamni bildiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 122 30. Vaziyat: Tarbiyachi giperaktiv bola uchun mashg'ulotni rejalashtirmoqda. Qaysi usul samaraliroq? A) Qisqa topshiriqlar, harakat tanaffuslari va aniq ko'rgazmali ko'rsatmalar B) Bolani mashg'ulotlardan butunlay ozod qilib qo'yish C) Mashg'ulot davomida qimirlamay va jim o'tirishni qat'iy talab qilib, ogohlantirib turish D) Faqat og'zaki va uzun tushuntirishlar berib borish To'g'ri javob: A) Qisqa topshiriqlar, harakat tanaffuslari va aniq ko'rgazmali ko'rsatmalar✔ Izoh: Harakat ehtiyojini hisobga olgan tuzilma diqqatni saqlashga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 123 21-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. «Sehrli xalta» o'yini (xaltadagi narsani ushlab, nomini aytish) nimani rivojlantiradi? A) Faqat yugurish, sakrash va harakat chaqqonligini B) Faqat harf yozish va qo'l barmoqlari chaqqonligini C) Teginish orqali idrok va lug'atni (narsa nomlari, sifatlar) D) Faqat qo'shiq aytish, musiqiy eshitish va ritm hissini To'g'ri javob: C) Teginish orqali idrok va lug'atni (narsa nomlari, sifatlar)✔ Izoh: Bola narsani ushlab, xususiyatlarini so'z bilan tasvirlaydi. 2. Vaziyat: Bola rasm asosida hikoya tuzishda faqat narsalarni sanab beradi: «Mushuk, to'p, qiz». Tarbiyachi qanday yordam beradi? A) Boshqa bolaga navbat berib, uning hikoyasini namuna sifatida tinglatish B) Hikoyani o'zi to'liq aytib berib, bolaga so'zma-so'z takrorlatish C) Bolani «noto'g'ri» deb to'xtatib, unga boshqa, osonroq rasm berish D) «Qiz nima qilyapti? Keyin nima bo'ldi?» kabi savollar bilan voqealarni bog'lash To'g'ri javob: D) «Qiz nima qilyapti? Keyin nima bo'ldi?» kabi savollar bilan voqealarni bog'lash ✔ Izoh: Yo'naltiruvchi savollar bolani alohida so'zlardan bog'lanishli hikoyaga o'tishga yordam beradi. 3. Bolada nutq kamchiligi aniqlanganda qaysi mutaxassisga murojaat qilinadi? A) Oshpazga B) Jismoniy tarbiya o'qituvchisiga C) Logopedga D) Musiqa rahbariga To'g'ri javob: C) Logopedga ✔ Izoh: Nutq buzilishlarini aniqlash va tuzatish bilan logoped shug'ullanadi. 4. Bola ovqat yeyayotib qattiq yo'talib, gapira olmay, nafas olishi qiyinlashdi. Bu qaysi holat bo'lishi mumkin? A) Nafas yo'liga yot jism tiqilishi B) Mashg'ulotdan zerikish belgisi C) Oddiy charchoq va kunduzgi uyqu kelishi D) Ishtaha ochilishi va chanqash To'g'ri javob: A) Nafas yo'liga yot jism tiqilishi ✔ Izoh: To'satdan yo'tal, nafas qisishi va gapira olmaslik nafas yo'li tiqilishining belgisi. 5. Pedagogikadagi «ko'rgazmalilik» tamoyili maktabgacha yoshda nima uchun ayniqsa muhim? A) Bu yoshda fikrlash asosan ko'rgazmali-obrazli bo'lgani uchun B) Ko'rgazma bolani tinchlantirgani uchun C) U tarbiyachining vaqtini tejagani uchun D) Bolalar yozma matnni og'zaki tushuntirishdan yaxshiroq tushungani uchun To'g'ri javob: A) Bu yoshda fikrlash asosan ko'rgazmali-obrazli bo'lgani uchun ✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola narsa va obrazlar orqali fikrlaydi, shuning uchun ko'rgazmali vositalar tushunishni osonlashtiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 124 6. O'z his-tuyg'ularini tanish va boshqalarga hamdard bo'lish qaysi soha natijasi? A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish B) Nutq va savodxonlik sohasi C) Bilish jarayoni va tafakkur D) Jismoniy rivojlanish sohasi va salomatlik To'g'ri javob: A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish✔ Izoh: Hissiyotlarni anglash, empatiya va munosabatlar ijtimoiy-hissiy rivojlanish sohasiga kiradi. 7. Bola noma'lum suyuqlikni ichib qo'ydi, zaharlanish xavfi bor. Tarbiyachi nima qiladi? A) Hech kimga aytmay, ota-onasi kelishini kutib o'tiradi B) O'z bilganicha bolaga har xil dori va ko'p sut ichiradi C) Bolani uxlatib qo'yib, holati o'z-o'zidan yaxshilanishini kutib, kuzatib turadi D) Tez yordam va tibbiyot xodimini chaqirib, suyuqlik idishini saqlaydi To'g'ri javob: D) Tez yordam va tibbiyot xodimini chaqirib, suyuqlik idishini saqlaydi ✔ Izoh: Zaharlanishda tez tibbiy yordam zarur, idish esa moddani aniqlash uchun kerak. 8. Kuzatish natijalari asosan nima uchun ishlatiladi? A) Ota-onalarni tarbiyadagi xatolari uchun tanqid qilish uchun B) Bolalarni «zo'r» va «sust» guruhlarga ajratish uchun C) Har bir bola uchun keyingi faoliyatni rejalashtirish uchun D) Faqat hisobot sifatida arxivda saqlab qo'yish uchun To'g'ri javob: C) Har bir bola uchun keyingi faoliyatni rejalashtirish uchun ✔ Izoh: Kuzatuv ma'lumotlari ta'limni individuallashtirish va qo'llab-quvvatlashni rejalashtirishga xizmat qiladi. 9. Vaziyat: Tarbiyachi mashg'ulot rejasini tuzmoqda. Rejada birinchi navbatda nima aniq ko'rsatilishi kerak? A) Faqat xonaning raqami va jihozlar ro'yxati B) Mashg'ulotning maqsadi va kutilayotgan natijalar C) Faqat guruhdagi bolalar soni va ularning to'liq ismlari D) Faqat tarbiyachining kiyimi va tashqi ko'rinishi To'g'ri javob: B) Mashg'ulotning maqsadi va kutilayotgan natijalar ✔ Izoh: Aniq maqsad va kutilgan natija metod, material va faoliyat turini to'g'ri tanlashga asos bo'ladi. 10. «Bola markazda» tamoyiliga ko'ra faoliyat rejalashtirishda nimaga tayaniladi? A) Bolalarning qiziqishlari, ehtiyojlari va kuzatuv natijalariga B) Faqat o'tgan yilgi reja va metodik qo'llanmadagi tayyor namunalarga C) Faqat tarbiyachining xohishi va o'z qulayligiga D) Faqat ota-onalar talabi va ularning istaklariga To'g'ri javob: A) Bolalarning qiziqishlari, ehtiyojlari va kuzatuv natijalariga ✔ Izoh: Bola markazda bo'lganda reja kuzatuvlar va bolalar qiziqishi asosida moslashuvchan tuziladi. 11. Inklyuziv ta'limning asosiy tamoyili qaysi? A) Bola muhitga to'liq moslashishi shart, moslasha olmasa chetlatiladi B) Har bir bola ta'lim huquqiga ega, muhit esa bolaga moslashtiriladi C) Faqat sog'lom bolalar umumiy guruhda, qolganlari alohida guruhda bo'lishi D) Alohida ehtiyojli bolalarga past talab qo'yib, ularni baholamaslik To'g'ri javob: B) Har bir bola ta'lim huquqiga ega, muhit esa bolaga moslashtiriladi ✔ Izoh: Inklyuziyada bolani emas, ta'lim muhitini uning ehtiyojiga moslashtirish asosiy g'oya. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 125 12. Autizm spektridagi bola shovqinli bayram tadbirida quloqlarini yopib, qichqira boshladi. Tarbiyachi nima qiladi? A) E'tibor bermay, tadbirni rejaga ko'ra oxirigacha davom ettiradi B) Bolani tinchroq joyga olib chiqib, xotirjam bo'lishiga yordam beradi C) Bolani tadbirga xalaqit bergani uchun hamma oldida koyiydi D) Bolani tadbirga ko'nikishi uchun majburan zalga qaytarib olib kirib, yoniga o'tiradi To'g'ri javob: B) Bolani tinchroq joyga olib chiqib, xotirjam bo'lishiga yordam beradi✔ Izoh: Sensor yuklama ortganda tinch joy bolaga o'zini tiklashga yordam beradi. 13. Bolalarni yong'in xavfsizligiga o'rgatishda qaysi qoida asosiy hisoblanadi? A) Yong'inni ko'rsa, uni suv yoki ko'rpa bilan o'zi o'chirishga urinish B) Yong'inni ko'rsa, qo'rqmasdan jim turib, kuzatib turish C) Gugurt, zajigalka bilan o'ynamaslik va yong'inni kattalarga aytish D) Tutun chiqsa, shkaf yoki karavot ostiga yashirinib olish To'g'ri javob: C) Gugurt, zajigalka bilan o'ynamaslik va yong'inni kattalarga aytish ✔ Izoh: Bola mustaqil o'chirishga urinmasligi, yashirinmasligi va kattalarga xabar berishi kerak. 14. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarning dinozavrlarga qiziqib qolganini ko'rdi. «Ilk qadam» yondashuviga ko'ra eng to'g'ri qadam qaysi? A) Dinozavrlar haqida gapirishni taqiqlab, rejadagi mavzuga qaytish B) Qiziqishni e'tiborsiz qoldirib, oldindan tuzilgan yillik rejani o'zgartirmay davom ettirish C) Faqat bitta rasm ko'rsatib, mavzuni bir daqiqada yopib qo'yish D) Qiziqish asosida kitob, o'yin va tajribalarni qamragan mavzuni rejalashtirish To'g'ri javob: D) Qiziqish asosida kitob, o'yin va tajribalarni qamragan mavzuni rejalashtirish ✔ Izoh: Bolalar qiziqishiga tayanish ularning faolligi va o'rganish motivatsiyasini oshiradi. 15. Vaziyat: Ota-ona bolaning bog'chada nima qilayotganini bilmasligidan shikoyat qilmoqda. Tarbiyachi qanday choralar ko'rishi mumkin? A) Bolalar ishlari ko'rgazmasi, axborot burchagi va muntazam suhbatlarni tashkil etish B) Ota-onani javob berish uchun boshqa tarbiyachi yoki muassasa rahbariga yo'naltirib qo'yish C) Ota-onalarning guruhga kirishi va mashg'ulotlarni ko'rishini taqiqlash D) Bola haqidagi ma'lumotni faqat o'quv yili oxiridagi majlisda berish To'g'ri javob: A) Bolalar ishlari ko'rgazmasi, axborot burchagi va muntazam suhbatlarni tashkil ✔ etish Izoh: Ochiq va muntazam axborot almashinuvi oila bilan ishonchli hamkorlikni mustahkamlaydi. 16. Ob-havo juda issiq kunda sayrni tashkil etishda qaysi talab muhim? A) Bosh kiyim, soya joy va ichimlik suvi bilan ta'minlash B) Bolalarni chiniqtirish uchun quyosh tig'ida uzoq yugurtirish C) Suv berishni cheklab, faqat sayrdan keyin ichirish D) Bolalarni qalin kiyintirib, terlashdan saqlamaslik To'g'ri javob: A) Bosh kiyim, soya joy va ichimlik suvi bilan ta'minlash ✔ Izoh: Issiqda bosh kiyim, soya va suv quyosh urishi va suvsizlanishning oldini oladi. 17. Alohida ehtiyojli bola bilan ishlashda tarbiyachi va logoped hamkorligi qanday bo'ladi? A) Tarbiyachi logoped ishiga aralashmasligi va undan hech narsa so'ramasligi kerak B) Ular bir-biridan mustaqil va hech qanday aloqasiz ishlashadi C) Logoped faqat tarbiyachining ishini tekshirib, baholab boradi D) Logoped tavsiyalarini tarbiyachi kundalik faoliyatda mustahkamlaydi To'g'ri javob: D) Logoped tavsiyalarini tarbiyachi kundalik faoliyatda mustahkamlaydi ✔ Izoh: Mutaxassis tavsiyalari kun davomida mustahkamlansa, natija tezroq bo'ladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 126 18. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga kitob o'qishda faqat matnga qarab, rasmlarni ko'rsatmayapti. Bu nimaga salbiy ta'sir qiladi? A) Tarbiyachining ovozi va o'qish tezligiga B) Bolalarning tushunishi va diqqatiga C) Kitobning saqlanishi va tozaligiga D) Kitobning narxi va tanlanishiga To'g'ri javob: B) Bolalarning tushunishi va diqqatiga✔ Izoh: Maktabgacha yoshda rasmlar matnni tushunishga va qiziqishni saqlashga yordam beradi. 19. Vaziyat: Bola tarbiyachiga dam olish kunlarida nima qilganini gapirib bermoqchi, lekin guruh shoshilmoqda. Eng to'g'ri yo'l qaysi? A) «Hozir vaqtim yo'q» deb qisqa rad etib, bu mavzuga umuman qaytmaslik B) Bolani vaqtsiz gapirgani uchun koyib, darhol saflanishga yuborish C) Bolani gapini tinglash uchun boshqa tarbiyachiga yoki yordamchiga yuborib qo'yish D) Qisqa tinglab, keyinroq to'liq gapirib berish uchun vaqt va'da qilib, uni bajarish To'g'ri javob: D) Qisqa tinglab, keyinroq to'liq gapirib berish uchun vaqt va'da qilib, uni bajarish ✔ Izoh: Bolaning hikoyasiga qiziqish ko'rsatish uni gapirishga undaydi; va'dani bajarish ishonchni saqlaydi. 20. Oila bilan hamkorlik «Ilk qadam» yondashuvida qanday o'rin tutadi? A) Ota-onalar ta'lim jarayonidan chetda turib, natijani kutadi B) Ota-onalar bilan faqat to'lov masalalarida aloqa qilinadi C) Ota-onalar bolaning rivojlanishida faol sherik hisoblanadi D) Ota-onalar faqat jiddiy muammo bo'lgandagina chaqiriladi To'g'ri javob: C) Ota-onalar bolaning rivojlanishida faol sherik hisoblanadi ✔ Izoh: Ota-ona — bolaning birinchi tarbiyachisi; bog'cha va oila hamkorligi rivojlanishni izchil qiladi. 21. Vaziyat: Bolalar suhbat paytida bir-birining gapini bo'lib, baqirishmoqda. Tarbiyachi qanday usul joriy qiladi? A) Faqat bitta, eng tinch bolaga gapirishga ruxsat berish B) Suhbatni butunlay to'xtatib, bolalarni jim o'tqazib qo'yish C) «Gapiruvchi predmet» — kimning qo'lida bo'lsa, o'sha gapiradi D) Eng baland gapirgan bolani faolligi uchun maqtab qo'yish To'g'ri javob: C) «Gapiruvchi predmet» — kimning qo'lida bo'lsa, o'sha gapiradi ✔ Izoh: Ko'rgazmali navbat vositasi tinglash va navbat bilan gapirishni o'rgatadi. 22. Rivojlantiruvchi muhitni tashkil etishda materiallar qanday joylashtirilishi kerak? A) Faqat boshqa xonada, alohida omborda B) Faqat yopiq shkaflarda, kalit bilan C) Bola balandligida, ochiq va yorliqlangan holda D) Faqat tarbiyachi stolida, ruxsat bilan To'g'ri javob: C) Bola balandligida, ochiq va yorliqlangan holda ✔ Izoh: Ochiq va yorliqlangan javonlar bolaga mustaqil tanlash va joyiga qaytarishni o'rgatadi. 23. Bolalarga axloqiy me'yorlarni singdirishning eng ta'sirchan yo'li qaysi? A) Har kuni uzun nasihat qilish B) Qoidalarni so'zma-so'z yodlatish C) Jazo bilan qo'rqitib turish D) Kattalarning shaxsiy namunasi To'g'ri javob: D) Kattalarning shaxsiy namunasi ✔ Izoh: Maktabgacha yoshdagi bola ko'pincha kattalarga taqlid qiladi, shuning uchun shaxsiy namuna eng kuchli ta'sir vositasi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 127 24. Vaziyat: Tarbiyachi ertak o'qiyotganda bolalardan biri doim «Keyin nima bo'ladi?» deb so'rab bo'ladi. Tarbiyachi bu qiziqishdan qanday foydalanadi? A) Bolalardan «Sizningcha nima bo'ladi?» deb taxmin qilishni so'rash B) Bolaga ertak tugaguncha jim turishni qat'iy buyurish C) Ertakni to'xtatib, qolganini keyingi kunga qoldirish D) Xalaqit bergani uchun bolani xonadan chiqarib yuborish To'g'ri javob: A) Bolalardan «Sizningcha nima bo'ladi?» deb taxmin qilishni so'rash✔ Izoh: Taxmin qilish tinglab tushunish va bog'lanishli nutqni rivojlantiradi. 25. Vizual jadval (rasmli kun tartibi) nima uchun foydali? A) Bolani mashg'ulotdan chalg'itib, uni tinchlantirish va band qilish uchun ishlatiladi B) Faqat tarbiyachi uchun kun tartibini eslatib turuvchi qog'oz C) Bolaga kunda nima bo'lishini oldindan ko'rib tushunishga yordam beradi D) Faqat guruh xonasini bezash va chiroyli ko'rsatish uchun kerak To'g'ri javob: C) Bolaga kunda nima bo'lishini oldindan ko'rib tushunishga yordam beradi ✔ Izoh: Rasmli jadval nutqni tushunishda qiyinchiligi bor bolalarga ham tushunarli tayanch beradi. 26. «Yoshga moslik» tamoyili nimani talab qiladi? A) Faqat katta guruh dasturidan har qanday yoshda foydalanishni B) Hamma yoshdagi bolalarga bir xil hajmdagi topshiriq berishni C) Bolani tengdoshlaridan ilgarilatib, unga murakkabroq dastur berishni D) Mazmun va metodlarni bolaning yosh imkoniyatlariga moslashni To'g'ri javob: D) Mazmun va metodlarni bolaning yosh imkoniyatlariga moslashni ✔ Izoh: Topshiriqlar bolaning yoshi va rivojlanish darajasiga mos bo'lsa, u ularni tushunib, muvaffaqiyat bilan bajaradi. 27. Chiniqtirishning tabiiy omillari qaysilar? A) Havo, suv va quyosh B) Televizor va kompyuter C) Dori-darmonlar va vitaminlar D) Faqat issiq kiyim To'g'ri javob: A) Havo, suv va quyosh ✔ Izoh: Havo, suv va quyosh organizmni tashqi muhitga moslashtiruvchi asosiy omillardir. 28. Alohida ehtiyojli bola guruhda mustaqil ovqatlanishni o'rganmoqda, ammo ko'p to'kmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Uni boshqalardan alohida ovqatlantiradi B) Uni tez ovqatlantirish uchun o'zi yedirib qo'yadi va o'rgatishni to'xtatadi C) Sabr bilan qo'llab-quvvatlab, moslashtirilgan idish va qoshiq beradi D) To'kkani uchun tanbeh beradi To'g'ri javob: C) Sabr bilan qo'llab-quvvatlab, moslashtirilgan idish va qoshiq beradi ✔ Izoh: Moslashtirilgan vositalar va sabr mustaqillik ko'nikmasini shakllantiradi. 29. Inklyuziv ta'limda «moslashtirish» (adaptatsiya) deganda nima tushuniladi? A) Bolani o'ziga mos boshqa maxsus muassasaga o'tkazib yuborish B) Davlat dasturidan butunlay voz kechib, faqat erkin o'yin va dam olish bilan cheklanish C) Bolani guruhning umumiy talablariga majburan moslashtirib borish D) Materiallar, topshiriq, vaqt va muhitni bola ehtiyojiga moslab o'zgartirish To'g'ri javob: D) Materiallar, topshiriq, vaqt va muhitni bola ehtiyojiga moslab o'zgartirish ✔ Izoh: Moslashtirish bolaning ta'limda to'laqonli ishtirokini ta'minlovchi asosiy vosita. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 128 30. Vaziyat: Bola doimo yolg'iz o'ynaydi, boshqalarga qo'shilmaydi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Bolani dangasa va kirishimsiz deb baholab, xulosani ota-onaga yetkazish B) Bolaning qiziqishini aniqlab, kichik guruhdagi o'yinga asta-sekin jalb qilish C) Boshqa bolalarga u bilan o'ynamaslikni aytib, uni o'z tanlovi bilan yolg'iz qoldirish D) Bolani darhol majburan katta guruh o'yiniga qo'shib, yolg'iz qoldirmaslik To'g'ri javob: B) Bolaning qiziqishini aniqlab, kichik guruhdagi o'yinga asta-sekin jalb qilish✔ Izoh: Bolaning qiziqishi asosida bir-ikki tengdosh bilan o'yin boshlash ijtimoiy ko'nikmalarni yumshoq rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 129 22-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya qaysi yilda qabul qilingan? A) 1948-yilda B) 2001-yilda C) 1975-yilda D) 1989-yilda To'g'ri javob: D) 1989-yilda✔ Izoh: BMT Bosh Assambleyasi Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiyani 1989-yil 20-noyabrda qabul qilgan. 2. Maktabgacha yoshdagi bolalarda xotiraning qaysi turi ustun bo'ladi? A) Faqat mantiqiy-so'z xotira B) Ixtiyorsiz, obrazli xotira C) Ixtiyoriy mexanik yodlash D) Faqat harakat (motor) xotirasi To'g'ri javob: B) Ixtiyorsiz, obrazli xotira ✔ Izoh: Bola hissiy va yorqin taassurot qoldirgan narsalarni o'z-o'zidan eslab qoladi. 3. Vaziyat: Bola biror narsani tushunmaganda tarbiyachiga qaramay, yig'lab yuboradi. Tarbiyachi unga qanday ko'nikma o'rgatadi? A) Tushunmaganda boshqa bolalardan nusxa ko'chirib olishni va jim turishni B) Yordam so'rash iboralarini: «Menga yordam bering, iltimos» C) Har qanday muammoni faqat o'zi hal qilishni D) Yig'lamasdan, indamay jim turib kutishni To'g'ri javob: B) Yordam so'rash iboralarini: «Menga yordam bering, iltimos» ✔ Izoh: Yordam so'rash ko'nikmasi bolaning o'zini ifoda etish va muammoni hal qilish qobiliyatini oshiradi. 4. Oilada nogironligi bo'lgan bola tarbiyalanmoqda. Tarbiyachi oila bilan hamkorlikda nimaga e'tibor beradi? A) Oilaga har safar achinish bilan gapirib, ularga ko'proq hamdardlik bildirib turish B) Oilani boshqa ota-onalar va tadbirlardan ajratib qo'yish C) Bolaning imkoniyatlarini past baholab, unga talab qo'ymaslik D) Oilani qo'llab, mutaxassislar bilan bog'lab, yagona yondashuvni kelishish To'g'ri javob: D) Oilani qo'llab, mutaxassislar bilan bog'lab, yagona yondashuvni kelishish ✔ Izoh: Bunday oilalar ko'proq qo'llab-quvvatlash va mutaxassislar bilan hamkorlikka muhtoj. 5. Bola tarbiyachiga quchoqlash orqali mehr ko'rsatmoqchi. Kasbiy chegaraga mos munosabat qaysi? A) Bolaning qulayligi va madaniy me'yorlarni hisobga olib, iliq munosabat bildirish B) Bolani hamma oldida uyaltirib, bunday qilmaslikni aytish C) Kasbiy chegarani saqlash uchun bolani o'zidan uzoqlashtirib, qo'pol itarib yuborish D) Guruhda bolalarga mehr ko'rsatishni qat'iy man etish To'g'ri javob: A) Bolaning qulayligi va madaniy me'yorlarni hisobga olib, iliq munosabat bildirish ✔ Izoh: Iliq munosabat bola uchun muhim, ammo u bolaning qulayligi va me'yorlarga mos bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 130 6. Ota-ona bolasining rivojlanishida muammo borligini qabul qilmayapti. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onani majburlab, darhol mutaxassisga olib borishni talab qiladi B) Ota-ona rozi bo'lmagani uchun bola bilan qo'shimcha individual ishlashni butunlay to'xtatadi C) Ota-onani boshqalar oldida befarqlikda ayblab, tanqid qiladi D) Bosim o'tkazmay, kuzatuv natijalarini asta ko'rsatib, mutaxassisga yo'llaydi To'g'ri javob: D) Bosim o'tkazmay, kuzatuv natijalarini asta ko'rsatib, mutaxassisga yo'llaydi✔ Izoh: Inkor ko'pincha qo'rquvdan kelib chiqadi; sabr va aniq dalillar ota-onani hamkorlikka tayyorlaydi. 7. Bolalarga og'ir yoki xavfli mehnat topshiriqlarini berish haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Faqat tayyorlov guruhidagi katta bolalar uchun mumkin B) Yo'l qo'yilmaydi, mehnat topshiriqlari yoshga mos va xavfsiz bo'lishi kerak C) Ota-ona rozi bo'lsa va tarbiyachi yonida bo'lsa mumkin D) Bolalarni chiniqtirish va erta yoshdan og'ir mehnatga o'rgatish uchun juda foydali To'g'ri javob: B) Yo'l qo'yilmaydi, mehnat topshiriqlari yoshga mos va xavfsiz bo'lishi kerak ✔ Izoh: Bolalarni sog'lig'iga zarar yetkazuvchi mehnatdan himoya qilish ularning huquqidir. 8. Ota-onalar uchun maslahat (konsultatsiya)ning qaysi mavzusi maqsadga muvofiq? A) «Tarbiyachining shaxsiy hayoti» B) «Qo'shnilarning bolalari qanday tarbiyalanmoqda?» C) «Bog'chadagi xodimlarning maoshi» D) «Bolani maktabga qanday tayyorlash mumkin?» To'g'ri javob: D) «Bolani maktabga qanday tayyorlash mumkin?» ✔ Izoh: Maslahat mavzusi bola rivojlanishi va tarbiyasiga oid dolzarb savollarga bag'ishlanadi. 9. Jonli va jonsiz tabiatni farqlash topshirig'ida qaysi juftlik to'g'ri berilgan? A) Qush – jonsiz, toshbaqa – jonli B) Mushuk – jonli, tosh – jonsiz C) Daraxt – jonsiz, qum – jonli D) Baliq – jonsiz, suv – jonli To'g'ri javob: B) Mushuk – jonli, tosh – jonsiz ✔ Izoh: Tirik organizmlar o'sadi, oziqlanadi va ko'payadi; tosh esa jonsiz tabiatga kiradi. 10. Vaziyat: Tayyorlov guruhida bolalar o'zlari yangi o'yin o'ylab topib, qoidalarini tuzishdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) O'yinni rejada yo'qligi uchun taqiqlab, tayyor o'yinni taklif qilish B) Qoidalarni o'zicha o'zgartirib, to'g'riroq variantni o'rnatib qo'yish C) E'tiborsiz qoldirib, bolalar o'zlari o'ynab charchashini kutish D) Qo'llab-quvvatlab, qoidalarni rasm bilan yozib qo'yishga yordam berish To'g'ri javob: D) Qo'llab-quvvatlab, qoidalarni rasm bilan yozib qo'yishga yordam berish ✔ Izoh: Bolalar yaratgan o'yinlar ijodkorlik, kelishuv va nutqni rivojlantiradi. 11. «Ochiq eshiklar kuni»ning maqsadi nima? A) Bog'chani tozalash va hovlini obodonlashtirish kunini ota-onalar bilan birga o'tkazish B) Ota-onalardan guruh uchun qo'shimcha to'lov va yordam yig'ish C) Ota-onalarni MTT faoliyati va bolalar hayoti bilan bevosita tanishtirish D) Tarbiyachilarga mashg'ulotsiz dam olish kunini berish To'g'ri javob: C) Ota-onalarni MTT faoliyati va bolalar hayoti bilan bevosita tanishtirish ✔ Izoh: Ota-onalar mashg'ulot va kun tartibini ko'rib, bog'cha ishini yaxshiroq tushunadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 131 12. «Ko'p», «kam», «teng» tushunchalari qaysi tasavvurlar guruhiga kiradi? A) Miqdor tasavvurlari B) Kattalik tasavvurlari C) Fazoviy tasavvurlar D) Vaqt tasavvurlari To'g'ri javob: A) Miqdor tasavvurlari✔ Izoh: Bu tushunchalar to'plamlarni miqdor jihatdan taqqoslashga oid. 13. Temperamentning qaysi turi sezgir, ta'sirchan va tez xafa bo'lishi bilan tavsiflanadi? A) Melanxolik B) Flegmatik tip C) Sangvinik D) Xolerik To'g'ri javob: A) Melanxolik ✔ Izoh: Melanxolik bola nozik his qiladi, tanqidga sezgir, unga yumshoq yondashuv kerak. 14. Uchburchakni boshqa shakllardan farqlashda bola qaysi belgiga e'tibor qaratadi? A) Rangining qizil yoki sariq ekaniga B) Uchta burchagi va uchta tomoni borligiga C) Har doim boshqa shakllardan kattaligiga D) Burchaklari yo'q va tomonlari egri ekaniga To'g'ri javob: B) Uchta burchagi va uchta tomoni borligiga ✔ Izoh: Shaklni rangi yoki o'lchamidan qat'i nazar, burchak va tomonlari soniga qarab aniqlash kerak. 15. Xalq harakatli o'yinlarining tarbiyaviy ahamiyati nimada? A) Ular faqat bo'sh vaqtni o'tkazishga xizmat qiladi, xolos B) Ular asosan kattalar uchun mo'ljallangan, bolalarga og'irlik qiladi C) Jismoniy rivojlanish bilan birga milliy madaniyatni singdiradi D) Ular faqat bolalar o'rtasidagi raqobat va janjalni kuchaytiradi To'g'ri javob: C) Jismoniy rivojlanish bilan birga milliy madaniyatni singdiradi ✔ Izoh: Xalq o'yinlari harakat, nutq (sanama, qo'shiq) va milliy qadriyatlarni birlashtiradi. 16. Tarbiyachida kasbiy charchash (emotsional kuyish) belgilari paydo bo'lsa, nima qilish to'g'ri? A) Dam olish, hamkasblar va psixolog yordami bilan muvozanatni tiklash B) Charchoqni bolalarga to'kib, ularga nisbatan talabni oshirish C) Ishni tashlab, rahbariyatni ogohlantirmasdan boshqa joyga ketish D) Hech narsa qilmasdan, charchoq o'z-o'zidan o'tib ketishini kutib, ishlashda davom etish To'g'ri javob: A) Dam olish, hamkasblar va psixolog yordami bilan muvozanatni tiklash ✔ Izoh: O'z ruhiy salomatligiga g'amxo'rlik sifatli kasbiy faoliyat uchun zarur. 17. «Uzun–qisqa», «baland–past», «keng–tor» tushunchalarini o'rgatish qaysi bo'limga kiradi? A) Son va sanoq B) Fazoviy yo'nalish haqidagi tasavvurlar C) Kattalik haqidagi tasavvurlar D) Vaqt haqidagi tasavvurlar To'g'ri javob: C) Kattalik haqidagi tasavvurlar ✔ Izoh: Uzunlik, balandlik, kenglik kattalikning turli o'lchamlaridir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 132 18. Abraham Maslou ehtiyojlar piramidasining asosida qaysi ehtiyojlar turadi? A) Bilish ehtiyoji B) O'zini namoyon qilish ehtiyoji C) Fiziologik ehtiyojlar D) Hurmat ehtiyoji To'g'ri javob: C) Fiziologik ehtiyojlar✔ Izoh: Maslou bo'yicha avval oziq, uyqu kabi fiziologik, keyin xavfsizlik ehtiyojlari qondirilishi kerak. 19. Hamkasblar o'rtasidagi munosabatda qaysi qoida kasbiy etikaga mos? A) Hamkasbni bolalar oldida tanqid qilmaslik, kelishmovchilikni alohida hal qilish B) Hamkasb xatosini ota-onalarga aytib, ulardan himoya so'rash C) Hamkasb ustidan boshqa xodimlar orasida mish-mish tarqatish D) Hamkasb bilan bolalar oldida ochiq bahslashib, o'zining haqligini dalillar bilan isbotlash To'g'ri javob: A) Hamkasbni bolalar oldida tanqid qilmaslik, kelishmovchilikni alohida hal qilish ✔ Izoh: Kasbiy hamjihatlik va hurmat jamoaviy ishning asosi. 20. Ota-onalar qo'mitasi (kengashi)ning vazifasi nima? A) Tarbiyachilarni ishga olish va ishdan bo'shatish masalasini hal qilish B) Muassasa bilan hamkorlikda bolalar manfaati yo'lida yordam berish C) Boshqa ota-onalarning tarbiya usullarini nazorat qilib borish D) Ta'lim dasturini rahbariyatsiz mustaqil o'zgartirish va tasdiqlash To'g'ri javob: B) Muassasa bilan hamkorlikda bolalar manfaati yo'lida yordam berish ✔ Izoh: Ota-onalar kengashi maslahat va yordam beruvchi jamoatchilik organidir. 21. «Iskala» (scaffolding) tushunchasi nimani anglatadi? A) Bolani qiyin vazifada umuman yordamsiz qoldirishni B) Bola uchun vazifani doim to'liq bajarib berishni C) Bola xato qilganda bosqichma-bosqich qo'llaniladigan qat'iy jazo tizimini D) Bola mustaqil bo'lgani sari kamaytiriladigan vaqtinchalik yordamni To'g'ri javob: D) Bola mustaqil bo'lgani sari kamaytiriladigan vaqtinchalik yordamni ✔ Izoh: Kattalar yordami bolaning imkoniyatiga moslab beriladi va asta-sekin olib tashlanadi. 22. Mildred Parten bo'yicha bolalar o'yinining eng rivojlangan ijtimoiy shakli qaysi? A) Kuzatuvchi xulqi (tomosha qilish) B) Hamkorlikdagi (kooperativ) o'yin C) Yolg'iz (mustaqil) o'yin D) Parallel o'yin (yonma-yon o'ynash) To'g'ri javob: B) Hamkorlikdagi (kooperativ) o'yin ✔ Izoh: Hamkorlikdagi o'yinda bolalar umumiy maqsad, rollar va kelishuv asosida o'ynaydi. 23. Sensor etalonlar deganda nima tushuniladi? A) Rang, shakl, kattalik kabi umumqabul qilingan namunalar B) Xonadagi ovoz balandligining ruxsat etilgan chegaralari C) Guruh xonasidagi harorat va namlikning sanitariya me'yorlari D) Bolaning yoshiga mos bo'y va vazn ko'rsatkichlari me'yorlari To'g'ri javob: A) Rang, shakl, kattalik kabi umumqabul qilingan namunalar ✔ Izoh: Asosiy ranglar, geometrik shakllar kabi etalonlar bolaga narsalarni tahlil qilishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 133 24. Vaziyat: 6 yoshli bola o'yinda doim yutqazganda o'yinni tashlab ketadi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Har doim bolani ataylab yutdirish B) Yutqazishni qabul qilishni o'rgatish va urinishni maqtash C) Bolani yig'lamasligi uchun raqobatli o'yinlardan butunlay chetlatish D) Uni «nozik» deb uyaltirish To'g'ri javob: B) Yutqazishni qabul qilishni o'rgatish va urinishni maqtash✔ Izoh: Yutqazish bilan kurashish ko'nikmasi kattalarning qo'llab-quvvatlashi va mashq orqali rivojlanadi. 25. Namuna bo'yicha konstruksiyalashdan keyingi, murakkabroq bosqich qaysi? A) Tayyor qurilmani qismlarga ajratib, qayta yig'ish B) Shart yoki o'z g'oyasi bo'yicha konstruksiyalash C) Tarbiyachi qurganini jim kuzatib turish D) Qurilish materiallarini rangiga ko'ra sanash To'g'ri javob: B) Shart yoki o'z g'oyasi bo'yicha konstruksiyalash ✔ Izoh: Shart va g'oya bo'yicha qurish bola mustaqilligi va ijodkorligini talab qiladi. 26. Tarbiyachining kasbiy mas'uliyati qachon tugaydi? A) Tushlikdan keyin B) Ish vaqti tugashi bilan, bola kim bilan qolishidan qat'i nazar C) Bola ota-onasiga yoki vakolatli shaxsga topshirilgandan keyin D) Bola guruh xonasidan chiqqanda To'g'ri javob: C) Bola ota-onasiga yoki vakolatli shaxsga topshirilgandan keyin ✔ Izoh: Bola ota-onaga yoki ishonchli shaxsga topshirilmaguncha tarbiyachi uning uchun javobgar. 27. Didaktik o'yinning asosiy maqsadi nima? A) O'yin shaklida bilim va ko'nikmalarni mustahkamlash B) Faqat g'olibni aniqlash va mukofot berish C) Faqat bo'sh vaqtni qiziqarli o'tkazish D) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni oshirish To'g'ri javob: A) O'yin shaklida bilim va ko'nikmalarni mustahkamlash ✔ Izoh: Didaktik o'yinlar ta'limiy vazifani qiziqarli o'yin shaklida hal qiladi. 28. Vaziyat: Sayr maydonchasida faqat bitta arg'imchoq bor va bolalar navbat uchun janjallashmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qum soati yoki sanash orqali navbat tartibini o'rnatish B) Bolalarni o'zlari hal qilishga to'liq qoldirish C) Arg'imchoqni yopib qo'yish D) Faqat o'z yoqtirgan bolasini uchirish To'g'ri javob: A) Qum soati yoki sanash orqali navbat tartibini o'rnatish ✔ Izoh: Aniq va ko'rgazmali navbat tartibi adolatni ta'minlaydi va nizolarni kamaytiradi. 29. Bola «Bu stakanda suv ko'p, chunki u baland» deydi, holbuki ikki stakandagi suv teng. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bolani fikrlay olmaydi deb, bu haqda ota-onasiga darhol xabar qiladi B) To'g'ri javobni yodlatib, savolni qayta-qayta beradi C) Bolaga «noto'g'ri» deb, savolni boshqa bolaga beradi D) Suvni bir xil idishlarga quyib, bola bilan birga taqqoslab ko'radi To'g'ri javob: D) Suvni bir xil idishlarga quyib, bola bilan birga taqqoslab ko'radi ✔ Izoh: Amaliy tekshiruv bolaga idrokdagi xatoni o'zi anglashiga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 134 30. Bola «Sharni qo'ysam dumalaydi, kubni qo'ysam dumalamaydi» deb xulosa qildi. Bu qaysi bilish jarayonining natijasi? A) Ixtiyorsiz yodlash va takrorlash B) Reflektor harakat C) Taqqoslash asosida xulosa chiqarish D) Tasodifiy taxmin qilish To'g'ri javob: C) Taqqoslash asosida xulosa chiqarish✔ Izoh: Bola ikki jismning xatti-harakatini solishtirib, umumlashgan xulosaga kelgan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 135 23-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Maktabgacha yoshda yozuvga tayyorlash qaysi ko'nikmalardan boshlanadi? A) Uzun matnlarni daftarga ko'chirib yozishdan B) Darhol daftarga bosma harflarni yozishdan C) Imlo va tinish belgilari qoidalarini yodlashdan D) Mayda motorika va qo'l-ko'z koordinatsiyasidan To'g'ri javob: D) Mayda motorika va qo'l-ko'z koordinatsiyasidan✔ Izoh: Qalam ushlash, chizish, shtrixlash qo'lni yozuvga tayyorlaydi. 2. Vaziyat: Bola mashg'ulot vaqtida juda tez charchaydi va uxlab qoladi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Kuzatuvni qayd etib, ota-ona va tibbiyot xodimi bilan maslahatlashish B) Bolani darhol uyg'otib koyish va mashg'ulotni davom ettirishga majburlash C) Bolani doim mashg'ulotdan chiqarib, xonada uxlashiga ruxsat berib qo'yish D) Buni dangasalik deb baholab, bolani faolroq bo'lishga undab turish To'g'ri javob: A) Kuzatuvni qayd etib, ota-ona va tibbiyot xodimi bilan maslahatlashish ✔ Izoh: Doimiy charchoq uyqu yetishmasligi yoki sog'liq muammosi belgisi bo'lishi mumkin, sababini aniqlash kerak. 3. Vaziyat: Bola mashg'ulotda savolga javob bilsa ham, ovozi juda past va uyalib gapiradi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani hamma oldida baland ovozda va aniq gapirishga majburlab turish B) Avval juftlikda yoki kichik guruhda gapirtirib, urinishini qo'llab-quvvatlash C) Bolani past gapirgani uchun boshqalar oldida tanqid qilib, ogohlantirish D) Bolaga uyalmasin deb mashg'ulotlarda umuman savol bermay qo'yish To'g'ri javob: B) Avval juftlikda yoki kichik guruhda gapirtirib, urinishini qo'llab-quvvatlash ✔ Izoh: Xavfsiz kichik muloqot vaziyatlari asta-sekin ishonch va ovozni kuchaytiradi. 4. Jismoniy daqiqa (fizkultminutka) qachon o'tkaziladi? A) Faqat ovqatlanish paytida, stol atrofida B) Faqat kunduzgi uyqudan oldin, yotoqxonada C) Faqat sayr tugaganidan keyin, kiyinish xonasida kiyim almashtirishda D) Mashg'ulot o'rtasida, bolalar charchay boshlaganda To'g'ri javob: D) Mashg'ulot o'rtasida, bolalar charchay boshlaganda ✔ Izoh: Qisqa harakat pauzasi charchoqni yozadi va diqqatni tiklaydi. 5. Kitobni to'g'ri ushlash, varaqlash va rasmlarga qarab mazmunni taxmin qilish qaysi soha ko'nikmasi? A) Nutq va savodxonlik (o'qishga tayyorgarlik) B) Ijodiy rivojlanish (tasviriy faoliyat) C) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish va tengdoshlar bilan muloqot D) Jismoniy rivojlanish (mayda motorika) To'g'ri javob: A) Nutq va savodxonlik (o'qishga tayyorgarlik) ✔ Izoh: Kitob bilan tanishish va bosma matn haqida tasavvur savodxonlik asoslariga kiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 136 6. Gimnastika devori (shved devori)ga tirmashish mashqida tarbiyachi qayerda turishi kerak? A) Devordan uzoqda, bolaga orqa o'girib B) Zalning boshqa burchagida, boshqa bolalar yonida C) Zaldan tashqarida, eshik oldida D) Bolaning yonida, sug'urta qilishga tayyor holda To'g'ri javob: D) Bolaning yonida, sug'urta qilishga tayyor holda✔ Izoh: Balandlikka tirmashishda tarbiyachi yiqilish xavfidan sug'urta qilishi shart. 7. Vaziyat: Ota-ona bog'chaga kelib, bolalarga o'z kasbi haqida gapirib berdi. Bu qaysi tamoyilni amalga oshiradi? A) Kun tartibini buzish va vaqtni yo'qotish B) Faqat bayram va ko'ngilochar tadbir C) Tarbiyachining ishini kamaytirish va yengillatish D) Oila bilan hamkorlik va hayot bilan bog'liq ta'lim To'g'ri javob: D) Oila bilan hamkorlik va hayot bilan bog'liq ta'lim ✔ Izoh: Ota-onalar ishtiroki bolalarning dunyoqarashini kengaytiradi va oila bilan aloqani mustahkamlaydi. 8. Alohida ehtiyojli bolaning ota-onasi «Bolam boshqalar bilan bitta guruhda bo'lishi kerakmi?» deb ikkilanmoqda. Tarbiyachining javobi qaysi? A) Boshqa ota-onalar norozi bo'lishi mumkinligini aytib, ota-onani qo'rqitadi B) Inklyuziya ijtimoiy rivojlanishga foydali ekanini va yordam rejasini tushuntiradi C) Bolani uyda qoldirish va unga individual o'qituvchi yollash yaxshiroq ekanini ishontirib aytadi D) Bu masalada fikr bildirishni va qaror qabul qilishni rad etadi To'g'ri javob: B) Inklyuziya ijtimoiy rivojlanishga foydali ekanini va yordam rejasini tushuntiradi ✔ Izoh: Tengdoshlar bilan birga bo'lish muloqot va moslashuv ko'nikmalarini rivojlantiradi. 9. Vaziyat: Tarbiyachi tayyorlov guruhida harflarni o'rgatmoqda. Qaysi yondashuv bolalarga ko'proq mos? A) Tovushdan harfga: avval tovushni eshitib ajratish, keyin harf bilan tanishish B) Faqat harflarni daftarga ko'chirib yozdirish C) Alifboni bir kunda o'tib, ertasi kuni takrorlash D) Avval harflarning nomini yodlatish, keyin tovushlarni o'rganish To'g'ri javob: A) Tovushdan harfga: avval tovushni eshitib ajratish, keyin harf bilan tanishish ✔ Izoh: Tovushni anglagandan keyin harf bilan bog'lash o'qishga o'rgatishning asosiy tamoyili. 10. Alohida ehtiyojli bolaning ota-onasi ruhiy charchaganini va umidsizligini aytdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ota-onani bolaga yetarli e'tibor bermagani uchun muloyimlik bilan, ammo ochiq tanqid qiladi B) Bu masala tarbiyachining ishi emasligini aytib, suhbatni yakunlaydi C) Ota-onaning aytganlarini yordam topish uchun boshqa ota-onalarga yetkazadi D) Hamdardlik bilan tinglab, psixolog va qo'llab-quvvatlash guruhlarini taklif qiladi To'g'ri javob: D) Hamdardlik bilan tinglab, psixolog va qo'llab-quvvatlash guruhlarini taklif qiladi ✔ Izoh: Oilani qo'llab-quvvatlash bolaning rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir qiladi. 11. Vaziyat: Tarbiyachi haftalik rejani tuzishda faqat ijodiy faoliyatlarni kiritdi. Bunda qanday kamchilik bor? A) Rivojlanish sohalari muvozanati buzilgan B) Reja juda qisqa va kam faoliyatdan iborat C) Reja haddan tashqari ko'p o'yinga ega D) Kamchilik yo'q, ijodiy faoliyat yetarli To'g'ri javob: A) Rivojlanish sohalari muvozanati buzilgan ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 137 Izoh: Reja barcha rivojlanish sohalarini muvozanatli qamrab olishi kerak. 12. Bola kasallikdan endigina tuzalib bog'chaga qaytdi. Chiniqtirish va jismoniy yuklama bo'yicha qanday yo'l tutiladi? A) Boshqa bolalardan ko'proq yugurtirib, tezroq kuchga kiritiladi B) Sovuq suv bilan quyish muolajasi birdaniga to'liq hajmda boshlanadi C) Darhol oshirilgan yuklama bilan chiniqtirib, yo'qotilganini to'ldirish D) Shifokor tavsiyasiga ko'ra yuklama vaqtincha kamaytiriladi To'g'ri javob: D) Shifokor tavsiyasiga ko'ra yuklama vaqtincha kamaytiriladi✔ Izoh: Kasallikdan keyin organizm zaif bo'ladi, yuklama individual va ehtiyotkorlik bilan tiklanadi. 13. Mustaqillik ko'nikmalari qaysi rivojlanish sohalariga ta'sir qiladi? A) Faqat nutq va savodxonlik sohasiga B) Faqat ijodiy va musiqiy sohaga C) Faqat matematik tasavvurlar va hisob sohasiga D) Ham jismoniy, ham ijtimoiy-hissiy sohaga To'g'ri javob: D) Ham jismoniy, ham ijtimoiy-hissiy sohaga ✔ Izoh: O'zi kiyinish mayda motorikani, o'ziga ishonchni esa ijtimoiy-hissiy sohani rivojlantiradi. 14. Alohida ehtiyojli bola guruhda tez-tez g'azablanib, o'yinchoqlarni otmoqda. Tarbiyachi avvalo nima qiladi? A) Har safar bolani qattiq jazolab, xulqini darhol to'xtatadi B) Ota-onaga bolani boshqa bog'chaga olib kelmaslikni aytadi C) Bolani butunlay o'yinlardan va guruhdagi hamma umumiy faoliyatdan chetlatadi D) Xulqni keltirib chiqaruvchi sabab va vaziyatlarni kuzatib aniqlaydi To'g'ri javob: D) Xulqni keltirib chiqaruvchi sabab va vaziyatlarni kuzatib aniqlaydi ✔ Izoh: Xulq bolaning ehtiyoji yoki qiyinchiligi signali; sababni bilish to'g'ri yordamga olib keladi. 15. Vaziyat: Tayyorlov guruhidagi bola maktabga borishdan qo'rqayotganini aytdi. Tarbiyachi qanday yordam beradi? A) «Maktabda gapga kirmasang jazolashadi» deb ogohlantirib qo'yish B) Bolani xohlamasa maktabga bormasligi ham mumkinligiga ishontirish C) Bola qo'rqmasligi uchun maktab mavzusini guruhda va uyda umuman muhokama qilmaslik D) Maktabga ekskursiya, o'yin va suhbatlar orqali ijobiy tasavvur hosil qilish To'g'ri javob: D) Maktabga ekskursiya, o'yin va suhbatlar orqali ijobiy tasavvur hosil qilish ✔ Izoh: Maktab bilan oldindan tanishtirish noma'lumlik qo'rquvini kamaytiradi va o'qishga qiziqish uyg'otadi. 16. Vaziyat: Bola chizgan rasmini ko'rsatib «Chiroylimi?» deb so'radi. Eng rag'batlantiruvchi javob qaysi? A) «Ha, yaxshi» deb qisqa javob berib, o'z ishini davom ettirish B) Rasm haqida aniq so'rash: «Qanday ranglarni tanlading? Aytib ber» C) «Bundan yaxshiroq chizish kerak edi» deb kamchiliklarni sanash D) Rasmni boshqa bolaning rasmi bilan solishtirib, eng yaxshisini aytish To'g'ri javob: B) Rasm haqida aniq so'rash: «Qanday ranglarni tanlading? Aytib ber» ✔ Izoh: Aniq qiziqish va savol bolaning ijodiy jarayonini qadrlaydi va nutqini ham rivojlantiradi. 17. Ota-ona tarbiyachiga dori berib, «kunduzi ichirib qo'ying» dedi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Dorini boshqa yo'talayotgan bolalarga ham berib qo'yadi B) Dorini bolaning sumkasiga solib, bolaning o'ziga ichishni tayinlaydi C) Muassasa tartibiga ko'ra masalani tibbiyot xodimi orqali hal qiladi D) Dorini so'roqsiz qabul qilib, aytilgan vaqtda o'zi ichirib qo'yadi To'g'ri javob: C) Muassasa tartibiga ko'ra masalani tibbiyot xodimi orqali hal qiladi ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 138 Izoh: Bolalarga dori berish tibbiy masala bo'lib, tibbiyot xodimi nazoratida amalga oshirilishi kerak. 18. Kun davomida bolaning ko'p vaqtini nima egallashi «Ilk qadam» ruhiga mos? A) Faqat tarbiyachini tinglash va takrorlash B) Faqat televizor yoki multfilm ko'rish C) Faol o'yin va markazlardagi mustaqil faoliyat D) Uzoq vaqt partada o'tirib, yozma topshiriq bajarish To'g'ri javob: C) Faol o'yin va markazlardagi mustaqil faoliyat✔ Izoh: Bola markazidagi yondashuvda faol faoliyat va o'yin vaqtning katta qismini tashkil etadi. 19. Svetoforning qaysi rangi piyodalarga yo'lni kesib o'tishga ruxsat beradi? A) Qizil B) Miltillovchi qizil C) Yashil D) Sariq To'g'ri javob: C) Yashil ✔ Izoh: Piyodalar uchun yashil chiroq yurishga ruxsat beradi. 20. Vaziyat: Tarbiyachi ertak o'qiyotganda yangi so'z — «chaqmoq» chiqdi. Bolalar tushunmadi. Eng yaxshi yo'l qaysi? A) So'z ma'nosini rasm yoki misol bilan qisqa tushuntirib, o'qishni davom ettirish B) Ertakni to'xtatib, tushunarli so'zlardan iborat boshqa kitob olish C) Lug'atdan so'zning uzoq ilmiy ta'rifini o'qib berib, yodlatish D) Notanish so'zni tashlab o'tib, ertakni o'zgartirib o'qishni davom ettirish To'g'ri javob: A) So'z ma'nosini rasm yoki misol bilan qisqa tushuntirib, o'qishni davom ettirish ✔ Izoh: Qisqa tushuntirish tushunishni ta'minlaydi va hikoya qiziqishini saqlaydi. 21. Bolalarni qo'l yuvishga o'rgatishda qaysi qoida to'g'ri? A) Qo'llarni faqat ovqatdan keyin va ko'rinarli kir bo'lgandagina sovunsiz yuvish B) Qo'llarni faqat suv bilan tez chayib, umumiy sochiqqa artish C) Bir sochiqni butun guruh uchun ishlatib, uni haftada bir yuvish D) Sovun bilan, barmoqlar orasini ishqalab yuvish va shaxsiy sochiqqa artish To'g'ri javob: D) Sovun bilan, barmoqlar orasini ishqalab yuvish va shaxsiy sochiqqa artish ✔ Izoh: Sovun bilan puxta yuvish va shaxsiy sochiq ishlatish yuqumli kasalliklar oldini oladi. 22. Pedagogikada «tarbiya» tushunchasi tor ma'noda nimani anglatadi? A) Shaxsda muayyan xulq-atvor va sifatlarni maqsadli shakllantirishni B) Bolaga faqat nazariy bilim berish va uni yodlatish jarayonini C) Davlat ta'lim tizimini boshqarish va uning faoliyatini nazorat qilishni D) Bolaning jismoniy o'sishi va salomatligini mustahkamlashni To'g'ri javob: A) Shaxsda muayyan xulq-atvor va sifatlarni maqsadli shakllantirishni ✔ Izoh: Tor ma'noda tarbiya — bolada axloqiy sifatlar, odatlar va munosabatlarni maqsadli shakllantirish faoliyati. 23. Vaziyat: Guruhda ikki tilda so'zlashadigan oiladan kelgan bola bor. Tarbiyachining to'g'ri munosabati qaysi? A) Bolani til to'liq o'zlashtirilguncha nutq mashg'ulotlaridan chetlatib turish B) Ta'lim tilida gapirmagani uchun bolani koyib, ko'proq gapirtirish C) Ona tilini hurmat qilib, ta'lim tilini o'yin va muloqot orqali o'rgatish D) Uyda ona tilida gaplashishni taqiqlashni ota-onadan talab qilish To'g'ri javob: C) Ona tilini hurmat qilib, ta'lim tilini o'yin va muloqot orqali o'rgatish ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 139 Izoh: Ikki tillilik bola uchun boylik; ona tilini qadrlash bolaning o'ziga ishonchini va yangi tilni o'rganishini qo'llab-quvvatlaydi. 24. Psixologik-tibbiy-pedagogik komissiya (PTPK)ning vazifasi nima? A) Ota-onalardan maxsus xizmatlar uchun to'lov yig'ish B) Bog'cha xodimlarini attestatsiyadan o'tkazib, ularga malaka toifasini berish C) Bog'cha byudjeti va xarajatlar smetasini tasdiqlash D) Bola rivojlanishini tekshirib, mos ta'lim shakli va yordam bo'yicha tavsiya berish To'g'ri javob: D) Bola rivojlanishini tekshirib, mos ta'lim shakli va yordam bo'yicha tavsiya berish✔ Izoh: PTPK mutaxassislari bolaning ehtiyojlarini aniqlab, ta'lim yo'nalishini tavsiya etadi. 25. Vaziyat: Tarbiyachi ertalab bolalarga uchta faoliyat markazini ochib, ular o'zi tanlashini aytdi. Bu qaysi tamoyilni amalga oshiradi? A) Qat'iy nazorat va tarbiyachining to'liq boshqaruvi B) Bir xillik va yagona talab tamoyili C) Raqobat va musobaqa tamoyili D) Tanlash erkinligi va bolaning tashabbusi To'g'ri javob: D) Tanlash erkinligi va bolaning tashabbusi ✔ Izoh: Tanlov bolada mustaqillik va faoliyatga qiziqishni oshiradi. 26. Ko'rgazmali metodlarga qaysi biri kiradi? A) Kuzatish va namoyish qilish B) Musobaqa va rag'batlantirish C) Mashq va takrorlash D) Suhbat va hikoya To'g'ri javob: A) Kuzatish va namoyish qilish ✔ Izoh: Ko'rgazmali metodlarda bola narsa-hodisalarni bevosita ko'radi: kuzatish, rasm va namunalarni ko'rsatish. 27. Haddan tashqari harakatchan bolalar uchun kun tartibida nima tavsiya etiladi? A) Faol o'yinlardan keyin tinchlantiruvchi mashg'ulotlar berib turish B) Kunduzgi uyqudan mahrum qilib, o'rniga o'yin berish C) Kun tartibiga faqat yangi faol, shovqinli va musobaqali o'yinlar qo'shish D) Bolani jazolab, uzoq vaqt bir joyda qimirlatmay o'tirg'izish To'g'ri javob: A) Faol o'yinlardan keyin tinchlantiruvchi mashg'ulotlar berib turish ✔ Izoh: Faol va sokin faoliyatni almashtirish asab tizimining muvozanatini saqlashga yordam beradi. 28. Alohida ehtiyojli bolaga yordam berishda «haddan tashqari yordam» nima uchun zararli? A) Hech qanday zarari yo'q, chunki yordam qanchalik ko'p bo'lsa, bola shunchalik tez rivojlanadi B) Bolaning mustaqilligi va o'z kuchiga ishonchi rivojlanishiga to'sqinlik qiladi C) Boshqa bolalar ham ko'proq yordam so'ray boshlaydi D) Bola juda tez charchab qoladi va kunduzi ko'proq uxlaydi To'g'ri javob: B) Bolaning mustaqilligi va o'z kuchiga ishonchi rivojlanishiga to'sqinlik qiladi ✔ Izoh: Bola qila oladigan ishni uning o'rniga bajarish mustaqillikni so'ndiradi. 29. Sayr paytida bolalar sanog'ida bir bola yetishmayotgani aniqlandi. Tarbiyachining birinchi harakati qaysi? A) Bola o'zi qaytib keladi deb, sayr oxirigacha kutib turish B) Sayrni oxirigacha davom ettirib, keyin guruh bilan qidirish C) Ota-onaga qo'ng'iroq qilib, bola guruhdan chiqib ketib, kech qolganini aytib qo'yish D) Bolalarni boshqa kattaga ishonib, rahbariyatga xabar berib qidirishni boshlash To'g'ri javob: D) Bolalarni boshqa kattaga ishonib, rahbariyatga xabar berib qidirishni boshlash ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 140 Izoh: Yo'qolgan bolani zudlik bilan qidirish va rahbariyatni xabardor qilish hayotiy muhim. 30. Vaziyat: 5 yoshli bola [sh] tovushini [s] deb talaffuz qiladi. Tarbiyachining birinchi qadami qaysi? A) Bolani to'g'ri gapira olguncha guruhda gapirishdan to'xtatib turish B) Kuzatib, ota-onaga logoped maslahatini tavsiya etish va artikulyatsion o'yinlar C) Bolani noto'g'ri talaffuzi uchun masxara qilib, tuzatishga undash D) Hech narsa qilmay, yosh o'tishi bilan o'zi tuzalib ketadi deb kutish To'g'ri javob: B) Kuzatib, ota-onaga logoped maslahatini tavsiya etish va artikulyatsion o'yinlar✔ Izoh: Talaffuz kamchiligi davom etsa, logoped yordami va artikulyatsion mashqlar zarur. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 141 24-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Tarbiyachi guruhda bolalarga diniy yoki siyosiy qarashlarini singdirishi haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Faqat ota-onalar majlisda rozilik bildirgan bo'lsa to'g'ri hisoblanadi B) Faqat tayyorlov guruhidagi katta yoshdagi bolalar uchun mumkin C) To'g'ri, chunki tarbiyachi bolalarni o'z e'tiqodi va qarashlariga ko'ra tarbiyalash huquqiga ega D) Noto'g'ri, chunki ta'lim dunyoviy va bolalar manfaatiga yo'naltirilgan bo'lishi kerak To'g'ri javob: D) Noto'g'ri, chunki ta'lim dunyoviy va bolalar manfaatiga yo'naltirilgan bo'lishi ✔ kerak Izoh: O'zbekistonda ta'lim dunyoviy xususiyatga ega; tarbiyachi shaxsiy qarashlarini singdirmaydi. 2. Bolada «yolg'on» xayoliy hikoyalar (fantaziyalar) 4 yoshda paydo bo'lishi qanday baholanadi? A) Darhol jazolanishi kerak bo'lgan salbiy xulq B) Ko'pincha tasavvur rivojlanishining tabiiy ko'rinishi C) Doim jiddiy ruhiy kasallik belgisi, darhol davolash boshlash kerak D) Faqat yomon tarbiya va oiladagi muammo natijasi To'g'ri javob: B) Ko'pincha tasavvur rivojlanishining tabiiy ko'rinishi ✔ Izoh: Bu yoshda bola xayol va haqiqat chegarasini hali to'liq ajrata olmaydi. 3. MTT va oila hamkorligining asosiy maqsadi nima? A) Tarbiya uchun butun mas'uliyatni to'liq oilaning zimmasiga yuklash B) Tarbiyada yagona yondashuv va bola rivojlanishiga birgalikda ko'maklashish C) Ota-onalardan to'lov va yordamlarni o'z vaqtida yig'ib olish D) Ota-onalarni tarbiyachining hamma ko'rsatmalariga so'zsiz va muhokamasiz bo'ysundirish To'g'ri javob: B) Tarbiyada yagona yondashuv va bola rivojlanishiga birgalikda ko'maklashish ✔ Izoh: Oila va bog'cha talablari mos kelsa, bola tarbiyasi izchil va samarali bo'ladi. 4. Qurish-yasash (konstruktiv) o'yinlari nimani rivojlantiradi? A) Faqat kuylash va musiqiy ritm qobiliyatini B) Faqat yugurish tezligi va chidamlilikni C) Fazoviy tasavvur, mayda motorika va rejalashtirishni D) Faqat ovoz balandligi va nutq ohangini To'g'ri javob: C) Fazoviy tasavvur, mayda motorika va rejalashtirishni ✔ Izoh: Konstruktorlar va kubiklar bilan qurish fazoviy tafakkur va ijodkorlikni rivojlantiradi. 5. Ota-onalar bilan ishlashning ko'rgazmali-axborot shakliga qaysi biri kiradi? A) Ota-onalar burchagi va axborot stendlari B) Individual suhbat va maslahat C) Telefon orqali qo'ng'iroq va uyga tashrif D) Ota-onalar majlisi va davra suhbati To'g'ri javob: A) Ota-onalar burchagi va axborot stendlari ✔ Izoh: Stend, papka-ko'chirma va burchaklar ota-onalarga yozma va tasviriy ma'lumot beradi. 6. Bola guruhda o'yinchoq sindirib qo'ydi. Ota-onaga qanday xabar beriladi? A) Voqeani bo'rttirib, ota-onani bolaning xulqi bilan qo'rqitadi B) Bolani hamma oldida ehtiyotsizligi uchun ayblab, uyaltiradi C) Ota-onadan sindirilgan o'yinchoq uchun darhol to'lov yoki xuddi shunday yangisini talab qiladi D) Voqeani bolani ayblamasdan aytib, ehtiyotkorlikni birga o'rgatishni taklif qiladi To'g'ri javob: D) Voqeani bolani ayblamasdan aytib, ehtiyotkorlikni birga o'rgatishni taklif qiladi ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 142 Izoh: Kichik voqealar tarbiya imkoniyati sifatida qaraladi, bolani ayblash zararli. 7. Bolalarda «Nima uchun?» degan savollar ayniqsa ko'payadigan davr odatda qaysi yoshga to'g'ri keladi? A) Bir yoshgacha B) 9–10 yosh C) 4–5 yosh D) 1–2 yosh To'g'ri javob: C) 4–5 yosh✔ Izoh: O'rta maktabgacha yoshda bilishga qiziqish kuchayib, «nima uchun» savollari ko'payadi. 8. Pedagogik kengash MTTda qanday vazifani bajaradi? A) Faqat ovqat menyusini va mahsulotlar ro'yxatini tasdiqlab beradi B) Faqat binoni ta'mirlash, hovlini obodonlashtirish va jihozlar xaridini rejalashtiradi C) Ta'lim-tarbiyaning dolzarb masalalarini jamoaviy muhokama qilib, qaror qabul qiladi D) Faqat xodimlarning ish haqini va mukofot puli miqdorini hisoblaydi To'g'ri javob: C) Ta'lim-tarbiyaning dolzarb masalalarini jamoaviy muhokama qilib, qaror qabul ✔ qiladi Izoh: Pedagogik kengash MTTning jamoaviy pedagogik boshqaruv organi. 9. Ota-ona bolasining guruhdagi boshqa bola bilan janjallashganini eshitib, o'sha bolaning ota-onasi bilan bevosita «hisob-kitob» qilmoqchi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onalarni bir-biri bilan uchrashtirib, masalani o'zlari kelishib hal qilishini kutib turadi B) Bunga aralashmaydi, chunki bu ota-onalarning shaxsiy ishi C) Vaziyatni o'z zimmasiga olib, voqeani xolis tushuntiradi va muassasada hal qiladi D) Boshqa bolaning ota-onasi manzili va telefonini berib yuboradi To'g'ri javob: C) Vaziyatni o'z zimmasiga olib, voqeani xolis tushuntiradi va muassasada hal qiladi ✔ Izoh: Guruhdagi nizolarni hal qilish tarbiyachi mas'uliyatida, ota-onalar o'rtasida nizo chiqmasligi kerak. 10. «Nechanchi?» savoli qaysi sonni aniqlashga yo'naltiradi? A) Tartib sonini B) Kasr sonni C) Juft sonni D) Miqdor (sanoq) sonini To'g'ri javob: A) Tartib sonini ✔ Izoh: Tartib soni narsaning qatordagi o'rnini bildiradi: birinchi, ikkinchi, uchinchi. 11. Ota-ona tarbiyachining ish uslubi haqida boshqa ota-onalar orasida salbiy gap tarqatmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ota-onaga qarshi boshqa ota-onalarni gij-gijlab, uni guruh hayotida yakkalab qo'yadi B) Ota-onaning bolasiga sovuq munosabatda bo'lib, buni sezdiradi C) Ota-ona bilan alohida xotirjam suhbatlashib, e'tirozlarini aniqlaydi D) Messenjer guruhida ota-ona bilan ochiq janjal boshlaydi To'g'ri javob: C) Ota-ona bilan alohida xotirjam suhbatlashib, e'tirozlarini aniqlaydi ✔ Izoh: Bevosita, hurmatli muloqot noto'g'ri tushunishlarni bartaraf etadi. 12. Maktabga tayyorlikning tarkibiy qismlariga qaysilar kiradi? A) Faqat yuzgacha sonlarni yodlash va misollar yecha olish B) Faqat chiroyli yozish va daftar tuta bilish ko'nikmasi C) Jismoniy, intellektual, motivatsion, hissiy-irodaviy va ijtimoiy tayyorlik D) Faqat harflarni bilish, bo'g'inlab o'qiy olish va qisqa matnni ko'chirib yozish To'g'ri javob: C) Jismoniy, intellektual, motivatsion, hissiy-irodaviy va ijtimoiy tayyorlik ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 143 Izoh: Maktabga tayyorlik kompleks tushuncha bo'lib, faqat o'qish-yozish bilan cheklanmaydi. 13. Guruhda tabiat va ob-havo kalendarini yuritish bolada qaysi tasavvurni rivojlantiradi? A) Faqat rasm chizish va bo'yash malakasini B) Vaqt oqimi va hodisalar ketma-ketligi haqidagi tasavvurni C) Musiqiy eshitish, ritm va ohangni his qilish qobiliyatini D) Faqat jismoniy chidamlilik va kuchni To'g'ri javob: B) Vaqt oqimi va hodisalar ketma-ketligi haqidagi tasavvurni✔ Izoh: Kalendar bilan ishlash kunlar, haftalar, fasllar almashinuvini ko'rgazmali qiladi. 14. Tarbiyachi va yordamchi tarbiyachi o'rtasidagi hamkorlik nima uchun muhim? A) Ishni bir-biriga yuklab, har biri o'z kundalik yuklamasini kamaytirib olishi uchun B) Bolalarga parvarish va ta'limni uzluksiz, kelishilgan holda ta'minlash uchun C) Faqat rahbariyatga birgalikda hisobot berib, maqtov olish uchun D) Bir-birining xatosini qidirib, rahbariyatga xabar berib turish uchun To'g'ri javob: B) Bolalarga parvarish va ta'limni uzluksiz, kelishilgan holda ta'minlash uchun ✔ Izoh: Kelishilgan jamoaviy ish guruhdagi tartib va bolalar xavfsizligini ta'minlaydi. 15. «Yaqin rivojlanish zonasi» tushunchasini kim kiritgan? A) Albert Bandura B) Jan Piaget C) Lev Vygotskiy D) Erik Erikson To'g'ri javob: C) Lev Vygotskiy ✔ Izoh: Vygotskiy bola mustaqil bajara oladigan va kattalar yordamida bajara oladigan ishlar orasidagi farqni shunday atagan. 16. Vaziyat: Tarbiyachi o'yinchoqlarni har oy bir xil holatda qoldirmoqda va bolalar ularga qiziqmay qo'ydi. Nima qilish kerak? A) Materiallarni vaqti-vaqti bilan almashtirib, mavzuga mos yangilarini qo'shish B) Hech narsa qilmay, bolalar o'zlari yana qiziqib qolishini kutib turish C) Bolalar qiziqmayotgani uchun hamma o'yinchoqlarni bir oyga olib qo'yish D) Bolalarni mavjud o'yinchoqlar bilan o'ynashga majburlab, vaqt belgilash To'g'ri javob: A) Materiallarni vaqti-vaqti bilan almashtirib, mavzuga mos yangilarini qo'shish ✔ Izoh: Muhitni yangilash bolalar qiziqishini qayta uyg'otadi. 17. Stol usti o'yinlari (domino, loto) nimani rivojlantiradi? A) Diqqat, xotira, qoidaga rioya qilish va sanashni B) Faqat yugurish tezligi va harakat chaqqonligini C) Faqat suzish va jismoniy chidamlilikni oshirishni D) Faqat qo'shiq aytish va musiqiy ritmni his qilishni To'g'ri javob: A) Diqqat, xotira, qoidaga rioya qilish va sanashni ✔ Izoh: Loto va domino taqqoslash, diqqat va navbat kutish ko'nikmalarini mustahkamlaydi. 18. Ota-onalarga mavzuli papka-ko'chirma (papka-peredvijka) tayyorlashda qaysi talab to'g'ri? A) Ma'lumot qisqa, tushunarli, ko'rgazmali va dolzarb bo'lishi B) Faqat chet tilida, rasmiy uslubda yozilishi C) Matn juda uzun, batafsil va ilmiy atamalarga boy bo'lishi D) Papka yil davomida bir marta tayyorlanib, o'zgartirilmasligi To'g'ri javob: A) Ma'lumot qisqa, tushunarli, ko'rgazmali va dolzarb bo'lishi ✔ Izoh: Qisqa va ko'rgazmali ma'lumot band ota-onalar tomonidan oson o'qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 144 19. «Ortiqchasini top» o'yinida bola qaysi aqliy amalni bajaradi? A) Narsalarni o'z xohishiga ko'ra chiroyli ranglarga bo'yab chiqadi B) Narsalarni faqat ovoz chiqarib sanab chiqadi C) Narsalar nomini tarbiyachidan keyin takrorlab yod oladi D) Umumiy belgini aniqlab, unga mos kelmaydiganini ajratadi To'g'ri javob: D) Umumiy belgini aniqlab, unga mos kelmaydiganini ajratadi✔ Izoh: Ortiqchasini topish uchun bola guruhni umumlashtiradi va istisnoni ajratadi. 20. Ota-ona bolani tarbiyalashda o'z tajribasini aytib, maslahat bermoqda. Tarbiyachi qanday munosabatda bo'ladi? A) Hurmat bilan tinglab, bolaga foydali g'oyalarni ishida inobatga oladi B) Suhbatni darhol to'xtatib, ota-onani rahbariyatga yo'llaydi C) Ota-onaning fikri pedagogik jihatdan ahamiyatsiz deb, uni muloyimlik bilan rad etadi D) Ota-onani kasbiy bilimi yo'qligi uchun ochiq ayblaydi To'g'ri javob: A) Hurmat bilan tinglab, bolaga foydali g'oyalarni ishida inobatga oladi ✔ Izoh: Ota-ona bolani eng yaxshi biladigan inson; uning tajribasi qimmatli manba. 21. Bolalarning kattalar xulqiga taqlid qilishi nimani anglatadi? A) Kattalar o'z xulqi bilan tarbiyaga kuchli ta'sir qilishini B) Taqlid bola rivojlanishi uchun faqat zararli ekanini C) Bolalarning mustaqil fikrlay olmasligini va qobiliyatsizligini D) Taqlidni har doim va darhol to'xtatish kerakligini To'g'ri javob: A) Kattalar o'z xulqi bilan tarbiyaga kuchli ta'sir qilishini ✔ Izoh: Taqlid ijtimoiy o'rganishning asosiy mexanizmi, shuning uchun kattalar namunasi juda muhim. 22. Bolaga ikki bir xil stakandagi suv ko'rsatilib, biri baland ingichka idishga quyilsa, u «balandida ko'p» deydi. Bu nimadan dalolat beradi? A) Nutqi va so'z boyligi hali yetarli darajada rivojlanmaganidan B) Saqlanish (konservatsiya) tushunchasi hali shakllanmaganidan C) Ko'rish qobiliyati va rang ajratishi zaifligidan D) Qisqa muddatli xotirasi va diqqati yomonligidan To'g'ri javob: B) Saqlanish (konservatsiya) tushunchasi hali shakllanmaganidan ✔ Izoh: Piaget tajribalariga ko'ra miqdor saqlanishi tushunchasi odatda konkret operatsiyalar bosqichida shakllanadi. 23. Vaziyat: Bola o'zi qurgan minorani boshqa bola buzib yubordi, u yig'lamoqda. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Yig'layotgan bolaning hissini tan olib, buzgan bola bilan vaziyatni muhokama qilish B) Ikkalasini ham o'yindan chetlatib, kubiklarni javonga yig'ishtirib, markazni yopib qo'yish C) «Yig'lama, bu shunchaki kubiklar, yana qurasan» deb tezda tinchlantirish D) Buzgan bolani hamma oldida koyib, darhol uzr so'rashga majburlab qo'yish To'g'ri javob: A) Yig'layotgan bolaning hissini tan olib, buzgan bola bilan vaziyatni muhokama ✔ qilish Izoh: His-tuyg'uni tan olish bolani tinchlantiradi, muhokama esa ikkala bolaga empatiyani o'rgatadi. 24. Maktabgacha ta'limda xalq pedagogikasidan foydalanish nimaga xizmat qiladi? A) Zamonaviy pedagogik usullardan butunlay voz kechib, faqat eskisiga qaytishga B) Faqat milliy bayramlarni nishonlash va tadbirlar o'tkazishga C) Milliy qadriyatlar, an'analar va xalq o'yinlari orqali tarbiyalashga D) Bolalarni boshqa xalqlar madaniyatidan ajratib, cheklab qo'yishga To'g'ri javob: C) Milliy qadriyatlar, an'analar va xalq o'yinlari orqali tarbiyalashga ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 145 Izoh: Xalq og'zaki ijodi, o'yinlari va an'analari tarbiyaning boy manbaidir. 25. O'yin va ta'lim o'rtasidagi munosabat maktabgacha yoshda qanday? A) Ular bir-biriga bog'liq emas B) O'yin faqat ta'limdan keyin ruxsat etiladi C) O'yin ta'limga xalaqit beradi D) O'yin ta'limning asosiy shakli va vositasi To'g'ri javob: D) O'yin ta'limning asosiy shakli va vositasi✔ Izoh: Maktabgacha yoshda bola o'yin orqali eng samarali o'rganadi. 26. Kichik guruh (3–4 yosh) bolalarini geometrik shakllar bilan tanishtirishda qaysi usul eng mos? A) Doskadagi shakllar chizmasini daftarga aniq ko'chirib chizish B) Shakl burchaklari va tomonlarini chizg'ich bilan o'lchab hisoblash C) Shaklni ushlab, aylantirib, ko'rib-sezib tekshirish D) Shaklning ilmiy ta'rifini va xossalarini so'zma-so'z yod oldirish To'g'ri javob: C) Shaklni ushlab, aylantirib, ko'rib-sezib tekshirish ✔ Izoh: Kichik yoshda shakl ko'rish va sezish orqali, amaliy tekshirish yo'li bilan idrok etiladi. 27. Harakatli o'yinlar birinchi navbatda nimani rivojlantiradi? A) Harakat ko'nikmalari, chaqqonlik va chidamlilikni B) Faqat lug'at boyligi va ravon nutqni C) Faqat sanash va miqdorni solishtirish ko'nikmasini D) Faqat rasm chizish va ranglarni ajratish qobiliyatini To'g'ri javob: A) Harakat ko'nikmalari, chaqqonlik va chidamlilikni ✔ Izoh: Harakatli o'yinlar jismoniy sifatlarni rivojlantirib, qoidaga rioya qilishni ham o'rgatadi. 28. Vaziyat: Harakatli o'yin oxirida bolalar juda hayajonlangan, keyin mashg'ulot boshlanishi kerak. Tarbiyachi nima qiladi? A) Harakatli o'yinni davom ettirish B) Darhol mashg'ulotni boshlab, jim o'tirishni talab qilish C) Mashg'ulotni bekor qilish D) Tinchlantiruvchi past harakatli o'yin yoki nafas mashqi o'tkazish To'g'ri javob: D) Tinchlantiruvchi past harakatli o'yin yoki nafas mashqi o'tkazish ✔ Izoh: Faollikdan tinch faoliyatga o'tish uchun oraliq tinchlantiruvchi mashq kerak. 29. Bola 3 yoshda bir ishni qisqa vaqt bajarib, boshqasiga o'tib ketishi nima bilan bog'liq? A) Ota-onaning tarbiyasizligi va e'tiborsizligi bilan B) Ko'rish va eshitish qobiliyati pastligi bilan C) Aqliy zaiflik va rivojlanishdagi orqada qolish bilan D) Diqqat barqarorligining yoshga xos pastligi bilan To'g'ri javob: D) Diqqat barqarorligining yoshga xos pastligi bilan ✔ Izoh: Kichik yoshda diqqatning davomiyligi qisqa bo'ladi va bu me'yor hisoblanadi. 30. Bolalarda vatanparvarlik tuyg'usini shakllantirish qanday amalga oshiriladi? A) Boshqa xalqlar va madaniyatlarni kamsitib, o'zinikini ulug'lash orqali B) Ona yurt tabiati, madaniyati, an'analari va ramzlari bilan yoshiga mos tanishtirish C) Faqat she'r va qo'shiqlarni mazmunini tushuntirmasdan yodlash orqali D) Faqat Vatan haqidagi uzun ma'ruzalar va tarixiy sanalarni bolalarga yod oldirib borish orqali To'g'ri javob: B) Ona yurt tabiati, madaniyati, an'analari va ramzlari bilan yoshiga mos tanishtirish ✔ Izoh: Vatanga mehr bolaning yaqin muhiti va madaniyati bilan tanishuvdan boshlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 146 25-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Kichik guruhlarda ishlashning afzalligi nimada? A) Har bir bolaga e'tibor va faol ishtirok imkoniyati ko'proq bo'ladi B) Bolalar bir-biriga xalaqit berib, shovqin va janjal ko'payadi C) Tarbiyachi bolalar bilan umuman ishlamay, faqat kuzatib turadi D) Faqat kuchli va faol bolalar ishtirok etib, qolganlari esa chetdan kuzatadi To'g'ri javob: A) Har bir bolaga e'tibor va faol ishtirok imkoniyati ko'proq bo'ladi✔ Izoh: Kichik guruhda bolalar ko'proq gapiradi, hamkorlik qiladi va tarbiyachi ularni yaxshiroq kuzatadi. 2. Vaziyat: Bolalar tabiat burchagidagi o'simlikni sug'orishni unutishdi va u so'lib qoldi. Tarbiyachi bu vaziyatdan qanday foydalanadi? A) Tabiat burchagini yopib qo'yib, o'simliklarni boshqa xonaga olib chiqib ketish B) Bolalar bilan sababini muhokama qilib, navbatchilik jadvalini birga tuzish C) Bolalarni koyib, so'lib qolgan o'simlikni burchakdan olib tashlash D) O'zi sug'orib qo'yib, bolalarga bu haqda hech narsa demaslik To'g'ri javob: B) Bolalar bilan sababini muhokama qilib, navbatchilik jadvalini birga tuzish ✔ Izoh: Tabiiy oqibat mas'uliyatni o'rgatish uchun qulay imkoniyat; navbatchilik jadvali ko'nikmani mustahkamlaydi. 3. Individual dasturni tuzishda kimlar ishtirok etadi? A) Tarbiyachi, mutaxassislar (logoped, psixolog, defektolog) va ota-onalar B) Faqat boshqa guruh ota-onalari va ota-onalar qo'mitasi a'zolari C) Faqat bog'cha mudiri va hamshira, ota-onalar ishtirokisiz D) Faqat guruh tarbiyachisi, chunki u bolani kun bo'yi kuzatib, eng yaxshi biladi To'g'ri javob: A) Tarbiyachi, mutaxassislar (logoped, psixolog, defektolog) va ota-onalar ✔ Izoh: Jamoaviy yondashuv bolaning ehtiyojlarini har tomonlama hisobga olish imkonini beradi. 4. BMTning qaysi konvensiyasi nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlariga bag'ishlangan? A) Nogironlar huquqlari to'g'risidagi konvensiya B) Bola huquqlari to'g'risidagi konvensiya C) Ta'limda kamsitishga qarshi kurash bo'yicha qaror D) Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining ilovasi To'g'ri javob: A) Nogironlar huquqlari to'g'risidagi konvensiya ✔ Izoh: BMTning Nogironlar huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi inklyuziv ta'lim huquqini ham mustahkamlaydi. 5. Vaziyat: Bola tarbiyachiga «Siz meni yaxshi ko'rmaysiz» dedi. Eng to'g'ri javob qaysi? A) Bolani boshqa tarbiyachiga topshirib, u bilan kamroq muloqot qilish B) «Bema'ni gap, bunday deyish yaxshi emas» deb qisqa, lekin qat'iy ohangda javob berish C) E'tibor bermay, bolaning gapini eshitmaganga olib, ishni davom ettirish D) Bolaning his-tuyg'usi haqida so'rab, mehrini so'z va harakat bilan ko'rsatish To'g'ri javob: D) Bolaning his-tuyg'usi haqida so'rab, mehrini so'z va harakat bilan ko'rsatish ✔ Izoh: Bolaning his-tuyg'usini jiddiy qabul qilish ishonchli munosabatlarni mustahkamlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 147 6. Vaziyat: Bola qo'g'irchoq burchagida ovqat tayyorlash o'ynab, «bir piyola, ikki piyola» deb sanamoqda. Tarbiyachi bu vaziyatda nima qiladi? A) O'yinga qo'shilib, sanash va solishtirishni savollar bilan qo'llab-quvvatlash B) E'tibor bermay, bolani o'z holicha o'ynashga qoldirib, boshqa ishga o'tish C) O'yinni to'xtatib, bolani alohida va rasmiy matematika mashg'ulotiga chaqirib olish D) Bolaga o'yinni noto'g'ri o'ynayotganini aytib, sanashni tuzatib qo'yish To'g'ri javob: A) O'yinga qo'shilib, sanash va solishtirishni savollar bilan qo'llab-quvvatlash✔ Izoh: O'yin ichidagi o'rganish imkoniyatlarini qo'llab-quvvatlash tabiiy va samarali. 7. Muloqot madaniyatiga (nutq odobi) nima kiradi? A) Boshqalarning gapini bo'lib, o'z fikrini birinchi aytish B) Salomlashish, minnatdorchilik bildirish va suhbatdoshni tinglash C) Faqat baland va aniq gapirib, e'tiborni jalb qilish D) Faqat jim turish va kattalar so'zlaganda gapirmaslik To'g'ri javob: B) Salomlashish, minnatdorchilik bildirish va suhbatdoshni tinglash ✔ Izoh: Nutq odobi bolaga hurmatli muloqot qoidalarini o'rgatadi. 8. Inklyuziv ta'lim haqidagi qaysi fikr noto'g'ri? A) Inklyuziya faqat bolani umumiy xonaga joylashtirish bilan amalga oshadi B) Inklyuziyada ota-onalar bilan muntazam hamkorlik muhim ahamiyatga ega C) Inklyuziya muhit, materiallar va metodlarni moslashtirishni talab qiladi D) Inklyuziya har qanday kamsitishga qarshi qaratilgan yondashuvdir To'g'ri javob: A) Inklyuziya faqat bolani umumiy xonaga joylashtirish bilan amalga oshadi ✔ Izoh: Faqat jismoniy birga bo'lish emas, real ishtirok va qo'llab-quvvatlash inklyuziyaning mohiyatidir. 9. Nutqida tovushlarni noto'g'ri talaffuz qiladigan 5 yoshli bola bilan tarbiyachi qanday ishlaydi? A) Xatoni boshqa bolalar oldida qayta-qayta takrorlatib, tuzatishga urinadi B) To'g'ri nutq namunasini berib, logoped tavsiyasi bilan artikulyatsion o'yinlar o'tkazadi C) Xato talaffuz qilmasligi uchun bolaga gapirishni vaqtincha man etadi D) Har noto'g'ri tovushda bolani to'xtatib, uni masxara qilib, qayta-qayta to'g'ri aytdiradi To'g'ri javob: B) To'g'ri nutq namunasini berib, logoped tavsiyasi bilan artikulyatsion o'yinlar ✔ o'tkazadi Izoh: Namuna, o'yinli mashqlar va logoped bilan hamkorlik talaffuzni yaxshilaydi. 10. Bolalar uyqusidan oldin yotoqxona bilan bog'liq qaysi gigiyenik talab bajariladi? A) Derazalar mahkam yopilib, isitgich yoqiladi B) Xona oldindan shamollatiladi C) Bolalar ko'chadagi kiyimda yotqiziladi D) Xonada televizor yoqib qo'yiladi To'g'ri javob: B) Xona oldindan shamollatiladi ✔ Izoh: Toza havo uyquni chuqurlashtiradi; xona bolalar kirishidan oldin shamollatiladi. 11. Kutilayotgan natijalar (rivojlanish ko'rsatkichlari) nimaga xizmat qiladi? A) Asosan tarbiyachi maoshi va mukofotini belgilash uchun xizmat qiladi B) Bola rivojlanishini kuzatish va qo'llab-quvvatlash uchun yo'nalish beradi C) Ko'rsatkichga yetmagan bolani maktabga qabul qilmaslik uchun ishlatiladi D) Bolani ko'rsatkichga yetmagani uchun jazolash va ajratish mezoni bo'lib xizmat qiladi To'g'ri javob: B) Bola rivojlanishini kuzatish va qo'llab-quvvatlash uchun yo'nalish beradi ✔ Izoh: Ko'rsatkichlar tarbiyachiga bolaning qayerda ekanini va keyingi qadamni aniqlashga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 148 12. Musiqa ostida erkin harakat qilish va qo'shiq kuylash qaysi sohaning asosiy mazmuni? A) Nutq va savodxonlik B) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish C) Ijodiy rivojlanish D) Bilish jarayoni To'g'ri javob: C) Ijodiy rivojlanish✔ Izoh: Musiqiy faoliyat ijodiy rivojlanish sohasiga kiradi, shu bilan birga boshqa sohalarga ham ta'sir qiladi. 13. Vaziyat: Ota-ona bolasi «hali o'qiy olmasligi»dan xavotirda (5 yosh). Tarbiyachining javobi qaysi? A) Bolada jiddiy rivojlanish muammosi borligini aytib, darhol tekshiruvga yuborish B) Xavotirni e'tiborsiz qoldirib, bu haqda boshqa gapirmaslikni iltimos qilish C) Ota-onaga bolani uyda har kuni 2 soatdan alifbo bo'yicha o'qitishni tavsiya qilish D) Bu yoshda o'qishga tayyorgarlik (nutq, tovush sezish, kitobga qiziqish) muhimligini aytish To'g'ri javob: D) Bu yoshda o'qishga tayyorgarlik (nutq, tovush sezish, kitobga qiziqish) muhimligini ✔ aytish Izoh: Maktabgacha yoshda o'qishning asoslari shakllanadi; ravon o'qish talab etilmaydi. 14. Elektr xavfsizligi bo'yicha guruhda qaysi chora ko'rilishi kerak? A) Rozetkalar bolalar yeta olmaydigan joyda yoki qopqoqli bo'lishi B) Shikastlangan simlar izolyatsiyasiz qoldirilib ishlatilishi C) Uzaytirgich simlari bolalar o'yin joyida, polda ochiq holda qoldirilishi D) Elektr asboblari bolalarga o'ynash uchun berib qo'yilishi To'g'ri javob: A) Rozetkalar bolalar yeta olmaydigan joyda yoki qopqoqli bo'lishi ✔ Izoh: Ochiq rozetka va shikastlangan simlar bolalarni elektr toki urishi xavfiga duchor qiladi. 15. Vaziyat: Ota-ona tarbiyachiga boshqa bolaning xulqi haqida shikoyat qilib, uning oilasi haqida so'radi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Boshqa oila haqidagi ma'lumotni oshkor qilmay, ko'rilayotgan choralarni tushuntirish B) Boshqa bolaning oilasi, ota-onasining ishi va uydagi turmushi haqida batafsil gapirish C) Shikoyatni e'tiborsiz qoldirib, bu bolalar o'rtasidagi oddiy holat deb aytish D) Ikkala oilani bir vaqtda chaqirib, ular o'zaro gaplashib olishini taklif qilish To'g'ri javob: A) Boshqa oila haqidagi ma'lumotni oshkor qilmay, ko'rilayotgan choralarni ✔ tushuntirish Izoh: Tarbiyachi har bir oila haqidagi ma'lumot maxfiyligini saqlashi kasbiy etika talabi. 16. Mayda motorika nutq bilan qanday bog'liq? A) Ular o'rtasida hech qanday bog'liqlik aniqlanmagan B) Mayda motorika mashqlari nutq rivojiga xalaqit beradi C) Barmoq harakatlari miyaning nutq markazlarini rag'batlantiradi D) Bu bog'liqlik faqat kattalarda, insultdan keyin kuzatiladi To'g'ri javob: C) Barmoq harakatlari miyaning nutq markazlarini rag'batlantiradi ✔ Izoh: Barmoq o'yinlari va qo'l mehnati nutq rivojlanishini qo'llab-quvvatlaydi. 17. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga topshiriq berganda faqat bir-ikki bola faol qatnashmoqda. Barcha bolalarni jalb qilishning yaxshi usuli qaysi? A) Faqat faol bolalardan so'rab, qolganlarini kuttirish B) Topshiriqni bekor qilib, erkin o'yin vaqtini berish C) Passiv bolalarni koyib, faol bolalarni hammaga namuna qilish D) Juftlik va kichik guruhlarda ishlashni tashkil etish To'g'ri javob: D) Juftlik va kichik guruhlarda ishlashni tashkil etish ✔ Izoh: Kichik guruhlarda har bir bola o'z fikrini aytishga ko'proq imkon va jur'at topadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 149 18. Bolaning tanlash erkinligi nima uchun muhim? A) Guruhdagi intizom va qoidalarni butunlay bekor qiladi B) Tarbiyachining ishini kamaytirib, kuzatuv va rejalashtirishni keraksiz qiladi C) Mustaqillik, mas'uliyat va ichki motivatsiyani rivojlantiradi D) Bolani asosiy o'rganish jarayonidan chalg'itib qo'yadi To'g'ri javob: C) Mustaqillik, mas'uliyat va ichki motivatsiyani rivojlantiradi✔ Izoh: O'z faoliyatini tanlagan bola unga ko'proq qiziqadi va uzoqroq shug'ullanadi. 19. Bolalar qaychini bir-biriga qanday uzatishi kerak? A) Ochiq holda, tig'ini yuqoriga qaratib B) Halqalarini oldinga, yopiq holda C) Stol ustidan sirpantirib otib D) O'tkir uchini oldinga qaratib, ochiq holda To'g'ri javob: B) Halqalarini oldinga, yopiq holda ✔ Izoh: Qaychi yopiq va halqalari bilan uzatilsa, olayotgan bola jarohatlanmaydi. 20. Vaziyat: Bola so'z o'rniga ko'proq imo-ishora qiladi va 3 yoshda deyarli gapirmaydi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Bolani yaxshi gapiradigan bolalar bilan solishtirib, uyaltirib qo'yish B) Bola o'z-o'zidan, vaqti kelib gapirib ketadi deb sabr bilan kutish C) Ota-onaga logoped va mutaxassislar (eshitish tekshiruvi) maslahatini tavsiya etish D) Bolani so'z bilan gapirmaguncha jazolab, ishoraga javob bermaslik To'g'ri javob: C) Ota-onaga logoped va mutaxassislar (eshitish tekshiruvi) maslahatini tavsiya etish ✔ Izoh: Nutqning sezilarli kechikishida erta mutaxassis baholashi va eshitishni tekshirish muhim. 21. Vaziyat: Bola markazlar orasidan har kuni faqat qurilish markazini tanlaydi. Tarbiyachi nima qilishi kerak? A) Qurilish markaziga hisob, kitob va rasm materiallarini qo'shib, sohalarni bog'lash B) Qurilish markazini bir haftaga yopib qo'yib, bolani boshqa markazlarda ishlashga o'rgatish C) Bolani majburan boshqa markazga yuborib, qurilishni vaqtincha taqiqlash D) Bolani bir xil ish qilgani uchun dangasa va qiziqishsiz deb baholash To'g'ri javob: A) Qurilish markaziga hisob, kitob va rasm materiallarini qo'shib, sohalarni bog'lash ✔ Izoh: Bolaning qiziqishi orqali boshqa rivojlanish sohalarini ham qamrab olish mumkin. 22. Amaliy metodlarga qaysi biri kiradi? A) Hikoya va tushuntirish B) Kitob o'qish va suhbat C) Mashq, tajriba va modellashtirish D) Rasm ko'rsatish va tabiatni kuzatish To'g'ri javob: C) Mashq, tajriba va modellashtirish ✔ Izoh: Amaliy metodlarda bola o'zi harakat qilib bilim va ko'nikmani egallaydi. 23. Maktabgacha ta'lim tashkilotida sayrning asosiy vazifasi nima? A) Ota-onalar kelguncha bolalar bilan bo'sh vaqtni o'tkazish B) Guruh xonasini shamollatish va nam tozalash uchun vaqt ajratish C) Bolalar sog'lig'ini mustahkamlash va tabiat bilan tanishtirish D) Bolalarni charchatib, uyqu vaqtida tez uxlashini ta'minlash To'g'ri javob: C) Bolalar sog'lig'ini mustahkamlash va tabiat bilan tanishtirish ✔ Izoh: Toza havodagi sayr organizmni chiniqtiradi, harakat ehtiyojini qondiradi va kuzatish imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 150 24. Tarbiyachi ish vaqtida bolalar oldida boshqa xodim bilan baland ovozda janjallashdi. Bu qanday baholanadi? A) Bolalarni hayotdagi nizolarga tayyorlaydi va tajriba beradi B) Kasbiy etikaga zid, chunki bolalarga salbiy namuna va stress beradi C) Oddiy holat, chunki har qanday jamoada ba'zan kelishmovchiliklar bo'lib turadi D) Faqat rahbariyat ko'rib qolsa muammo, aks holda ahamiyatsiz To'g'ri javob: B) Kasbiy etikaga zid, chunki bolalarga salbiy namuna va stress beradi✔ Izoh: Bolalar oldida nizolashish ularning xavfsizlik hissini buzadi. 25. Bola qo'lini qaynoq choyga kuydirib oldi (teri qizargan, pufak yo'q). Birinchi yordam qaysi? A) Kuygan joyga moy yoki qaymoq surtib, ustini qalin issiq mato bilan bog'lab qo'yish B) Kuygan joyga muz bo'lagini bevosita uzoq bosib turish C) Kuygan joyni qattiq ishqalab artib, quruq holda qoldirish D) Kuygan joyni bir necha daqiqa sovuq oqar suvda tutib, tibbiyot xodimini chaqirish To'g'ri javob: D) Kuygan joyni bir necha daqiqa sovuq oqar suvda tutib, tibbiyot xodimini chaqirish ✔ Izoh: Sovuq oqar suv kuyish chuqurlashishini to'xtatadi; moy surtish va muzni bevosita qo'yish tavsiya etilmaydi. 26. Harakat imkoniyati cheklangan bolani harakatli o'yinga qanday jalb qilish mumkin? A) Uni faqat chetda o'tiradigan tomoshabin qilib qoldirish B) Uni boshqalar bilan bir xil masofaga va tezlikda yugurishga majburlab, rag'batlantirish C) Qoidani moslashtirib, unga mos rol (hakam, signal beruvchi) yoki harakat berish D) Jarohatlanmasligi uchun uni harakatli o'yinlardan butunlay chetlatish To'g'ri javob: C) Qoidani moslashtirib, unga mos rol (hakam, signal beruvchi) yoki harakat berish ✔ Izoh: O'yinni moslashtirish har bir bolaga faol ishtirok etish imkonini beradi. 27. Bola yiqilib tizzasini shilib oldi. Birinchi yordam qaysi? A) Yarani toza suvda yuvib, toza bog'lam qo'yish va tibbiyot xodimiga ko'rsatish B) Yarani kir qo'l bilan ushlab, ichida nima borligini tekshirish C) Yarani ochiq qoldirib, bolani o'yinni davom ettirishga qo'yib yuborish va kuzatish D) Yaraga tuproq yoki kul sepib, qon to'xtaguncha kutish To'g'ri javob: A) Yarani toza suvda yuvib, toza bog'lam qo'yish va tibbiyot xodimiga ko'rsatish ✔ Izoh: Yarani tozalash va toza bog'lam infeksiyaning oldini oladi. 28. Bolaning noto'g'ri aytgan so'zini tuzatishning eng yaxshi usuli qaysi? A) So'zni to'g'ri shaklda tabiiy takrorlab berish B) Bolani masxara qilish C) Bolani to'xtatib, «noto'g'ri» deb tanbeh berish D) Bolani boshqa gapirmaslikka undash To'g'ri javob: A) So'zni to'g'ri shaklda tabiiy takrorlab berish ✔ Izoh: Tabiiy qayta aytish bolaning gapirishga ishtiyoqini saqlab, to'g'ri namunani beradi. 29. Nutqi kechikayotgan bola bilan kundalik muloqotda tarbiyachi qanday usul qo'llaydi? A) Bolaning har bir xatosini darhol tuzatib, qayta aytishga majburlash B) Bolaning harakatlarini so'z bilan izohlash va so'zlarini kengaytirib qaytarish C) Bola charchamasligi uchun u bilan imkon qadar kamroq gaplashish D) Faqat qisqa buyruq shaklida gapirib, javob kutmaslik To'g'ri javob: B) Bolaning harakatlarini so'z bilan izohlash va so'zlarini kengaytirib qaytarish ✔ Izoh: Harakatlarni so'z bilan izohlash va gapni kengaytirish bolaning so'z boyligi va nutq tuzilishini rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 151 30. Vaziyat: Guruhga rus tilida gapiradigan oiladan bola keldi. Tarbiyachi uning o'zbek tilini o'rganishini qanday qo'llab-quvvatlaydi? A) Rasmlar, harakat va takroriy qo'shiq-o'yinlar orqali, ona tilini hurmat qilib B) Bolani til o'rganguncha nutq mashg'ulotlaridan chetlatib turish orqali C) Bola bilan faqat yozma va tarjima qilingan matnlar orqali muloqot qilib D) Bolaga guruhda ona tilida gapirishni qat'iy taqiqlab qo'yish orqali To'g'ri javob: A) Rasmlar, harakat va takroriy qo'shiq-o'yinlar orqali, ona tilini hurmat qilib✔ Izoh: Ko'rgazmali va takrorlanuvchi faoliyat ikkinchi tilni tabiiy o'zlashtirishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 152 26-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Tarbiyachining bolalar bilan muloqot uslubi qanday bo'lishi kerak? A) Avtoritar: faqat buyruq, nazorat va jazoga asoslangan qat'iy uslub B) Loqayd: bolalarga e'tibor bermaydigan, befarq uslub C) Demokratik: hurmatli, talabchan va bola fikrini inobatga oluvchi D) Liberal: hech qanday talab va chegara qo'ymaydigan erkin uslub To'g'ri javob: C) Demokratik: hurmatli, talabchan va bola fikrini inobatga oluvchi✔ Izoh: Demokratik uslub bolaning mustaqilligi va ijtimoiy rivojlanishiga eng ijobiy ta'sir qiladi. 2. Ota-ona bolani kechqurun kech olib ketishi takrorlanmoqda. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Bolaga xotirjam qarab, ota-ona bilan ish vaqti haqida alohida gaplashadi B) Bolani o'zini tanishtirgan qo'shni kishiga berib yuboradi C) Ish vaqti tugagani uchun bolani qorovulga qoldirib ketadi D) Bolaning oldida ota-onasini mas'uliyatsizligi va kechikishlari uchun yomonlab gapiradi To'g'ri javob: A) Bolaga xotirjam qarab, ota-ona bilan ish vaqti haqida alohida gaplashadi ✔ Izoh: Bola hech qachon nazoratsiz qoldirilmaydi; masala ota-ona bilan alohida muhokama qilinadi. 3. Tarbiyachi o'z ishini rejalashtirishda nimaga asoslanadi? A) Davlat o'quv dasturi va bolalarning yosh hamda individual xususiyatlariga B) Faqat internetdagi tayyor rejalar va boshqa bog'chalarning ish tajribasiga tayanib C) Faqat o'z xohishi, qiziqishi va oldingi yillardagi tajribasiga D) Faqat ota-onalarning talablari va so'rovnoma natijalariga To'g'ri javob: A) Davlat o'quv dasturi va bolalarning yosh hamda individual xususiyatlariga ✔ Izoh: Reja davlat dasturi talablari va guruh bolalarining ehtiyojlariga mos tuziladi. 4. Ota-ona bolasining chap qo'lda ishlashini «tuzatish»ni so'ramoqda. Tarbiyachi qanday maslahat beradi? A) Bolaning chap qo'lini ehtiyotkorlik bilan bog'lab, o'ng qo'lda ishlashga o'rgatishni taklif qiladi B) Chap qo'lda ishlagani uchun bolani har safar jazolashni maslahat beradi C) Bolani bog'chada o'ng qo'lda yozishga majburlab o'rgatishni va'da qiladi D) Chapaqaylik tabiiy ekanini va uni majburan o'zgartirish zararli bo'lishini aytadi To'g'ri javob: D) Chapaqaylik tabiiy ekanini va uni majburan o'zgartirish zararli bo'lishini aytadi ✔ Izoh: Chapaqaylikni majburan qayta o'rgatish stress va nutq muammolariga olib kelishi mumkin. 5. Ota-ona tarbiyachiga shaxsiy oilaviy muammosini aytib, maslahat so'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Hamdardlik bilan tinglab, kasbiy chegarada mutaxassisga yo'naltiradi B) Ota-onaning shaxsiy va oilaviy hayotiga chuqur aralashib, maslahat beradi C) Ota-onani oilaviy muammolarini bog'chaga olib kelgani uchun tanqid qiladi D) Eshitganlarini maslahat so'rash uchun boshqa xodimlarga aytib beradi To'g'ri javob: A) Hamdardlik bilan tinglab, kasbiy chegarada mutaxassisga yo'naltiradi ✔ Izoh: Tarbiyachi psixolog yoki huquqshunos o'rnini bosmaydi, ammo yordam manbaini ko'rsatishi mumkin. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 153 6. Davlat-xususiy sheriklik asosidagi MTT nima? A) Faqat ota-onalar o'zlari boshqaradigan va pul to'playdigan bolalar klubi B) Faqat davlat mablag'idan qurilib, keyin xususiy shaxsga sotilgan umumta'lim maktabi binosi C) Faqat chet el tashkiloti boshqaradigan va moliyalashtiradigan xalqaro bog'cha D) Davlat va xususiy sektor hamkorligida tashkil etilgan maktabgacha ta'lim tashkiloti To'g'ri javob: D) Davlat va xususiy sektor hamkorligida tashkil etilgan maktabgacha ta'lim ✔ tashkiloti Izoh: Davlat-xususiy sheriklik MTTlar qamrovini kengaytirishning keng tarqalgan shaklidir. 7. Bolaning matematik rivojlanishini kuzatish natijalari nimaga xizmat qiladi? A) Rivojlanishi sust bolalarni guruhdan chetlatishga B) Faqat tekshiruvchilar uchun hisobot qog'ozlarini to'ldirishga C) Keyingi ishni har bir bola ehtiyojiga moslab rejalashtirishga D) Bolalarni bir-biri bilan taqqoslab, reyting tuzishga To'g'ri javob: C) Keyingi ishni har bir bola ehtiyojiga moslab rejalashtirishga ✔ Izoh: Pedagogik kuzatuv individual yondashuv va rejalashtirish uchun asos bo'ladi. 8. Go'daklik davrida (1 yoshgacha) yetakchi faoliyat qaysi hisoblanadi? A) Kattalar bilan bevosita emotsional muloqot B) Syujetli-rolli o'yin va tengdoshlar bilan muloqot C) Konstruktiv o'yin va qurilish faoliyati D) O'quv faoliyati va bilim egallash To'g'ri javob: A) Kattalar bilan bevosita emotsional muloqot ✔ Izoh: Chaqaloqning rivojlanishi kattalar bilan iliq emotsional muloqotga asoslanadi. 9. «Nima bo'ladi, agar...?» tipidagi savollar bolada qaysi qobiliyatni rivojlantiradi? A) Tez va chiroyli yozish ko'nikmasini B) Faqat jismoniy kuchni C) Mexanik yodlashni D) Ijodiy (divergent) tafakkurni To'g'ri javob: D) Ijodiy (divergent) tafakkurni ✔ Izoh: Bunday savollar bir nechta javob variantini izlashga undaydi. 10. Tarbiyachi guruhda yangi «Matematika burchagi»ni jihozlamoqda. Unda qaysi materiallar bo'lishi maqsadga muvofiq? A) Sanoq materiallari, geometrik shakllar, o'lchov vositalari va mantiqiy o'yinlar B) Faqat bitta katta plakat, ko'rsatgich va doska C) Faqat musiqa asboblari va qo'shiqlar to'plami D) Faqat bolalar kiyimlari, kiyinish uchun ko'zgu, taroqlar va sochiqlar To'g'ri javob: A) Sanoq materiallari, geometrik shakllar, o'lchov vositalari va mantiqiy o'yinlar ✔ Izoh: Rivojlantiruvchi muhit bolaga mustaqil ravishda matematik faoliyat bilan shug'ullanish imkonini beradi. 11. Ota-ona g'azab bilan kelib, bolasining kiyimi bo'yalganidan norozi bo'ldi. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Aybni boshqa bolaga ag'darib, o'zining aybsizligini isbotlaydi B) Gaplashishdan bosh tortib, ota-onani rahbariyatga yuborib ketib qoladi C) Ota-onaga qarshi ovozini ko'tarib, o'zini himoya qilgan holda keskin va qisqa javob beradi D) Xotirjam tinglab, vaziyatni tushuntiradi va oldini olish choralarini kelishadi To'g'ri javob: D) Xotirjam tinglab, vaziyatni tushuntiradi va oldini olish choralarini kelishadi ✔ Izoh: Hissiyotga berilmay tinglash va yechim taklif qilish nizoni yumshatadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 154 12. Maktabgacha tarbiya bo'yicha ilk qo'llanma hisoblangan «Ona maktabi» asarining muallifi kim? A) Fridrix Frebel B) Iogann Genrix Pestalotsi C) Djon Lokk D) Yan Amos Komenskiy To'g'ri javob: D) Yan Amos Komenskiy✔ Izoh: Komenskiy «Ona maktabi»da 6 yoshgacha bo'lgan bolalarni oilada tarbiyalash mazmunini bayon qilgan. 13. Guruhda milliy o'yinchoqlar (beshik, do'ppi kiygan qo'g'irchoq, sopol hushtak) bo'lishi nimaga xizmat qiladi? A) Faqat ota-onalarni xursand qilishga B) Faqat xonani to'ldirishga C) Bolalarni chalg'itishga D) Milliy madaniyat bilan tanishtirishga To'g'ri javob: D) Milliy madaniyat bilan tanishtirishga ✔ Izoh: Milliy o'yinchoqlar bolaga xalq hunarmandchiligi va an'analarini yaqindan tanishtiradi. 14. Fan (tabiat) markazida qanday materiallar bo'lishi maqsadga muvofiq? A) Faqat rangli qalamlar va rang berish varaqlari B) Faqat qo'g'irchoqlar va ularning kiyimlari C) Faqat musiqa asboblari va cholg'ular D) Lupa, tabiiy materiallar, o'simliklar, tajriba asboblari To'g'ri javob: D) Lupa, tabiiy materiallar, o'simliklar, tajriba asboblari ✔ Izoh: Bunday materiallar bolalarni kuzatish, tajriba va tadqiqotga undaydi. 15. Sutka qismlari ketma-ketligi to'g'ri ko'rsatilgan javobni toping. A) Ertalab – kunduz – kechqurun – tun B) Tun – kechqurun – kunduz – ertalab C) Kechqurun – ertalab – kunduz – tun D) Kunduz – ertalab – tun – kechqurun To'g'ri javob: A) Ertalab – kunduz – kechqurun – tun ✔ Izoh: Sutka ertalabdan boshlanib kunduz, kechqurun va tun bilan davom etadi. 16. Nima uchun bolalarni bir-biri bilan solishtirish tavsiya etilmaydi? A) Bu faqat qizlarga salbiy ta'sir qiladi, o'g'il bolalarga esa umuman ta'sir qilmaydi B) Bu o'ziga ishonchni pasaytirib, raqobat va xafagarchilik uyg'otadi C) Bolalar bu yoshda solishtirishni umuman tushunmaydi D) Bu tarbiyachidan juda ko'p vaqt va kuch talab qiladi To'g'ri javob: B) Bu o'ziga ishonchni pasaytirib, raqobat va xafagarchilik uyg'otadi ✔ Izoh: Bolaning yutuqlarini uning o'zining avvalgi natijalari bilan solishtirish to'g'riroq. 17. Rag'batlantirishning bolada ichki motivatsiyani rivojlantiruvchi turi qaysi? A) Faqat yutuq uchun pul va'da qilish B) Boshqalardan yaxshiroq deb hammaning oldida maqtash C) Har bir ish uchun shirinlik berish D) Harakat va urinishni aniq baholash To'g'ri javob: D) Harakat va urinishni aniq baholash ✔ Izoh: Urinishni qadrlash bolani natijadan ko'ra jarayondan zavqlanishga undaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 155 18. Uzoq muddatli kuzatishga misol qaysi? A) Piyoz ekib, uning o'sishini bir necha hafta kuzatib borish B) Rasmdagi hayvonlarni nomlab, ularning ovozini taqlid qilish C) Sayr paytida bir marta kapalakni ko'rib qolish D) Derazadan bir necha daqiqa yomg'ir yog'ishiga qarab turish To'g'ri javob: A) Piyoz ekib, uning o'sishini bir necha hafta kuzatib borish✔ Izoh: Uzoq muddatli kuzatishda obyektning o'zgarishi vaqt davomida qayd etib boriladi. 19. Vaziyat: Bola guruhga kelganda doim tarbiyachining yonidan jilmaydi va boshqa bolalarga qo'shilmaydi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani majburan katta guruh o'yiniga qo'shib, uning chetda turishiga umuman yo'l qo'ymaslik B) Bolani o'zidan uzoqlashtirib, mustaqil bo'lsin deb yolg'iz qo'yib qo'yish C) Yonida bo'lib, asta-sekin bitta tengdosh bilan qo'shma faoliyatni tashkil etish D) Bolani «qo'rqoq» deb atab, boshqa bolalardan o'rnak olishga chaqirish To'g'ri javob: C) Yonida bo'lib, asta-sekin bitta tengdosh bilan qo'shma faoliyatni tashkil etish ✔ Izoh: Tarbiyachi «xavfsiz tayanch» bo'lib, bolaning ijtimoiy muloqotga asta-sekin kirishiga yordam beradi. 20. Qoidali o'yinlar bolada nimani rivojlantiradi? A) Faqat musiqiy eshitish va ritm hissini rivojlantiradi B) Ixtiyoriylik, qoidaga bo'ysunish va o'zini boshqarishni C) Faqat rang va shakllarni ajratishni rivojlantiradi D) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni oshiradi To'g'ri javob: B) Ixtiyoriylik, qoidaga bo'ysunish va o'zini boshqarishni ✔ Izoh: Qoidaga rioya qilish bolani o'z istaklarini boshqarishga o'rgatadi. 21. Tarbiyachi bolalar ishini baholashda qaysi yondashuvni qo'llashi kerak? A) Bolalarni ball bilan baholab, reyting jadvalini devorga osib qo'yish B) Faqat bolaning xatolarini sanab, ularni ota-onaga yetkazish C) Bolaning harakati va o'sishini rag'batlantiruvchi, rivojlantiruvchi baholash D) Eng yomon ishni hamma oldida ko'rsatib, xatolarni butun guruh bilan birga tahlil qilish To'g'ri javob: C) Bolaning harakati va o'sishini rag'batlantiruvchi, rivojlantiruvchi baholash ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda baholash rag'batlantiruvchi va bola rivojlanishini kuzatishga qaratilgan. 22. Ota-onalarga bolaning mustaqilligini rivojlantirish bo'yicha qaysi maslahat to'g'ri? A) Yoshiga mos ishlarni o'zi bajarishiga imkon berib, sabr bilan qo'llash B) Bola vaqt yo'qotmasligi va charchamasligi uchun uning hamma ishini kattalar bajarishi C) Bolani har bir xatosi uchun koyib, to'g'ri bajarishni talab qilish D) Bolaga hech qanday topshiriq bermay, faqat o'ynashiga imkon berish To'g'ri javob: A) Yoshiga mos ishlarni o'zi bajarishiga imkon berib, sabr bilan qo'llash ✔ Izoh: O'zi kiyinish, yig'ishtirish kabi ishlar mustaqillik va mas'uliyatni shakllantiradi. 23. Erikson bo'yicha taxminan 1–3 yoshdagi asosiy vazifa nima? A) Avtonomiya va uyat-shubha B) Ishonch va ishonchsizlik C) Yaqinlik va yolg'izlik D) Mehnatsevarlik va o'z ojizligini his qilish To'g'ri javob: A) Avtonomiya va uyat-shubha ✔ Izoh: Bu yoshda bola mustaqil harakat qilishga intiladi; qo'llab-quvvatlash avtonomiya hissini mustahkamlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 156 24. Bekinmachoq o'yini bolada qaysi tushunchani mustahkamlaydi? A) Faqat musiqa ritmi va tempni his qilishni B) Faqat ranglarni ajratish va ularni nomlashni C) Narsa ko'rinmasa ham mavjudligini va fazoviy tasavvurni D) Faqat harflarni tanish va ularni nomlashni To'g'ri javob: C) Narsa ko'rinmasa ham mavjudligini va fazoviy tasavvurni✔ Izoh: Bekinish va qidirish fazoviy tafakkur, qoidaga rioya va harakat ko'nikmalarini rivojlantiradi. 25. Fryobelning «sovg'alari» deganda nima tushuniladi? A) Ota-onalar uchun yozilgan tarbiyaviy maslahatlar kitobi B) Bayram kunlari bolalarga beriladigan sovg'a o'yinchoqlar C) Yaxshi ishlagan tarbiyachilarga beriladigan mukofotlar tizimi D) Shar, kub, silindr kabi didaktik materiallar to'plami To'g'ri javob: D) Shar, kub, silindr kabi didaktik materiallar to'plami ✔ Izoh: Fryobel bolalar bog'chasi asoschisi bo'lib, bilish va konstruksiya uchun maxsus materiallar yaratgan. 26. Gardnerning ko'p intellekt nazariyasi tarbiyachiga nimani eslatadi? A) Har qanday bola bir xil usulda o'rganishini B) Bolalar turli sohalarda turlicha qobiliyatga ega bo'lishini C) Faqat matematik-mantiqiy qobiliyat haqiqiy intellekt ekanligini D) Intellekt tug'ma bo'lib, butun umr o'zgarmasligini To'g'ri javob: B) Bolalar turli sohalarda turlicha qobiliyatga ega bo'lishini ✔ Izoh: Gardner lingvistik, musiqiy, tana-harakat, tabiiy va boshqa intellekt turlarini ajratgan. 27. Bolaga mustaqil tanlov qilish imkoniyatini berish nimani rivojlantiradi? A) Faqat itoatkorlik va kattalarga so'zsiz bo'ysunish odatini B) Faqat xotira va yodlash qobiliyatini C) Faqat jismoniy kuch va chaqqonlikni D) Mustaqillik, qaror qabul qilish va mas'uliyat hissini To'g'ri javob: D) Mustaqillik, qaror qabul qilish va mas'uliyat hissini ✔ Izoh: Tanlov qilish bolada o'z harakati uchun javobgarlikni shakllantiradi. 28. Vaziyat: Bola bir o'yindan ikkinchisiga tez o'tib, hech birini tugatmayapti (5 yosh). Tarbiyachi nima qiladi? A) Qisqa va qiziqarli topshiriqni oxirigacha yetkazishga yordam berib, maqtash B) Bolani bitta o'yinda soatlab o'tirishga majburlab, turishga ruxsat bermaslik C) Bolani diqqatsizligi uchun koyib, bitta o'yinni tanlashga majburlash D) E'tiborsiz qoldirib, bola o'zi ulg'aygach to'g'rilanishini kutish To'g'ri javob: A) Qisqa va qiziqarli topshiriqni oxirigacha yetkazishga yordam berib, maqtash ✔ Izoh: Qisqa maqsadlarni tugatish tajribasi diqqat barqarorligi va qat'iyatni rivojlantiradi. 29. Vaziyat: Tarbiyachi harakatli o'yinni xonada o'tkazmoqchi, lekin joy tor va mebel ko'p. Nima qilishi kerak? A) Kam joy talab qiladigan o'yin tanlash yoki mebelni xavfsiz surish B) Joy yetishmasa bolalarni stol ustida sakratib o'ynatish C) O'yinni baribir rejadagidek katta tezlikda o'tkazish D) Mebel orasida ehtiyot bo'lib yugurishga ruxsat berish To'g'ri javob: A) Kam joy talab qiladigan o'yin tanlash yoki mebelni xavfsiz surish ✔ Izoh: O'yin joy sharoitiga moslab tanlanishi xavfsizlikni ta'minlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 157 30. Bolalarning sog'lig'i va xavfsizligi bilan bog'liq hodisa sodir bo'lganda tarbiyachi nima qilishi shart? A) Faqat hamkasbiga aytib, ota-onaga va rahbariyatga xabar bermaslik B) Hodisani yashirib, bolaga ham bu haqda hech kimga, hatto ota-onasiga aytmaslikni tayinlash C) Yordam ko'rsatib, rahbariyat va ota-onani xabardor qilish, hodisani qayd etish D) Ertasi kuni ota-onaga og'zaki eslatib qo'yish bilan cheklanish To'g'ri javob: C) Yordam ko'rsatib, rahbariyat va ota-onani xabardor qilish, hodisani qayd etish✔ Izoh: Ochiqlik va o'z vaqtida xabar berish bolaning xavfsizligi va oila ishonchi uchun zarur. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 158 27-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Guruh xonasida faqat tarbiyachi qo'li yetadigan javonlarda materiallar saqlanadi. Bu nimaga to'sqinlik qiladi? A) Xonaning tozaligi va tartibiga B) Ota-onalarning guruhga tashrif buyurishi va kuzatishiga C) Tarbiyachining tanaffusda dam olishiga D) Bolalarning mustaqil tanlovi va faoliyatiga To'g'ri javob: D) Bolalarning mustaqil tanlovi va faoliyatiga✔ Izoh: Materiallar bola balandligida bo'lsa, bolalar mustaqil tanlab, keyin joyiga qaytaradi. 2. Alohida ehtiyojli bolani kamsitish nimaga olib keladi? A) Bolaning o'ziga bahosi pasayib, ijtimoiy ajralib qolishiga B) Bolaning tezroq rivojlanishiga va mustaqil bo'lishiga C) Guruhdagi tartib va intizomning yaxshilanishiga D) Hech qanday oqibatga olib kelmaydi, bola tez unutadi To'g'ri javob: A) Bolaning o'ziga bahosi pasayib, ijtimoiy ajralib qolishiga ✔ Izoh: Kamsitish bolaning ruhiy salomatligi va rivojlanishiga jiddiy zarar yetkazadi. 3. Grammatik to'g'ri nutqni rivojlantirish uchun qaysi o'yin mos? A) «Arqon tortish» musobaqasi B) Qum va suv bilan o'yin C) «Bitta–ko'p» (olma–olmalar) o'yini D) «Quvlashmachoq» harakatli o'yini To'g'ri javob: C) «Bitta–ko'p» (olma–olmalar) o'yini ✔ Izoh: So'zlarni birlik va ko'plikda o'zgartirish so'z yasash va grammatik shakllarni o'rgatadi. 4. Vaziyat: Bola ertak qahramoni haqida «U yomon, chunki boshqalarni xafa qildi» dedi. Tarbiyachi suhbatni qanday chuqurlashtiradi? A) Bolaning gapiga javob bermay, darhol boshqa mavzuga o'tib ketish B) «Qahramon nima qilishi kerak edi? Sen bo'lsang nima qilarding?» deb so'rash C) Bolaning fikrini noto'g'ri deb rad etib, qahramonning yaxshi tomonini aytish D) «To'g'ri, u yomon» deb tasdiqlab, suhbatni shu yerda tugatish To'g'ri javob: B) «Qahramon nima qilishi kerak edi? Sen bo'lsang nima qilarding?» deb so'rash ✔ Izoh: Davom ettiruvchi savollar nutq, tafakkur va axloqiy mulohazani rivojlantiradi. 5. Fonematik eshitish nima? A) Musiqa ohangi va kuy balandligini eshitish B) Uzoqdagi past tovushlarni eshitish qobiliyati C) Faqat baland ovozli tovushlarni eshitish D) Nutq tovushlarini farqlash va ajratish qobiliyati To'g'ri javob: D) Nutq tovushlarini farqlash va ajratish qobiliyati ✔ Izoh: Fonematik eshitish «qo'l–ko'l» kabi so'zlardagi tovush farqini sezish imkonini beradi va savodxonlik asosidir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 159 6. Moslashuv (adaptatsiya) davri deganda nima tushuniladi? A) Bolaning uzoq kasallikdan keyingi davolanishi va tiklanishi B) Tarbiyachining yillik ta'tili davri C) Bolaning maktabni bitirish davri D) Bolaning yangi muhit va tartibga ko'nikish davri To'g'ri javob: D) Bolaning yangi muhit va tartibga ko'nikish davri✔ Izoh: Bog'chaga yangi kelgan bola yangi kattalar, bolalar va kun tartibiga asta-sekin moslashadi. 7. Giperaktiv bola mashg'ulotda bir necha daqiqadan keyin o'rnidan turib ketadi. Qaysi usul samarali? A) Bir vaqtning o'zida ko'p murakkab ko'rsatmalarni ketma-ket berish B) Topshiriqlarni qisqa bo'laklarga bo'lish va harakatli tanaffuslar berish C) Uni har bir ortiqcha harakati uchun darhol jazolab borish D) Uni uzoq vaqt qimirlamay o'tirishga majburlab, asta-sekin intizomga o'rgatib borish To'g'ri javob: B) Topshiriqlarni qisqa bo'laklarga bo'lish va harakatli tanaffuslar berish ✔ Izoh: Qisqa topshiriqlar va harakatga imkon bola diqqatini boshqarishga yordam beradi. 8. Inklyuziv ta'limda ota-onalarning roli qanday? A) Ular jamoaning to'laqonli a'zosi, ma'lumot manbai va qaror ishtirokchisi B) Ular faqat moddiy yordam berib, jihozlar sotib olishi kerak C) Ular faqat bolani olib kelib-olib ketadi, qolganini mutaxassislar hal qiladi D) Ular jarayonga aralashmasligi va mutaxassislarga xalaqit bermasligi kerak To'g'ri javob: A) Ular jamoaning to'laqonli a'zosi, ma'lumot manbai va qaror ishtirokchisi ✔ Izoh: Oila bilan hamkorlik individual yondashuvning samaradorligini oshiradi. 9. Rivojlantiruvchi ta'limning asosiy g'oyasi nima? A) Rivojlanish o'z-o'zidan, ta'sirsiz kutilib turilishi B) Ta'lim rivojlanishdan biroz oldinda borib, uni yetaklashi C) Bolaga tayyor xulosalarni berib, ularni so'zma-so'z yodlatib borish D) Ta'lim faqat takroriy mashq va yodlashga asoslanishi To'g'ri javob: B) Ta'lim rivojlanishdan biroz oldinda borib, uni yetaklashi ✔ Izoh: L.S. Vygotskiy g'oyasiga ko'ra ta'lim yaqin rivojlanish zonasiga tayanib, rivojlanishni oldinga suradi. 10. Tarbiyachining kasbiy kompetentligiga nima kirmaydi? A) Faoliyatni rejalashtirish va uni maqsadli tashkil etish mahorati B) Bolalar yosh va individual xususiyatlarini bilish C) Bolalarni bir-biri bilan doimiy taqqoslab kamsitish D) Muloqot va ota-onalar bilan hamkorlik qobiliyati To'g'ri javob: C) Bolalarni bir-biri bilan doimiy taqqoslab kamsitish ✔ Izoh: Bolani boshqalar bilan taqqoslab kamsitish uning o'ziga ishonchini pasaytiradi va kasbiy etikaga zid. 11. O'yin orqali o'rganish tamoyiliga qaysi misol mos keladi? A) Stolda qimirlamay o'tirib, ma'ruzani jim tinglash B) Do'kon o'yinida pul sanash va narsalarni solishtirish C) Ko'paytirish jadvalini yodlab, uni takrorlab aytib berish D) Raqamlarni daftarga ketma-ket 50 marta yozib chiqish To'g'ri javob: B) Do'kon o'yinida pul sanash va narsalarni solishtirish ✔ Izoh: Do'kon o'yinida bola qiziqish bilan sanash, nutq va ijtimoiy ko'nikmalarni birgalikda egallaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 160 12. Ari chaqqandan keyin bolaning yuzi shishib, nafas olishi qiyinlashdi. Bu holatda tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani uyquga yotqizib, shish o'tishini kutadi B) Darhol tez yordam chaqiradi va tibbiyot xodimini chorlaydi C) Faqat chaqilgan joyni sovuq suv bilan yuvib, o'yinni davom ettirishga ruxsat beradi D) Ertagacha kutib, holatni ota-onaga ertalab aytadi To'g'ri javob: B) Darhol tez yordam chaqiradi va tibbiyot xodimini chorlaydi✔ Izoh: Yuz shishi va nafas qisishi og'ir allergik reaksiya belgisi bo'lib, shoshilinch yordam talab etiladi. 13. Bolaga savol berishning qaysi turi bilish jarayonini ko'proq rivojlantiradi? A) «Bu qizilmi yoki ko'kmi? Ayt-chi, qaysi rang?» B) «Agar ... bo'lsa, nima bo'ladi deb o'ylaysan?» C) «Tushundingmi? Savoling yo'qmi?» D) «Bu yerda nechta kubik bor? Sanab ber» To'g'ri javob: B) «Agar ... bo'lsa, nima bo'ladi deb o'ylaysan?» ✔ Izoh: Taxmin va mulohazani talab qiluvchi ochiq savollar tafakkurni faollashtiradi. 14. «Ilk qadam» dasturida bolalar asosan qanday yo'l bilan o'rganadi? A) Faqat yozma topshiriqlar orqali B) Faqat yodlash orqali C) O'yin va faol izlanish orqali D) Faqat ma'ruza tinglash orqali To'g'ri javob: C) O'yin va faol izlanish orqali ✔ Izoh: O'yin orqali o'rganish dasturning asosiy tamoyillaridan biri bo'lib, maktabgacha yoshga eng mos usuldir. 15. Bolaning qo'lidan kesilgan yaradan qon oqmoqda. Qon ketishini to'xtatish uchun avvalo nima qilinadi? A) Yaraga paxta tiqib, uni ichkariga chuqurroq kiritiladi B) Toza mato yoki bint bilan yara ustidan bosib turiladi C) Yaraga issiq suv quyilib, qon yuvib tashlanadi D) Qo'l pastga tushirilib, qon oqishi uchun silkitiladi To'g'ri javob: B) Toza mato yoki bint bilan yara ustidan bosib turiladi ✔ Izoh: To'g'ridan-to'g'ri bosim berish kichik va o'rtacha qon ketishini to'xtatishning asosiy usuli. 16. Inklyuziv ta'lim deganda nima tushuniladi? A) Alohida ehtiyojli bolalarni faqat uyda, individual o'qituvchi bilan alohida o'qitish tizimi B) Faqat iqtidorli bolalar uchun maxsus guruhlar tashkil etib, ularni ajratish C) Bolalarni qobiliyatiga qarab alohida bino va muassasalarga ajratib o'qitish D) Alohida ehtiyojli bolalarning tengdoshlari bilan birga umumiy muassasada ta'lim olishi To'g'ri javob: D) Alohida ehtiyojli bolalarning tengdoshlari bilan birga umumiy muassasada ta'lim ✔ olishi Izoh: Inklyuziya har bir bolaning ehtiyojlarini hisobga olgan holda birgalikdagi ta'limni nazarda tutadi. 17. Bola qo'g'irchoqqa gapirib, unga hayotiy xususiyatlar bergani qanday hodisa? A) Diqqat yetishmasligi va giperaktivlik B) Animizm — jonsiz narsalarga jon ato etish C) Gallyutsinatsiya — yo'q narsani ko'rish D) Nutq buzilishi va so'zlarni chalkashtirish To'g'ri javob: B) Animizm — jonsiz narsalarga jon ato etish ✔ Izoh: Piaget maktabgacha yoshdagi bolalarning jonsiz narsalarni jonli deb tasavvur qilishini animizm deb atagan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 161 18. Frebelning bolalar bilan ishlash uchun yaratgan didaktik materiallari qanday nomlanadi? A) «Frebel alifbosi» B) «Frebel kubiklari jadvali» C) «Frebel sovg'alari» D) «Frebel kartochkalari» To'g'ri javob: C) «Frebel sovg'alari»✔ Izoh: Frebel shar, kub, silindr kabi shakllardan iborat o'yin materiallarini «sovg'alar» deb atagan. 19. Vaziyat: Bola o'yinda o'zi «xat yozib», uni tarbiyachiga «o'qib» berdi, qog'ozda faqat chiziqlar bor. Bu qanday baholanadi? A) Nutq va yozuv buzilishining dastlabki belgisi, mutaxassis kerak B) Yozuvning ijtimoiy vazifasini tushunishning tabiiy bosqichi, rag'batlanadi C) Bema'ni harakat, bolani haqiqiy mashg'ulotga qaytarish kerak D) Bolaning yozishni bilmasligi uchun koyib, harflarni o'rgatish kerak To'g'ri javob: B) Yozuvning ijtimoiy vazifasini tushunishning tabiiy bosqichi, rag'batlanadi ✔ Izoh: Erta «yozuv» urinishlari bola yozuv ma'lumot uzatishini anglayotganini ko'rsatadi. 20. Xonani tutun qoplasa, chiqishda qaysi usul to'g'ri? A) Tik turgan holda, nafasni ushlab, eng yaqin eshik tomon tez yugurib chiqish B) Derazani ochib, yuqori qavatdan pastga sakrash C) Engashib, og'iz-burunni ho'l mato bilan to'sib chiqish D) Karavot ostiga yashirinib, yordam kelishini kutish To'g'ri javob: C) Engashib, og'iz-burunni ho'l mato bilan to'sib chiqish ✔ Izoh: Tutun yuqoriga ko'tariladi, pastda havo tozaroq; ho'l mato nafas yo'llarini himoya qiladi. 21. Tarbiyachi o'yinda «sherik» sifatida ishtirok etishi qanday foyda beradi? A) O'yin namunasini ko'rsatib, uni boyitadi va bolani rag'batlantiradi B) O'yinni tezda tugatib, mashg'ulotga o'tishga imkon beradi C) Faqat tarbiyachining o'ziga zavq berib, bolalarga ta'sir qilmaydi D) Bolalarning tashabbusini so'ndirib, ularni passiv qilib qo'yadi To'g'ri javob: A) O'yin namunasini ko'rsatib, uni boyitadi va bolani rag'batlantiradi ✔ Izoh: Sherik sifatida ishtirok bolalarga yangi harakat va rollarni ko'rsatadi, ammo boshqaruvni ularga qoldiradi. 22. Tez aytishlar nutqning qaysi tomonini rivojlantiradi? A) Faqat so'z boyligi va lug'atni B) Diksiya va talaffuz aniqligini C) Faqat yozuv va harf tanishni D) Faqat sanash va hisoblashni To'g'ri javob: B) Diksiya va talaffuz aniqligini ✔ Izoh: Tez aytishlar tovushlarni aniq va tez talaffuz qilishni mashq qildiradi. 23. Vaziyat: Ota-ona bolani bog'chada ko'proq «yozish va o'qishga» o'rgatishni talab qilmoqda, bola esa 4 yoshda. Tarbiyachining to'g'ri javobi qaysi? A) Bolani kun bo'yi yozuv daftariga o'tqazib, harflarni ko'chirtirish B) Ota-onaning fikrini e'tiborsiz qoldirib, suhbatni tezda boshqa mavzuga burib yuborish C) Bu yoshda o'yin orqali nutq va qo'l motorikasi rivojlanishi muhimligini aytish D) Bolani yoshidan qat'i nazar darhol tayyorlov guruhiga o'tkazib yuborish To'g'ri javob: C) Bu yoshda o'yin orqali nutq va qo'l motorikasi rivojlanishi muhimligini aytish ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda savodxonlik asoslari o'yin, suhbat va qo'l harakatlari orqali shakllanadi, majburiy yozuv esa erta. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 162 24. Jismoniy jazo maktabgacha ta'limda qanday baholanadi? A) Mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydigan usul B) Ota-ona roziligi bilan qo'llanadigan usul C) Faqat katta guruhda ruxsat etilgan usul D) Ba'zan foydali qo'shimcha usul To'g'ri javob: A) Mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydigan usul✔ Izoh: Jismoniy va ruhiy zo'ravonlik bolaning huquqi va sog'lig'iga zarar yetkazadi, pedagogikada qat'iyan taqiqlanadi. 25. Tarbiyachi 3 yoshli bolaning nutqi deyarli yo'qligini va ismiga javob bermasligini kuzatdi. Uning to'g'ri harakati qaysi? A) Hech narsa demay, bola o'sgani sari o'zi gapirib ketishini kutadi B) O'zi autizm tashxisini qo'yib, buni ota-onaga darhol ma'lum qiladi C) Kuzatuvlarini qayd etib, ota-onaga mutaxassis maslahatini tavsiya qiladi D) Bolani guruhdan chiqarib, maxsus muassasaga o'tkazishni rahbariyatdan qat'iy talab qiladi To'g'ri javob: C) Kuzatuvlarini qayd etib, ota-onaga mutaxassis maslahatini tavsiya qiladi ✔ Izoh: Tarbiyachi tashxis qo'ymaydi, lekin xavfli belgilarni sezib, mutaxassisga yo'naltiradi. 26. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga topishmoq aytdi, bolalar topa olmadi. Qanday yordam berish to'g'ri? A) Qo'shimcha belgilar yoki rasm orqali yo'naltiruvchi ishora berish B) Topishmoq aytishni to'xtatib, bu o'yin hali erta deb hisoblash C) Javobni darhol aytib, o'yinni shu bilan tugatish D) Bolalarni «o'ylamaysizlar» deb koyib, qayta so'rash To'g'ri javob: A) Qo'shimcha belgilar yoki rasm orqali yo'naltiruvchi ishora berish ✔ Izoh: Ishoralar bolani o'zi fikrlab javob topishiga yordam beradi. 27. Bolaning asosiy harakatlariga qaysilar kiradi? A) Yurish, yugurish, sakrash, irg'itish, tirmashish va muvozanat B) Faqat raqs harakatlari, musiqiy-ritmik mashqlar va xorovod C) Faqat qo'l va barmoq mashqlari hamda nafas gimnastikasi D) Faqat suzish, sho'ng'ish va suvda bajariladigan turli mashqlar majmuasi To'g'ri javob: A) Yurish, yugurish, sakrash, irg'itish, tirmashish va muvozanat ✔ Izoh: Asosiy harakatlar hayot uchun zarur bo'lgan, jismoniy tarbiya dasturining asosini tashkil etuvchi harakatlardir. 28. Hojatxonadan foydalanish ko'nikmasini endi o'rganayotgan bola kiyimini ho'llab qo'ydi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Jazo sifatida ho'l kiyimda bir muddat qoldirib qo'yadi B) Boshqa bolalar oldida uyaltirib, endi hech qachon bunday qilmaslikni qattiq aytadi C) Xotirjam kiyimini almashtirib, uyaltirmasdan qo'llab-quvvatlaydi D) Ota-onasiga uni bir hafta maqtamaslikni maslahat beradi To'g'ri javob: C) Xotirjam kiyimini almashtirib, uyaltirmasdan qo'llab-quvvatlaydi ✔ Izoh: Uyaltirish bolada qo'rquv va stress uyg'otib, ko'nikma shakllanishini sekinlashtiradi. 29. Kun tartibida faol va sokin faoliyat qanday tashkil etilishi kerak? A) Kun oxirida birdaniga barini bajarish kerak B) Faqat faol faoliyat bo'lishi kerak C) Faqat sokin faoliyat bo'lishi kerak D) Navbatma-navbat almashtirib turilishi kerak To'g'ri javob: D) Navbatma-navbat almashtirib turilishi kerak ✔ Izoh: Faol va sokin faoliyatni almashtirish bolani ortiqcha charchashdan saqlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 163 30. Vaziyat: Tarbiyachi har bir bolaning tug'ilgan kunini guruhda nishonlab, uning yoqtirgan narsalari haqida suhbat uyushtiradi. Bu nimani rivojlantiradi? A) Bolaning o'zini qadrlash hissi va guruhga tegishlilikni B) Faqat sanash va sonlarni solishtirish ko'nikmasini C) Faqat jismoniy chidamlilik va harakat faolligini D) Faqat rasm chizish va tasviriy faoliyat ko'nikmasini, ranglarni To'g'ri javob: A) Bolaning o'zini qadrlash hissi va guruhga tegishlilikni✔ Izoh: Har bir bolaga e'tibor ijtimoiy-hissiy farovonlik va o'ziga ishonchni mustahkamlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 164 28-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Vaziyat: Bola uzoq vaqt bir xil jumboqni yig'a olmay asabiylashmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Jumboqni o'zi to'liq yig'ib berib, bolani tezda tinchlantirish B) Bolani dangasa va sabrsiz deb, darhol boshqa topshiriqqa o'tkazish C) Jumboqni olib qo'yib, bolaga hali bu uning yoshiga qiyinligini aytish D) Maslahat yoki birinchi qismni ko'rsatib, o'zi davom ettirishiga yordam berish To'g'ri javob: D) Maslahat yoki birinchi qismni ko'rsatib, o'zi davom ettirishiga yordam berish✔ Izoh: Kerakli miqdordagi yordam bolaga o'zi muvaffaqiyatga erishish imkonini beradi. 2. Tarbiyachi bolalarning rivojlanishini kuzatishda qaysi tamoyilga amal qiladi? A) Faqat bir marta, yil oxirida kuzatish B) Xolislik, muntazamlik va maxfiylik C) Faqat yoqtirgan bolalarni kuzatish D) Kuzatuv natijalarini hammaga e'lon qilish To'g'ri javob: B) Xolislik, muntazamlik va maxfiylik ✔ Izoh: Pedagogik kuzatuv ishonchli va axloqiy bo'lishi uchun xolis va maxfiy bo'lishi kerak. 3. O'z hissiyotlarini boshqarish (emotsional o'zini o'zi boshqarish) bolada qanday rivojlanadi? A) Faqat jazo va qat'iy taqiqlar orqali tez shakllanadi B) Kattalar yordami, namunasi va mashq orqali asta-sekin C) Faqat 12 yoshdan keyin birdaniga, o'z-o'zidan paydo bo'ladi D) Tug'ilgandanoq to'liq shakllangan holda namoyon bo'ladi To'g'ri javob: B) Kattalar yordami, namunasi va mashq orqali asta-sekin ✔ Izoh: Kattalar his-tuyg'ularni nomlash va tinchlanish usullarini ko'rsatsa, bola ularni o'zlashtiradi. 4. Matematik mashg'ulotlarda tabaqalashtirilgan yondashuv nimani anglatadi? A) Faqat iqtidorli bolalar bilan alohida mashg'ulot o'tkazishni B) Bolalarni yaxshi va yomonga ajratib, alohida o'tqazishni C) Har bir bolaning rivojlanish darajasiga mos topshiriq berishni D) Har bir bolaga aynan bir xil topshiriqni bir xil vaqtda berishni To'g'ri javob: C) Har bir bolaning rivojlanish darajasiga mos topshiriq berishni ✔ Izoh: Tabaqalashtirish topshiriq murakkabligini bolaning imkoniyatiga moslashdir. 5. Sensor tarbiyada «sensor etalonlar» deganda nima tushuniladi? A) Rang, shakl, kattalik kabi xususiyatlarning umume'tirof etilgan namunalari B) Guruh xonasidagi jihozlar va o'yinchoqlar ro'yxati C) Bolaning his-tuyg'ularini va kayfiyatini baholashda qo'llaniladigan mezonlar D) Tarbiyachining kasbiy standarti va lavozim yo'riqnomasi To'g'ri javob: A) Rang, shakl, kattalik kabi xususiyatlarning umume'tirof etilgan namunalari ✔ Izoh: Sensor etalonlar insoniyat ishlab chiqqan xususiyat namunalari tizimi bo'lib, bola idrokini tartibga soladi. 6. Ota-ona tarbiyachiga qimmatbaho sovg'a taklif qilib, bolasiga alohida e'tibor berishni so'radi. Tarbiyachining to'g'ri javobi qaysi? A) Sovg'ani boshqa ota-onalar oldida ko'rsatib, ularni ham shunga undaydi B) Sovg'ani minnatdorchilik bilan qabul qilib, va'da qilinganidek bolaga ko'proq e'tibor beradi C) Sovg'ani qabul qilib, ammo bolaga munosabatda hech narsa o'zgartirmaydi D) Sovg'ani xushmuomalalik bilan rad etib, har bir bolaga teng e'tiborni tushuntiradi To'g'ri javob: D) Sovg'ani xushmuomalalik bilan rad etib, har bir bolaga teng e'tiborni tushuntiradi ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 165 Izoh: Imtiyoz evaziga sovg'a qabul qilish kasbiy etikaga zid va manfaatlar to'qnashuviga olib keladi. 7. Musiqa markazida qanday jihozlar bo'lishi mumkin? A) Shiqildoq, doira, barabancha kabi bolalar cholg'ulari B) Faqat qum, suv va boshqa tabiiy materiallar C) Faqat konstruktor va turli qurilish materiallari D) Faqat rasmli kitoblar va ertaklar to'plamlari To'g'ri javob: A) Shiqildoq, doira, barabancha kabi bolalar cholg'ulari✔ Izoh: Oddiy cholg'ular ritm hissi, eshitish va ijodiy ifodani rivojlantiradi. 8. Mahalla bilan hamkorlik MTT uchun qanday foyda beradi? A) Tarbiyachilarning tarbiyaviy va ta'limiy ishini to'liq mahalla faollari zimmasiga o'tkazadi B) Ota-onalarni nazorat qilib, ular ustidan hisobot berish vositasiga aylanadi C) Oilalarni qo'llab-quvvatlash va tadbirlarni birga tashkil etish imkonini beradi D) Hech qanday foyda bermaydi, faqat qo'shimcha qog'oz ishini ko'paytiradi To'g'ri javob: C) Oilalarni qo'llab-quvvatlash va tadbirlarni birga tashkil etish imkonini beradi ✔ Izoh: Mahalla, oila va MTT hamkorligi bolaning ijtimoiy muhitini boyitadi. 9. Ota-ona bolasi bog'chada «yolg'iz o'ynayapti, do'sti yo'q» deb xavotirlanmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Boshqa bolalarni u bilan majburan o'ynashga buyruq beradi B) Bolani tengdoshlar bilan o'yinlarga jalb qilib, uyga mehmon chaqirishni maslahat beradi C) Bolani do'st topa olmagani va yolg'iz o'ynagani uchun koyib, boshqa bolalardan o'rnak olishni aytadi D) Ota-onaning xavotirini asossiz deb, suhbatni to'xtatadi To'g'ri javob: B) Bolani tengdoshlar bilan o'yinlarga jalb qilib, uyga mehmon chaqirishni maslahat ✔ beradi Izoh: Tarbiyachi va oila birgalikda bolaning muloqot ko'nikmalarini rivojlantirishi mumkin. 10. Bola 7 ta qalamni sanab «7» dedi, ammo «Qalamlar qancha?» deb so'raganda yana boshidan sanay boshladi. Bu nimani ko'rsatadi? A) Kardinallik tamoyili hali to'liq shakllanmaganini B) Bola juda charchagani va topshiriqdan zerikkanini C) Bolaning eshitish qobiliyati pastligini D) Bola ranglarni ajrata olmasligini To'g'ri javob: A) Kardinallik tamoyili hali to'liq shakllanmaganini ✔ Izoh: Oxirgi son umumiy miqdorni bildirishini tushunmagan bola savolga javob uchun qayta sanaydi. 11. Bolaning bog'chadagi kundalik hayoti haqida ota-onalarni muntazam xabardor qilishning qaysi shakli qulay? A) Hech qanday ma'lumot bermaslik, ota-onaning o'zi qiziqib kelib so'rashini kutib turish B) Kun yakunida qisqa suhbat, axborot stendi va kelishilgan xabarlar C) Faqat muammo yoki janjal bo'lgan paytda ota-onani chaqirish D) Faqat yil oxirida bir marta umumiy majlisda xabar berish To'g'ri javob: B) Kun yakunida qisqa suhbat, axborot stendi va kelishilgan xabarlar ✔ Izoh: Muntazam va qisqa axborot ota-onada xotirjamlik va ishonch uyg'otadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 166 12. Tarbiyachi ijtimoiy tarmoqda ish haqida yozganda qaysi qoidaga amal qiladi? A) Bolalar suratlarini roziliksiz joylab, yutuqlarni ko'rsatadi B) Ota-onalarni nomma-nom tanqid qilib, o'z fikrini ochiq bildiradi C) Bolalar, ota-onalar va muassasa haqidagi maxfiy ma'lumotlarni oshkor qilmaydi D) Bolalarning muammolari va oilaviy holati haqida batafsil yozib, maslahat so'raydi To'g'ri javob: C) Bolalar, ota-onalar va muassasa haqidagi maxfiy ma'lumotlarni oshkor qilmaydi✔ Izoh: Maxfiylik va hurmat onlayn muhitda ham kasbiy majburiyat bo'lib qoladi. 13. Syujetli-rolli o'yinning asosiy tarkibiy qismi qaysi? A) Bola o'z zimmasiga oladigan rol B) Hakam tomonidan qo'yiladigan ball C) Qat'iy belgilangan g'olib D) Yozma qoidalar ro'yxati To'g'ri javob: A) Bola o'z zimmasiga oladigan rol ✔ Izoh: Rolli o'yinda bola kattalar rolini olib, ularning harakat va munosabatlarini aks ettiradi. 14. Kognitiv rivojlanish bosqichlari nazariyasining muallifi kim? A) Lev Vygotskiy B) Jan Piaget C) Ivan Pavlov D) Zigmund Freyd To'g'ri javob: B) Jan Piaget ✔ Izoh: Shveytsariyalik psixolog J. Piaget bola tafakkuri bosqichma-bosqich rivojlanishini isbotlagan. 15. Tishlagan bolaning ota-onasi bilan qanday ish olib boriladi? A) Ota-onaga umuman aytilmaydi, masala faqat bolaning o'zi bilan hal qilinadi B) Holat xolis muhokama qilinib, xulqni to'g'rilash rejasi birga tuziladi C) Bolani darhol guruhdan chiqarib, boshqa bog'chaga o'tkazish talab qilinadi D) Ota-ona boshqa ota-onalar oldida bolasining xulqi uchun tanqid qilinadi To'g'ri javob: B) Holat xolis muhokama qilinib, xulqni to'g'rilash rejasi birga tuziladi ✔ Izoh: Bunday xulq ko'pincha yosh yoki his-tuyg'uni ifoda eta olmaslik bilan bog'liq; birgalikdagi yondashuv samarali. 16. Vaziyat: Bola guruhda hech kim bilan gaplashmaydi, uyda esa erkin gaplashadi (ota-ona aytishicha). Tarbiyachi nima qiladi? A) Bosimsiz muhit yaratib, kichik guruhlardan boshlash, psixolog bilan maslahatlashish B) Uni «gung» deb atab, boshqa bolalarga ham u gapirmasligini va bezovta qilmaslikni aytish C) Hamma oldida gapirishga majburlab, javob bermaguncha uni kutib turish D) Bolani gapirmaguncha ovqat va o'yinlardan mahrum qilib qo'yish To'g'ri javob: A) Bosimsiz muhit yaratib, kichik guruhlardan boshlash, psixolog bilan ✔ maslahatlashish Izoh: Muayyan vaziyatlarda jim qolish xavotir bilan bog'liq bo'lishi mumkin; bosim vaziyatni yomonlashtiradi. 17. Bandura nomi bilan bog'liq ijtimoiy o'rganish nazariyasining asosiy g'oyasi nima? A) Bolalar faqat kitob va og'zaki tushuntirishlardan o'rganadi B) Bolalar faqat jazo va rag'batning bevosita ta'siri orqali o'rganadi C) Bolalar boshqalarning xulqini kuzatish va taqlid orqali o'rganadi D) O'rganish faqat irsiyat va tug'ma qobiliyatlarga bog'liq bo'ladi To'g'ri javob: C) Bolalar boshqalarning xulqini kuzatish va taqlid orqali o'rganadi ✔ Izoh: Bandura «Bobo qo'g'irchog'i» tajribasida bolalar kattalarning tajovuzkor xulqini taqlid qilishini ko'rsatgan. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 167 18. Harakatli o'yinda boshlovchini tanlashda xalq an'anasida ko'pincha nimadan foydalaniladi? A) Sanamalardan B) Imtihondan C) Ovoz berishdan D) Pul tashlashdan To'g'ri javob: A) Sanamalardan✔ Izoh: Sanamalar adolatli tanlov qilish bilan birga nutq ritmi va xotirani rivojlantiradi. 19. Mashg'ulot vaqtida bir bola topshiriqni hammadan tez bajarib, zerikib qoldi. Tarbiyachi nima qilgani maqsadga muvofiq? A) Unga murakkablashtirilgan qo'shimcha topshiriq berish B) Bolani boshqalar tugatguncha jim o'tirishga majburlash C) Bolani xonadan chiqarib yuborish D) Boshqa bolalarga ham topshiriqni tashlatib qo'yish To'g'ri javob: A) Unga murakkablashtirilgan qo'shimcha topshiriq berish ✔ Izoh: Tabaqalashtirilgan yondashuv kuchli bolaga ham rivojlanish imkonini beradi. 20. Yangi tushunchani o'zlashtirishning ma'qul ketma-ketligi qaysi? A) Yozma test → amaliy harakat → ko'rgazmali tasvir B) Ko'rgazmali tasvir → yodlash → yozma test C) Amaliy harakat → ko'rgazmali tasvir → so'z bilan ifodalash D) So'z bilan ta'rif → yodlash → amaliy harakat To'g'ri javob: C) Amaliy harakat → ko'rgazmali tasvir → so'z bilan ifodalash ✔ Izoh: Bola avval narsa bilan harakat qiladi, keyin tasvirga va nihoyat so'zli ifodaga o'tadi. 21. Ikki to'plamni «teng» deyish uchun qaysi shart bajarilishi kerak? A) Har bir elementga ikkinchi to'plamdan bittadan juft topilishi B) Narsalar bir xil uzunlikdagi qatorga terilishi C) Narsalar bir xil o'lchamda bo'lishi D) Ikkala to'plamdagi narsalar bir xil rangda va bir xil shaklda bo'lishi To'g'ri javob: A) Har bir elementga ikkinchi to'plamdan bittadan juft topilishi ✔ Izoh: Birma-bir moslashda ortiqcha element qolmasa, to'plamlar teng hisoblanadi. 22. Vaziyat: Guruh xonasida bolalarning ishlari yo'q, devorlarda faqat do'kondan olingan plakatlar. Muhitni yaxshilash uchun nima qilinadi? A) Do'kondan olingan yorqin va rang-barang plakatlar sonini yanada oshirish B) Bolalar chalg'imasligi uchun devorlarni butunlay bo'sh va toza qoldirish C) Faqat guruh qoidalari ro'yxatini katta harflar bilan devorga ilib qo'yish D) Bolalarning ishlari, fotosuratlari va birga tayyorlangan materiallarni joylashtirish To'g'ri javob: D) Bolalarning ishlari, fotosuratlari va birga tayyorlangan materiallarni joylashtirish ✔ Izoh: Bolalar ishlari muhitni ularga tegishli qiladi va o'ziga ishonchni oshiradi. 23. Vaziyat: 5 yoshli bola «Nima uchun osmon ko'k?» deb so'radi. Eng yaxshi pedagogik javob qaysi? A) Oddiy tushuntirib, birga kitob yoki tajriba orqali qo'shimcha bilish B) Murakkab ilmiy atamalar bilan nur sinishi va to'lqin uzunligini uzoq tushuntirish C) «Katta bo'lib maktabga borsang bilib olasan» deb qo'yish D) «Bilmayman, bunday savollarni so'rama» deb javob berish To'g'ri javob: A) Oddiy tushuntirib, birga kitob yoki tajriba orqali qo'shimcha bilish ✔ Izoh: Bolaning savollarini qo'llab-quvvatlash bilishga qiziqishni rivojlantiradi; javob yoshga mos bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 168 24. Maktabgacha ta'limning asosiy maqsadi nima? A) Bolalarni faqat o'qish-yozish va hisoblashga o'rgatish B) Bolalarni faqat ovqatlantirish, uxlatish va xavfsiz saqlash C) Ota-onalar ishda bo'lgan vaqtni to'ldirib, bolani xavfsiz joyda qarab turish D) Bolani har tomonlama rivojlantirish va maktab ta'limiga tayyorlash To'g'ri javob: D) Bolani har tomonlama rivojlantirish va maktab ta'limiga tayyorlash✔ Izoh: Maktabgacha ta'lim bolaning jismoniy, aqliy, ijtimoiy va ma'naviy rivojlanishini ta'minlaydi. 25. Maktabgacha ta'lim dasturida bola rivojlanishining sohalaridan biri qaysi? A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish B) Xo'jalik ta'minoti va ta'mirlash C) Ma'muriy boshqaruv va hujjatchilik D) Moliyaviy hisobot yuritish ko'nikmasi To'g'ri javob: A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish ✔ Izoh: Bola rivojlanishi jismoniy, ijtimoiy-hissiy, nutqiy, bilish va ijodiy sohalarda qaraladi. 26. Diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi (DEHB) uchun xos belgilar qaysi? A) Faqat ko'rish qiyinligi, ko'zni qisib qarash va tez-tez ko'z ishqalash B) Diqqatni saqlay olmaslik, haddan tashqari harakatchanlik, impulsivlik C) Faqat ovqatdan bosh tortish, ishtahaning yo'qolishi va vazn kamayishi D) Doimiy uyquchanlik, harakatsizlik va har qanday faoliyatda tez charchash To'g'ri javob: B) Diqqatni saqlay olmaslik, haddan tashqari harakatchanlik, impulsivlik ✔ Izoh: DEHB belgilari turli vaziyatlarda uzoq muddat kuzatiladi; tashxisni faqat mutaxassis qo'yadi. 27. Guruhda qoida va chegaralarni belgilashda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Qoidalarni bolalar bilan birga ishlab chiqish va ularga izchil amal qilish B) Bolalar zerikmasligi uchun guruh qoidalarini har kuni yangisiga almashtirib turish C) Qoidalarni faqat tarbiyachi biladi, bolalarga oldindan aytilmaydi D) Qoidalar umuman kerak emas, bolalar o'zi kelishib olishadi To'g'ri javob: A) Qoidalarni bolalar bilan birga ishlab chiqish va ularga izchil amal qilish ✔ Izoh: Birgalikda ishlab chiqilgan qoidalarga bolalar ongli amal qiladi. 28. Ota-onalar uchun «Savol-javob qutisi» nimaga xizmat qiladi? A) Ota-onalar istalgan vaqtda savol berib, javob olishiga B) Ota-onalarning bilim darajasini tekshirib, baholash uchun C) Tarbiyachilar ustidan anonim shikoyatlarni yig'ib, jazolash uchun D) Ota-onalardan ixtiyoriy pul va yordam yig'ish uchun To'g'ri javob: A) Ota-onalar istalgan vaqtda savol berib, javob olishiga ✔ Izoh: Qulay savol berish imkoni muloqotni faollashtiradi va oilalar ehtiyojini aniqlaydi. 29. Tarbiyachi «Kim tezroq o'z uyiga yuguradi» o'yinida bolalarga doira, kvadrat va uchburchak shaklidagi «uylarni» belgilab berdi. O'yinning didaktik vazifasi nima? A) Ranglarni bir-biridan ajratish va nomlashni o'rgatish B) Sonlarni yozishni o'rgatish C) Geometrik shakllarni tanib, farqlashni mustahkamlash D) Faqat yugurish tezligini oshirish To'g'ri javob: C) Geometrik shakllarni tanib, farqlashni mustahkamlash ✔ Izoh: Harakatli o'yinda bola shaklni tez tanib, unga mos joyni topishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 169 30. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar uchun «tadqiqot stoli»ga magnitlar, turli metall va metall bo'lmagan narsalarni qo'ydi. Bu qaysi o'yin turiga kiradi? A) Harakatli o'yin (musobaqa) B) Tajriba-tadqiqot o'yini C) Rolli o'yin (syujetli o'yin) D) Dramalashtirish (sahnalashtirish) To'g'ri javob: B) Tajriba-tadqiqot o'yini✔ Izoh: Magnit bilan tajriba bolalarga narsalar xususiyatini o'zlari aniqlash imkonini beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 170 29-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Mebel va jihozlar bo'yicha guruhda qanday xavfsizlik talabi bor? A) Singan stul va stollardan foydalanishni davom ettirish B) Javon va shkaflar mahkamlangan, o'tkir burchaklari bo'lmasligi C) Javonlar devorga mahkamlanmay, xohlagan joyga erkin ko'chiriladigan bo'lishi D) Og'ir buyumlar va idishlar yuqori tokchalarga qo'yilishi To'g'ri javob: B) Javon va shkaflar mahkamlangan, o'tkir burchaklari bo'lmasligi✔ Izoh: Mahkamlanmagan mebel ag'darilishi, o'tkir burchaklar esa jarohat yetkazishi mumkin. 2. Diqqat yetishmovchiligi va giperaktivlik sindromi (DYeGS) bo'lgan bolaga ko'pincha nima xos? A) Diqqatni jamlay olmaslik, impulsivlik va haddan tashqari harakatchanlik B) Faqat ko'rish nuqsoni va mayda narsalarni ajrata olmaslik C) Faqat eshitish nuqsoni va boshqalarning nutqini tushunishdagi qiyinchiliklar D) Doimiy uyquchanlik, sustlik va harakatga qiziqmaslik To'g'ri javob: A) Diqqatni jamlay olmaslik, impulsivlik va haddan tashqari harakatchanlik ✔ Izoh: DYeGS diqqat, impuls nazorati va harakat faolligidagi qiyinchiliklar bilan namoyon bo'ladi. 3. Vaziyat: Tarbiyachi «Bugun men sizlarga hammasini aytib beraman, sizlar faqat tinglaysiz» dedi. Bu yondashuv nima uchun «Ilk qadam» ruhiga mos emas? A) Bolaning faol izlanish va tajriba orqali o'rganishi cheklanadi B) Bu usul faqat katta va tayyorlov guruhlariga mos keladi C) Bolalar tinglash paytida ko'p shovqin qilib, tartib buziladi D) Bu usul juda qisqa vaqt olib, mavzu to'liq yoritilmaydi To'g'ri javob: A) Bolaning faol izlanish va tajriba orqali o'rganishi cheklanadi ✔ Izoh: Bola markazidagi ta'limda bolalar faol ishtirokchi bo'lib, tajriba orqali o'rganadi. 4. Avtomobilda bolalarni tashishda qaysi xavfsizlik qoidasi to'g'ri? A) Bolani kamarsiz, orqa o'rindiqda erkin o'ynatib o'tkazish B) Bolani yoshi va vazniga mos bolalar o'rindig'ida o'tkazish C) Bolani avtomobilning yuk qismida, yumshoq to'shakda o'tkazish D) Bolani oldingi o'rindiqda kattalarning tizzasida o'tkazish To'g'ri javob: B) Bolani yoshi va vazniga mos bolalar o'rindig'ida o'tkazish ✔ Izoh: Maxsus ushlab turish vositasi to'satdan tormozlanishda bolani himoya qiladi. 5. Vaziyat: Bola boshqa bolaning o'yinchog'ini tortib oldi. Tarbiyachining eng to'g'ri harakati qaysi? A) Tortib olgan bolani kun bo'yi umumiy o'yinlardan chetlatib qo'yish B) O'yinchoqni ikkalasidan ham olib qo'yib, ularni guruh oldida koyish C) Ikkala bolaning his-tuyg'ularini nomlab, navbat bilan o'ynashga yordam berish D) E'tibor bermasdan o'z ishini davom ettirib, bolalarni o'z holiga qo'yib qo'yish To'g'ri javob: C) Ikkala bolaning his-tuyg'ularini nomlab, navbat bilan o'ynashga yordam berish ✔ Izoh: Bolaga boshqaning his-tuyg'usini tushunish va kelishuv yo'llari o'rgatiladi, bu ijtimoiy ko'nikmani rivojlantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 171 6. Mashg'ulot davomiyligini belgilashda nima hisobga olinadi? A) Faqat xona o'lchami va jihozlar soni B) Faqat ob-havo va yil fasli xususiyatlari C) Bolalarning yoshi va diqqatini saqlash imkoniyati D) Faqat tarbiyachining xohishi, odati va shaxsiy tajribasi To'g'ri javob: C) Bolalarning yoshi va diqqatini saqlash imkoniyati✔ Izoh: Kichik yoshdagi bolalar diqqati qisqa bo'lgani uchun mashg'ulot vaqti yoshga qarab belgilanadi. 7. Bola qishda sayrda qo'llari juda sovqotganini, barmoqlari oqarib, sezgisi kamayganini aytdi. To'g'ri harakat qaysi? A) Bolani qo'lqopsiz yana sayrda qoldirib, harakat qilishga undash B) Qo'llarini juda issiq suvga birdaniga solib, tez isitish C) Qo'llarini qor bilan qattiq ishqalab, qon aylanishini tezlashtirib, terini qizartirish D) Bolani iliq xonaga olib kirib, qo'llarini asta isitish, tibbiyot xodimiga ko'rsatish To'g'ri javob: D) Bolani iliq xonaga olib kirib, qo'llarini asta isitish, tibbiyot xodimiga ko'rsatish ✔ Izoh: Sovuq urgan joy qor bilan ishqalanmaydi va birdaniga qizdirilmaydi; asta-sekin isitiladi. 8. She'r yodlash bolaning qaysi qobiliyatlarini rivojlantiradi? A) Faqat sanash va hisoblashni B) Faqat rang va shakllarni ajratishni C) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni D) Xotira, nutq ritmi va ifodaliligini To'g'ri javob: D) Xotira, nutq ritmi va ifodaliligini ✔ Izoh: She'r yodlash xotira, intonatsiya va badiiy nutqni rivojlantiradi. 9. Maqol va matallarning maktabgacha yoshdagi ahamiyati nimada? A) Ular bolani chalg'itib, nutqini chalkashtirib yuboradi B) Ular faqat kattalar uchun foydali, bolalar tushunmaydi C) Ular faqat yozuv va harflarni o'rgatishga xizmat qiladi D) Nutqni obrazli qiladi va xalq donoligi bilan tanishtiradi To'g'ri javob: D) Nutqni obrazli qiladi va xalq donoligi bilan tanishtiradi ✔ Izoh: Maqollar qisqa va mazmunli bo'lib, bolaga axloqiy fikrni obrazli yetkazadi. 10. Guruhda yuqumli kasallik (masalan, suvchechak) aniqlanganda kim tegishli choralarni belgilaydi? A) Ota-onalar qo'mitasi va guruh faollari B) Tibbiyot xodimi va sanitariya xizmati C) Bog'cha oshpazi va xo'jalik mudiri D) Faqat guruh tarbiyachisi o'z bilganicha To'g'ri javob: B) Tibbiyot xodimi va sanitariya xizmati ✔ Izoh: Karantin va boshqa chora-tadbirlar tibbiy mutaxassislar tomonidan belgilanadi. 11. Vaziyat: Bola boshqa bolaga «Ber!» deb o'yinchoqni tortib oldi. Nutq odobi nuqtai nazaridan tarbiyachi nima o'rgatadi? A) Faqat kattalardan so'rab, ular orqali olishni B) «Iltimos, menga berasanmi?» kabi muloyim so'rash iboralarini C) Kerak narsani kuch bilan tortib olib, o'zini himoya qilishni D) Hech narsa so'ramay, o'yinchoq bo'shaguncha jim kutib turishni To'g'ri javob: B) «Iltimos, menga berasanmi?» kabi muloyim so'rash iboralarini ✔ Izoh: Muloyim iboralar muloqot madaniyati va nizosiz munosabatlarni shakllantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 172 12. Tarbiyachi yangi kelgan zaif eshitadigan bola uchun joy tanlamoqda. Bolani qayerga o'tqazish maqsadga muvofiq? A) Tarbiyachiga yaqin, uning yuzini yaxshi ko'radigan joyga B) Tarbiyachiga orqa o'girgan holda, devorga qaratib C) Xonaning eng orqa burchagiga, boshqalarga xalaqit bermasin deb D) Ochiq va shovqinli deraza yoniga, yorug' joyga To'g'ri javob: A) Tarbiyachiga yaqin, uning yuzini yaxshi ko'radigan joyga✔ Izoh: Yaqin joy va yuzni ko'rish imkoniyati nutqni idrok etishga yordam beradi. 13. Vaziyat: Ota-ona bolasi bilan uyda qanday nutq o'yinlari o'ynash mumkinligini so'radi. Eng mos tavsiya qaysi? A) Bolaga ko'proq multfilm va ta'limiy videolar ko'rsatish B) Bola bilan kamroq gaplashib, uni mustaqil o'ynashga qo'yish C) Faqat harflar daftarini har kuni to'ldirib borish D) Har kuni birga kitob o'qish, kun haqida suhbat va so'z o'yinlari To'g'ri javob: D) Har kuni birga kitob o'qish, kun haqida suhbat va so'z o'yinlari ✔ Izoh: Oiladagi jonli muloqot va birga o'qish nutq rivojlanishining eng kuchli omili. 14. Harakat faolligi past bo'lgan bola bilan tarbiyachi qanday ishlaydi? A) Uni harakatli o'yinlardan butunlay chetlatib, chetda o'tirg'izib qo'yadi B) Uni majburlab boshqalardan ko'proq yugurtirib, chiniqtiradi C) Qiziqarli harakatli o'yinlarda rol berib, faollikka asta jalb qiladi D) Boshqalar oldida dangasa deb atab, harakatga undaydi To'g'ri javob: C) Qiziqarli harakatli o'yinlarda rol berib, faollikka asta jalb qiladi ✔ Izoh: Qiziqish va muvaffaqiyat hissi bolani harakatga undaydi. 15. Inklyuziv guruhda topshiriq berishda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Bir mavzu doirasida turli murakkablikdagi variantlarni taklif qilish B) Alohida ehtiyojli bolaga umuman topshiriq bermay, kuzatib turish C) Hamma uchun yagona murakkab topshiriq berib, natijalarni o'zaro taqqoslash D) Faqat kuchli bolalar bilan ishlab, qolganlarini o'ynatib qo'yish To'g'ri javob: A) Bir mavzu doirasida turli murakkablikdagi variantlarni taklif qilish ✔ Izoh: Tabaqalashtirilgan topshiriqlar har bir bolaning faol ishtirokini ta'minlaydi. 16. Tengdoshlar bilan navbat kutib o'ynash ko'nikmasi qaysi sohaga mansub? A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish B) Ijodiy rivojlanish va musiqa C) Jismoniy rivojlanish sohasi D) Bilish jarayoni va tafakkur To'g'ri javob: A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish ✔ Izoh: Hamkorlik, navbatga rioya qilish va kelishuv ijtimoiy ko'nikmalar hisoblanadi. 17. Ertalabki gimnastikaning asosiy maqsadi nima? A) Bolalarni sport musobaqalari va me'yorlarni topshirishga muntazam tayyorlash B) Organizmni uyg'otib, kunga tetik kayfiyat bilan tayyorlash C) Yangi murakkab gimnastik harakatlarni o'rgatib borish D) Bolalarni charchatib, keyin tinch o'tirishga majburlash To'g'ri javob: B) Organizmni uyg'otib, kunga tetik kayfiyat bilan tayyorlash ✔ Izoh: Ertalabki gimnastika organizm faoliyatini faollashtirib, yaxshi kayfiyat beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 173 18. Vaziyat: Bola «Men bu yerda o'ynamoqchiman» deb markazni tanladi, lekin u yerda joy band. Tarbiyachi nima qiladi? A) Joy bo'shatish uchun markazdagi boshqa bolani chiqarib, o'rniga bu bolani kiritib qo'yish B) Bolani injiqlik qilgani uchun koyib, umuman markazga qo'ymaslik C) Navbat ro'yxatini taklif qilib, hozircha boshqa markazni tanlashga yordam berish D) Janjal bo'lmasligi uchun bu markazni kun oxirigacha yopib qo'yish To'g'ri javob: C) Navbat ro'yxatini taklif qilib, hozircha boshqa markazni tanlashga yordam berish✔ Izoh: Markazlarda o'rinlar cheklanishi navbat kutish va rejalashtirishni o'rgatadi. 19. Vaziyat: Tarbiyachi sayr vaqtida bolalarga koptok, arqon va halqalarni berib, ularni erkin o'ynashga qo'ydi. Qaysi soha birinchi navbatda rivojlanadi? A) Jismoniy rivojlanish (yirik motorika) B) Ijodiy rivojlanish (tasavvur va ijod) C) Bilish jarayoni (tafakkur va xotira) D) Nutq va savodxonlik (lug'at boyligi) To'g'ri javob: A) Jismoniy rivojlanish (yirik motorika) ✔ Izoh: Koptok, arqon va halqa bilan o'yinlar yirik motorika va harakat koordinatsiyasini rivojlantiradi. 20. Bola ovqatni yemay o'tiribdi va yig'lamoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Ovqat yemagani uchun uni sayrga chiqarmay, guruhda qoldiradi B) Majburlamay sababini aniqlaydi, kerak bo'lsa hamshira va ota-onaga aytadi C) Boshqa bolalar oldida uni injiqligi uchun uyaltirib, qattiq tanbeh berib qo'yadi D) Ovqatni oxirigacha tugatmaguncha stoldan turishga ruxsat bermaydi To'g'ri javob: B) Majburlamay sababini aniqlaydi, kerak bo'lsa hamshira va ota-onaga aytadi ✔ Izoh: Ishtaha yo'qligi kasallik belgisi bo'lishi mumkin; majburlash zararli. 21. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga «Bugun nima qilishni xohlaysizlar?» deb tanlov berdi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Faqat kattalar qarori asosida ishlash va bolalarni qat'iy boshqarish B) Bolaning tanlash huquqi va tashabbusini qo'llab-quvvatlash C) Rejasiz ishlash va kun mazmunini tasodifga topshirish D) Avtoritar boshqaruv va tarbiyachi ko'rsatmasiga bo'ysunish To'g'ri javob: B) Bolaning tanlash huquqi va tashabbusini qo'llab-quvvatlash ✔ Izoh: Tanlov imkoniyati bolada mustaqillik, mas'uliyat va ichki motivatsiyani rivojlantiradi. 22. Inklyuziv guruhda kuzatuv kundaligini yuritish nimaga xizmat qiladi? A) Bolaning kamchiliklarini ota-onalarga ro'yxat qilib berib, ularni oldindan ogohlantirishga B) Rivojlanish dinamikasini kuzatib, individual rejani o'z vaqtida o'zgartirishga C) Bolalarni rivojlanish darajasiga qarab reytingga ajratib chiqishga D) Faqat tekshiruvchilar va rahbariyatga ko'rsatish uchun hujjat to'plashga To'g'ri javob: B) Rivojlanish dinamikasini kuzatib, individual rejani o'z vaqtida o'zgartirishga ✔ Izoh: Muntazam kuzatuv yordamning samaradorligini baholash imkonini beradi. 23. Vaziyat: Bolalar musiqa ostida erkin harakat qilishmoqda, bitta bola esa uyalib turibdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Bolani «qo'rqoq» deb atab, boshqalardan o'rnak olishga undash B) Bolani o'rtaga olib chiqib, hamma oldida yolg'iz raqsga tushishga qat'iy undab qo'yish C) Bolani majburlamay, yonida turib oddiy harakatlarni birga bajarishni taklif qilish D) Bolani boshqalarga xalaqit bermasin deb xonadan chiqarib qo'yish To'g'ri javob: C) Bolani majburlamay, yonida turib oddiy harakatlarni birga bajarishni taklif qilish ✔ Izoh: Uyatchan bolaga bosimsiz qo'llab-quvvatlash va bosqichma-bosqich jalb qilish ishonch uyg'otadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 174 24. Vaziyat: Bola so'zlarni bo'g'inlarga bo'lishda qiynalmoqda. Qaysi usul yordam beradi? A) Har bir bo'g'inda qarsak chalish yoki qadam tashlash B) Mashqni bekor qilib, bu ko'nikmani maktabga qoldirish C) Bolani so'zlarni tez gapirishga majburlab mashq qildirish D) Faqat yozma qoidalar orqali bo'g'inni tushuntirish To'g'ri javob: A) Har bir bo'g'inda qarsak chalish yoki qadam tashlash✔ Izoh: Harakat bilan bo'g'inlash ritmni sezishga va bo'g'inlarni aniq ajratishga yordam beradi. 25. Nutqi rivojlanmagan bola bilan muloqotda qaysi vosita yordam beradi? A) Faqat murakkab og'zaki savollar va uzun tushuntirishlar B) Rasmli kartochkalar va imo-ishoralar (alternativ kommunikatsiya) C) Faqat yozma xabarlar va harflardan iborat kartochkalar D) Bolani gapirmaguncha har qanday iltimosini javobsiz qoldirish To'g'ri javob: B) Rasmli kartochkalar va imo-ishoralar (alternativ kommunikatsiya) ✔ Izoh: Alternativ kommunikatsiya vositalari bolaga ehtiyojlarini ifodalash imkonini beradi. 26. Vaziyat: Bolalar «Yomg'ir qayerdan keladi?» deb so'rashdi. Tarbiyachi oddiy tajriba (bug'ning sovuq qopqoqda tomchiga aylanishi) ni ko'rsatdi. Bu qaysi tamoyilga mos? A) Bolalar savolini e'tiborsiz qoldirib, tayyor rejaga qaytish B) Bolalar savoliga asoslangan, tajriba orqali o'rganish C) Tayyor ta'riflarni yodlash va takrorlab aytish D) Faqat ma'ruza o'qish va bolalarni tinglatish To'g'ri javob: B) Bolalar savoliga asoslangan, tajriba orqali o'rganish ✔ Izoh: Bolalar savolidan kelib chiqqan tajriba qiziqishni qondiradi va bilish faolligini oshiradi. 27. Vaziyat: Tarbiyachi metodik kun davomida ochiq mashg'ulot o'tkazdi va hamkasblar kamchilik aytishdi. Eng professional munosabat qaysi? A) Bundan keyin ochiq mashg'ulotlar o'tkazishdan butunlay voz kechish B) Fikrlarni tinglab, tahlil qilish va keyingi ishda inobatga olish C) Hamkasblar bilan munozaraga kirishib, har bir fikrni rad etish D) Fikrlarni e'tiborsiz qoldirib, mashg'ulotni avvalgidek o'tkazish To'g'ri javob: B) Fikrlarni tinglab, tahlil qilish va keyingi ishda inobatga olish ✔ Izoh: Konstruktiv fikrni qabul qilish kasbiy o'sishning muhim sharti. 28. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan ertalabki badantarbiyani musiqa va she'r bilan o'tkazdi. Bu qanday yondashuvga misol? A) Kun tartibini buzish va vaqtni noto'g'ri taqsimlash B) Faqat bitta sohani alohida rivojlantirish yondashuvi C) Faqat jismoniy chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashq D) Jismoniy, ijodiy va nutq sohalarini integratsiyalash To'g'ri javob: D) Jismoniy, ijodiy va nutq sohalarini integratsiyalash ✔ Izoh: Bir faoliyatda bir necha sohani birlashtirish integratsiyalashgan yondashuvning namunasidir. 29. Topishmoqlar bolada nimani rivojlantiradi? A) Mantiqiy fikrlash, solishtirish va lug'atni B) Faqat rang va shakllarni ajratishni C) Faqat yozuv va harf yozish ko'nikmasini D) Faqat jismoniy kuch va chidamlilikni To'g'ri javob: A) Mantiqiy fikrlash, solishtirish va lug'atni ✔ Izoh: Topishmoq topishda bola belgilarni tahlil qilib, xulosa chiqaradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 175 30. Guruhdagi bolalar alohida ehtiyojli tengdoshini masxara qilmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Masxarani to'xtatib, hurmat va farqlarni qabul qilish haqida suhbat o'tkazadi B) Bunga e'tibor bermaydi, chunki bolalar o'zaro kelishib olishadi C) Masxara qilgan bolalarni ham boshqalar oldida masxara qilib, saboq beradi D) Alohida ehtiyojli bolani himoya qilish uchun boshqalardan ajratib qo'yadi To'g'ri javob: A) Masxarani to'xtatib, hurmat va farqlarni qabul qilish haqida suhbat o'tkazadi✔ Izoh: Tarbiyachi kamsitishga yo'l qo'ymaydi va bolalarda bag'rikenglikni shakllantiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 176 30-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Tarbiyachi bolaning millati yoki diniga qarab unga boshqacha munosabatda bo'lsa, bu nima deb ataladi? A) Individual yondashuv B) Tabaqalashtirilgan ta'lim C) Pedagogik takt va odob D) Kamsitish (diskriminatsiya) To'g'ri javob: D) Kamsitish (diskriminatsiya)✔ Izoh: Kamsitish Bola huquqlari konvensiyasi va kasbiy etikaga zid. 2. Ota-onalar bilan ishlashni rejalashtirishda nimaga asoslaniladi? A) Oilalar ehtiyoji, so'rovnoma natijalari va bolalar rivojlanishiga B) Faqat tarbiyachining shaxsiy qiziqishlari, tajribasi va bo'sh vaqtiga C) Faqat o'tgan yilgi rejani o'zgarishsiz ko'chirib olishga D) Faqat bayram sanalari va rasmiy tadbirlar ro'yxatiga To'g'ri javob: A) Oilalar ehtiyoji, so'rovnoma natijalari va bolalar rivojlanishiga ✔ Izoh: Oila ehtiyojlarini o'rganish hamkorlikni dolzarb va samarali qiladi. 3. Tarbiyachining asosiy kasbiy majburiyatlaridan biri qaysi? A) Bolalarning hayoti va sog'lig'ini muhofaza qilish B) Bog'cha binosini ta'mirlash va jihozlarni almashtirish C) Oshxona menyusini tuzish va mahsulot sotib olish D) Ota-onalardan to'lov va ixtiyoriy yordamlarni yig'ish To'g'ri javob: A) Bolalarning hayoti va sog'lig'ini muhofaza qilish ✔ Izoh: Bola hayoti va sog'lig'ini muhofaza qilish tarbiyachining birinchi navbatdagi vazifasidir. 4. Hamkasbingiz bolaga qo'pol muomala qilganini ko'rdingiz. To'g'ri harakat qaysi? A) Ko'rmaganga olib, bu hamkasbning shaxsiy ishi deb aralashmaslik B) Hamkasbni qo'llab-quvvatlab, bolaning o'zi ham aybdor bo'lishi mumkin deb jim qolish va hech kimga aytmaslik C) Bolani himoya qilib, vaziyatni to'xtatish va tartibga ko'ra rahbariyatga xabar berish D) Voqeani darhol ijtimoiy tarmoqqa yozib, jamoatchilikka e'lon qilish To'g'ri javob: C) Bolani himoya qilib, vaziyatni to'xtatish va tartibga ko'ra rahbariyatga xabar berish ✔ Izoh: Bola xavfsizligi va huquqi har qanday kasbiy hamjihatlikdan ustun turadi. 5. O'yinchoqlar sonini cheklash haqida qaysi fikr to'g'ri? A) Haddan ortiq ko'p o'yinchoq bolaning diqqatini tarqatishi mumkin B) Har bir bola uchun faqat bitta o'yinchoq yetarli bo'ladi C) O'yinchoq qancha ko'p bo'lsa, bola uchun shuncha yaxshi D) O'yinchoqlar umuman kerak emas, bola tabiat bilan o'ynaydi To'g'ri javob: A) Haddan ortiq ko'p o'yinchoq bolaning diqqatini tarqatishi mumkin ✔ Izoh: Muvozanatli va vaqti-vaqti bilan almashtiriladigan materiallar chuqurroq o'yinga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 177 6. San'at markazida bolaga nima berish ijodkorlikni ko'proq rivojlantiradi? A) Faqat tayyor rang berish varaqlari va trafaretlar B) Faqat bitta rangdagi qalam va oddiy qog'oz C) Faqat tarbiyachi chizib bergan namuna va andoza D) Turli materiallar va ularni erkin tanlash imkoniyati To'g'ri javob: D) Turli materiallar va ularni erkin tanlash imkoniyati✔ Izoh: Erkin tanlov va xilma-xil materiallar bolaning o'z g'oyasini ifodalashiga imkon beradi. 7. Vaziyat: Tarbiyachi bolalarga «Bugun o'yin yo'q, faqat mashg'ulot» dedi. Bu qaysi tamoyilga zid? A) Gigiyena va sanitariya talablariga B) Xavfsizlik va salomatlik tamoyiliga C) O'yin yetakchi faoliyat ekani tamoyiliga D) Ovqatlanish va dam olish tartibiga To'g'ri javob: C) O'yin yetakchi faoliyat ekani tamoyiliga ✔ Izoh: O'yin maktabgacha yoshdagi bolaning asosiy ehtiyoji va o'rganish usuli. 8. Turli rang va uzunlikdagi sanoq tayoqchalari to'plami qaysi muallif nomi bilan ataladi? A) Fryobel B) Gyenesh C) Kyuizener D) Montessori To'g'ri javob: C) Kyuizener ✔ Izoh: Kyuizener tayoqchalarida har bir son o'z rangi va uzunligiga ega. 9. Yetti yosh inqirozi nima bilan bog'liq? A) Mustaqil yurishni o'rganish va harakat erkinligi ortishi bilan B) Birinchi so'zlarni aytish va nutqning paydo bo'lishi bilan C) Ijtimoiy mavqening o'zgarishi va o'quvchi bo'lish istagi bilan D) Sut tishlarining chiqa boshlashi va ovqatlanish o'zgarishi bilan To'g'ri javob: C) Ijtimoiy mavqening o'zgarishi va o'quvchi bo'lish istagi bilan ✔ Izoh: Bu davrda bola yangi ijtimoiy rolga — maktab o'quvchisi bo'lishga intiladi, xulqida beixtiyorlik yo'qola boshlaydi. 10. O'yinda bolalar o'rtasidagi nizolar qanday baholanadi? A) Faqat tarbiyachining aybi va nazorat yo'qligi B) O'yinni butunlay taqiqlash uchun asosli sabab C) Faqat zararli va to'xtatilishi kerak hodisa D) Ijtimoiy ko'nikmalarni o'rganish imkoniyati sifatida To'g'ri javob: D) Ijtimoiy ko'nikmalarni o'rganish imkoniyati sifatida ✔ Izoh: Kattalar yordamida nizolarni hal qilish bolalarga kelishuv va empatiyani o'rgatadi. 11. Ijobiy «men» obrazi bolada nima ta'sirida shakllanadi? A) Boshqa bolalar bilan muntazam va ochiq solishtirib turish ta'sirida B) Kattalarning qabul qilishi, hurmati va rag'bati ta'sirida C) Kattalarning e'tiborsizligi va befarqligi ta'sirida D) Kattalarning doimiy tanqidi va tanbehlari ta'sirida To'g'ri javob: B) Kattalarning qabul qilishi, hurmati va rag'bati ta'sirida ✔ Izoh: Bola o'zini kattalar unga qanday munosabatda bo'lishiga qarab baholaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 178 12. Bola guruhda boshqa bolani tishlab oldi. Tishlangan bolaning ota-onasiga qanday xabar beriladi? A) Voqea va ko'rilgan chora xolis aytiladi, boshqa bolaning ismi aytilmaydi B) Voqea uchun bolani yaxshi qaramagan ota-onaning o'zi ayblanadi C) Voqea ota-onadan yashiriladi, chunki iz tez orada yo'qoladi D) Tishlagan bolaning ismi, manzili va ota-onasining telefoni aytib, ular bilan bog'lanish taklif qilinadi To'g'ri javob: A) Voqea va ko'rilgan chora xolis aytiladi, boshqa bolaning ismi aytilmaydi✔ Izoh: Ota-onani xabardor qilish shart, ammo boshqa bolaga oid ma'lumot maxfiy saqlanadi. 13. Bolaga yo'naltirilgan (bolaga markazlashgan) yondashuv nimani anglatadi? A) Ta'lim jarayonini bolaning qiziqish, ehtiyoj va imkoniyatlariga asoslash B) Bolalarni bir xil qolipga solib, bir xil natijaga erishtirish C) Bolaga hech qanday talab qo'ymay, faqat xohlagan ishini qildirish D) Faqat tarbiyachi tuzgan rejaga qat'iy amal qilib, undan hech qachon chetlanmaslik To'g'ri javob: A) Ta'lim jarayonini bolaning qiziqish, ehtiyoj va imkoniyatlariga asoslash ✔ Izoh: Bola faol ishtirokchi sifatida qaraladi, jarayon uning ehtiyojlariga moslashtiriladi. 14. Ota-onalar bilan hamkorlik natijadorligini baholashda qaysi ko'rsatkich muhim? A) Ota-onalar imzolagan qog'oz va bayonnomalar soni B) Ota-onalar faolligi, qoniqishi va bola rivojlanishidagi o'zgarishlar C) Ota-onalardan yig'ilgan yordam va pul miqdori D) O'tkazilgan majlislar, tadbirlar va maslahatlar sonining ko'pligi To'g'ri javob: B) Ota-onalar faolligi, qoniqishi va bola rivojlanishidagi o'zgarishlar ✔ Izoh: Hamkorlik sifati rasmiy tadbirlar soniga emas, real natijalarga qarab baholanadi. 15. Bolalarga «kecha», «bugun», «ertaga» tushunchalarini o'rgatishda nima yordam beradi? A) Kalendardagi sana va oylar nomini yodlatish B) Soat strelkalarini ko'rsatib, aniq vaqtni aytib berish C) Vaqt haqidagi she'rlarni yodlatish D) Bolaning hayotidagi aniq voqealarga bog'lab gapirish To'g'ri javob: D) Bolaning hayotidagi aniq voqealarga bog'lab gapirish ✔ Izoh: Nisbiy vaqt tushunchalari aniq voqealarga bog'langanda tushunarli bo'ladi. 16. Vaziyat: Bola guruhdagi hayvonlar burchagidagi baliqqa achinib, unga ovqat bermoqchi. Tarbiyachi bu vaziyatdan qanday foydalanadi? A) G'amxo'rlikni rag'batlantirib, baliqni to'g'ri parvarish qilishni birga o'rganish B) Bolaga baliqqa istagancha va xohlagan paytda ovqat berishga ruxsat berish C) Bolaga hayvonlar burchagiga va baliqqa yaqinlashishni qat'iy taqiqlash D) Bolaning tashabbusiga e'tibor bermay, uni boshqa ishga chalg'itib, baliqdan uzoqlashtirish To'g'ri javob: A) G'amxo'rlikni rag'batlantirib, baliqni to'g'ri parvarish qilishni birga o'rganish ✔ Izoh: Tirik mavjudotga g'amxo'rlik empatiya va mas'uliyatni rivojlantiradi, to'g'ri parvarish esa bilim beradi. 17. Tarbiyachi bolalarga bir xil hajmdagi paxta bo'lagi va toshni ushlab ko'rishni taklif qildi. Bu mashq qaysi tasavvurni shakllantiradi? A) «Keng–tor» tushunchasini B) «Og'ir–yengil» tushunchasini C) «Uzun–qisqa» tushunchasini D) «Ertalab–kechqurun» tushunchasini To'g'ri javob: B) «Og'ir–yengil» tushunchasini ✔ Izoh: Bir xil hajmli, ammo turli og'irlikdagi narsalar og'irlik tushunchasini ko'rgazmali ochadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 179 18. Oilasida boshqa tilda gaplashiladigan bola guruhga keldi. Tarbiyachi oilaga nima tavsiya qiladi? A) Bola bilan uyda kamroq gaplashib, televizor ko'rsatishni B) Uyda ona tilini saqlab, bog'chadagi til muhitini qo'llab-quvvatlashni C) Bola tilni o'rganmaguncha bog'chaga olib kelmaslikni D) Uyda ona tilida gaplashishni butunlay taqiqlab, faqat davlat tilida gapirishni To'g'ri javob: B) Uyda ona tilini saqlab, bog'chadagi til muhitini qo'llab-quvvatlashni✔ Izoh: Ona tilini saqlash bolaning nutqiy va madaniy rivojlanishi uchun foydali. 19. Bolaga oid hujjatlar (tibbiy, oilaviy ma'lumotlar) bilan ishlashda qaysi talab to'g'ri? A) Uyga olib ketib, oila a'zolari bilan birga ko'rib chiqish B) Maxfiy saqlash va faqat vakolatli shaxslar foydalanishi C) So'ragan istalgan ota-onaga ko'rsatib, tushuntirib berish D) Ota-onalar ko'rishi uchun guruh eshigiga osib qo'yish To'g'ri javob: B) Maxfiy saqlash va faqat vakolatli shaxslar foydalanishi ✔ Izoh: Shaxsiy ma'lumotlar qonun va etika talablariga ko'ra himoyalanadi. 20. Maktabgacha yoshda (3–7 yosh) tafakkurning qaysi turi yetakchi hisoblanadi? A) Abstrakt-nazariy tafakkur B) So'z-mantiqiy (tushunchali) tafakkur C) Formal-mantiqiy tafakkur D) Ko'rgazmali-obrazli tafakkur To'g'ri javob: D) Ko'rgazmali-obrazli tafakkur ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda bola obrazlar, tasavvurlar va ko'rgazmalarga tayanib fikrlaydi. 21. Oila bilan hamkorlikda tarbiyachining nutq madaniyati qanday bo'lishi kerak? A) Hazil-mutoyibali, ba'zan kinoyali va kamsituvchi ohangda B) Xushmuomala, aniq, tushunarli va hurmatga asoslangan C) Buyruq ohangida, qisqa va keskin D) Ko'p ilmiy atamalar bilan murakkab va rasmiy To'g'ri javob: B) Xushmuomala, aniq, tushunarli va hurmatga asoslangan ✔ Izoh: Tushunarli va hurmatli nutq ota-onaning ishonchini qozonadi. 22. Vaziyat: Tarbiyachi «tinch burchak»dan jazo joyi sifatida foydalanmoqda. Bu nima uchun noto'g'ri? A) Burchak jazo uchun juda kichik, noqulay va yorug'ligi yetarli emas B) Bu to'g'ri usul, chunki bolalar u yerda tez tinchlanib, xulqini tuzatadi C) Tinch burchak ixtiyoriy tinchlanish joyi; jazo bilan bog'lansa vazifasini yo'qotadi D) Bolalar u yerda uxlab qolib, kun tartibi va mashg'ulotlar buziladi To'g'ri javob: C) Tinch burchak ixtiyoriy tinchlanish joyi; jazo bilan bog'lansa vazifasini yo'qotadi ✔ Izoh: Tinchlanish joyi xavfsiz va ijobiy bo'lishi kerak, aks holda bola undan qochadi. 23. Tarbiyachining nutqi bolalar uchun qanday bo'lishi kerak? A) Qo'pol, baland ovozli va buyruq ohangidagi B) Sheva, jargon va ko'cha so'zlariga to'la, sodda va erkin C) Juda tez, qisqa va bolalar uchun tushunarsiz D) Adabiy, aniq, ifodali va bolalar uchun namuna bo'ladigan To'g'ri javob: D) Adabiy, aniq, ifodali va bolalar uchun namuna bo'ladigan ✔ Izoh: Bolalar nutqni kattalardan o'rganadi, shuning uchun tarbiyachi nutqi namuna bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 180 24. Vaziyat: 6 yoshli bola maktabga borish uchun «o'quvchi»dek o'ynab, sumka ko'tarib yurmoqda. Bu nimadan dalolat beradi? A) Maktabga borish motivatsiyasi va yangi ijtimoiy rolga tayyorlikdan B) Ruhiy buzilish va haqiqatni xayoldan ajrata olmaslikdan C) Oiladagi muammo va bolaning uydan qochishga urinishidan D) O'yin faoliyatining kechikishi va rivojlanishda tengdoshlardan orqada qolishidan To'g'ri javob: A) Maktabga borish motivatsiyasi va yangi ijtimoiy rolga tayyorlikdan✔ Izoh: Katta maktabgacha yoshda «o'quvchi» roliga qiziqish maktabga ichki tayyorlik belgisidir. 25. Vaziyat: Guruh xonasida barcha o'yinchoqlar yopiq shkafda saqlanadi va faqat tarbiyachi beradi. Bu nima uchun noto'g'ri? A) O'yinchoqlar buzilmaydi, lekin tez eskirib qoladi B) Bu to'g'ri, xavfsizlik uchun hech narsani o'zgartirish kerak emas C) Xona juda toza bo'lib, bolalar buni sezmay qoladi D) Bolalarning mustaqil tanlashi va tashabbusi cheklanadi To'g'ri javob: D) Bolalarning mustaqil tanlashi va tashabbusi cheklanadi ✔ Izoh: Rivojlantiruvchi muhitda materiallar bolalarga ochiq va qo'l yetadigan bo'lishi kerak. 26. To'rtburchaklar qatoriga qaysi shakl kiradi? A) Kvadrat B) Doira C) Uchburchak D) Oval To'g'ri javob: A) Kvadrat ✔ Izoh: Kvadrat to'rtta tomon va to'rtta burchakka ega, shuning uchun to'rtburchaklar turiga kiradi. 27. Tarbiyachi bolaga topshiriqni noto'g'ri bajargani uchun «Sendan hech narsa chiqmaydi» dedi. Bu qanday baholanadi? A) Bolani tezroq tarbiyalashga yordam beradigan samarali usul B) Bolaning ruhiyatiga zarar yetkazuvchi, kasbiy etikaga zid munosabat C) Bolaga haqiqatni ochiq aytish va uni hayotga tayyorlash D) Bolani yaxshiroq harakat qilishga undovchi, rag'batlantiruvchi va foydali gap To'g'ri javob: B) Bolaning ruhiyatiga zarar yetkazuvchi, kasbiy etikaga zid munosabat ✔ Izoh: Salbiy bashorat va yorliqlar bolaning o'ziga ishonchini so'ndiradi. 28. Ota-ona bolasini «yaramas, hech narsaga yaramaydi» deb guruh oldida tanqid qilmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ota-onaga qo'shilib, bolaning kamchiliklarini ham sanab beradi B) Vaziyatni yumshatib, alohida suhbatda salbiy yorliq zararini tushuntiradi C) Bunga e'tibor bermaydi, chunki bu ota-onaning o'z bolasi D) Ota-onani ham boshqa ota-onalar oldida bolasini kamsitgani uchun qattiq tanqid qiladi To'g'ri javob: B) Vaziyatni yumshatib, alohida suhbatda salbiy yorliq zararini tushuntiradi ✔ Izoh: Salbiy yorliqlar bolaning o'ziga bahosini pasaytiradi; ota-ona bilan alohida suhbat to'g'ri. 29. Bolalarga hafta kunlarini o'rgatishning eng samarali yo'li qaysi? A) Kalendarni devorga osib qo'yib, bolalarning o'zi tushunishini kutish B) Hafta kunlarini faqat ota-onalarga uyda o'rgatishni topshirish C) Kun tartibi va guruh hayotidagi voqealar bilan bog'lab o'rgatish D) Hafta kunlari ro'yxatini kuniga bir necha marta xor bo'lib yod aytish To'g'ri javob: C) Kun tartibi va guruh hayotidagi voqealar bilan bog'lab o'rgatish ✔ Izoh: Vaqt birliklari bolaning shaxsiy tajribasidagi voqealarga bog'langanda yaxshi o'zlashtiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 181 30. Bolaning birinchi ma'noli so'zlari odatda qaysi yoshda paydo bo'ladi? A) Taxminan 5 yosh atrofida B) Taxminan 1 yosh atrofida C) Taxminan 3 yosh atrofida D) Taxminan 3 oylik bo'lgan paytida To'g'ri javob: B) Taxminan 1 yosh atrofida✔ Izoh: Odatda bir yosh atrofida bola birinchi ma'noli so'zlarni ayta boshlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 182 31-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Alohida ehtiyojli bola bilan ishlashda tarbiyachining kasbiy pozitsiyasi qanday bo'lishi kerak? A) Bolaga achinib, unga hech narsa talab qilmaslik B) Bolaning imkoniyatlariga ishonish va kuchli tomonlariga tayanish C) Bolani tengdoshlari bilan doim solishtirib turish D) Bolaning kamchiliklariga e'tibor qaratib, ularni tuzatishga urinish To'g'ri javob: B) Bolaning imkoniyatlariga ishonish va kuchli tomonlariga tayanish✔ Izoh: Kuchli tomonlarga tayanish bolaning motivatsiyasi va o'ziga ishonchini oshiradi. 2. Vaziyat: 4 yoshli bola «Men katta bo'lsam, dinozavr bo'laman» dedi. Tarbiyachining munosabati qaysi? A) «Bu bema'nilik, bunday gaplarni gapirma» deb tuzatib, mavzuni yopish B) Bolaga haqiqatni qattiq tushuntirib, odam hech qachon dinozavr bo'la olmasligini aytish C) Bolaning tasavvurini qo'llab-quvvatlab, dinozavrlar haqida suhbatni davom ettirish D) Bolani boshqalar oldida masxara qilib, uning gapidan kulib qo'yish To'g'ri javob: C) Bolaning tasavvurini qo'llab-quvvatlab, dinozavrlar haqida suhbatni davom ettirish ✔ Izoh: Bu yoshda xayol va haqiqat aralashadi; tasavvurni qo'llab-quvvatlash ijodkorlik va nutqni rivojlantiradi. 3. Alohida ehtiyojli bolani maktabga tayyorlashda qaysi yondashuv to'g'ri? A) Bu masalani faqat oilaga qoldirib, bog'chada hech narsa qilmaslik B) Bolani maktabga tayyorlashdan voz kechib, faqat parvarish qilish C) Oila, mutaxassislar va maktab bilan birga individual o'tish rejasini tuzish D) Bolani boshqalar bilan bir xil talab va testlar asosida tekshirish To'g'ri javob: C) Oila, mutaxassislar va maktab bilan birga individual o'tish rejasini tuzish ✔ Izoh: Uzviylik va oldindan tayyorgarlik bolaning maktabga moslashuvini osonlashtiradi. 4. Bola markazidagi yondashuvda tarbiyachining roli qanday? A) Faqat jazolovchi B) Faqat ma'ruzachi C) Faqat buyruq beruvchi va baholovchi nazoratchi D) Kuzatuvchi, yo'naltiruvchi va hamkor To'g'ri javob: D) Kuzatuvchi, yo'naltiruvchi va hamkor ✔ Izoh: Tarbiyachi bolaning tashabbusini qo'llab-quvvatlaydi, savollar beradi va o'rganish uchun sharoit yaratadi. 5. Guruhdagi aptechka bo'yicha qaysi talab to'g'ri? A) Bolalar stoli ustida, hammaga ko'rinadigan va qo'l yetadigan joyda turishi B) Faqat ota-onalar ochishi mumkin bo'lgan qulfda turishi C) Bolalar yeta olmaydigan joyda bo'lishi va tarkibi tekshirilishi D) Muddati o'tgan vositalar ham ehtiyot uchun saqlanishi To'g'ri javob: C) Bolalar yeta olmaydigan joyda bo'lishi va tarkibi tekshirilishi ✔ Izoh: Aptechka bolalar uchun xavfsiz joyda, yaroqli vositalar bilan to'ldirilgan bo'lishi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 183 6. Maktabgacha ta'limda yetakchi faoliyat turi qaysi hisoblanadi? A) Mehnat faoliyati B) O'quv faoliyati C) O'yin faoliyati D) Kasbiy faoliyat To'g'ri javob: C) O'yin faoliyati✔ Izoh: Maktabgacha yoshda bolaning psixik rivojlanishini eng ko'p ta'minlaydigan yetakchi faoliyat — o'yin. 7. Vaziyat: Bola tarbiyachining aytgan so'zlarini takrorlab, uni masxara qilmoqda. Eng to'g'ri munosabat qaysi? A) Bolani darhol guruhdan chiqarib, bugun mashg'ulotlarga qatnashtirmaslik B) Bolani uzoq vaqt jazolab, ota-onasiga uning xulqi haqida yozma ravishda rasmiy shikoyat qilish C) Xotirjam qolib, xulq sababini aniqlash va e'tiborni ijobiy yo'l bilan olishni o'rgatish D) Bolani ham masxara qilib, unga xuddi shunday javob qaytarib ko'rsatish To'g'ri javob: C) Xotirjam qolib, xulq sababini aniqlash va e'tiborni ijobiy yo'l bilan olishni o'rgatish ✔ Izoh: Bunday xulq ko'pincha e'tibor ehtiyojidan kelib chiqadi; xotirjamlik va ijobiy e'tibor uni kamaytiradi. 8. Guruhga ko'zi ojiz bola keldi. Uni guruh xonasi bilan tanishtirishda nima qilinadi? A) Jihozlarni bola o'rganishi uchun har kuni boshqacha joylashtirish B) Bolani jarohatlanmasligi uchun bir joyda qimirlatmay o'tirg'izish C) Bolani xonani o'zi topib o'rganishi uchun yolg'iz qoldirib kuzatish D) Xonani birga aylanib, jihozlarni sezdirib, joylashuvini tushuntirish To'g'ri javob: D) Xonani birga aylanib, jihozlarni sezdirib, joylashuvini tushuntirish ✔ Izoh: Taktil tanishuv va barqaror joylashuv bolaga mustaqil harakatlanish imkonini beradi. 9. Tiflopedagogika qaysi toifadagi bolalar ta'limi bilan shug'ullanadi? A) Nutqida nuqsoni bo'lgan bolalar B) Ko'rishida nuqsoni bo'lgan bolalar C) Eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar D) Harakat a'zolarida nuqsoni bo'lgan bolalar To'g'ri javob: B) Ko'rishida nuqsoni bo'lgan bolalar ✔ Izoh: Tiflopedagogika ko'zi ojiz va zaif ko'radigan bolalar ta'limini o'rganadi. 10. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan «Kim nima qiladi?» o'yini o'ynadi: «Oshpaz — ovqat pishiradi». Bu nimani rivojlantiradi? A) Faqat ranglar va shakllarni B) Fe'llar lug'ati va gap tuzishni C) Faqat sanash va hisoblashni D) Faqat yugurish va harakatni To'g'ri javob: B) Fe'llar lug'ati va gap tuzishni ✔ Izoh: Harakat so'zlarini kasblar bilan bog'lash lug'atni va oddiy gap tuzishni rivojlantiradi. 11. Qayta hikoya qilish qaysi nutq ko'nikmasini rivojlantiradi? A) Faqat ritm va ohang hissini B) Monologik bog'lanishli nutqni C) Faqat qo'l mayda motorikasini D) Faqat alohida tovush talaffuzini To'g'ri javob: B) Monologik bog'lanishli nutqni ✔ Izoh: Qayta hikoya qilishda bola matn mazmunini izchil va bog'lanishli bayon qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 184 12. Eshitish apparati taqib yuradigan bola bo'yicha tarbiyachi nimani bilishi kerak? A) Apparat ishlashini kuzatish va shovqinni kamaytirish muhimligini B) Apparat bilan bola hamma tovushni to'liq va aniq eshitishini C) Apparatni bola o'ynab sindirmasligi uchun olib qo'yish kerakligini D) Apparatni boshqa bolalarga ham sinab ko'rish mumkinligini To'g'ri javob: A) Apparat ishlashini kuzatish va shovqinni kamaytirish muhimligini✔ Izoh: Apparat eshitishni to'liq tiklamaydi; shovqinli muhitda idrok qiyinlashadi. 13. «Ilk qadam» yondashuvida bolaning rivojlanishi qanday baholanadi? A) Faqat ball qo'yiladigan yozma test orqali B) Kundalik kuzatish, ish namunalari va portfolio orqali C) Faqat yil oxiridagi yakuniy imtihon orqali D) Faqat bolalarni guruhda ball bo'yicha reytingga qo'yish orqali To'g'ri javob: B) Kundalik kuzatish, ish namunalari va portfolio orqali ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda baholash tabiiy faoliyatdagi kuzatishlarga asoslanadi va bolani taqqoslash uchun emas. 14. Ikki tillilik (bilingvizm) maktabgacha yoshda qanday baholanadi? A) To'g'ri qo'llab-quvvatlanganda bolaning rivojlanishi uchun boylik B) Har doim nutq buzilishiga va gapirishning kechikishiga olib keladi C) Faqat zararli hodisa, bola ikkala tilni ham yomon biladi D) Ona tilini taqiqlab, faqat bitta tilda gaplashishni talab qiladi To'g'ri javob: A) To'g'ri qo'llab-quvvatlanganda bolaning rivojlanishi uchun boylik ✔ Izoh: Ikki tilni o'rganish tafakkur moslashuvchanligini oshiradi; ona tili qadrlanishi kerak. 15. Vaziyat: Sayr vaqtida bola balandlikka chiqib ketmoqchi. Tarbiyachining birinchi navbatdagi vazifasi nima? A) Boshqa bolalarni qarovsiz qoldirib, uni quvib ushlash B) Sayrni darhol tugatib, butun guruhni xonaga olib kirish C) Xavfsizlikni ta'minlab, bolaga xavfsiz muqobil faoliyat taklif qilish D) Hech narsa demay, bola o'zi xavfsiz tushib olishini chetdan kuzatib turish To'g'ri javob: C) Xavfsizlikni ta'minlab, bolaga xavfsiz muqobil faoliyat taklif qilish ✔ Izoh: Bola hayoti va sog'lig'ini muhofaza qilish tarbiyachining asosiy mas'uliyati, harakat ehtiyojini esa xavfsiz yo'l bilan qondirish kerak. 16. Vaziyat: Tarbiyachi alohida ehtiyojli bolani boshqa bolalar bilan bir xil vazifaga, lekin soddaroq variantda jalb qildi. Bu qanday yondashuv? A) Tabaqalashtirilgan va inklyuziv yondashuv B) Diskriminatsiya va ajratib qo'yish C) Rejasiz va tasodifiy yondashuv D) Avtoritar va buyruqbozlik yondashuvi To'g'ri javob: A) Tabaqalashtirilgan va inklyuziv yondashuv ✔ Izoh: Vazifani moslashtirish har bir bolaga umumiy faoliyatda ishtirok etish imkonini beradi. 17. Sochiq, taroq, tish cho'tkasi kabi buyumlar bo'yicha qaysi gigiyenik qoida to'g'ri? A) Ular guruh uchun umumiy bo'lishi mumkin B) Ularni haftada bir marta almashtirib, umumiy foydalanish mumkin C) Har bir bolaning shaxsiy buyumi bo'lishi va belgilanishi kerak D) Faqat tarbiyachi uchun alohida bo'ladi To'g'ri javob: C) Har bir bolaning shaxsiy buyumi bo'lishi va belgilanishi kerak ✔ Izoh: Shaxsiy gigiyena buyumlari infeksiya va parazitlar yuqishining oldini oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 185 18. Maktabga tayyorlik deganda nima tushuniladi? A) Faqat o'qish va yozishni ravon bilish, kitob o'qiy olish B) Jismoniy, aqliy, ijtimoiy-hissiy va motivatsion tayyorlik C) Faqat 100 gacha sanay olish va misollarni yecha bilish D) Bolada maktab formasi, sumka va o'quv qurollari tayyor bo'lishi To'g'ri javob: B) Jismoniy, aqliy, ijtimoiy-hissiy va motivatsion tayyorlik✔ Izoh: Maktabga tayyorlik kompleks tushuncha bo'lib, sog'liq, bilish, muloqot va o'qishga qiziqishni o'z ichiga oladi. 19. Vaziyat: Tarbiyachi «Bugun kim nima o'rgandi?» deb kun oxirida bolalar bilan suhbat o'tkazdi. Bu nimaga xizmat qiladi? A) Bolalarni kun oxirida yanada charchatib, tez uxlatishga B) Faqat tarbiyachining kunlik hisobotini tayyorlashga C) Bolalarning o'z faoliyatini anglashi va nutqini rivojlantirishga D) Ota-onalar kelguncha qolgan bo'sh vaqtni biror narsa bilan o'tkazib turishga To'g'ri javob: C) Bolalarning o'z faoliyatini anglashi va nutqini rivojlantirishga ✔ Izoh: Kun yakunidagi refleksiya o'rganilganlarni mustahkamlaydi va o'z-o'zini baholashni rivojlantiradi. 20. Bolalar uchun foydali ovqatlanishga oid tushunchani shakllantirishda qaysi misol to'g'ri? A) Chips va shirinliklarni asosiy ovqat sifatida tavsiya qilish B) Meva-sabzavotlar foydali ekanini o'yin orqali tushuntirish C) Nonushtani tashlab ketish odatini to'g'ri deb maqtash D) Gazli shirin ichimliklarni bolalarga foydali deb tushuntirish To'g'ri javob: B) Meva-sabzavotlar foydali ekanini o'yin orqali tushuntirish ✔ Izoh: Meva-sabzavotlar vitamin va tolaga boy; ularni yaxshi ko'rishga o'rgatish foydali. 21. Vaziyat: Guruhda bir nechta bola uydan o'z o'yinchog'ini olib kelib, janjal chiqmoqda. Tarbiyachining eng maqbul yo'li qaysi? A) Uydan olib kelingan o'yinchoqlarni yig'ib olib, kechqurun ota-onalarga qaytarish B) Hech qanday qoida o'rnatmay, bolalar o'zaro kelishib olishini kutish C) Faqat o'ziga yaqin bolani qo'llab-quvvatlab, uning tomonini olish D) Bolalar bilan birgalikda uydan keltirilgan o'yinchoqlar qoidasini kelishish To'g'ri javob: D) Bolalar bilan birgalikda uydan keltirilgan o'yinchoqlar qoidasini kelishish ✔ Izoh: Bolalar ishtirokida tuzilgan qoida ular uchun tushunarli bo'ladi va unga rioya qilish osonlashadi. 22. Bolalarni begona odamlar bilan muomalada xavfsizlikka o'rgatishda qaysi qoida to'g'ri? A) Begona odam so'rasa, uy manzili va ota-onaning telefon raqamini aytib berish B) Begona odam ismini aytib chaqirsa, darhol borish kerak C) Begona odam shirinlik yoki o'yinchoq bersa, olish mumkin D) Begona odam bilan hech qayerga ketmaslik va undan narsa olmaslik To'g'ri javob: D) Begona odam bilan hech qayerga ketmaslik va undan narsa olmaslik ✔ Izoh: Bolalar begona kishi bilan ketmaslik va uning sovg'asini olmaslikka o'rgatiladi. 23. Nutq va savodxonlik sohasiga qaysi ko'nikma kirmaydi? A) Koptokni nishonga otish B) So'zdagi birinchi tovushni ajratish C) Savolga to'liq javob berish D) Ertakni qayta hikoya qilish To'g'ri javob: A) Koptokni nishonga otish ✔ Izoh: Koptokni nishonga otish harakat koordinatsiyasi bo'lib, jismoniy rivojlanishga kiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 186 24. Guruhdagi boshqa ota-onalar alohida ehtiyojli bolaning guruhda bo'lishiga qarshilik bildirmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Muhokamadan qochib, masalani ota-onalarning o'ziga qoldiradi B) Ota-onalar talabiga ko'ra bolani guruhdan chiqarishni rahbariyatga rasmiy ravishda taklif qiladi C) Alohida ehtiyojli bola haqidagi tibbiy ma'lumotni oshkor qilib, tinchlantiradi D) Inklyuziyaning hamma bolalarga foydasini va ta'lim huquqini xushmuomala tushuntiradi To'g'ri javob: D) Inklyuziyaning hamma bolalarga foydasini va ta'lim huquqini xushmuomala ✔ tushuntiradi Izoh: Bola huquqi kamsitilmaydi va uning tibbiy ma'lumoti maxfiy saqlanadi. 25. «Emil yoki tarbiya haqida» asarida tabiiy tarbiya g'oyasini ilgari surgan mutafakkir kim? A) Djon Lokk B) Deni Didro C) Klod Gelvetsiy D) Jan-Jak Russo To'g'ri javob: D) Jan-Jak Russo ✔ Izoh: Russo tarbiya bolaning tabiiy rivojlanishiga mos bo'lishi kerakligini «Emil» asarida asoslagan. 26. Ekran (televizor, planshet) erta yoshda nutq rivojlanishiga qanday ta'sir qilishi mumkin? A) Har doim nutqni tezlashtirib, bolaning so'z boyligini oshiradi B) Ko'p vaqt jonli muloqot o'rnini egallasa, nutq rivojini sekinlashtirishi mumkin C) Erta yoshda ekranning nutq rivojlanishiga hech qanday ta'siri bo'lmaydi D) Ekrandagi ta'limiy dasturlar jonli muloqotdan ancha samaraliroq bo'ladi To'g'ri javob: B) Ko'p vaqt jonli muloqot o'rnini egallasa, nutq rivojini sekinlashtirishi mumkin ✔ Izoh: Jonli muloqot o'rnini ekran bosa, bola javob berish va suhbatlashish tajribasini kam oladi. 27. Nutqning tovush madaniyatiga nima kiradi? A) Faqat gap tuzish va so'zlarni grammatik bog'lash B) Faqat so'z boyligi va yangi so'zlarni yodlab olish C) Faqat harflarni to'g'ri va chiroyli yozish ko'nikmasi D) Tovushlarni to'g'ri talaffuz qilish, nutq tempi va ifodaliligi To'g'ri javob: D) Tovushlarni to'g'ri talaffuz qilish, nutq tempi va ifodaliligi ✔ Izoh: Tovush madaniyati to'g'ri talaffuz, nafas, ovoz kuchi, temp va intonatsiyani o'z ichiga oladi. 28. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun kun tartibining asosiy ahamiyati nimada? A) Faoliyat, ovqat, uyqu va sayrning muntazam almashinuvi orqali salomatlikni saqlash B) Bolalarni kun bo'yi bir xil turdagi mashg'ulot bilan band qilib, dam bermaslik C) Tarbiyachining ish vaqtini qisqartirib, xodimlar yuklamasini kamaytirish D) Ota-onalarning bog'cha faoliyati ustidan nazoratini kamaytirish To'g'ri javob: A) Faoliyat, ovqat, uyqu va sayrning muntazam almashinuvi orqali salomatlikni ✔ saqlash Izoh: Barqaror kun tartibi asab tizimini himoya qiladi, charchoqni kamaytiradi va foydali odatlarni shakllantiradi. 29. Bola sayrda qattiq yiqildi, ammo yig'lamay o'rnidan turib ketdi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Hodisani yashirib, ota-onaga ham, rahbariyatga ham aytmaydi B) Ehtiyotsizligi va yiqilgani uchun bolaga tanbeh berib qo'yadi C) Bola yig'lamagani uchun voqeani e'tiborsiz qoldirib, o'yinni davom ettiradi D) Bolani ko'zdan kechirib, kuzatadi va hodisa haqida ota-onaga xabar beradi To'g'ri javob: D) Bolani ko'zdan kechirib, kuzatadi va hodisa haqida ota-onaga xabar beradi ✔ Izoh: Jarohat belgilari kechroq paydo bo'lishi mumkin; kuzatish va ota-onani xabardor qilish zarur. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 187 30. Nutq rivojlanishida kattalar bilan muloqotning roli qanday? A) Asosiy omil — bola nutqni muloqot orqali o'zlashtiradi B) Ahamiyatsiz, nutq irsiyat bilan o'z-o'zidan rivojlanadi C) Faqat 7 yoshdan, maktabga borgach muhim bo'ladi D) Ikkinchi darajali, televizor va ilovalar ham yetarli To'g'ri javob: A) Asosiy omil — bola nutqni muloqot orqali o'zlashtiradi✔ Izoh: Bola nutqni jonli, javob qaytaradigan muloqot jarayonida eng yaxshi egallaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 188 32-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. «Yaqin rivojlanish zonasi» nimani anglatadi? A) Bola allaqachon mustaqil va xatosiz bajara oladigan, to'liq o'zlashtirib bo'lgan ishlar sohasini B) Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan ishlar sohasini C) Bolaning guruh xonasi va o'yin maydonchasida erkin harakatlanadigan hududini D) Bola yordam bilan ham hozircha va kelgusida ham bajara olmaydigan ishlar sohasini To'g'ri javob: B) Bola kattalar yordamida bajara oladigan, lekin hali mustaqil bajara olmaydigan ✔ ishlar sohasini Izoh: Ta'lim aynan shu zonaga tayanganda rivojlanishni oldinga suradi. 2. Narsalarni bitta umumiy belgisi (rangi, shakli yoki o'lchami) bo'yicha guruhlarga ajratish qanday aqliy amal? A) Tasniflash B) Seriatsiya C) Taqqoslash D) Umumlashtirish To'g'ri javob: A) Tasniflash ✔ Izoh: Belgi bo'yicha guruhlarga ajratish tasniflash deyiladi va mantiqiy fikrlash asosidir. 3. Oila tarbiyasining MTTdagi tarbiyadan farqli asosiy afzalligi nimada? A) Tizimli dastur asosidagi muntazam mashg'ulotlar va baholash B) Malakali pedagoglar va mutaxassislar mavjudligi C) Ko'p sonli tengdoshlar bilan har kungi muloqot D) Yaqin kishilarning doimiy mehr-muhabbati va hissiy yaqinlik To'g'ri javob: D) Yaqin kishilarning doimiy mehr-muhabbati va hissiy yaqinlik ✔ Izoh: Oila bolaga hissiy iliqlik va xavfsizlik beradi; MTT esa tizimli ta'lim va tengdoshlar muhitini qo'shadi. 4. Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni qachon nishonlanadi? A) 1-sentabrda B) 20-noyabrda C) 8-martda D) 1-iyunda To'g'ri javob: D) 1-iyunda ✔ Izoh: 1-iyun Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlanadi. 5. Vaqt haqidagi tasavvurlarni shakllantirishda kichik yoshdagi bolalar avvalo nimani farqlashni o'rganadi? A) Oylar va yillar hisobini, kabisa yilini B) Asrlar va tarixiy davrlar nomlarini C) Soat va daqiqani mexanik soat bo'yicha aniq aniqlashni D) Sutka qismlarini: ertalab, kunduz, kechqurun, tun To'g'ri javob: D) Sutka qismlarini: ertalab, kunduz, kechqurun, tun ✔ Izoh: Kichik yoshda vaqt bolaning kundalik faoliyatiga bog'liq sutka qismlari orqali tushuniladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 189 6. Ijtimoiy tayyorlik qaysi ko'nikmani o'z ichiga oladi? A) Faqat boshqa bolalarga buyruq berib, ularni boshqara olish B) Tengdoshlar va kattalar bilan muloqot qilib, guruhda ishlay olish C) Faqat yolg'iz o'ynay olish va boshqa bolalarga hech qachon xalaqit bermaslik D) Faqat televizor ko'ra olish va multfilm qahramonlarini bilish To'g'ri javob: B) Tengdoshlar va kattalar bilan muloqot qilib, guruhda ishlay olish✔ Izoh: Maktabda bola sinfdoshlari va o'qituvchi bilan o'zaro munosabatga kirishi kerak. 7. Bolani olib ketishga kelgan ota-ona mast holatda ekanligi aniq ko'rinmoqda. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Hech narsa demay, odatdagidek bolani ota-onaga berib yuboradi, chunki u bolaning qonuniy vakili B) Bolani ota-onasiz, yolg'iz o'zi uyiga jo'natib yuboradi C) Ota-onani hamma oldida haqorat qilib, uni muassasadan haydaydi D) Bolani xavfga qo'ymay, rahbariyatga aytib, boshqa ishonchli shaxs bilan bog'lanadi To'g'ri javob: D) Bolani xavfga qo'ymay, rahbariyatga aytib, boshqa ishonchli shaxs bilan ✔ bog'lanadi Izoh: Bolaning xavfsizligi ustuvor; bunday holatda muassasa tartibiga ko'ra choralar ko'riladi. 8. Tarbiyachi ota-onaga bolaning muammosi haqida gapirishda qaysi usul samarali? A) Avval ijobiy tomonlarni aytib, so'ng muammoni misol va yechim bilan bayon qilish B) Ota-onani xafa qilmaslik uchun muammoni umuman aytmaslik C) Darhol bolani ayblab, ota-onani tarbiyadagi xato va kamchiliklari uchun qattiq tanqid qilish D) Muammoni mubolag'a qilib, oqibatlari bilan ota-onani qo'rqitib qo'yish To'g'ri javob: A) Avval ijobiy tomonlarni aytib, so'ng muammoni misol va yechim bilan bayon qilish ✔ Izoh: Ijobiydan boshlangan, aniq va yechimga yo'naltirilgan muloqot ota-onani himoyaga emas, hamkorlikka undaydi. 9. Ota-onalar majlisini o'tkazishda qaysi talab to'g'ri? A) Majlis bir necha soat davom etadigan uzun ma'ruzadan iborat bo'ladi B) Ota-onalarga savol berish va fikr bildirish imkoni berilmaydi C) Mavzu oldindan e'lon qilinadi, majlis qisqa va muloqot shaklida o'tadi D) Majlisda alohida bolalarning kamchiliklari hamma oldida muhokama qilinadi To'g'ri javob: C) Mavzu oldindan e'lon qilinadi, majlis qisqa va muloqot shaklida o'tadi ✔ Izoh: Qiziqarli va interaktiv majlis ota-onalar faolligini oshiradi; shaxsiy masalalar alohida muhokama qilinadi. 10. Vaziyat: Tarbiyachi ertak asosida dramalashtirish o'tkazmoqda, lekin bolalar so'zlarni yodlay olmayapti. Qanday yondashuv to'g'ri? A) So'zlarni o'z tillari bilan aytishga ruxsat berib, syujetni saqlash B) Matnni aynan yodlamaguncha o'yinni to'xtatib, takrorlatish C) Dramalashtirishni bekor qilib, ertakni o'zi o'qib berish D) Faqat matnni yaxshi yodlagan bolalarni rollarga tanlash To'g'ri javob: A) So'zlarni o'z tillari bilan aytishga ruxsat berib, syujetni saqlash ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda dramalashtirish ijodiy ifodaga qaratilgan, aynan yodlash shart emas. 11. Narsalarni kattaligi bo'yicha kichikdan kattaga qarab tartib bilan terish nima deb ataladi? A) Tasniflash (guruhlarga ajratish) B) Seriatsiya (qatorlash) C) Abstraksiyalash D) Umumlashtirish To'g'ri javob: B) Seriatsiya (qatorlash) ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 190 Izoh: Narsalarni biror belgi darajasi bo'yicha ketma-ket joylashtirish seriatsiya deyiladi. 12. Konstruktiv faoliyat (qurish-yasash) bolada nimani rivojlantiradi? A) Faqat yugurish tezligi, sakrash va chidamlilikni B) Faqat ovoz balandligi va nutq tezligini C) Fazoviy tafakkur, rejalashtirish va qo'l motorikasini D) Faqat mexanik yodlash qobiliyatini To'g'ri javob: C) Fazoviy tafakkur, rejalashtirish va qo'l motorikasini✔ Izoh: Qurish jarayonida bola shakllar nisbatini tahlil qiladi, reja tuzadi va qo'lini mashq qildiradi. 13. Ota-ona tarbiyachidan boshqa bolaning oilasi haqida ma'lumot so'radi. Tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Bu oilani yomonlab, uning bolasi bilan do'stlashmaslikni maslahat beradi B) Boshqa oila haqidagi ma'lumot maxfiy ekanini xushmuomalalik bilan aytadi C) Bilganini to'liq aytib beradi, chunki ota-onalar o'zaro tanish D) Shu oila haqida eshitgan mish-mishlarini ehtiyotkorlik bilan, ism aytmasdan yetkazadi To'g'ri javob: B) Boshqa oila haqidagi ma'lumot maxfiy ekanini xushmuomalalik bilan aytadi ✔ Izoh: Tarbiyachi bolalar va oilalar haqidagi shaxsiy ma'lumotlarni sir saqlashga majbur. 14. Vaziyat: Bolalar o'yin davomida tez-tez tarbiyachidan «Endi nima qilamiz?» deb so'rashadi. Bu muhit haqida nimani bildiradi? A) Bolalar juda aqlli va tarbiyachidan doim yangi bilim kutadi B) Tarbiyachi yaxshi ishlayapti, bolalar unga to'liq ishonadi C) Muhit juda boy bo'lgani uchun bolalar nimani tanlashni bilmaydi D) Muhitda mustaqil faoliyatga undovchi materiallar yetarli emas To'g'ri javob: D) Muhitda mustaqil faoliyatga undovchi materiallar yetarli emas ✔ Izoh: Boy va qiziqarli muhit bolalarni mustaqil tanlov va izlanishga undaydi. 15. Tarbiyachi bolalar huquqlari haqida bolalarning o'zi bilan qanday ishlaydi? A) Faqat ota-onalar bilan gaplashib, bolalarga bu haqda hech narsa aytmaydi B) Bu mavzuni bolalar uchun ortiqcha va tushunarsiz deb hisoblab, o'tmaydi C) Yoshiga mos o'yin, rasm va suhbat orqali huquq va mas'uliyat haqida tushuncha beradi D) Konvensiya matnini bolalarga to'liq o'qib berib, uning asosiy moddalarini yod oldiradi To'g'ri javob: C) Yoshiga mos o'yin, rasm va suhbat orqali huquq va mas'uliyat haqida tushuncha ✔ beradi Izoh: Bolalar o'z huquqlarini tushunarli shakllarda bilishi ularni himoyalashga yordam beradi. 16. Ko'chma (mobil) jihozlar va yengil mebel muhitga qanday imkon beradi? A) Faoliyatga qarab makonni o'zgartirishga B) Bolalar harakatini cheklashga C) Xonani doim bir xil saqlashga D) Faqat tozalashni qiyinlashtirishga To'g'ri javob: A) Faoliyatga qarab makonni o'zgartirishga ✔ Izoh: Moslashuvchan muhit turli faoliyat va guruh shakllari uchun qulay. 17. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning kayfiyati keskin o'zgarib, uzoq vaqt g'amgin yurganini sezdi. Nima qilishi kerak? A) Bunga e'tibor bermay, kayfiyati o'z-o'zidan tiklanishini kutish B) «Kulib tur, xafa bo'lish yaramaydi» deb quvnoq bo'lishni talab qilish C) Kuzatib, bola bilan iliq suhbatlashish, ota-ona va psixolog bilan maslahatlashish D) Bolani boshqa bolalar oldida so'roq qilib, g'amginlik sababini darhol aytishga majburlash To'g'ri javob: C) Kuzatib, bola bilan iliq suhbatlashish, ota-ona va psixolog bilan maslahatlashish ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 191 Izoh: Uzoq muddatli kayfiyat o'zgarishi stress belgisi bo'lishi mumkin; erta yordam muhim. 18. Bolalarning ijodiy ishlari (rasmlar) bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Yoqmagan rasmlarni bola oldida yirtib, qaytadan chizishni talab qilish B) Ularni qadrlab, ko'rgazmaga qo'yish va bolaning muallifligini hurmat qilish C) Rasmlarni ko'rgazma uchun tarbiyachi o'zi chiroyli qilib qayta chizib qo'yish D) Faqat «chiroyli» rasmlarni saqlab, qolganlarini tashlab yuborish To'g'ri javob: B) Ularni qadrlab, ko'rgazmaga qo'yish va bolaning muallifligini hurmat qilish✔ Izoh: Bola ishini hurmat qilish uning ijodiy faolligini qo'llab-quvvatlaydi. 19. MTTda metodist (katta tarbiyachi)ning asosiy vazifasi nima? A) Binoni qo'riqlash va kirish-chiqishni nazorat qilish B) Bolalarni ovqatlantirish va oshxona ishini nazorat qilish C) Tarbiyachilarga metodik yordam berish va ta'lim sifatini kuzatish D) Ota-onalardan to'lov yig'ish va moliyaviy hisobotlarni yuritish To'g'ri javob: C) Tarbiyachilarga metodik yordam berish va ta'lim sifatini kuzatish ✔ Izoh: Metodist pedagoglarning kasbiy faoliyatini metodik jihatdan qo'llab-quvvatlaydi. 20. Ota-onalar majlisini interfaol shaklda o'tkazishga misol qaysi? A) Faqat qatnashuv qog'oziga imzo yig'ib, tarqatish B) Bir soatlik tayyor ma'ruzani savol-javobsiz, slaydlar yordamida o'qib berish C) Davra suhbati, vaziyatli masalalarni guruhlarda muhokama qilish D) Faqat buyruqlar va talablar ro'yxatini e'lon qilish To'g'ri javob: C) Davra suhbati, vaziyatli masalalarni guruhlarda muhokama qilish ✔ Izoh: Interfaol shakllar ota-onalarni faol ishtirokchiga aylantiradi. 21. Tayyorlov guruhi bolasining qaysi ko'nikmasi maktabga matematik tayyorlikni ko'rsatadi? A) Ko'p xonali sonlarni qo'shish va ko'paytirish B) 10 ichida sanash, sonlarni taqqoslash va oddiy masala yechish C) Tenglamalarni mustaqil tuzish va yechish D) Kasrlar va o'nli sonlar bilan murakkab amallar bajarish To'g'ri javob: B) 10 ichida sanash, sonlarni taqqoslash va oddiy masala yechish ✔ Izoh: Maktabga tayyorlikda asosiy son tasavvurlari va oddiy amallar muhim hisoblanadi. 22. Tayyorlov guruhida soat bilan tanishtirish odatda nimadan boshlanadi? A) Soat mexanizmini qismlarga ajratib ko'rishdan B) Butun soatni strelkalar holati bo'yicha aniqlashdan C) Elektron soat ekranidagi raqamlarni yod olishdan D) Soniyalarni sanash va qum soati bilan taqqoslab ko'rishdan To'g'ri javob: B) Butun soatni strelkalar holati bo'yicha aniqlashdan ✔ Izoh: Avval soat strelkalari va butun soat holati tushuntiriladi, bu keyingi o'rganish uchun asos bo'ladi. 23. BMTning bolalar huquqlari va farovonligi bilan shug'ullanuvchi jamg'armasi qanday nomlanadi? A) YUNISEF B) YUNESKO C) XMT D) JSST To'g'ri javob: A) YUNISEF ✔ Izoh: YUNISEF – BMTning Bolalar jamg'armasi bo'lib, butun dunyoda bolalar huquqlarini himoya qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 192 24. Maktabgacha yoshdagi bolada qaysi tafakkur turi ustun turadi? A) Faqat so'z-mantiqiy (verbal) tafakkur B) Ko'rgazmali-obrazli tafakkur C) Abstrakt-mantiqiy tafakkur D) Nazariy-ilmiy tafakkur To'g'ri javob: B) Ko'rgazmali-obrazli tafakkur✔ Izoh: Bola asosan obrazlar va tasavvurlar yordamida fikrlaydi. 25. Vaziyat: Melanxolik temperamentli bola tanbehdan keyin uzoq yig'ladi. Tarbiyachi keyingi safar nimaga e'tibor berishi kerak? A) Bolaga umuman gapirmay, xatolarini e'tiborsiz qoldirishga B) Fikrni yumshoq, yolg'iz holda va qo'llab-quvvatlovchi ohangda aytishga C) Tanbehni yanada qattiqroq aytib, bolani tanqidga chidashga va ko'nikishga o'rgatishga D) Boshqalar ham o'rgansin deb hamma oldida tanbeh berishga To'g'ri javob: B) Fikrni yumshoq, yolg'iz holda va qo'llab-quvvatlovchi ohangda aytishga ✔ Izoh: Sezgir bolalarga yumshoq va shaxsiy muloqot ko'proq foyda beradi. 26. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ilk matematik tasavvurlarni shakllantirishda asosiy faoliyat shakli qaysi? A) Sonlar va shakllar nomini jadvaldan qayta-qayta yodlash B) Daftarda yozma mashqlar va uyga beriladigan ko'chirish vazifalari C) Tarbiyachining ma'ruzasini jim tinglash va qoidalarni yod olish D) Didaktik o'yin va narsalar bilan amaliy harakatlar To'g'ri javob: D) Didaktik o'yin va narsalar bilan amaliy harakatlar ✔ Izoh: Bu yoshda bola bilimni o'yin va narsalar bilan bevosita harakat qilish orqali egallaydi. 27. Bolalar bilan birgalikda muhitni o'zgartirish nimani rivojlantiradi? A) Faqat tarbiyachining charchog'ini B) Mas'uliyat va tegishlilik hissini C) Hech narsani D) Faqat tartibsizlikni To'g'ri javob: B) Mas'uliyat va tegishlilik hissini ✔ Izoh: Bolalar o'z guruhini birga tashkil etganda unga ko'proq g'amxo'rlik qiladi. 28. Maktabgacha yoshdagi bolaning diqqati qanday xususiyatga ega? A) Umuman shakllanmagan, bola hech narsaga diqqatini qarata olmaydi B) To'liq ixtiyoriy, barqaror va uzoq muddat bir narsaga qaratiladi C) Faqat abstrakt va mavhum tushunchalarga uzoq vaqt qaratiladi D) Asosan ixtiyorsiz, yorqin va qiziq narsalarga tez qaratiladi To'g'ri javob: D) Asosan ixtiyorsiz, yorqin va qiziq narsalarga tez qaratiladi ✔ Izoh: Maktabgacha yoshda ixtiyorsiz diqqat ustun, ixtiyoriy diqqat esa asta-sekin rivojlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 193 29. Vaziyat: Tarbiyachi bir bolaning rasmlarida doim qora rang va qayg'uli tasvirlar borligini ko'rdi. To'g'ri yondashuv qaysi? A) Darhol bolani ruhiy kasal deb hisoblab, ota-onasiga shoshilinch davolanish boshlash kerakligini aytish B) Bolaga qora rangni taqiqlab, rang qalamlar orasidan uni butunlay olib qo'yish C) Rasmlarni yirtib tashlab, bolaga faqat quvnoq va yorqin narsalarni chizishni buyurish D) Bitta belgiga qarab xulosa chiqarmay, kuzatishni davom ettirib, kerak bo'lsa psixologga murojaat qilish To'g'ri javob: D) Bitta belgiga qarab xulosa chiqarmay, kuzatishni davom ettirib, kerak bo'lsa ✔ psixologga murojaat qilish Izoh: Rasmlar bola holati haqida signal berishi mumkin, ammo xulosa faqat tizimli kuzatish va mutaxassis bilan chiqariladi. 30. Vaziyat: Qurilish markazida kubiklar doim sochilib qoladi, bolalar ularni yig'ishtirmaydi. Eng samarali yechim qaysi? A) Kubiklarni olib qo'yib, faqat tarbiyachi ruxsati bilan berish B) Javonlarga kubik tasvirini yopishtirib, yig'ishtirishni o'yinga aylantirish C) Yig'ishtirmagan bolalarni jazolab, o'yindan mahrum qilish D) Tarbiyachining o'zi har kuni kubiklarni yig'ishtirib qo'yishi To'g'ri javob: B) Javonlarga kubik tasvirini yopishtirib, yig'ishtirishni o'yinga aylantirish ✔ Izoh: Tasvirli yorliqlar va o'yin shakli bolalarga tartibni mustaqil saqlashni o'rgatadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 194 33-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Duduqlanadigan bola guruhda gapirayotganda tarbiyachi qanday yo'l tutadi? A) Boshqa bolalarga uning o'rniga gapirtirib qo'yadi B) Shoshirmasdan, oxirigacha sabr bilan tinglaydi C) Uning gapini bo'lib, so'zni o'zi tugatib beradi D) «Tezroq va ravon gapir» deb undab turadi To'g'ri javob: B) Shoshirmasdan, oxirigacha sabr bilan tinglaydi✔ Izoh: Shoshirish va gapni bo'lish duduqlanishni kuchaytiradi; xotirjam muhit muhim. 2. Alohida ehtiyojli bolaning tashxisi haqidagi ma'lumot bilan qanday munosabatda bo'lish kerak? A) Ota-onalarning messenjer guruhida ochiq muhokama qilinadi B) Guruhdagi hamma ota-onalarga ehtiyot choralari ko'rishlari uchun majlisda e'lon qilinadi C) Ota-onalar burchagidagi axborot stendiga osib qo'yiladi D) Maxfiy saqlanadi va faqat bola bilan ishlaydigan mutaxassislarga ma'lum qilinadi To'g'ri javob: D) Maxfiy saqlanadi va faqat bola bilan ishlaydigan mutaxassislarga ma'lum qilinadi ✔ Izoh: Sog'liq haqidagi ma'lumot shaxsiy va maxfiy hisoblanadi. 3. Milliy qadriyatlar va madaniyatni maktabgacha ta'limda qanday singdirish maqsadga muvofiq? A) Boshqa xalqlar madaniyatini inkor qilish va kamsitish orqali B) Xalq o'yinlari, ertaklar, bayramlar va urf-odatlar orqali C) Faqat tarixiy sanalar va nomlarni yodlatish orqali D) Faqat tarbiyachi o'qiydigan uzun ma'ruzalar orqali To'g'ri javob: B) Xalq o'yinlari, ertaklar, bayramlar va urf-odatlar orqali ✔ Izoh: Bola milliy qadriyatlarni qiziqarli faoliyat va hayotiy tajriba orqali yaxshiroq o'zlashtiradi. 4. Vaziyat: Bolalar ertakni sahnalashtirishda qahramonlar ovozini o'zgartirib gapirishmoqda. Bu nimani rivojlantiradi? A) Faqat sanash va hisoblashni B) Faqat tinch o'tirish va sabrni C) Faqat qo'l mayda motorikasini D) Nutqning intonatsion ifodaliligini To'g'ri javob: D) Nutqning intonatsion ifodaliligini ✔ Izoh: Turli qahramon ovozida gapirish intonatsiya, ovoz kuchi va tempni boshqarishni o'rgatadi. 5. Vaziyat: Guruhda ko'p bola qoidaga rioya qilmay, tartibsizlik bo'lmoqda. Eng samarali yechim qaysi? A) Qoidabuzarlarni ro'yxatga yozib, har kuni ota-onalariga shikoyat yuborish B) Bolalarni ovozni ko'tarib tinchlantirish va eng shovqinlilarni jazolash C) Bolalar bilan birga oddiy qoidalarni ishlab chiqib, rasmlar bilan ilib qo'yish D) Qoidalarni bekor qilib, bolalarga kun davomida to'liq erkinlik berib qo'yib berish To'g'ri javob: C) Bolalar bilan birga oddiy qoidalarni ishlab chiqib, rasmlar bilan ilib qo'yish ✔ Izoh: Bolalar ishtirokida tuzilgan va ko'rgazmali qilib ko'rsatilgan qoidalar oson eslab qolinadi va bajariladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 195 6. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar bilan birgalikda guruh qoidalarini ishlab chiqdi va rasmlar bilan ilib qo'ydi. Qaysi soha birinchi navbatda rivojlanadi? A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish B) Jismoniy rivojlanish sohasi C) Matematik tasavvurlar sohasi D) Ijodiy rivojlanish sohasi To'g'ri javob: A) Ijtimoiy-hissiy rivojlanish✔ Izoh: Qoidalarni birga tuzish mas'uliyat, hamkorlik va o'zini boshqarishni rivojlantiradi. 7. Suv havzasi yonida sayr qilishda qaysi qoida to'g'ri? A) Bolalar suvga kattalarsiz yaqinlashmasligi va doim nazoratda bo'lishi B) Katta bolalarga kichiklarni suv yonida qarab turishni topshirish C) Suvning chuqurligini bolalarning o'ziga uzun tayoq bilan tekshirib ko'rishni topshirish D) Bolalarni suv bo'yida o'z holiga qo'yib, uzoqdan kuzatish To'g'ri javob: A) Bolalar suvga kattalarsiz yaqinlashmasligi va doim nazoratda bo'lishi ✔ Izoh: Suvga cho'kish tez va ovozsiz yuz berishi mumkin, shuning uchun doimiy nazorat zarur. 8. Vaziyat: Tarbiyachi kuzatuv natijalarini faqat yil oxirida yozib chiqmoqchi. Bu qanday kamchilik? A) Kamchilik yo'q, yil oxirida yozish vaqtni tejaydi B) Yil oxiridagi yozuv juda qisqa va umumiy bo'lib qoladi C) Ota-onalar yil davomidagi yakuniy natijalarni bir martada ko'rib xursand bo'ladi D) Muntazam kuzatuv bo'lmasa, o'z vaqtida yordam rejalashtirib bo'lmaydi To'g'ri javob: D) Muntazam kuzatuv bo'lmasa, o'z vaqtida yordam rejalashtirib bo'lmaydi ✔ Izoh: Kuzatuv doimiy bo'lishi va rejalashtirishga muntazam ta'sir qilishi kerak. 9. Vaziyat: Inklyuziv guruhda eshitishi zaif bola bor. Tarbiyachi nimaga e'tibor berishi kerak? A) Bolaga yuzlanib aniq gapirish va ko'rgazmali vositalardan ko'proq foydalanish B) Bolani doim chetda o'tqazib, faqat yozma topshiriqlar berib turish C) Bolani og'zaki mashg'ulotlardan butunlay ozod qilib, alohida stolga o'tqazib qo'yish D) Bola bilan gaplashmay, faqat ota-onasi orqali muloqot qilish To'g'ri javob: A) Bolaga yuzlanib aniq gapirish va ko'rgazmali vositalardan ko'proq foydalanish ✔ Izoh: Yuzga qarab gapirish, imo-ishora va rasmlar eshitishi zaif bolaga ma'lumotni yaxshiroq qabul qilish imkonini beradi. 10. Vaziyat: Tarbiyachi bolaning tez-tez jahli chiqishini kuzatdi. Birinchi qadam qanday bo'lishi kerak? A) Kuzatuvsiz darhol psixiatr qabuliga yo'llanma berish B) Bolani boshqa bolalardan ajratib, alohida o'tqazib qo'yish C) Bolaga «jahldor» deb laqab qo'yib, guruhda ogohlantirish D) Qaysi vaziyatlarda jahl chiqishini kuzatib yozib borish To'g'ri javob: D) Qaysi vaziyatlarda jahl chiqishini kuzatib yozib borish ✔ Izoh: Tizimli kuzatish xulqning sababini aniqlashga va to'g'ri yordam usulini tanlashga imkon beradi. 11. Nafas mashqlari (masalan, paxtani puflash) nutq uchun nima uchun foydali? A) Faqat o'yin uchun o'tkaziladi, nutqqa hech qanday foydasi yo'q B) Nutq nafasini — uzoq va bir tekis chiqariladigan havoni rivojlantiradi C) Ko'rishni yaxshilab, ko'z muskullarini mustahkamlaydi D) Qo'l va barmoq muskullari kuchini oshirishga xizmat qiladi To'g'ri javob: B) Nutq nafasini — uzoq va bir tekis chiqariladigan havoni rivojlantiradi ✔ Izoh: To'g'ri nutq nafasi so'z va gaplarni ravon aytishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 196 12. Vaziyat: Tarbiyachi kun tartibida bolalar markazlarda erkin faoliyat uchun yetarli vaqt qoldirmadi. Bu nimaga salbiy ta'sir qiladi? A) Tarbiyachining maoshi va ish haqiga B) Ovqatlanish sifati va menyu tarkibiga C) Bolaning tashabbusi va chuqur o'yin faoliyatiga D) Xonaning yoritilishi, harorati va shamollatilishiga To'g'ri javob: C) Bolaning tashabbusi va chuqur o'yin faoliyatiga✔ Izoh: Erkin faoliyat uchun yetarli vaqt bo'lmasa, bola o'yinni rivojlantira olmaydi. 13. Tarbiyachi guruhdagi bolaga ochiqdan-ochiq «sevimli» bola sifatida munosabatda bo'lishi qanday baholanadi? A) Noto'g'ri, chunki bu boshqa bolalarga nisbatan adolatsizlik tug'diradi B) Faqat bola mashg'ulotlarda a'lo natija ko'rsatsa to'g'ri hisoblanadi C) Ota-onasi bog'chaga ko'p yordam bersa, bu to'g'ri hisoblanadi D) To'g'ri, chunki bola yaxshi xulqi bilan bunday munosabatga loyiq bo'lgan To'g'ri javob: A) Noto'g'ri, chunki bu boshqa bolalarga nisbatan adolatsizlik tug'diradi ✔ Izoh: Tarbiyachi barcha bolalarga teng va adolatli munosabatda bo'lishi kerak. 14. «Olma» so'zining birinchi tovushi qaysi? A) [m] B) [a] C) [l] D) [o] To'g'ri javob: D) [o] ✔ Izoh: So'zning boshidagi tovushni ajratish fonematik eshitishni rivojlantiruvchi asosiy mashqlardan. 15. Vaziyat: Guruhga yangi kelgan bola har kuni ertalab onasidan ajrala olmay yig'laydi. Tarbiyachining eng to'g'ri harakati qaysi? A) Onani bola sezmasdan yashirincha ketishga majburlab, uni chalg'itish B) Onaga bolani bir hafta bog'chaga olib kelmay, uyda asta-sekin moslashtirishni aytish C) Ona bilan qisqa xayrlashuv marosimini kelishib, bolani mehr bilan qabul qilish D) Bolani yig'lagani uchun boshqalardan ajratib, burchakka qo'yib qo'yish To'g'ri javob: C) Ona bilan qisqa xayrlashuv marosimini kelishib, bolani mehr bilan qabul qilish ✔ Izoh: Qisqa va barqaror xayrlashuv marosimi hamda tarbiyachining iliq munosabati moslashuvni yengillashtiradi. 16. Eshitishida nuqsoni bo'lgan bola bilan ishlashda qaysi vosita qo'shimcha yordam beradi? A) Faqat bolaning orqasidan, sekin ovozda gapirish B) Ko'rgazmali materiallar, imo-ishora va rasmli ko'rsatmalar C) Faqat baland ovozli musiqa va qo'shiqlar orqali o'rgatib borish D) Faqat telefon yoki audio yozuv orqali muloqot qilish To'g'ri javob: B) Ko'rgazmali materiallar, imo-ishora va rasmli ko'rsatmalar ✔ Izoh: Ko'rish kanali orqali beriladigan ma'lumot eshitishdagi kamchilikni to'ldiradi. 17. Qishda muzli yo'lakda yurishda bolalarga nima o'rgatiladi? A) Muz ustida yugurib, sirpanib o'ynash va musobaqa qilish B) Muzlagan hovuz yoki ariq ustiga chiqib, muz qalinligini oyoq bilan sinab ko'rish C) Qo'llarni cho'ntakka solib, katta qadamlar bilan tez yurish D) Shoshilmasdan, kichik qadamlar bilan yurish va muzda o'ynamaslik To'g'ri javob: D) Shoshilmasdan, kichik qadamlar bilan yurish va muzda o'ynamaslik ✔ Izoh: Ehtiyotkor yurish va muzlagan suv havzalariga chiqmaslik jarohat va cho'kishning oldini oladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 197 18. Guruhdagi derazalar bo'yicha qaysi xavfsizlik talabi to'g'ri? A) Bolalar o'zi ocha olmaydigan va derazaga chiqa olmaydigan qilib jihozlash B) Derazalar oldiga bolalar chiqib tashqariga qarashi uchun stul qo'yib qo'yish C) Deraza tokchasida bolalar uchun o'yin burchagini tashkil etish D) Derazalarni bolalarning o'zi ochib-yopishiga ruxsat berish To'g'ri javob: A) Bolalar o'zi ocha olmaydigan va derazaga chiqa olmaydigan qilib jihozlash✔ Izoh: Ochiq derazadan yiqilish bolalar jarohatlanishining xavfli sabablaridan biri. 19. Yo'lda bolalar guruhini piyoda olib yurishda qaysi qoida to'g'ri? A) Bolalar juft-juft, oldida va ortida kattalar yuradi B) Bolalar o'zi istagancha tarqalib, erkin yuradi C) Bitta tarbiyachi eng oldinda yurib, ortiga qaramaydi D) Bolalar yo'lning qatnov qismidan bir qator bo'lib yuradi To'g'ri javob: A) Bolalar juft-juft, oldida va ortida kattalar yuradi ✔ Izoh: Oldi va ortidagi kattalar guruhni to'liq nazorat qiladi. 20. Bolalar rasm chizayotganda yorug'lik qanday tushishi tavsiya etiladi? A) O'ng tomondan, bolaning ish qo'li tomonidan B) Chap tomondan (o'naqay bolalar uchun) C) Faqat orqadan, yelka ustidan D) To'g'ridan, bolaning ko'ziga qarab To'g'ri javob: B) Chap tomondan (o'naqay bolalar uchun) ✔ Izoh: O'ng qo'l bilan ishlaganda yorug'lik chapdan tushsa, qo'l soya tushirmaydi. 21. Tarbiyachining birinchi tibbiy yordam asoslarini bilishi nima uchun zarur? A) Ota-onalarga bolaning kasalligi haqida aniq tashxis qo'yib berish uchun B) Tibbiy xodim kelguncha bola hayoti va sog'lig'ini saqlab qolish uchun C) Kasal bolalarga dori-darmon buyurish va retsept yozish uchun D) Shifokor o'rnini to'liq bosib, bolalarni o'zi davolay olish uchun To'g'ri javob: B) Tibbiy xodim kelguncha bola hayoti va sog'lig'ini saqlab qolish uchun ✔ Izoh: Birinchi yordam malakali yordam kelguncha holatni yomonlashtirmaslikka xizmat qiladi. 22. Lug'at ishining maqsadi nima? A) Faqat ovozni kuchaytirish va baland gapirishni o'rgatish B) Faqat she'r va qo'shiqlarni yodlatib, takrorlatish C) So'z boyligini oshirish va so'zlarni to'g'ri qo'llashni o'rgatish D) Faqat alifbo harflarini tanish va yozishni o'rgatish To'g'ri javob: C) So'z boyligini oshirish va so'zlarni to'g'ri qo'llashni o'rgatish ✔ Izoh: Lug'at ishi bolaning faol va passiv lug'atini kengaytiradi va so'zlarni ma'nosiga mos ishlatishni o'rgatadi. 23. Rag'batlantirish metodi qachon samarali bo'ladi? A) Bolaning aniq harakati o'z vaqtida va samimiy baholanganda B) Hamma bolalar doim bir xil so'zlar bilan va bir vaqtda maqtalganda C) Rag'bat uchun faqat sovg'a va shirinlik berilganda D) Maqtov oyiga bir marta, umumiy tarzda aytilganda To'g'ri javob: A) Bolaning aniq harakati o'z vaqtida va samimiy baholanganda ✔ Izoh: Aniq va o'z vaqtidagi maqtov bolaga qaysi xatti-harakati yaxshi ekanini tushunishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 198 24. Loydan yasash, rasm chizish va applikatsiya qaysi rivojlanish sohasiga kiradi? A) Ijodiy rivojlanish B) Bilish jarayoni C) Jismoniy rivojlanish D) Nutq va savodxonlik To'g'ri javob: A) Ijodiy rivojlanish✔ Izoh: Tasviriy faoliyat bolaning ijodiy qobiliyatlari va estetik idrokini rivojlantiradi. 25. Vaziyat: Tarbiyachi mashg'ulotni rejalashtirishda faqat tayyorlov guruhi darsligidan nusxa olib, kichik guruhda qo'llamoqchi. Bu qaysi tamoyilga zid? A) Yoshga moslik va individual yondashuv B) Hamkorlik va ochiqlik tamoyili C) Xavfsizlik va jismoniy salomatlik tamoyili D) Ochiqlik va shaffoflik tamoyili To'g'ri javob: A) Yoshga moslik va individual yondashuv ✔ Izoh: Faoliyat mazmuni bolalarning yoshi va rivojlanish darajasiga mos bo'lishi kerak. 26. Vaziyat: Guruhda bir bola boshqalarni urmoqda. Tarbiyachining to'g'ri harakati qaysi? A) Urgan bolani ham urib, unga «qanday og'riqligini» o'z tajribasida ko'rsatib qo'yish B) Urishni darhol to'xtatib, jabrlanganga yordam berish va sababini muhokama qilish C) Faqat jabrlangan bolani boshqa guruhga o'tkazib, masalani yopish D) Bolalar o'zlari hal qilsin deb, nizoga umuman aralashmay turish To'g'ri javob: B) Urishni darhol to'xtatib, jabrlanganga yordam berish va sababini muhokama qilish ✔ Izoh: Avval xavfsizlik ta'minlanadi, so'ng bolaga hissiyotni so'z bilan ifodalash va boshqa yo'llar bilan hal qilish o'rgatiladi. 27. Ertalab bolalarni qabul qilishda tarbiyachi nimaga e'tibor beradi? A) Faqat olib kelgan o'yinchog'i, shirinligi va sumkasidagi narsalarga B) Faqat ota-onaning kech qolgan-qolmaganiga C) Faqat kiyimining rangi va ozodaligiga D) Bolaning umumiy holati, kayfiyati va kasallik belgilariga To'g'ri javob: D) Bolaning umumiy holati, kayfiyati va kasallik belgilariga ✔ Izoh: Ertalabki qabulda kasal bolani o'z vaqtida aniqlash boshqalarga yuqishining oldini oladi. 28. Duduqlanish qanday nutq buzilishi? A) Faqat yozuvdagi harflarni almashtirib yoki tushirib yozish xatosi B) Ovozning burun orqali chiqishi va dimog'da gapirish holati C) Nutq ravonligining buzilishi: tovush, bo'g'inni takrorlash va to'xtalish D) Ayrim tovushlarni umuman talaffuz qila olmaslik yoki almashtirish To'g'ri javob: C) Nutq ravonligining buzilishi: tovush, bo'g'inni takrorlash va to'xtalish ✔ Izoh: Duduqlanishda nutq ritmi va ravonligi buziladi; bola bilan sabr va xotirjam muomala qilinadi. 29. Alohida ehtiyojli bolani guruhga moslashtirishda tengdoshlarning roli qanday? A) Tengdoshlar faqat xalaqit berib, bolaning rivojlanishini sekinlashtiradi B) Tengdoshlar bolaga kun bo'yi qarashga majbur qilinadi C) Tengdoshlar namunasi va yordami ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantiradi D) Tengdoshlarning hech qanday ta'siri yo'q, faqat kattalar muhim To'g'ri javob: C) Tengdoshlar namunasi va yordami ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantiradi ✔ Izoh: Birgalikdagi o'yin va muloqot tabiiy ijtimoiy o'rganish muhitini yaratadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 199 30. Ko'rishida nuqsoni bo'lgan bolaga yo'l ko'rsatishda qaysi qoida to'g'ri? A) Hech narsa demay, qo'lidan tortib tezroq olib ketish B) Uni orqasidan sekin itarib, yo'nalishni ko'rsatmasdan yurish C) Tirsagingizni ushlatib, yo'nalish va to'siqlarni og'zaki aytib borish D) Uni mustaqillikka o'rgatish uchun yolg'iz yo'lga qo'yib yuborib, orqasidan kuzatish To'g'ri javob: C) Tirsagingizni ushlatib, yo'nalish va to'siqlarni og'zaki aytib borish✔ Izoh: Bola kattaning tirsagini ushlab, uning harakatini sezadi; og'zaki izohlar xavfsizlikni oshiradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 200 34-variant Mashq testlari • bitta to'g'ri javob 1. Maktabgacha yoshda xayol (tasavvur) qanday rivojlanadi? A) O'yin, ertak va ijodiy faoliyat orqali faol rivojlanadi B) Bu yoshda xayol umuman bo'lmaydi, u faqat maktab yoshida paydo bo'ladi C) Faqat televizor va multfilmlar orqali rivojlanadi D) Faqat maktabda maxsus darslar orqali rivojlanadi To'g'ri javob: A) O'yin, ertak va ijodiy faoliyat orqali faol rivojlanadi✔ Izoh: Rolli o'yin, ertak va tasviriy faoliyat bolada ijodiy tasavvurni boyitadi. 2. Tarbiyachi va ota-ona o'rtasida tarbiya usullari bo'yicha kelishmovchilik bor. Qaysi yondashuv to'g'ri? A) Ota-ona istagan har qanday usulni so'zsiz qo'llay boshlash B) Tarbiyachi o'zining kasbiy fikrini ota-onaga majburlab, har qanday yo'l bilan o'tkazishi C) Bola manfaatini asos qilib, ikki tomon fikrini tinglab yechim izlash D) Kelishib bo'lmagani uchun muloqotni butunlay to'xtatish To'g'ri javob: C) Bola manfaatini asos qilib, ikki tomon fikrini tinglab yechim izlash ✔ Izoh: Bola manfaati har ikki tomon uchun umumiy maqsad bo'lib, kelishuvga asos bo'ladi. 3. Bolaning portfoliosi ota-onalar bilan hamkorlikda nimaga xizmat qiladi? A) Bolalarni yutuqlariga qarab reytingga ajratib, e'lon qilishga B) Bolalarni bir-biri bilan solishtirib, guruhdagi eng yaxshi va eng sust bolani aniqlashga C) Bolaning ishlari va rivojlanish dinamikasini ko'rgazmali ko'rsatishga D) Faqat tekshiruvchilarga ko'rsatish uchun hisobot berishga To'g'ri javob: C) Bolaning ishlari va rivojlanish dinamikasini ko'rgazmali ko'rsatishga ✔ Izoh: Portfolio bolaning individual yutuqlarini yig'ib, oila bilan muloqotni boyitadi. 4. «Qancha?» savoli bolada nimani aniqlashga qaratilgan? A) Narsaning qatordagi o'rnini B) Narsaning joylashgan tomonini C) Narsaning rangini D) Narsalar miqdorini To'g'ri javob: D) Narsalar miqdorini ✔ Izoh: «Qancha?» savoli miqdor sonini, «nechanchi?» savoli esa tartib sonini aniqlaydi. 5. Tarbiyachining o'z hissiyotlarini boshqarishi nima uchun muhim? A) Faqat rahbariyatga yoqish va yaxshi tavsifnoma olish uchun B) Bu muhim emas, chunki bolalar kattalar kayfiyatini sezmaydi C) Bolalar uchun xavfsiz va xotirjam muhit yaratish, namuna bo'lish uchun D) Ota-onalarni tinchlantirib, ulardan hech qanday shikoyat kelmasligi uchun To'g'ri javob: C) Bolalar uchun xavfsiz va xotirjam muhit yaratish, namuna bo'lish uchun ✔ Izoh: Bolalar kattalarning hissiy holatini sezadi va unga taqlid qiladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 201 6. Vaziyat: Bolalar sayrda shoxchalar va barglardan «uy» qurishmoqda. Tarbiyachining eng yaxshi munosabati qaysi? A) Xavfsizlikni kuzatib, savollar orqali loyihani qo'llab-quvvatlash B) Darhol to'xtatib, bolalarni jihozlangan maydonchaga qaytarish C) Faqat o'zi qurib ko'rsatib, bolalarni tomosha qildirish D) Barglarni tashlab yuborib, qo'llarni yuvishga olib borish To'g'ri javob: A) Xavfsizlikni kuzatib, savollar orqali loyihani qo'llab-quvvatlash✔ Izoh: Tabiiy materiallar bilan erkin qurish ijodkorlik, hamkorlik va muammo yechishni rivojlantiradi. 7. Vaziyat: Rolli o'yin markazida bolalar har kuni bir xil «oila» o'yinini qisqa takrorlab, tez zerikmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ekskursiya, kitob yoki yangi atributlar orqali taassurot berib, syujetni boyitish B) Rolli o'yin markazini vaqtincha yopib qo'yib, o'yinchoqlarni olib qo'yish C) Bolalarga boshqa markazga o'tib, tarbiyachi tanlagan o'yinni o'ynashni buyurish D) Hech narsa qilmay, bolalar o'zlari yangi o'yin topishini sabr bilan kutish To'g'ri javob: A) Ekskursiya, kitob yoki yangi atributlar orqali taassurot berib, syujetni boyitish ✔ Izoh: Yangi bilim va atributlar o'yin syujetini rivojlantirib, qiziqishni qaytaradi. 8. Vaziyat: Bola «Men qizman, qurilish markaziga bormayman» dedi. Tarbiyachi qanday munosabat bildiradi? A) Har bir markazda qiz va o'g'il bolalar o'ynay olishini tushuntirib, qiziqtirish B) Bolaning fikrini so'ramay, uni majburan qurilish markaziga olib borish C) Bolani gapi uchun koyib, boshqa bolalar oldida noto'g'ri deb aytish D) Bu fikrni tasdiqlab, qiz bolani faqat qo'g'irchoqlar va oshxona markaziga yo'naltirish To'g'ri javob: A) Har bir markazda qiz va o'g'il bolalar o'ynay olishini tushuntirib, qiziqtirish ✔ Izoh: Gender stereotiplarsiz yondashuv har bir bolaga barcha turdagi faoliyatda o'zini sinab ko'rish imkonini beradi. 9. Konvensiyaga ko'ra bolaning o'z fikrini bildirish huquqi qanday amalga oshiriladi? A) Bolaning har qanday talabi va xohishi so'zsiz bajarilishi kerak B) Bola fikri faqat 18 yoshdan keyin, voyaga yetganda hisobga olinadi C) Bolaga oid masalalarda uning fikri yoshi va yetukligiga qarab inobatga olinadi D) Bolaning fikri hech qachon so'ralmaydi, chunki qarorni faqat kattalar qabul qiladi To'g'ri javob: C) Bolaga oid masalalarda uning fikri yoshi va yetukligiga qarab inobatga olinadi ✔ Izoh: Bolaning fikri tinglanadi va uning yoshi hamda yetukligiga mos ravishda hisobga olinadi. 10. MTT va maktab o'rtasidagi uzviylik nimani nazarda tutadi? A) Bolalarni bog'chada besh ballik baholash tizimi bilan o'qitish B) Ta'lim mazmuni va usullaridagi izchillik, bolaning silliq o'tishi C) Maktab va bog'chaning bir binoda yoki bir hovlida joylashishi D) Bog'chada maktabning birinchi sinf dasturini to'liq va oldindan o'tib qo'yish To'g'ri javob: B) Ta'lim mazmuni va usullaridagi izchillik, bolaning silliq o'tishi ✔ Izoh: Uzviylik maktabgacha va boshlang'ich ta'lim o'rtasidagi bog'liqlik va davomiylikdir. 11. Tasniflashni o'rgatishning boshlang'ich bosqichida bolaga nechta belgi bo'yicha guruhlash taklif etiladi? A) Bitta belgi bo'yicha B) To'rtta belgi bo'yicha C) Beshta belgi bo'yicha D) Belgisiz, tasodifiy To'g'ri javob: A) Bitta belgi bo'yicha ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 202 Izoh: Murakkablik asta-sekin oshiriladi: avval bitta, keyin ikki va undan ko'p belgi. 12. Barmoq o'yinlari qaysi yoshdan boshlab foydali? A) Erta yoshdan, chaqaloqlikdan boshlab B) Faqat maktab yoshidan, yozuvga o'tganda C) Faqat 6 yoshdan, tayyorlov guruhida D) Faqat kattalar uchun, reabilitatsiyada To'g'ri javob: A) Erta yoshdan, chaqaloqlikdan boshlab✔ Izoh: Barmoq o'yinlari mayda motorika va nutqni erta yoshdan rag'batlantiradi. 13. Vaziyat: 4 yoshli bola stol ostida «yirtqich bor» deb qo'rqmoqda. Tarbiyachi nima qiladi? A) Qo'rquvni yanada kuchaytiruvchi, stol ostidagi yirtqichlar haqidagi hikoya aytish B) «Qo'rqoq» deb kulib, boshqa bolalarni ham kulishga undab qo'yish C) Qo'rquvni jiddiy qabul qilib, birga tekshirib, bolani tinchlantirish D) Bolani o'zi qo'rquvini yengsin deb yolg'iz stol yoniga qoldirish To'g'ri javob: C) Qo'rquvni jiddiy qabul qilib, birga tekshirib, bolani tinchlantirish ✔ Izoh: Bu yoshda xayoliy qo'rquvlar tabiiy; kattalarning xotirjam qo'llab-quvvatlashi xavfsizlik hissini beradi. 14. Vaziyat: Bola tarbiyachining ko'rsatmasini bir martada tushunmay, qayta-qayta so'raydi. Tarbiyachi nima qiladi? A) Ko'rsatmani faqat bir marta aytish qoidasini o'rnatish B) Bolani «tushunmaydi» deb belgilab, topshiriqni boshqa bolaga berib qo'yish C) Ko'rsatmani qisqa bo'laklarga bo'lib, ko'rgazma bilan qayta tushuntirish D) Bolani boshqalar oldida diqqatsizligi uchun koyib qo'yish To'g'ri javob: C) Ko'rsatmani qisqa bo'laklarga bo'lib, ko'rgazma bilan qayta tushuntirish ✔ Izoh: Qisqa va ko'rgazmali ko'rsatmalar bolaning eshitib eslab qolish imkoniyatiga mos. 15. Ota-onalarni guruh hayotiga jalb qilishning samarali usuli qaysi? A) Guruh ishlaridan uzoq tutib, faqat natijalarni xabar qilish B) Bayram, ekskursiya va loyihalarda ishtirok etishga taklif qilish C) Faqat yig'ilishlarga majburiy chaqirib, kelmagan ota-onalarni qayd etib borish D) Faqat moddiy yordam va sovg'alar so'rab murojaat qilish To'g'ri javob: B) Bayram, ekskursiya va loyihalarda ishtirok etishga taklif qilish ✔ Izoh: Birgalikdagi faoliyat ota-onalarni sherikka aylantiradi va bolalarga quvonch bag'ishlaydi. 16. Ota-onalar bilan ishlashda «uyga tashrif» qanday maqsadda o'tkaziladi? A) Ota-onalarni ogohlantirmasdan kelib, ularni kutilmagan paytda tekshirib, nazorat qilish uchun B) Uy jihozlari va oilaning moddiy ahvolini baholab, hisobot yozish uchun C) Oila roziligi bilan uy muhitini bilib, birgalikda tavsiya ishlab chiqish uchun D) Oilaning turmush sharoitini tekshirib, kamchiliklar uchun ayblash uchun To'g'ri javob: C) Oila roziligi bilan uy muhitini bilib, birgalikda tavsiya ishlab chiqish uchun ✔ Izoh: Uyga tashrif oila roziligi bilan, hurmat va xushmuomalalik doirasida o'tkaziladi. 17. Bolaning o'yin va dam olish huquqi bog'cha amaliyotida qanday aks etadi? A) O'yin vaqti mashg'ulotlar bilan to'liq almashtirilib, bilimga yo'naltiriladi B) O'yin faqat yaxshi xulq uchun mukofot sifatida, mashg'ulotdan keyin beriladi C) Kun tartibida erkin o'yin va dam olish uchun yetarli vaqt ajratiladi D) O'yin faqat dam olish kunlari, uyda ruxsat etiladi To'g'ri javob: C) Kun tartibida erkin o'yin va dam olish uchun yetarli vaqt ajratiladi ✔ Izoh: O'yin bolaning huquqi va maktabgacha yoshdagi yetakchi faoliyatdir. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 203 18. Bolalar ishlari va fotosuratlarini guruh devorlarida qayerga joylashtirish kerak? A) Faqat tarbiyachi xonasiga B) Faqat yo'lakka C) Shiftga yaqin D) Bolalar ko'z darajasida To'g'ri javob: D) Bolalar ko'z darajasida✔ Izoh: Bolalar o'z ishlarini ko'rib, ular haqida gapirishi uchun ko'z darajasida joylashtiriladi. 19. Ilk yoshdagi (1–3) bolaning tafakkuri qanday turga mansub? A) Ko'rgazmali-harakatli B) Abstrakt C) Gipotetik-deduktiv (formal) D) So'z-mantiqiy To'g'ri javob: A) Ko'rgazmali-harakatli ✔ Izoh: Bu yoshda bola masalani bevosita narsalar bilan harakat qilish orqali yechadi. 20. Qaysi juftlik tekis shakl va unga mos hajmli jismni to'g'ri ko'rsatadi? A) Doira – shar B) Uchburchak – shar C) Doira – kub D) Kvadrat – silindr To'g'ri javob: A) Doira – shar ✔ Izoh: Sharning har qanday kesimi doira bo'lgani uchun doira va shar bir-biriga mos keladi. 21. Vaziyat: Bola tez-tez boshqalarning o'yiniga aralashib, ularni buzmoqda. Bunday xulq ko'pincha nimani ko'rsatadi? A) Eshitish qobiliyati yo'qligi yoki juda pastligini B) Aqliy zaiflik va rivojlanish kechikishini C) Bolaning tabiatan yovuz va shafqatsizligini D) O'yinga qo'shilish ko'nikmasi yetishmasligini To'g'ri javob: D) O'yinga qo'shilish ko'nikmasi yetishmasligini ✔ Izoh: Bolaga «Men ham o'ynasam bo'ladimi?» kabi qo'shilish usullarini o'rgatish kerak. 22. Ota-ona bolasining bog'chada jarohat olgani haqida tarbiyachidan emas, boshqa ota-onadan eshitib, norozi bo'ldi. Bu holat qanday xatoni ko'rsatadi? A) Boshqa ota-onaning ma'lumot tarqatishdagi xatosini B) Hech qanday xato yo'qligini, bu odatiy holat ekanini C) Ota-onaning ortiqcha xavotiri va hamma narsaga shubha bilan qarashini D) Jarohat haqida ota-onani o'z vaqtida xabardor qilmaslikni To'g'ri javob: D) Jarohat haqida ota-onani o'z vaqtida xabardor qilmaslikni ✔ Izoh: Bola bilan sodir bo'lgan har qanday hodisa haqida ota-ona darhol tarbiyachidan xabar topishi kerak. 23. Vaziyat: Tarbiyachi bolalar o'yinini kuzatayotganda bir bola doim faqat «buyruq beruvchi» rolni olishini sezdi. Nima qilishi mumkin? A) Bolani o'yindan chetlatib, bugun faqat kuzatuvchi bo'lib turishga qo'yish B) Bolani doim boshliq qilib qoldirib, qolganlarga unga bo'ysunishni o'rgatish C) Rollarni almashtirish an'anasini kiritib, boshqalarga ham yetakchilik imkonini berish D) Bolani hamma oldida tanqid qilib, boshqalarga buyruq bermaslikni aytish To'g'ri javob: C) Rollarni almashtirish an'anasini kiritib, boshqalarga ham yetakchilik imkonini ✔ berish Izoh: Rollarni almashtirish har bir bolaga turli tajriba va adolatni ta'minlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 204 24. Ota-onalar bilan muloqotda «biz» so'zidan foydalanish nimaga xizmat qiladi? A) Tarbiyachining kasbiy ustunligini ko'rsatishga B) Ota-onaning mavqeini pasaytirib, kamsitishga C) Mas'uliyatni boshqalarga taqsimlab, undan qochishga D) Hamkorlik va umumiy maqsadni ta'kidlashga To'g'ri javob: D) Hamkorlik va umumiy maqsadni ta'kidlashga✔ Izoh: «Biz birgalikda...» ifodasi bola manfaatiga qaratilgan sheriklikni ko'rsatadi. 25. Didaktik o'yin tuzilmasiga nima kirmaydi? A) O'yin qoidalari B) Didaktik vazifa C) O'yin harakatlari D) Majburiy uy vazifasi To'g'ri javob: D) Majburiy uy vazifasi ✔ Izoh: Didaktik o'yin didaktik vazifa, o'yin vazifasi, o'yin harakatlari, qoidalar va natijadan iborat. 26. Ota-ona 4 yoshli bolasiga 100 gacha sonlarni mexanik yod oldirmoqda. Tarbiyachi qanday maslahat beradi? A) Yod aytishdan ko'ra narsalarni sanab, miqdorni tushunishga e'tibor berishni B) Bolani har kuni sonlar bo'yicha og'zaki imtihondan o'tkazishni C) Matematikani bola maktabga borguncha butunlay to'xtatib qo'yishni D) Yod oldirishni mingtagacha davom ettirib, har kuni tekshirib borishni To'g'ri javob: A) Yod aytishdan ko'ra narsalarni sanab, miqdorni tushunishga e'tibor berishni ✔ Izoh: Son so'zlarini yodlash son tushunchasini anglatmaydi; miqdorni amaliy anglash muhimroq. 27. Tarbiyachining bolalarni bir-biri bilan solishtirib, «Sen falonchidek bo'l» deyishi qanday oqibatga olib keladi? A) Har bir bola namunali bolaga o'xshashga harakat qilib, tezda va sezilarli yaxshilanadi B) Bolalar o'rtasida do'stlik va bir-biriga yordam mustahkamlanadi C) Bolaning o'ziga bahosi pasayadi, bolalar o'rtasida xafagarchilik kuchayadi D) Hech qanday ta'sir qilmaydi, chunki bolalar bunday gaplarni unutadi To'g'ri javob: C) Bolaning o'ziga bahosi pasayadi, bolalar o'rtasida xafagarchilik kuchayadi ✔ Izoh: Solishtirish bolani kamsitadi; uni o'zining oldingi yutuqlari bilan solishtirish to'g'ri. 28. Piaget bo'yicha operatsiyalardan oldingi bosqichdagi bolaga xos xususiyat qaysi? A) Egotsentrizm — vaziyatni faqat o'z nuqtai nazaridan ko'rish B) Murakkab mantiqiy isbotlar va deduktiv xulosalar chiqarish C) Abstrakt gipotezalar tuzib, ularni mantiqan tekshirib ko'rish D) Ilmiy tajribani o'zgaruvchilarni ajratib rejalashtirish To'g'ri javob: A) Egotsentrizm — vaziyatni faqat o'z nuqtai nazaridan ko'rish ✔ Izoh: Bu yoshdagi bola boshqa odam boshqacha ko'rishi yoki o'ylashini qiyinchilik bilan tushunadi. 29. Qaysi faoliyat tabiat bilan tanishtirish (ekologik bilish) ga kiradi? A) Qog'ozdan samolyot va qayiq yasab, uchirish musobaqasini o'tkazish B) Ertakni rollarga bo'lib sahnalashtirish C) Musiqa ostida raqs harakatlarini o'rganish D) Tabiat burchagidagi o'simliklarni parvarish qilish va kuzatish To'g'ri javob: D) Tabiat burchagidagi o'simliklarni parvarish qilish va kuzatish ✔ Izoh: O'simliklarni parvarish qilish va kuzatish tirik tabiat haqida bevosita tajriba beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 205 30. Ovqat tarqatishda issiq taomlar bo'yicha qaysi xavfsizlik qoidasi to'g'ri? A) Bolalar issiq qozondan o'zlari cho'mich bilan ovqat oladi B) Taom mos haroratda beriladi, qaynoq idishlar bolalardan uzoqda turadi C) Qaynoq choynak va qozon bolalar stolining o'rtasiga, qo'l yetadigan joyga qo'yiladi D) Ovqat tez sovishi uchun bolalar ustida aralashtirib turiladi To'g'ri javob: B) Taom mos haroratda beriladi, qaynoq idishlar bolalardan uzoqda turadi✔ Izoh: Qaynoq idishlar bolalar uchun kuyish xavfini tug'diradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 206 Suhbat bileti 1 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun tarbiyachi kasbini tanladingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Men bu kasbni ongli ravishda tanladim. Birinchidan, bolalar bilan ishlash menga quvonch beradi: ularning har kuni yangi narsani o'rganishini ko'rish katta mamnuniyat. Ikkinchidan, maktabgacha yosh shaxs shakllanishining eng muhim davri ekanini bilaman — bu yoshda olingan ko'nikmalar, odatlar va o'ziga ishonch butun hayotga ta'sir qiladi. Uchinchidan, men sabrli, kuzatuvchan va ijodkorman, bu fazilatlar tarbiyachi uchun zarur. Amaliyot davrida guruhda ishlab, bolalar bilan til topisha olishimni va bu ish menga charchoq emas, kuch berishini his qildim. Men uchun tarbiyachi — shunchaki bolaga qarovchi emas, balki uning rivojlanishiga yo'l ochib beruvchi, oilaga hamkor bo'lgan mutaxassis. Shu mas'uliyatni his qilib, bu sohada uzoq va sifatli ishlashni maqsad qilganman. 2. Maktabgacha yoshdagi bola rivojlanishida o'yinning o'rni qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'yin — maktabgacha yoshdagi bolaning yetakchi faoliyati. Bola o'yin orqali dunyoni o'rganadi, kattalar hayotini taqlid qiladi va o'z his-tuyg'ularini ifodalaydi. O'yinning ahamiyatini rivojlanish sohalari bo'yicha ko'rish mumkin: syujetli-rolli o'yinda nutq va muloqot rivojlanadi, qoidali o'yinlarda o'zini boshqarish va navbat kutish shakllanadi, qurilish va konstruktor o'yinlarida fazoviy tasavvur va mayda motorika o'sadi, harakatli o'yinlar jismoniy rivojlanishga xizmat qiladi. Tarbiyachining vazifasi — o'yin uchun vaqt, joy va materiallar yaratish, bolaning tashabbusini qo'llab-quvvatlash, kerak bo'lsa, o'yinga sherik sifatida qo'shilib, uni boyitish. Muhimi, o'yinni bolaga majburlab bermaslik, balki uning qiziqishidan kelib chiqib tashkil etish. Shuning uchun men mashg'ulotlarning ham katta qismini o'yin shaklida o'tkazishga harakat qilaman. 3. Tarbiyachi bolaga nisbatan jismoniy jazo qo'llashi mumkinmi? Fikringizni asoslang. Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, hech qanday holatda mumkin emas. Jismoniy jazo — urish, turtish, qattiq ushlab silkitish, qulog'idan cho'zish kabi har qanday harakat bola huquqlarining qo'pol buzilishi va qonunga ham, kasb etikasiga ham ziddir. Bunga ruhiy bosim — qo'rqitish, kamsitish, ovozni baland ko'tarib baqirish, boshqa bolalar oldida masxara qilish ham kiradi. Bunday usullar bolada qo'rquv, tajovuzkorlik va o'ziga ishonchsizlik uyg'otadi, xulq-atvorni esa yaxshilamaydi. Men nomaqbul xulqqa ijobiy usullar bilan javob beraman: aniq va oddiy qoidalar, yaxshi xulqni maqtash, bolaning his-tuyg'usini nomlash, muqobil harakat taklif qilish, tinchlanish uchun qisqa vaqt va joy berish. Agar o'zim charchasam yoki asabiylashsam, vaziyatdan bir lahza chetlanib, hamkasbimdan yordam so'rayman. Bola xavfsizligi va qadr-qimmati har doim birinchi o'rinda turadi. 4. Guruhda kun tartibi qanday tuziladi va u nima uchun muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kun tartibi bolaning yoshi, sog'lig'i va MTTda bo'lish vaqtiga mos tuziladi. Odatda u quyidagi qismlardan iborat: ertalabki qabul va erkin o'yin, ertalabki badantarbiya, nonushta, tashkil etilgan mashg'ulotlar yoki markazlardagi faoliyat, sayr, tushlik, tushki uyqu, uyqudan keyingi chiniqtiruvchi mashqlar, kechki ovqat yoki tamaddi, erkin o'yin va ota-onaga topshirish. Kun tartibining ahamiyati shundaki, takrorlanuvchi tartib bolaga xavfsizlik va barqarorlik hissini beradi, u keyin nima bo'lishini biladi va kamroq xavotirlanadi. Bundan tashqari, faollik va dam olishning to'g'ri almashinuvi charchoqning oldini oladi, gigiyena va mustaqillik ko'nikmalari shakllanadi. Shu bilan birga, tartib qotib qolgan bo'lmasligi kerak: ob-havo, bolalarning kayfiyati yoki qiziqishiga qarab men uni oqilona moslashtiraman. 5. Vaziyat: yangi kelgan bola ertalab onasidan ajrala olmay, uzoq yig'layapti. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo bu tabiiy moslashuv reaksiyasi ekanini tushunaman va bolani ham, onani ham xotirjam kutib olaman. Onaga qisqa va ishonchli xayrlashishni maslahat beraman: «Tushlikdan keyin kelaman» deb aniq aytsin va yashirincha ketmasin, aks holda bolaning ishonchi yo'qoladi. Bolani quchoqlab yoki yonida Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 207 o'tirib, his-tuyg'usini nomlayman: «Onangni sog'inding, tushunaman». So'ng diqqatini qiziqarli narsaga — sevimli o'yinchog'i, suv bilan o'yin, akvarium yoki kitobga qaratib, boshqa bolalarga asta-sekin tanishtiraman. Uydan sevimli o'yinchoq olib kelishga ruxsat beraman. Ota-ona bilan kelishib, dastlabki kunlarda bolaning bog'chada bo'lish vaqtini qisqa qilib, asta-sekin uzaytirishni taklif qilaman. Kun davomida bolaning holatini kuzataman va kechqurun onaga ijobiy lahzalar haqida aytib beraman. Yig'i uzoq davom etsa yoki bola ovqat yemasa, psixolog bilan maslahatlashaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 208 Suhbat bileti 2 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingiz haqingizda va pedagogik tajribangiz haqida qisqacha gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni uch qismga bo'lib beraman: ta'lim, tajriba va natijalar. Avval qaysi ta'lim muassasasida qaysi yo'nalish bo'yicha o'qiganimni va qanday malaka oshirish kurslarida qatnashganimni aytaman. Keyin amaliy tajribam: qaysi MTTda, qaysi yosh guruhida, necha yil ishlaganim, asosiy vazifalarim — mashg'ulot rejalashtirish, kuzatuv olib borish, ota-onalar bilan ishlash. Tajriba kam bo'lsa, amaliyot davri, ko'ngillilik yoki bolalar bilan bog'liq boshqa faoliyatimni misol qilaman. Uchinchi qismda aniq natijalarni keltiraman: masalan, guruhda kitob burchagini tashkil qilib, bolalarning kitobga qiziqishi ortgani yoki moslashuv davrini yengillashtirgan usullarim. Oxirida o'zimning shaxsiy fazilatlarim — sabr, mas'uliyat, jamoada ishlay olish — va nega aynan shu lavozimga mos ekanimni qisqa bayon qilaman. Javob halol va ortiqcha bo'rttirishsiz bo'lishi muhim. 2. Bolalarda nutq rivojlanishi qanday kechadi va tarbiyachi uni qanday qo'llab-quvvatlaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Nutq bosqichma-bosqich rivojlanadi: birinchi yilda g'o'ldirash va birinchi so'zlar, ikki yoshga yaqin ikki so'zli iboralar, uch yoshda oddiy gaplar, to'rt-besh yoshda bog'lanishli nutq, savollar ko'payishi va hikoya qilish paydo bo'ladi. Har bir bolaning sur'ati turlicha, lekin umumiy bosqichlarni bilish kechikishni o'z vaqtida payqashga yordam beradi. Tarbiyachi nutqni bir necha yo'l bilan qo'llab-quvvatlaydi. Birinchidan, o'zi aniq, to'g'ri va boy nutq namunasini ko'rsatadi. Ikkinchidan, kun davomida bola bilan ko'p gaplashadi, harakatlarini izohlaydi, ochiq savollar beradi. Uchinchidan, kitob o'qish, ertak aytish, she'r yodlash, barmoq o'yinlari, rasm bo'yicha hikoya tuzish kabi faoliyatlarni muntazam o'tkazadi. To'rtinchidan, bolaning gapini bo'lmasdan tinglaydi va xatoni tanqid qilmay, to'g'ri shaklda takrorlab beradi. 3. Bolalar va oilalar haqidagi ma'lumotlarning maxfiyligini qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola va oila haqidagi ma'lumot — sog'lig'i, oiladagi vaziyat, rivojlanishdagi qiyinchiliklar, manzil va telefon raqamlar — faqat ish uchun kerakli doirada ishlatiladi. Men bunday ma'lumotni boshqa ota- onalarga, tanishlarimga yoki ijtimoiy tarmoqlarda aytmayman. Hamkasblar bilan ham faqat bola manfaati uchun zarur bo'lganda, masalan, psixolog yoki hamshira bilan maslahatlashganda muhokama qilaman. Hujjatlar, kuzatuv daftarlari va portfoliolarni begona ko'z tushmaydigan joyda saqlayman. Ota- ona bilan bolaning muammosi haqida boshqa ota-onalar eshitmaydigan joyda, alohida gaplashaman. Boshqa ota-ona «falon bola nega bunday?» deb so'rasa, xushmuomalalik bilan boshqa oilalar haqida gapira olmasligimni tushuntiraman. Faqat bitta istisno bor: agar bola hayoti yoki xavfsizligiga tahdid borligiga shubha tug'ilsa, belgilangan tartibda rahbariyatga xabar beraman, chunki bunda bola himoyasi birinchi o'rinda. 4. Tarbiyaviy mashg'ulotni qanday rejalashtirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Rejalashtirishni maqsaddan boshlayman: mashg'ulot oxirida bolalar nimani bilishi, qila olishi yoki his qilishi kerak. Maqsad dastur talablari, bolalarning yosh xususiyatlari va kuzatuv natijalariga asoslanadi. Keyin mavzuni haftalik tematik reja bilan bog'layman va bolalarning qiziqishlarini hisobga olaman. Mashg'ulot tuzilishi odatda uch qismdan iborat: qiziqtiruvchi kirish — topishmoq, syurpriz yoki muammoli vaziyat; asosiy qism — o'yin, tajriba, amaliy faoliyat, bunda bolalar faol ishtirok etadi; yakun — nima qilganimizni eslash va har bir bolaning harakatini rag'batlantirish. Materiallarni oldindan tayyorlayman, ular xavfsiz va yoshga mos bo'lishi kerak. Davomiylikni yoshga moslayman, kichiklarga qisqaroq. Turli darajadagi bolalar uchun oson va murakkabroq variant o'ylab qo'yaman. Mashg'ulotdan keyin qisqa tahlil qilaman: nima yaxshi bo'ldi, nimani o'zgartirish kerak. 5. Vaziyat: guruhdagi uch yoshli bola boshqa bolalarni tez-tez tishlaydi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 209 Avval jabrlangan bolaga e'tibor qarataman: uni tinchlantiraman, tishlangan joyni ko'zdan kechiraman, kerak bo'lsa hamshiraga ko'rsataman va ota-onasiga xolis xabar beraman. Tishlagan bolaga qisqa, xotirjam va qat'iy aytaman: «Tishlash mumkin emas, bu og'riydi». Uni uyaltirmayman va jazolamayman. Keyin sababni aniqlash uchun kuzatuv olib boraman: qachon, kim bilan, qanday vaziyatda tishlaydi. Bu yoshda tishlash ko'pincha nutq yetarli emasligi, charchoq, o'yinchoq talashish yoki tish chiqishi bilan bog'liq bo'ladi. Sababga qarab choralar ko'raman: bolaga so'z bilan ifodalashni o'rgataman — «Menga ber», «Yoqmayapti»; xavfli vaziyatlarda yaqinroq turaman; o'yinchoqlardan bir nechtadan bo'lishini ta'minlayman; kerak bo'lsa tishlash uchun xavfsiz narsa taklif qilaman. Ota-ona bilan ayblamasdan gaplashib, uyda ham bir xil yondashuvni kelishib olamiz. Holat davom etsa, psixolog bilan maslahatlashaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 210 Suhbat bileti 3 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kasbiy rivojlanishingiz uchun nimalar qilyapsiz va qanday rejalaringiz bor? Namunaviy javob / yechim:✔ Men kasbiy rivojlanishni doimiy jarayon deb bilaman. Hozir quyidagilarni qilyapman: belgilangan tartibdagi malaka oshirish kurslarida qatnashaman, maktabgacha ta'limga oid yangi metodik qo'llanmalar va maqolalarni o'qib boraman, onlayn seminar va vebinarlarni kuzataman. Tajribali hamkasblarning ochiq mashg'ulotlariga kirib, ulardan o'rganaman va o'z mashg'ulotlarimni ham ko'rsatib, fikr-mulohaza so'rayman. Har bir mashg'ulotdan keyin qisqa o'z-o'zini tahlil qilaman. Yaqin rejalarim: inklyuziv ta'lim va alohida ehtiyojli bolalar bilan ishlash bo'yicha bilimimni chuqurlashtirish, bolalar nutqini rivojlantiruvchi o'yinlar to'plamini tayyorlash, kuzatuv va portfolio yuritishda zamonaviy usullarni o'zlashtirish. Uzoq muddatda esa o'z tajribamni hamkasblar bilan bo'lishadigan, yosh tarbiyachilarga murabbiylik qila oladigan mutaxassis bo'lishni maqsad qilganman. 2. Maktabgacha yoshdagi bolalarda ilk matematik tasavvurlar qanday shakllantiriladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ilk matematik tasavvurlar — miqdor, son, shakl, kattalik, fazo va vaqt haqidagi boshlang'ich tushunchalar. Ular yod oldirish orqali emas, balki amaliy harakat, o'yin va kundalik hayot orqali shakllanadi. Masalan, bola dasturxonga qoshiq qo'yayotganda «har bir bolaga bittadan» tamoyilini tushunadi, kubiklarni kattadan kichigiga terganda kattalikni solishtiradi. Kichik guruhlarda «ko'p — bitta», «katta — kichik», asosiy shakllar va ranglar bilan ishlaymiz. O'rta va katta guruhlarda sanash, sonni miqdor bilan bog'lash, solishtirish, oddiy qo'shish va ayirishga oid masalalar, fazoviy yo'nalishlar — «o'ngda», «chapda», «ustida», hafta kunlari va kun qismlari qo'shiladi. Men tarqatma material, mozaika, o'lchash o'yinlari, sanoq she'rlari va didaktik o'yinlardan foydalanaman. Asosiy tamoyil — oddiydan murakkabga, ko'rgazmalilik va har bir bolaning faol harakati. 3. Ota-ona sizga minnatdorchilik sifatida qimmatbaho sovg'a bermoqchi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Qimmatbaho sovg'ani qabul qilmayman. Buning sababi oddiy: bunday sovg'a manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi, boshqa ota-onalar va bolalar oldida noqulay vaziyat yaratadi va mening barcha bolalarga teng munosabatda ekanimga shubha uyg'otishi mumkin. Rad etishni xushmuomalalik bilan, ota-onani xafa qilmasdan qilaman: avval samimiy minnatdorchilik bildiraman, keyin MTT qoidalari va kasb etikasi bunga yo'l qo'ymasligini tushuntiraman. Eng yaxshi minnatdorchilik — ularning ishonchi va bola yutuqlari ekanini aytaman. Agar ota-ona guruhga yordam bermoqchi bo'lsa, uni rahbariyat belgilagan rasmiy tartibga yo'naltiraman. Bolaning o'zi chizgan rasmi yoki qo'lda yasagan kichik otkritka kabi ramziy ifodalarni esa samimiy qabul qilaman. Muassasamda sovg'alar bo'yicha aniq qoida bo'lsa, unga qat'iy amal qilaman. 4. Guruhda rivojlantiruvchi predmet-fazoviy muhitni qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Rivojlantiruvchi muhit — bolaning mustaqil o'rganishi uchun yaratilgan «uchinchi tarbiyachi». Men guruh xonasini faoliyat markazlariga ajrataman: qurilish va konstruktor, syujetli-rolli o'yin, kitob va nutq, san'at va ijodkorlik, fan va tabiat yoki tajriba, matematika va mantiq, musiqa va harakat markazlari, shuningdek, tinch dam olish burchagi. Materiallar bolaning bo'yiga mos javonlarda, ochiq va belgilar bilan joylashadi, shunda bola o'zi olib, o'zi joyiga qo'ya oladi. Muhit xavfsiz bo'lishi shart: o'tkir burchaklar himoyalangan, mayda buyumlar kichiklardan uzoqda, mebel mahkamlangan. Materiallarni mavzu va bolalar qiziqishiga qarab muntazam yangilab turaman. Bolalarning ishlari ularning ko'z darajasida ko'rgazmaga qo'yiladi. Muhitda shovqinli va tinch zonalar ajratilgan bo'ladi. Shuningdek, turli imkoniyatli bolalar uchun ham qulay bo'lishini hisobga olaman. 5. Vaziyat: to'rt yoshli bola juda kam gapiradi, faqat alohida so'zlarni aytadi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 211 Bu holat e'tibor talab qiladi, lekin shoshilinch xulosa chiqarmayman. Avval bir necha hafta davomida tizimli kuzataman: bola nutqni tushunadimi, ko'rsatmalarni bajaradimi, imo-ishora bilan muloqot qiladimi, tengdoshlari bilan o'ynaydimi, eshitishida muammo sezilmaydimi. Kuzatuvlarni yozib boraman. Shu bilan birga guruhda nutqni qo'llab-quvvatlayman: bola bilan yakkama-yakka ko'proq gaplashaman, uning harakatlarini so'z bilan izohlayman, tanlov savollari beraman — «Olma xohlaysanmi yoki nok?», rasmli kitoblar o'qiyman, barmoq o'yinlari va artikulyatsion mashqlar o'tkazaman. Bolani gapirishga majburlamayman va uyaltirmayman, har bir urinishini rag'batlantiraman. Keyin ota-ona bilan xotirjam, ayblamasdan gaplashaman, kuzatuvlarimni aytaman va uydagi holat haqida so'rayman. Logoped, psixolog va kerak bo'lsa shifokor maslahatini olishni tavsiya qilaman. Mutaxassislar tavsiyalarini oila bilan birga bajaramiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 212 Suhbat bileti 4 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kuchli va zaif tomonlaringiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Kuchli tomonlarimdan uchtasini aytaman. Birinchisi — sabr va xotirjamlik: bolalar qiyin vaziyatda bo'lganda ham ovozimni ko'tarmay, tinch gaplasha olaman. Ikkinchisi — kuzatuvchanlik: bolaning kayfiyati yoki xulqidagi o'zgarishni tez payqayman. Uchinchisi — ijodkorlik: oddiy materiallardan qiziqarli o'yin va mashg'ulot o'ylab topa olaman. Zaif tomonim sifatida ochiq aytaman: ilgari hamma ishni o'zim qilishga intilib, hamkasblardan yordam so'rashga qiynalardim, natijada ba'zan charchab qolardim. Hozir bu ustida ishlayapman: vazifalarni yordamchi tarbiyachi bilan oldindan taqsimlayman, qiyin holatlarda tajribali hamkasblar va psixologdan maslahat so'rayman. Yana bir yo'nalish — hujjatlarni yuritishni yanada tizimli qilish, buning uchun haftalik reja va kuzatuv shablonlaridan foydalanaman. Zaif tomonni tan olish va ustida ishlash ham kasbiy rivojlanishning bir qismi deb hisoblayman. 2. «Ilk qadam» davlat o'quv dasturining asosiy g'oyalari va tamoyillari nimalardan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ «Ilk qadam» dasturining markazida bola turadi. Asosiy g'oya — har bir bolaning yaxlit rivojlanishi, ya'ni jismoniy, ijtimoiy-emotsional, nutq va muloqot, bilish jarayonlari hamda ijodiy rivojlanishni birgalikda qo'llab-quvvatlash. Dastur bolani bilimlarni passiv qabul qiluvchi emas, balki faol o'rganuvchi deb biladi. Asosiy tamoyillarni quyidagicha ifodalayman: bolaga yo'naltirilganlik va individual yondashuv; o'yin orqali o'rganish; rivojlantiruvchi muhit va faoliyat markazlaridan foydalanish; bolaning tashabbusi va tanlovini hurmat qilish; ota-onalar bilan hamkorlik, chunki oila bolaning birinchi tarbiyachisi; inklyuzivlik — har bir bola, imkoniyatidan qat'i nazar, ta'limda ishtirok etishi. Dastur kutilayotgan natijalarni rivojlanish sohalari bo'yicha belgilaydi, tarbiyachi esa kuzatuv asosida har bir bolaning yutuqlarini baholab, keyingi qadamlarni rejalashtiradi. Bunda bolalarni bir-biri bilan solishtirish emas, har birining o'z o'sishi muhim. 3. Ota-onalar bilan munosabatda qanday kasbiy chegaralarga rioya qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-onalar bilan munosabatim hurmatli, ochiq, lekin kasbiy bo'ladi. Birinchidan, barcha oilalarga teng munosabatda bo'laman, hech kimni ajratmayman va «yaqin do'st» darajasidagi alohida munosabatga kirishmayman. Ikkinchidan, muloqot uchun ish vaqti va rasmiy kanallardan foydalanaman — masalan, guruhning rasmiy chati yoki ota-onalar bilan belgilangan uchrashuvlar; tun yarmida shaxsiy xabarlarga javob berish majburiyatini olmayman, ammo shoshilinch holatlar tartibini oldindan tushuntiraman. Uchinchidan, ota-onalardan qarz olish, shaxsiy xizmatlar so'rash yoki ularga shaxsiy hayotim haqida ortiqcha gapirishdan saqlanaman. To'rtinchidan, boshqa oilalar yoki hamkasblar haqida ular bilan gaplashmayman. Beshinchidan, oilaviy nizolarga aralashmayman va betaraf qolaman. Shu bilan birga, bola haqidagi har qanday muhim ma'lumotni o'z vaqtida va halol yetkazaman. Chegaralar ishonchni kamaytirmaydi, aksincha, munosabatni barqaror qiladi. 4. Bolalarni kuzatish va rivojlanish portfoliosini qanday yuritasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kuzatuv — rejalashtirishning asosi. Men bolalarni tabiiy faoliyatda — o'yinda, mashg'ulotda, sayrda, ovqatlanishda kuzataman, chunki aynan shu paytda ularning haqiqiy imkoniyatlari ko'rinadi. Har kuni bir nechta boladan qisqa yozuv qilaman: nima qildi, nima dedi, qanday yangi ko'nikma ko'rsatdi. Bunda faqat faktni yozaman, baho va taxminlarni emas. Shuningdek, nazorat ro'yxatlari va rivojlanish sohalari bo'yicha qaydlardan foydalanaman. Portfolio har bir bola uchun alohida papka bo'lib, unga bolaning rasmlari va ishlari, sanasi ko'rsatilgan kuzatuv yozuvlari, ota-ona roziligi bilan olingan suratlar, bolaning o'z izohlari kiradi. Yig'ilgan ma'lumot asosida bolaning kuchli tomonlari va qo'llab-quvvatlash kerak bo'lgan sohalarni aniqlayman va keyingi faoliyatni rejalashtiraman. Portfolioni ota-onalar bilan muntazam ko'rib chiqamiz. Ma'lumotlar maxfiy saqlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 213 5. Vaziyat: ota-ona ertalab g'azab bilan keldi — bolasi kecha guruhda tirnalib qaytgan, siz esa bu haqda xabar bermagansiz. Qanday gaplashasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Birinchi navbatda ota-onani xotirjam tinglayman, gapini bo'lmayman va himoyaga o'tmayman. Uning xavotiri tabiiy ekanini tan olaman: «Sizni tushunaman, bolangizning sog'lig'i siz uchun muhim». Agar haqiqatan ham men tirnalishni payqamagan yoki xabar bermagan bo'lsam, buni halol tan olib, uzr so'rayman. Ota-onani bolalar oldida emas, alohida joyda gaplashishga taklif qilaman. So'ng nima bo'lganini birgalikda aniqlaymiz: yordamchi tarbiyachi va hamkasblardan so'rayman, kerak bo'lsa hamshira bolani ko'rib chiqadi. Boshqa bolaning ismini aytmayman, chunki bu maxfiylik va betaraflikka zid. Keyin aniq choralarni aytaman: o'yin paytida nazoratni kuchaytirish, har qanday jarohat haqida o'sha kuniyoq xabar berish. Gaplashuvdan keyin ham vaziyat hal bo'lmasa, rahbariyatni jalb qilaman. Bir necha kundan keyin ota-onaga bolaning ahvoli haqida yana xabar beraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 214 Suhbat bileti 5 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishdagi stress va charchoqni qanday boshqarasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Tarbiyachi ishi hissiy jihatdan og'ir, shuning uchun o'z holatimni nazorat qilish — bolalar xavfsizligi uchun ham muhim. Ish vaqtida men quyidagilarga amal qilaman: kunni oldindan rejalashtiraman, shunda kutilmagan vaziyatlar kamroq asabiylashtiradi; qiyin daqiqada chuqur nafas olib, javob berishdan oldin bir lahza to'xtayman; kerak bo'lsa yordamchi tarbiyachi yoki hamkasbdan qisqa yordam so'rayman. Muammoli holatlarni ichimda saqlamay, psixolog yoki tajribali hamkasb bilan muhokama qilaman. Ishdan tashqarida esa dam olishga, uyquga, sayr va sevimli mashg'ulotlarga vaqt ajrataman, ishni uyga «olib ketmaslikka» harakat qilaman. Kasbiy charchashning belgilarini — doimiy asabiylik, befarqlik, ishga borishni istamaslik — bilaman va ularni sezsam, vaqtida choralar ko'raman. Men barqaror va xotirjam bo'lsam, bolalar ham o'zini xavfsiz his qiladi. 2. Maktabgacha yoshdagi bolaning ijtimoiy-emotsional rivojlanishi nimani o'z ichiga oladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijtimoiy-emotsional rivojlanish — bolaning o'zini anglashi, his-tuyg'ularini tushunishi va boshqarishi, boshqalar bilan munosabat o'rnatishi. U bir necha yo'nalishni qamrab oladi. Birinchisi — o'zini anglash va o'ziga ishonch: bola o'z ismini, qiziqishlarini, imkoniyatlarini biladi va «men qila olaman» hissiga ega bo'ladi. Ikkinchisi — hissiyotlarni tanish va nomlash: quvonch, xafagarchilik, g'azab, qo'rquv. Uchinchisi — o'zini boshqarish: navbat kutish, qoidaga amal qilish, g'azabni zararsiz ifodalash. To'rtinchisi — tengdoshlar bilan muloqot: birga o'ynash, bo'lishish, kelishish, nizoni so'z bilan hal qilish. Beshinchisi — hamdardlik, ya'ni boshqaning holatini his qilish. Tarbiyachi buni iliq munosabat, hissiyotlar haqida suhbat, ertak va rolli o'yinlar, guruh qoidalarini birga ishlab chiqish va shaxsiy namuna orqali qo'llab- quvvatlaydi. 3. Nega bolalarni bir-biri bilan taqqoslash mumkin emas? Namunaviy javob / yechim: ✔ Har bir bola o'z sur'ati va yo'li bilan rivojlanadi: biri erta gapiradi, boshqasi erta chizadi yoki yuguradi. «Qara, Anvar allaqachon o'zi kiyinadi, sen esa yo'q» kabi gaplar bolada o'ziga ishonchsizlik, uyat va tengdoshiga nisbatan adovat uyg'otadi, o'rganishga intilishni esa so'ndiradi. Bunday taqqoslash bolaning qadr-qimmatiga zid va kasb etikasiga mos emas. Men bolani faqat o'zining oldingi holati bilan solishtiraman: «Kecha tugmani qadashga qiynalgan eding, bugun o'zing qadading!» Bu bolaga o'z o'sishini ko'rsatadi va motivatsiyani oshiradi. Ota-onalar bilan suhbatda ham bolani boshqa bolalar bilan solishtirmayman, uning kuchli tomonlari va rivojlanish yo'nalishlari haqida gapiraman. Ota-onaning o'zi taqqoslasa, har bir bolaning individual rivojlanish yo'li borligini muloyimlik bilan tushuntiraman. Musobaqali o'yinlarda ham g'olibni emas, ishtirok va harakatni rag'batlantiraman. 4. Ertalabki qabul paytida bolalar sog'lig'i nazoratini qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ertalabki qabul — kunning muhim lahzasi, chunki kasal bolani o'z vaqtida aniqlash butun guruhni himoya qiladi. Men har bir bolani shaxsan kutib olaman va ota-ona ishtirokida qisqa ko'zdan kechiraman: umumiy ko'rinishi, kayfiyati, teri va ko'zlari, yo'tal yoki burun oqishi bor-yo'qligi. Ota- onadan tun qanday o'tgani, ishtahasi va sog'lig'idagi o'zgarishlar haqida so'rayman. Kasallik belgilari sezilsa, muassasaning belgilangan tartibi bo'yicha hamshiraga ko'rsataman va bolani guruhga qabul qilish masalasini u bilan hal qilaman. Bolaning cho'ntagida dori, mayda yoki xavfli buyumlar yo'qligiga e'tibor beraman. Ota-ona bergan muhim ma'lumotni — masalan, dori qabul qilish yoki allergiya — yozib, hamkasblarga yetkazaman. Bolalarga dorini faqat tibbiyot xodimi va belgilangan tartibda berilishini ota- onalarga tushuntiraman. Qabul paytida ota-ona bilan iliq, qisqa muloqot ham ishonchni mustahkamlaydi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 215 5. Vaziyat: guruhingizdagi bolaning yong'oqqa kuchli allergiyasi bor. Boshqa ota-ona tug'ilgan kun uchun yong'oqli tort olib keldi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bola xavfsizligi birinchi o'rinda, shuning uchun tortni guruhda tarqatmayman. Ota-onaga xushmuomalalik bilan rahmat aytaman va guruhda og'ir allergiyasi bor bola borligini, bu uning hayoti uchun xavfli bo'lishi mumkinligini tushuntiraman, bolaning ismini esa aytmayman. Tortni uyga qaytarishni yoki rahbariyat bilan kelishilgan tartibda hal qilishni taklif qilaman. Bayramni boshqacha nishonlaymiz: qo'shiq, o'yin, tabrik, tantanali toj. Kelajakda bunday holatning oldini olish uchun quyidagilarni qilaman: allergiyasi bor bolalar ro'yxati va ularning shifokor tasdiqlagan ma'lumotlari guruhda va oshxonada bo'lishi; tashqaridan ovqat olib kelish qoidasini barcha ota-onalarga oldindan yetkazish; bayram taomlarini oshxona va hamshira bilan kelishish. Shuningdek, allergik reaksiya belgilarini va bunday holatda hamshira hamda tez yordamni chaqirish tartibini aniq bilaman, ota-ona bergan ko'rsatmalar ham hamshirada saqlanadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 216 Suhbat bileti 6 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Jamoada, ayniqsa yordamchi tarbiyachi bilan qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Guruhdagi ish — jamoaviy ish, bola esa kattalar o'rtasidagi kelishuvni yoki kelishmovchilikni darhol sezadi. Shuning uchun men yordamchi tarbiyachi va ikkinchi smena tarbiyachisi bilan quyidagicha ishlayman. Birinchidan, vazifalarni aniq taqsimlaymiz: kim qabulni, kim ovqatlanishni, kim sayrda qaysi hududni nazorat qiladi. Ikkinchidan, bolalarga bir xil talab va qoidalarni qo'yamiz, shunda bola chalkashmaydi. Uchinchidan, smena almashinuvida muhim ma'lumotni — kim kasal, kim qanday kayfiyatda, ota-onalar nima so'radi — yozma yoki og'zaki yetkazaman. To'rtinchidan, kelishmovchilik bo'lsa, uni bolalar va ota-onalar oldida emas, alohida va hurmat bilan muhokama qilamiz. Yordamchi tarbiyachining fikrini ham qadrlayman, chunki u bolalarni yaxshi biladi. Musiqa rahbari, psixolog, logoped va hamshira bilan ham doimiy aloqada bo'laman. Yaxshi jamoa — bolalar uchun xotirjam muhit. 2. Besh-olti yoshli bolaning maktabga tayyorligi nimalarda namoyon bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabga tayyorlik faqat o'qish va sanashni bilish emas, u bir necha tomonni o'z ichiga oladi. Jismoniy tayyorlik: sog'lik, chidamlilik, qo'l mayda motorikasining yetarli rivojlanishi, qalamni to'g'ri ushlash. Intellektual tayyorlik: atrof olam haqida bilim, taqqoslash, umumlashtirish, sabab-oqibatni tushunish, nutqning bog'lanishli bo'lishi, tovushlarni farqlash. Ijtimoiy-emotsional tayyorlik: kattalar va tengdoshlar bilan muloqot qila olish, qoidaga amal qilish, o'z his-tuyg'ularini boshqarish. Irodaviy tayyorlik: ko'rsatmani tinglab bajarish, qiziq bo'lmagan ishni ham oxiriga yetkazish, diqqatni bir muddat saqlash. Motivatsion tayyorlik: maktabga borishga, yangi narsa o'rganishga qiziqish. Tarbiyachi bularni o'yin va amaliy faoliyat orqali rivojlantiradi, maktabdagi darsni erta taqlid qilmaydi. Shuningdek, maktab haqida ijobiy tasavvur shakllantiradi va ota-onalarga uyda qanday qo'llab-quvvatlash bo'yicha maslahat beradi. 3. Bolalarni suratga olish va suratlarni ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirish bo'yicha qanday qoidalarga amal qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolaning surati — uning shaxsiy ma'lumoti, shuning uchun ehtiyotkorlik talab qilinadi. Birinchidan, bolalarni faqat ota-onaning roziligi bilan va muassasa belgilagan maqsadlarda — portfolio, guruh hayoti haqida ota-onalarga hisobot — suratga olaman. Rozilik bermagan oilalarning bolalari suratga tushmasligini ta'minlayman. Ikkinchidan, suratlarni shaxsiy ijtimoiy tarmoq sahifalarimga joylamayman. Rasmiy sahifalar uchun esa faqat muassasa tartibi va rozilik asosida, bolaning to'liq ismi, joylashuvi va boshqa shaxsiy ma'lumotlarsiz foydalaniladi. Uchinchidan, bolani noqulay holatda — kiyim almashtirayotganda, yig'layotganda, hojatxonada — hech qachon suratga olmayman. To'rtinchidan, ota- onalar chatiga boshqa bolalar aniq ko'rinadigan suratlarni yuborishda ehtiyot bo'laman. Shaxsiy telefonimdagi suratlarni muntazam o'chiraman. Agar ota-ona rozilikni qaytarib olsa, buni hurmat qilaman. 4. Inklyuziv guruhda alohida ehtiyojli bolani qanday qo'llab-quvvatlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Inklyuziya — har bir bola, imkoniyatidan qat'i nazar, tengdoshlari bilan birga ta'lim va o'yinda ishtirok etishi. Men avvalo bolani tashxis orqali emas, shaxs sifatida ko'raman va uning kuchli tomonlari va qiziqishlarini aniqlayman. Keyin ota-ona, psixolog, logoped va boshqa mutaxassislar bilan birga individual qo'llab-quvvatlash rejasini tuzamiz. Guruhda quyidagilarni qilaman: muhitni moslashtiraman — harakatlanish uchun qulay joy, tinchlanish burchagi; ko'rsatmalarni qisqa, aniq va rasmli qilib beraman; kun tartibini rasmli jadval orqali ko'rsataman; vazifalarni bolaning darajasiga moslab, kichik qadamlarga bo'laman; har bir yutug'ini rag'batlantiraman. Boshqa bolalarga farqlar tabiiy ekanini, har kimning o'ziga xosligini tushuntiraman va birga o'ynashga undayman. Bolaning ehtiyojlari haqidagi ma'lumotni maxfiy saqlayman. Kuzatuv asosida rejani muntazam qayta ko'rib chiqamiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 217 5. Vaziyat: bola deyarli har kuni ovqatdan bosh tortadi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bolani hech qachon majburlab ovqatlantirmayman, qo'rqitmayman va «yemasang, o'ynamaysan» kabi shartlar qo'ymayman — bu ovqatga nisbatan salbiy munosabatni kuchaytiradi. Avval sababni aniqlashga harakat qilaman: moslashuv davri, sog'liq muammosi, tish chiqishi, notanish taomlar, porsiya katta ekani yoki ovqatdan oldin ortiqcha charchash. Bir necha kun davomida bola nimani yeydi, nimani yemaydi, qanday holatda ishtahasi yaxshi — kuzatib, yozib boraman. Stolda xotirjam, iliq muhit yarataman, ozroq porsiya beraman, kerak bo'lsa qo'shimcha so'rashga imkon beraman. Bolani taom tayyorlash haqidagi o'yin va suhbatlarga jalb qilaman, yangi taomni tatib ko'rishga muloyimlik bilan undayman, kichik yutuqni maqtayman. Ota-ona bilan uydagi ovqatlanish odatlari haqida gaplashaman. Agar bola ozib ketayotgandek yoki holsiz ko'rinsa, darhol hamshira bilan maslahatlashaman va ota-onaga shifokorga murojaat qilishni tavsiya qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 218 Suhbat bileti 7 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan bizning muassasada ishlashni xohlaysiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga javob berishdan oldin muassasa haqida ma'lumot to'playman: uning yo'nalishi, guruhlar tarkibi, qo'llaniladigan dastur va yondashuvlar, jamoasi, ota-onalar fikri. Javobimni shu ma'lumotlarga asoslab, uch qismda beraman. Birinchidan, muassasaning qadriyatlari menga yaqinligini aytaman, masalan, bolaga yo'naltirilgan yondashuv, inklyuziv guruhlar yoki ota-onalar bilan faol hamkorlik. Ikkinchidan, mening tajribam va ko'nikmalarim bu yerda qanday foyda keltirishi mumkinligini ko'rsataman: masalan, nutqni rivojlantirish yoki rivojlantiruvchi muhit yaratishdagi tajribam. Uchinchidan, bu yerda o'zim ham o'sishni xohlashimni aytaman: tajribali jamoadan o'rganish, malaka oshirish imkoniyatlari. Javobim halol bo'lishi kerak: umumiy maqtov emas, aniq sabablar. Agar yashash joyimga yaqinligi ham sabab bo'lsa, buni yashirmayman, chunki bu barqaror va o'z vaqtida ishga kelishimni ham ta'minlaydi. 2. Mayda motorika nima va uni rivojlantirish nega muhim? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mayda motorika — qo'l va barmoqlarning aniq, muvofiqlashgan harakatlari: buyumni ushlash, tugma qadash, qaychi bilan kesish, qalam bilan chizish. Uning rivojlanishi bir necha sababga ko'ra muhim. Birinchidan, kundalik mustaqillik — kiyinish, ovqatlanish, poyabzal bog'lash — mayda motorikaga bog'liq. Ikkinchidan, u kelajakda yozish ko'nikmasi uchun asos bo'ladi. Uchinchidan, qo'l harakatlari va nutq rivojlanishi o'rtasida yaqin bog'liqlik borligi ko'p kuzatilgan, shuning uchun barmoq o'yinlari nutq ishida ham qo'llaniladi. Guruhda men mayda motorikani quyidagilar orqali rivojlantiraman: plastilin va loydan yasash, mozaika, munchoq terish, ip o'tkazish, qaychi bilan kesish va yopishtirish, qog'oz buklash, rasm va bo'yash, mayda konstruktorlar, barmoq o'yinlari, qum va suv bilan o'yinlar. Mayda buyumlar bilan ishlaganda, ayniqsa kichik yoshdagilarda, doimiy nazorat va xavfsizlik shart. 3. Bolalarga teng munosabatda bo'lish va kamsitmaslik tamoyilini amalda qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Guruhdagi har bir bola — oilasining ijtimoiy holati, millati, tili, dini, jinsi, tashqi ko'rinishi yoki sog'lig'idan qat'i nazar — teng e'tibor va hurmatga loyiq. Amalda buni quyidagicha ta'minlayman. Birinchidan, «yoqtirgan» bolalarni ajratmayman: maqtov, rollar, mas'uliyatli vazifalar va e'tibor barcha bolalar o'rtasida adolatli taqsimlanadi. Ikkinchidan, kiyimi, o'yinchog'i yoki ota-onasining kasbi haqida baho beruvchi gaplar aytmayman va bolalar o'rtasida bunday gaplarga yo'l qo'ymayman. Uchinchidan, o'g'il va qiz bolalarga faoliyatni stereotip bo'yicha bo'lmayman: qiz ham konstruktor bilan, o'g'il ham qo'g'irchoq bilan o'ynashi tabiiy. To'rtinchidan, guruhda turli madaniyat va oilalarni aks ettiruvchi kitob va o'yinchoqlardan foydalanaman. Agar bolalar orasida masxara yoki chetlatish holati bo'lsa, darhol aralashib, hamdardlik haqida suhbat o'tkazaman. O'z munosabatimni ham muntazam tahlil qilaman. 4. Yangi kelgan bolalarning moslashuv davrini qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Moslashuv davri bola uchun katta o'zgarish, shuning uchun uni oldindan rejalashtiraman. Bola kelishidan oldin ota-ona bilan suhbatlashaman: bolaning odatlari, uyqu va ovqatlanish tartibi, sevimli o'yinlari, qo'rquvlari, sog'lig'i haqida bilib olaman. Ota-onaga uyda kun tartibini asta-sekin bog'cha tartibiga yaqinlashtirishni maslahat beraman. Dastlabki kunlarda bola qisqa vaqt bo'ladi, keyin vaqt asta-sekin uzaytiriladi; muassasa ruxsat bersa, birinchi kunlarda ota-ona guruhda biroz qolishi mumkin. Bir vaqtning o'zida ko'p yangi bolani qabul qilmaslikka harakat qilaman. Bolaga ko'proq shaxsiy e'tibor beraman, uydan sevimli o'yinchoq olib kelishga ruxsat beraman, xayrlashish marosimini barqaror qilaman. Moslashuv belgilarini — uyqu, ishtaha, kayfiyat, o'yin faolligi — kuzatib, yozib boraman va har kuni ota-onaga qisqa ma'lumot beraman. Moslashuv qiyin kechsa, psixolog bilan birga ishlaymiz. 5. Vaziyat: bir bola tushki uyquda hech uxlamaydi, boshqalarga xalaqit beradi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 219 Avval shuni tushunaman: ba'zi bolalar, ayniqsa kattaroq yoshda, kunduzi uxlashga kamroq ehtiyoj sezadi, buni nomaqbul xulq deb baholamayman. Bolani majburlab yotqizmayman, qo'rqitmayman va jazolamayman. Sababni aniqlashga harakat qilaman: uyda kech uyg'onadimi, kun davomida yetarli harakat qildimi, xavotiri yoki qo'rquvi bormi. Uyquga tayyorgarlikni xotirjam qilaman: sayrdan keyin tinch faoliyat, xonani shamollatish, yorug'likni pasaytirish, past ovozda ertak yoki tinch musiqa. Bolani boshqalarga xalaqit bermaydigan joyga yotqizaman, yonida biroz o'tiraman, sevimli yumshoq o'yinchog'ini beraman. Agar bola baribir uxlamasa, unga jim yotib dam olishni yoki muassasa imkon bersa, alohida tinch faoliyat — kitob ko'rish, jim o'yin — taklif qilaman. Ota-ona bilan uydagi uyqu tartibi haqida gaplashib, kelishilgan yondashuvni qo'llaymiz. Uyqu buzilishi kuchli bo'lsa, shifokor maslahatini tavsiya qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 220 Suhbat bileti 8 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingizni besh yildan keyin qayerda ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Besh yildan keyin o'zimni maktabgacha ta'lim sohasida, yanada tajribali va malakali tarbiyachi sifatida ko'raman. Aniq maqsadlarim bor. Birinchidan, belgilangan tartibda attestatsiyadan muvaffaqiyatli o'tib, malaka toifamni oshirish. Ikkinchidan, ma'lum yo'nalishda chuqur mutaxassis bo'lish — masalan, nutqni rivojlantirish yoki inklyuziv ta'lim bo'yicha. Uchinchidan, o'z tajribamni hamkasblar bilan bo'lishish: ochiq mashg'ulotlar o'tkazish, metodik birlashmalarda ishtirok etish, yosh tarbiyachilarga murabbiylik qilish. To'rtinchidan, ota-onalar bilan hamkorlikning yangi, samarali shakllarini yo'lga qo'yish. Bu maqsadlarni shu muassasada amalga oshirishni xohlayman, chunki barqarorlik bolalar uchun ham, jamoa uchun ham muhim. Shu bilan birga rejalarim real va bosqichma-bosqich ekanini ta'kidlayman: har yili o'zim uchun bir-ikki aniq rivojlanish maqsadini qo'yib, natijasini tahlil qilaman. 2. Maktabgacha yoshdagi bolalarda diqqat va xotira qanday xususiyatlarga ega? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabgacha yoshda diqqat va xotira asosan ixtiyorsiz bo'ladi: bola yorqin, yangi, qiziqarli narsaga beixtiyor e'tibor beradi va hissiy jihatdan ta'sirli narsani yaxshi eslab qoladi. Diqqat barqarorligi qisqa, bola tez chalg'iydi, kichik yoshda bir faoliyatga uzoq e'tibor qarata olmaydi. Yosh oshgan sari ixtiyoriy diqqat va xotira asta-sekin shakllanadi: besh-olti yoshda bola maqsad qo'yib eslab qolishga va kerakli narsaga e'tiborini ushlab turishga harakat qila boshlaydi. Xotira ko'proq ko'rgazmali-obrazli: bola rasm, harakat va hikoyani so'zli tushuntirishdan yaxshiroq eslaydi. Tarbiyachi uchun xulosalar: mashg'ulotni qisqa qilish va faoliyat turlarini almashtirib turish, ko'rgazmali material, o'yin va harakatdan foydalanish, yangi bilimni takrorlash va kundalik hayot bilan bog'lash, she'r, qo'shiq va ritmdan foydalanish. «Nima o'zgardi?», «Juftini top» kabi didaktik o'yinlar diqqat va xotirani yaxshi rivojlantiradi. 3. Bolani jazolash uchun ovqatdan, sayrdan mahrum qilish yoki burchakka qo'yish mumkinmi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q. Bolani ovqatdan, suvdan, uyqudan, sayrdan yoki hojatxonaga borishdan mahrum qilish — uning asosiy ehtiyojlari va huquqlarini buzish, bu qat'iyan mumkin emas. Bolani uzoq vaqt burchakka qo'yish, yolg'iz xonada qoldirish, guruhdan chiqarib yuborish ham kamsituvchi va xavfli usullar hisoblanadi: bola nazoratsiz qoladi, unda qo'rquv va uyat hissi kuchayadi. Bunday choralar xulqning sababini hal qilmaydi. Buning o'rniga men ijobiy intizom usullaridan foydalanaman: oldindan kelishilgan aniq qoidalar, tabiiy oqibatlar — masalan, sochilgan o'yinchoqlarni birga yig'ish, bolani faoliyatdan qisqa vaqtga chetlatib, lekin ko'z oldimda tinchlanishga yordam berish, yaxshi xulqni sezib maqtash. Bolaning his-tuyg'usini nomlab, u bilan nima bo'lganini gaplashaman. Agar hamkasbim bunday jazolardan foydalanayotganini ko'rsam, bu haqda u bilan gaplashaman, takrorlansa, rahbariyatga xabar beraman. 4. Bolalar bilan sayrni xavfsiz va foydali tashkil etish uchun nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sayrdan oldin maydonchani ko'zdan kechiraman: shisha siniqlari, o'tkir buyumlar, singan jihozlar, ochiq quduq yoki boshqa xavf manbalari yo'qligini tekshiraman, xavf bo'lsa, rahbariyatga xabar beraman. Bolalarni ob-havoga mos kiyintiraman, issiq kunlarda bosh kiyim, soya va ichimlik suvi bo'lishini ta'minlayman. Chiqishda va qaytishda bolalarni albatta sanayman, sayr davomida ham vaqti-vaqti bilan sanab turaman. Hech bir bola ko'zimdan chetda qolmasligi uchun shunday joyda turamanki, butun guruhni ko'ra olay; yordamchi tarbiyachi bilan nazorat hududlarini bo'lishamiz. Bolani hech qachon nazoratsiz qoldirmayman va telefon bilan chalg'imayman. Sayrning mazmuni ham muhim: kuzatuv — ob-havo, o'simliklar, hasharotlar, harakatli o'yinlar, mehnat topshiriqlari, mustaqil o'yin. Qaytgandan keyin qo'l yuvish va kiyimlarni almashtirishni nazorat qilaman. 5. Vaziyat: ikki bola bitta o'yinchoqni talashib, urishib qoldi. Qanday aralashasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 221 Avval xavfsizlikni ta'minlayman: darhol yaqinlashib, bolalarni xotirjam ajrataman va hech kim jarohat olmaganini tekshiraman. Ovozimni ko'tarmayman, aybdorni izlab, darhol jazo bermayman. Har ikkala bolaning his-tuyg'usini nomlayman: «Ikkovingiz ham shu mashinani juda xohlayapsiz, ikkovingiz ham jahlingiz chiqdi». Keyin har biriga navbat bilan gapirishga imkon beraman va tinglayman. So'ng birgalikda yechim izlaymiz: navbatma-navbat o'ynash, qum soati bilan vaqt belgilash, birga o'ynash yoki boshqa o'yinchoq tanlash. Yechimni iloji boricha bolalarning o'zlari taklif qilishiga yordam beraman. Urish mumkin emasligini qisqa va aniq takrorlayman, jabrlangan bolaga hamdardlik bildirishni so'rayman, lekin uzr so'rashga majburlamayman. Keyinchalik bunday vaziyatlarning oldini olish uchun mashhur o'yinchoqlardan bir nechta bo'lishiga harakat qilaman va guruhda navbat qoidalarini birga ishlab chiqamiz. Nizo jiddiy bo'lsa, ota-onalarga xolis xabar beraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 222 Suhbat bileti 9 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishingizda yo'l qo'ygan xato va undan olgan saboqingiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday savolga halol va aniq misol bilan javob beraman, so'ng nimani o'zgartirganimni ko'rsataman. Masalan, ishimning boshida mashg'ulotni juda ko'p materiallar va topshiriqlar bilan rejalashtirgandim. Bolalar charchab, diqqati chalg'ib ketdi, mashg'ulot betartib yakunlandi. O'shanda bolalarni «tinch o'tirmaydi» deb aybladim, lekin keyin tahlil qilib, xato menda ekanini tushundim: mashg'ulot bolalarning yoshi va diqqat imkoniyatiga mos emas edi. Shundan keyin men uchta narsani o'zgartirdim: mashg'ulotni qisqaroq qilib, faoliyat turlarini almashtirib turaman; harakat daqiqalarini kiritaman; har bir mashg'ulotdan keyin qisqa o'z-o'zini tahlil qilaman. Tajribali hamkasbdan maslahat ham so'radim. Bu tajriba menga xato — o'rganish imkoniyati ekanini va muammoni avval o'zimning ishimdan izlash kerakligini o'rgatdi. Endi bolalarning xulqi ko'pincha mening rejamga bergan javobi ekanini yodda tutaman. 2. Tasviriy faoliyat — rasm, loy, applikatsiya — bola rivojlanishiga qanday hissa qo'shadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tasviriy faoliyat bolaning bir nechta rivojlanish sohalariga birdaniga ta'sir qiladi. Birinchidan, ijodkorlik va tasavvur: bola o'z fikri va his-tuyg'ularini rang, shakl va obraz orqali ifodalaydi. Ikkinchidan, mayda motorika va qo'l-ko'z muvofiqligi: qalam, mo'yqalam, qaychi, loy bilan ishlash qo'lni yozishga tayyorlaydi. Uchinchidan, bilish jarayonlari: rang, shakl, kattalik, nisbat, fazodagi joylashuvni idrok etish. To'rtinchidan, nutq: bola rasmi haqida gapirib beradi, yangi so'zlarni o'rganadi. Beshinchidan, emotsional rivojlanish va o'ziga ishonch: tayyor ishni ko'rib, «men yaratdim» hissini oladi. Tarbiyachi sifatida men jarayonni natijadan muhimroq deb bilaman: bolalarga tayyor namunani aynan ko'chirishni talab qilmayman, turli materiallar va texnikalarni taklif qilaman, ishni «chiroyli — xunuk» deb baholamayman, balki qiziqish bilan so'rayman: «Menga rasming haqida gapirib ber». Bolalar ishlarini ko'rgazmaga qo'yaman. 3. Ota-ona sizga hamkasbingiz haqida shikoyat qilsa yoki uni muhokama qilmoqchi bo'lsa, qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-onani hurmat bilan tinglayman, chunki uning xavotiri bola manfaati bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Lekin hamkasbim haqida ota-ona bilan g'iybat qilmayman, uni ayblamayman va uning ustidan hukm chiqarmayman — bu kasb etikasiga zid va jamoadagi ishonchni buzadi. Ota-onaga xotirjam tushuntiraman: men uning fikrini eshitdim va bu masala to'g'ri hal qilinishi uchun belgilangan tartibda rahbariyatga yetkazilishi mumkinligini aytaman. Agar shikoyat bola xavfsizligi bilan bog'liq bo'lsa — masalan, qo'pol munosabat yoki nazoratsiz qoldirish — buni jiddiy qabul qilaman va darhol rahbariyatga xabar beraman, chunki bola himoyasi hamkasblik munosabatidan ustun. Agar masala oddiy kelishmovchilik yoki tushunmovchilik bo'lsa, ota-ona va hamkasb o'rtasida rahbariyat ishtirokida uchrashuv taklif qilaman. Ota-onaga uning murojaati e'tiborsiz qolmasligini aytaman va natija haqida xabar berilishini ta'minlayman. 4. Ota-onalar bilan hamkorlikning qanday shakllaridan foydalanasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-ona — bolaning birinchi va eng muhim tarbiyachisi, shuning uchun hamkorlikni turli shakllarda olib boraman. Kundalik shakllar: ertalab va kechqurun qisqa suhbatlar, bolaning kuni haqida ijobiy ma'lumot berish, rasmiy guruh chatida e'lon va suratlar, axborot burchagi. Yakka tartibdagi shakllar: bolaning rivojlanishi bo'yicha individual uchrashuvlar, portfolioni birga ko'rib chiqish, maslahatlar. Guruhli shakllar: ota-onalar majlislari, mavzuli seminar va treninglar — masalan, nutq rivojlanishi yoki moslashuv bo'yicha, ochiq mashg'ulotlar. Ishtirok shakllari: ota-onalarni bayramlar, sayohatlar, guruh muhitini boyitish, o'z kasbi haqida bolalarga gapirib berishga jalb qilish. Teskari aloqa: so'rovnoma va takliflar qutisi. Men muloqotda ochiq va hurmatli bo'laman, ota-onalar fikrini qadrlayman, bolani tanqid qilish Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 223 emas, birga yechim izlashga yo'naltiraman. Turli oilalarning imkoniyati va vaqtini hisobga olib, moslashuvchan shakllarni tanlayman. 5. Vaziyat: kiyim almashtirish paytida bolaning qo'lida va orqasida tushunarsiz ko'karishlarni ko'rdingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo xotirjam bo'laman va shoshilinch xulosa chiqarmayman, lekin holatni e'tiborsiz ham qoldirmayman, chunki bola xavfsizligi birinchi o'rinda. Bolani so'roq qilmayman va unga gap tiqmayman. Agar u o'zi gapirsa, xotirjam tinglayman, uni qo'llab-quvvatlayman va aytganlarini o'zgartirmasdan, so'zma-so'z yozib qo'yaman. Ko'karishlarning joyi, hajmi, ko'rinishi va aniqlangan vaqtini xolis qayd etaman. Darhol hamshira va rahbariyatga xabar beraman, keyingi qadamlar muassasada belgilangan bola himoyasi tartibi asosida qilinadi. Ota-ona bilan gaplashish yoki tegishli organlarga murojaat qilish haqidagi qarorni yakka o'zim emas, rahbariyat va mutaxassislar bilan birga qabul qilamiz. Bu ma'lumotni boshqa ota-onalar yoki hamkasblar bilan muhokama qilmayman, maxfiylikni saqlayman. Keyingi kunlarda bolaning holati va xulqini diqqat bilan kuzataman, unga iliq va xavfsiz muhit yaratib beraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 224 Suhbat bileti 10 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, yaxshi tarbiyachi qanday fazilatlarga ega bo'lishi kerak? Namunaviy javob / yechim:✔ Mening fikrimcha, yaxshi tarbiyachining fazilatlarini uch guruhga bo'lish mumkin. Shaxsiy fazilatlar: bolalarni chin dildan yaxshi ko'rish va hurmat qilish, sabr, xotirjamlik, mehribonlik, adolat, halollik va mas'uliyat. Kasbiy bilim va ko'nikmalar: bola rivojlanishining yosh xususiyatlarini bilish, o'yin orqali o'qitishni tashkil eta olish, kuzatish va rejalashtirish, guruhni boshqarish, birinchi yordam va xavfsizlik qoidalarini bilish. Muloqot ko'nikmalari: bolalar bilan ularning tilida gaplasha olish, ota-onalar bilan hurmatli va ochiq munosabat, jamoada ishlash. Bulardan tashqari ijodkorlik, moslashuvchanlik va doimiy o'rganishga tayyorlik muhim, chunki har bir bola va har bir guruh boshqacha. Men o'zimda bu fazilatlarning ko'pchiligini rivojlantirganman va qolganlari ustida ishlayapman. Eng muhimi — bolaning manfaatini har doim birinchi o'ringa qo'yish va unga o'zini xavfsiz, qadrli his qiladigan muhit yaratish. 2. Maktabgacha yoshdagi bolalarning jismoniy rivojlanishi va harakat faolligini qanday qo'llab- quvvatlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu yoshda harakat — rivojlanishning asosiy sharti: u sog'lik, chidamlilik, muvozanat va muvofiqlikni ta'minlaydi, bilish jarayonlari va kayfiyatga ham ijobiy ta'sir qiladi. Guruhda harakat faolligini kun davomida taqsimlayman. Ertalabki badantarbiya, jismoniy tarbiya mashg'ulotlari, sayrdagi harakatli o'yinlar, mashg'ulotlar orasidagi jismoniy daqiqalar va uyqudan keyingi chiniqtiruvchi mashqlar shular jumlasidandir. Asosiy harakatlarni — yurish, yugurish, sakrash, irg'itish, emaklash, muvozanat saqlashni — o'yin orqali rivojlantiraman. Har bir bolaning imkoniyatini hisobga olaman, ortiqcha yuklama bermayman va charchash belgilarini kuzataman. Xavfsizlikka alohida e'tibor beraman: jihozlar sozligi, yetarli bo'sh joy, mos kiyim va poyabzal. Uzoq vaqt o'tirib qolishning oldini olaman. Ota-onalarga ham uyda va dam olish kunlari harakatli mashg'ulotlar haqida maslahat beraman, ekran oldida o'tkaziladigan vaqtni cheklash muhimligini tushuntiraman. 3. O'z guruhingizdagi bolaning ota-onasiga pullik qo'shimcha mashg'ulot yoki xizmat taklif qilish to'g'rimi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yo'q, buni noto'g'ri deb hisoblayman. O'z guruhimdagi bola oilasiga pullik shaxsiy xizmat taklif qilish manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi. Ota-ona o'zini majburlangan his qilishi mumkin: «Rozi bo'lmasam, tarbiyachi bolamga yomon qaraydi» degan xavotir paydo bo'ladi. Boshqa oilalar esa pul to'lagan bolalarga alohida munosabat bor deb o'ylashi mumkin, bu teng munosabat tamoyilini buzadi va muassasa obro'siga zarar yetkazadi. Bundan tashqari, ish vaqtida bola rivojlanishi uchun zarur bo'lgan yordamni men har bir bolaga baribir berishim kerak. Agar ota-ona o'zi qo'shimcha yordam so'rasa, unga muassasada mavjud qo'shimcha xizmatlar, mutaxassislar — logoped, psixolog — yoki boshqa mustaqil mutaxassislar haqida xolis ma'lumot beraman. Agar shaxsiy faoliyatim bo'lsa, u muassasa qoidalariga mos bo'lishi va o'z guruhimdagi oilalarni qamramasligi kerak, shubhali holatda rahbariyat bilan maslahatlashaman. 4. Haftalik tematik rejani qanday tuzasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Haftalik reja dastur talablari, bolalarning yoshi va kuzatuv natijalariga asoslanadi. Avval haftaning mavzusini tanlayman — masalan, «Kuz», «Mening oilam», «Transport». Mavzuni bolalarning qiziqishlari, mavsum, bayramlar va oldingi haftadagi kuzatuvlardan kelib chiqib belgilayman. Keyin hafta uchun maqsadlarni rivojlanish sohalari bo'yicha qo'yaman: jismoniy, ijtimoiy-emotsional, nutq, bilish va ijodiy. So'ng har kun uchun faoliyatlarni taqsimlayman: tashkil etilgan mashg'ulotlar, markazlardagi faoliyat, sayrdagi kuzatuv va o'yinlar, kitob o'qish, musiqa va harakat. Faoliyat markazlariga mavzuga oid yangi materiallar qo'shaman. Rejaga ota-onalar bilan hamkorlik uchun topshiriq ham kiritaman. Turli darajadagi bolalar uchun individual yondashuvni ko'rsataman. Reja moslashuvchan bo'ladi: bolalar Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 225 kutilmagan qiziqish bildirsa, uni rivojlantiraman. Hafta oxirida natijani tahlil qilib, keyingi haftani rejalashtiraman. 5. Vaziyat: ish vaqti tugadi, bir bolani hech kim olib ketmadi, ota-onasi telefonga javob bermayapti. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo bolani yolg'iz qoldirmayman va uni hech qachon o'zim bilan uyga olib ketmayman yoki ro'yxatda yo'q odamga topshirmayman. Bolani xotirjam qilaman, uning xavotirini sezsam, «Onang tez orada keladi, biz birga kutamiz» deb tinchlantiraman va tinch faoliyat bilan band qilaman. Ota-onaning har ikkalasiga va ariza bilan ruxsat berilgan boshqa yaqinlarga navbat bilan qo'ng'iroq qilaman, xabar qoldiraman. Vaziyat haqida darhol rahbariyat yoki navbatchi ma'muriyatga xabar beraman. Barcha qo'ng'iroqlar va vaqtni yozib boraman. Belgilangan muddat ichida hech kim bilan bog'lanib bo'lmasa, keyingi qadamlar muassasada belgilangan tartib asosida, rahbariyat qarori bilan va kerak bo'lsa tegishli organlarni xabardor qilgan holda amalga oshiriladi. Ota-ona kelganda, uni ayblamay, xotirjam gaplashaman, sababini bilib olaman va kelajakda bunday holatlar uchun qo'shimcha ishonchli shaxslarni ro'yxatga kiritishni taklif qilaman. Holat takrorlansa, rahbariyat bilan birga hal qilamiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 226 Suhbat bileti 11 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ota-onalar bilan qiyin muloqot bo'yicha tajribangizdan misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni vaziyat, harakat va natija tartibida beraman. Masalan, bir onaning bolasi guruhda kam ovqat yeyayotganidan juda xavotirda edi va har kuni qattiq ohangda tanbeh berardi. Avval men himoyaga o'tmasdan, uni tinch joyda batafsil tingladim va xavotiri asosli ekanini tan oldim. Keyin bir hafta davomida bolaning ovqatlanishini kuzatib, nimani va qancha yeganini yozib bordim. Natijalarni onaga ko'rsatdim: bola ba'zi taomlarni yaxshi yeyar, ba'zilaridan bosh tortardi. Hamshira bilan birga uchrashuv tashkil qildik, uyda va bog'chada bir xil yondashuv bo'yicha kelishib oldik. Shundan keyin ona bilan har kuni kechqurun qisqa ma'lumot almashadigan bo'ldik. Bir oy ichida bolaning ishtahasi yaxshilandi, ona bilan munosabatimiz esa ishonchliga aylandi. Bu tajriba menga ota-onaning g'azabi ko'pincha xavotir ekanini, aniq faktlar va birgalikdagi reja esa eng yaxshi yechim ekanini o'rgatdi. 2. Uch yosh inqirozi nima va tarbiyachi bunday davrda qanday yo'l tutadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Uch yosh inqirozi — bolaning «men o'zim» hissi kuchayib, mustaqillikka intilishi bilan bog'liq tabiiy rivojlanish bosqichi. Bu davrda bola ko'p narsaga «yo'q» deydi, qaysarlik qiladi, kattalar aytganining teskarisini qiladi, xohlagani bo'lmasa yig'laydi yoki o'zini yerga tashlaydi. Bu salbiy xulq emas, balki bolaning o'zini alohida shaxs sifatida anglay boshlaganining belgisi. Tarbiyachi sifatida men quyidagicha yo'l tutaman: bolaga iloji boricha tanlov beraman — «Qizil yoki ko'k kurtkani kiyasanmi?»; mustaqil harakat qilishiga vaqt va imkon beraman, hatto sekinroq bo'lsa ham; aniq va kam sonli qoidalarni qat'iy, lekin xotirjam saqlayman; jahl chiqqan paytda bahslashmay, his-tuyg'usini nomlab, u tinchlanguncha yonida turaman; diqqatini boshqa narsaga qaratishdan foydalanaman. Har bir mustaqil urinishini maqtayman. Ota-onalarga ham bu davrning tabiiy ekanini tushuntiraman va bir xil yondashuvni kelishib olamiz. 3. Bola huquqlari to'g'risidagi xalqaro konvensiyaning asosiy g'oyalari tarbiyachi ishida qanday aks etadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola huquqlari to'g'risidagi BMT konvensiyasining asosiy g'oyalarini tarbiyachi kundalik ishida amalga oshiradi. Birinchi g'oya — kamsitmaslik: har bir bola teng huquqli, uning kelib chiqishi, imkoniyati yoki oilasi muhim emas. Ikkinchisi — bolaning manfaatlari ustuvorligi: har qanday qarorni, hatto kun tartibi yoki jazo masalasini ham, bola uchun nima eng yaxshi degan savoldan kelib chiqib qabul qilaman. Uchinchisi — yashash, sog'lik va rivojlanish huquqi: xavfsiz muhit, to'g'ri ovqatlanish, dam olish va o'yin bilan ta'minlash. To'rtinchisi — bola fikrini hurmat qilish: bolaning fikrini tinglash, unga yoshiga mos tanlov berish. Shuningdek, bolaning har qanday zo'ravonlik va qo'pol munosabatdan himoyalanish, dam olish va o'yin, shaxsiy hayot daxlsizligi huquqlari bor. Amalda bu jismoniy va ruhiy jazoni qo'llamaslik, maxfiylikni saqlash, o'yin uchun yetarli vaqt berish va zo'ravonlik shubhasi bo'lsa, belgilangan tartibda xabar berish orqali namoyon bo'ladi. 4. Kun tartibidagi o'tish paytlarini — bir faoliyatdan boshqasiga o'tishni — qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'tish paytlari — masalan, o'yindan mashg'ulotga, guruhdan sayrga, sayrdan tushlikka o'tish — guruhda tartibsizlik va nizolar ko'p bo'ladigan vaqt. Shuning uchun ularni oldindan rejalashtiraman. Birinchidan, bolalarni oldindan ogohlantiraman: «Besh daqiqadan keyin o'yinchoqlarni yig'amiz». Ikkinchidan, doimiy signallardan foydalanaman — qo'ng'iroqcha, qo'shiq yoki ma'lum bir qarsak, shunda bolalar nima bo'lishini biladi. Uchinchidan, rasmli kun tartibi jadvali bolaga keyingi qadamni tushunishga yordam beradi. To'rtinchidan, kutish vaqtini qisqartiraman: bolalarni guruh-guruh qilib kiyintiraman yoki qo'l yuvishga yuboraman, kutayotganlar bilan barmoq o'yini yoki topishmoq o'ynayman. Beshinchidan, bolalarga yoshiga mos vazifalar beraman — navbatchilik, o'yinchoqlarni joyiga qo'yish. Yordamchi tarbiyachi bilan kim nimani nazorat qilishini kelishib olamiz. O'tishga qiynaladigan bolalarga alohida e'tibor beraman va ularni shaxsan ogohlantiraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 227 5. Vaziyat: bolani olib ketish uchun kelgan ota mast holatda ekani aniq sezilib turibdi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bolaning xavfsizligi birinchi o'rinda, shuning uchun bolani bunday holatdagi odamga topshirmayman, hatto u bolaning otasi bo'lsa ham. Bolalar oldida janjal chiqarmayman, ovozimni ko'tarmayman va otani kamsitmayman. Bolani guruhda, boshqa xodim nazoratida qoldiraman, otani esa xotirjam ohangda alohida joyga taklif qilaman va bola hozircha MTTda qolishini muloyimlik bilan, lekin qat'iy aytaman. Darhol rahbariyat yoki navbatchi ma'muriyatga xabar beraman. Bolaning onasi yoki ariza bilan ruxsat berilgan boshqa ishonchli yaqiniga qo'ng'iroq qilib, bolani olib ketishni so'raymiz. Agar ota tajovuzkor bo'lsa yoki bolani kuch bilan olib ketishga harakat qilsa, belgilangan tartibda qo'riqlash xizmati va ichki ishlar organlarini chaqiramiz. Hodisani vaqt va tafsilotlar bilan yozib qo'yaman. Bola bilan xotirjam gaplashib, uni qo'rqitmayman va diqqatini tinch faoliyatga qarataman. Keyinchalik oila bilan suhbat rahbariyat ishtirokida o'tkaziladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 228 Suhbat bileti 12 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishingizda raqamli texnologiyalardan qanday foydalanasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Raqamli texnologiyalarni men bolalar bilan ishlashning asosiy vositasi emas, balki yordamchi vosita deb bilaman. Birinchidan, tayyorgarlikda foydalanaman: metodik materiallar, yangi o'yinlar va qo'shiqlarni topish, ko'rgazmali vositalar va tarqatma materiallarni tayyorlash, onlayn malaka oshirish kurslari va vebinarlarda qatnashish. Ikkinchidan, hujjatlar yuritishda: rejalar, kuzatuv qaydlari va portfoliolarni elektron shaklda tartibli saqlash. Uchinchidan, ota-onalar bilan muloqotda: rasmiy guruh chatida e'lon va tavsiyalar berish, albatta maxfiylik va surat qoidalariga rioya qilgan holda. Bolalar bilan mashg'ulotda esa ekranlardan juda oz va maqsadli foydalanaman: masalan, hayvonlar ovozini eshittirish, qisqa ta'limiy video yoki musiqa. Bu yoshda jonli muloqot, o'yin va harakat ekrandan ancha muhim. Bolalar oldida shaxsiy telefonimni ishlatmayman. Ota-onalarga ham bolalarning ekran oldida o'tkazadigan vaqtini cheklash bo'yicha maslahat beraman. 2. Bolalarda tadqiqotchilik faoliyati va atrof-olamga qiziqishni qanday rivojlantirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabgacha yoshdagi bola tabiatan tadqiqotchi: u doimo «Nega?», «Qanday qilib?» deb so'raydi. Tarbiyachining vazifasi bu qiziqishni so'ndirmay, uni rivojlantirish. Buning uchun guruhda tajriba yoki fan markazini tashkil qilaman: kattalashtiruvchi oyna, magnitlar, tarozi, suv va qum, tabiiy materiallar — toshlar, barglar, urug'lar. Oddiy va xavfsiz tajribalar o'tkazamiz: suvda nima cho'kadi, nima suzadi; urug'dan o'simlik o'stirish; muzning erishini kuzatish. Har bir tajribada avval bolalardan taxmin so'rayman — «Nima bo'ladi deb o'ylaysiz?», keyin kuzatamiz va xulosani birga chiqaramiz. Sayrda tabiatni kuzatish, ob-havo taqvimini yuritish, guruhda o'simlik parvarishlash ham muhim. Bolalarning savollariga tayyor javob bermasdan, ba'zan «Keling, birga bilib olamiz» deyman. Xato qilishdan qo'rqmaslikni o'rgataman. Xavfsizlik qoidalariga qat'iy amal qilaman: tajribalarni faqat nazorat ostida va yoshga mos materiallar bilan o'tkazaman. 3. Bolaning fikrini hurmat qilish va uni qarorlarda ishtirok ettirish amalda nimani anglatadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu bolani faqat kattalar ko'rsatmasini bajaruvchi emas, balki o'z fikri va xohishiga ega shaxs deb bilishni anglatadi. Amalda men quyidagilarni qilaman. Birinchidan, bolalarga yoshiga mos tanlov beraman: qaysi markazda o'ynash, qaysi rangdagi qalamni olish, qaysi ertakni o'qish. Ikkinchidan, guruh qoidalarini bolalar bilan birga muhokama qilib ishlab chiqamiz, shunda ular qoidani tushunadi va unga amal qilish osonroq bo'ladi. Uchinchidan, bolaning gapini bo'lmasdan tinglayman, uning savollariga jiddiy javob beraman, fikrini masxara qilmayman. To'rtinchidan, bolaning tanasi va shaxsiy chegaralarini hurmat qilaman: masalan, quchoqlashni istamasa, majburlamayman, shaxsiy gigiyena paytida uning sharm- hayosini saqlayman. Beshinchidan, mavzu va loyihalarni bolalarning qiziqishiga qarab tanlayman. Albatta, xavfsizlik va sog'liq bilan bog'liq masalalarda qarorni kattalar qabul qiladi, lekin buni ham bolaga tushunarli qilib izohlayman. 4. Turli rivojlanish darajasidagi bolalar bilan bitta mashg'ulotda qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bir guruhdagi bolalar yoshi bir xil bo'lsa ham, rivojlanish darajasi, sur'ati va qiziqishi turlicha bo'ladi. Shuning uchun men tabaqalashtirilgan, ya'ni har bir bolaga moslashtirilgan yondashuvdan foydalanaman. Rejalashtirishda kuzatuv natijalariga tayanib, bir mavzu bo'yicha bir nechta darajadagi topshiriq tayyorlayman: oddiyroq, o'rtacha va murakkabroq. Masalan, matematikada biri beshtagacha sanaydi, boshqasi o'ntagacha va solishtiradi. Qiynalayotgan bolaga qo'shimcha ko'rgazmali yordam, namuna yoki shaxsiy tushuntirish beraman, vazifani kichik qadamlarga bo'laman. Tez bajaradigan bolaga esa qo'shimcha qiziqarli vazifa yoki boshqalarga yordam berish imkoniyatini taklif qilaman. Kichik guruhlarda va juftliklarda ishlash ham samarali: bolalar bir-biridan o'rganadi. Bolalarni «kuchli» va «kuchsiz» deb ochiq ajratmayman. Har bir bolaning o'z yutug'ini rag'batlantiraman va natijalarni keyingi rejalashtirishda hisobga olaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 229 5. Vaziyat: mashg'ulot paytida bolaning harorati ko'tarilib, holsizlanib qoldi. Qanday harakat qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo bolani boshqa bolalardan ajratib, tinch joyga o'tkazaman va yolg'iz qoldirmayman: guruhdagi boshqa bolalarni yordamchi tarbiyachi yoki hamkasbim nazoratiga topshiraman. Darhol hamshirani chaqiraman yoki bolani tibbiyot xonasiga olib boraman. Bolaga o'zim dori bermayman, chunki dorini faqat tibbiyot xodimi belgilangan tartibda beradi. Hamshira kelguncha bolani tinchlantiraman, unga ichimlik suvi taklif qilaman, ortiqcha kiyimini yechaman va holatini kuzataman. Agar xavfli belgilar bo'lsa — nafas olish qiyinlashsa, tutqanoq, hushini yo'qotish, toshma tez tarqalsa — darhol tez tibbiy yordam chaqirilishini ta'minlayman. Ota-onaga zudlik bilan xabar berib, bolani olib ketishni so'raymiz. Bolaning holati, vaqti va ko'rilgan choralarni yozib qo'yaman. Rahbariyatni xabardor qilaman. Guruhda boshqa bolalarda ham shunday belgilar paydo bo'lmayotganini kuzataman va gigiyena choralarini kuchaytiraman. Bola qaytganda, uning sog'lig'i to'g'risidagi hujjat muassasa tartibiga muvofiq tekshiriladi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 230 Suhbat bileti 13 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ish tajribangiz kam bo'lsa, yangi jamoa va guruhga qanday moslashasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Tajribam kam ekanini halol tan olaman, lekin bu o'rganishga ochiqligimni ham bildiradi. Moslashish uchun bir necha qadam rejalashtiraman. Birinchidan, muassasa qoidalari, ichki tartib, xavfsizlik va favqulodda vaziyatlar tartibi bilan diqqat bilan tanishaman. Ikkinchidan, dastlabki haftalarda guruhdagi har bir bolani yaxshi bilib olishga e'tibor beraman: ismlari, odatlari, sog'lig'i bilan bog'liq xususiyatlari, allergiyalari, kim olib ketishga ruxsat etilgani. Uchinchidan, tajribali hamkasb yoki metodistdan murabbiylik so'rayman, ularning mashg'ulotlarini kuzataman va o'z ishim haqida fikr-mulohaza so'rayman. To'rtinchidan, bilmagan narsamni so'rashdan uyalmayman — bu xatolarning oldini oladi. Beshinchidan, ota-onalar bilan dastlabki uchrashuvda o'zimni tanishtirib, ochiq muloqot o'rnataman. Shuningdek, har kungi ishni tahlil qilib, kundalik yuritaman. Yosh mutaxassisning afzalligi — yangi bilimlar va kuchli g'ayrat, men buni jamoa foydasiga ishlatishga harakat qilaman. 2. Badiiy adabiyot va ertaklar bola rivojlanishida qanday o'rin tutadi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Badiiy adabiyot va ertaklar — bolaning nutqi, tafakkuri va axloqiy tasavvurlarini rivojlantiruvchi kuchli vosita. Birinchidan, ular lug'atni boyitadi, bolani chiroyli, obrazli nutq bilan tanishtiradi va bog'lanishli nutqni rivojlantiradi. Ikkinchidan, tasavvur va ijodkorlikni o'stiradi: bola qahramonlarni ko'z oldiga keltiradi, voqeaning davomini o'ylab topadi. Uchinchidan, axloqiy tushunchalarni — yaxshilik va yomonlik, do'stlik, mehnatsevarlik, halollikni — tushunarli obrazlar orqali yetkazadi. To'rtinchidan, his- tuyg'ularni tanish va hamdardlikni rivojlantiradi. Beshinchidan, xalq og'zaki ijodi orqali milliy madaniyat va qadriyatlar bilan tanishtiradi. Men har kuni bolalarga kitob o'qiyman, ifodali o'qishga va suratlarni ko'rsatishga e'tibor beraman. O'qishdan keyin savollar beraman, ertakni rollarga bo'lib sahnalashtiramiz, qo'g'irchoq teatri tashkil qilamiz, qahramonlar rasmini chizamiz. Kitob markazida yoshga mos, yaxshi bezatilgan kitoblar bo'lishini ta'minlayman va ota-onalarga uyda birga o'qishni maslahat beraman. 3. Ota-onalar ajrashgan va bolani olib ketish bo'yicha o'zaro kelisha olmayapti. Tarbiyachi sifatida qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bunday vaziyatda men to'liq betaraf qolaman: ota-onaning hech biri tomonini olmayman, ularning nizosiga aralashmayman va bola oldida bu haqda gapirmayman. Bolani kim olib ketishi masalasida shaxsiy fikrimga emas, rasmiy hujjatlar va muassasada belgilangan tartibga tayanaman. Agar sud qarori yoki boshqa rasmiy cheklov bo'lsa, uning nusxasi rahbariyatda bo'lishi kerak va men unga qat'iy amal qilaman. Bunday hujjat bo'lmasa, qanday yo'l tutish haqida rahbariyatdan aniq ko'rsatma olaman. Har qanday tortishuvli holatda bolani topshirishdan oldin rahbariyatni chaqiraman. Ikkala ota-ona bilan ham hurmatli va teng munosabatda bo'laman, bola haqidagi ma'lumotni belgilangan tartibda beraman. Bir ota-onaning shaxsiy ma'lumotlarini ikkinchisiga bermayman. Eng muhimi — bolaning hissiy holatiga e'tibor berish: bu davr unga og'ir bo'lishi mumkin, shuning uchun unga ko'proq iliqlik ko'rsataman va kerak bo'lsa psixolog yordamini taklif qilaman. 4. Ovqatlanish madaniyati va o'z-o'ziga xizmat ko'nikmalarini qanday shakllantirasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'z-o'ziga xizmat ko'nikmalari — qo'l yuvish, kiyinish, ovqatlanish, o'yinchoqlarni yig'ish — bolaning mustaqilligi va o'ziga ishonchining asosi. Men ularni bosqichma-bosqich, yoshga mos shakllantiraman. Avval ko'rsataman, keyin bola bilan birga bajaraman, so'ng bolaga mustaqil bajarishga imkon beraman. Murakkab harakatni kichik qadamlarga bo'laman va rasmli ketma-ketlik kartalaridan foydalanaman, masalan, qo'l yuvish bosqichlari. Bolaga vaqt beraman, uning o'rniga shoshib bajarib qo'ymayman va har bir urinishini maqtayman. Ovqatlanish madaniyatini ham shu tarzda o'rgataman: ovqatdan oldin qo'l yuvish, qoshiq va sanchqini to'g'ri ushlash, og'izni yopib chaynash, salfetkadan foydalanish, «rahmat» deyish. Stolda xotirjam va iliq muhit bo'ladi, men o'zim ham namuna ko'rsataman. Kattaroq bolalar Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 231 navbatchilik qiladi: dasturxonni tayyorlash, idishlarni joylash. Ota-onalar bilan kelishib, uyda ham bolaga mustaqillik imkonini berishni tavsiya qilaman. 5. Vaziyat: bola juda uyatchan, tengdoshlari bilan o'ynamaydi, mashg'ulotlarda indamay o'tiradi. Qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo uyatchanlikni kamchilik deb hisoblamayman va bolani hech qachon boshqalar oldida «uyatchan» deb atamayman yoki gapirishga majburlamayman. Bir necha hafta kuzatib, bolaning qachon o'zini erkinroq his qilishini, nimaga qiziqishini aniqlayman. So'ng u bilan yakkama-yakka ishonchli munosabat o'rnataman: qiziqishiga oid o'yinda yonida o'tiraman, unga kichik, muvaffaqiyatli bajariladigan vazifalar beraman. Keyin asta-sekin bitta xotirjam tengdoshi bilan juftlikda o'ynashni tashkil qilaman, guruhni keyinroq kattalashtiramiz. Mashg'ulotda unga javob berish uchun vaqt beraman, oson savollardan boshlayman, imo-ishora yoki rasm orqali javob berishga ham ruxsat beraman. Qo'g'irchoq teatri va rolli o'yinlar bunday bolalarga yaxshi yordam beradi. Har bir kichik qadamini e'tibor bilan, lekin ortiqcha ko'z- ko'z qilmay rag'batlantiraman. Ota-ona bilan uydagi muloqot haqida gaplashaman. Uyatchanlik kuchli xavotir bilan birga kechsa yoki uzoq davom etsa, psixolog maslahatini tavsiya qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 232 Suhbat bileti 14 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizni kasbiy jihatdan ilhomlantiradigan inson yoki manba haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Bunday savolga aniq va halol javob beraman. Masalan, meni amaliyot davridagi ustoz-tarbiyachim ilhomlantirgan: u hech qachon ovozini ko'tarmas, eng tartibsiz guruhni ham xotirjamlik va o'yin orqali boshqarar edi. Undan bolani tinglash, har bir bolada yaxshi tomonni ko'rish va mashg'ulotni puxta tayyorlashni o'rgandim. Bundan tashqari, maktabgacha pedagogikaning mashhur g'oyalari menga yaqin: bolani faol o'rganuvchi deb bilish, tayyorlangan muhit orqali mustaqillikni rivojlantirish, o'yinning rivojlanishdagi yetakchi o'rni. Bu g'oyalarni o'qib, ularni o'z guruhimda qo'llashga harakat qilaman, masalan, materiallarni bolalar o'zi olib qo'yadigan qilib joylashtirish. Shuningdek, tajribali hamkasblarimning ochiq mashg'ulotlari va pedagogik nashrlar ham doimiy ilhom manbai. Lekin eng katta ilhom — bolalarning o'zlari: ularning savollari, kashfiyotlari va quvonchi menga ishimning ma'nosini eslatib turadi. 2. Uch-to'rt yoshli bolalarning asosiy yosh xususiyatlarini ayting. Namunaviy javob / yechim: ✔ Uch-to'rt yoshda bola tez o'sadi va mustaqillikka kuchli intiladi. Jismoniy jihatdan u ishonchliroq yuguradi, sakraydi, zinapoyadan ko'tariladi, lekin harakatlari hali to'liq muvofiqlashmagan va tez charchaydi. Mayda motorika rivojlanmoqda: qalamni ushlaydi, oddiy chiziq va shakllar chizadi. Nutqda lug'at tez ko'payadi, oddiy gaplar bilan gapiradi, ko'p savol beradi, ba'zi tovushlarni hali noto'g'ri talaffuz qilishi tabiiy. Tafakkur ko'rgazmali-harakatli va ko'rgazmali-obrazli: bola narsalar bilan bevosita harakat qilib o'rganadi. Diqqat qisqa va ixtiyorsiz. O'yinda yonma-yon o'yindan birgalikdagi oddiy syujetli o'yinga o'tish boshlanadi. Emotsional jihatdan kayfiyat tez o'zgaradi, kattalarning iliq munosabatiga kuchli ehtiyoj seziladi. Tarbiyachi uchun xulosalar: qisqa, o'yinli faoliyat, ko'p harakat, aniq va oddiy ko'rsatmalar, takrorlash, barqaror kun tartibi, mustaqillikni qo'llab-quvvatlash va sabr bilan rag'batlantirish. 3. Bolaga «yalqov», «qaysar», «yomon bola» kabi yorliqlar qo'yish nima uchun zararli? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola kattalarning so'zlariga ishonadi va o'zini ular ta'riflagandek ko'ra boshlaydi. Agar uni doimo «yalqov» yoki «yomon» deb atashsa, u o'zi haqida salbiy tasavvur shakllantiradi va ko'pincha shu rolga mos xulq qila boshlaydi. Bundan tashqari, yorliq boshqa bolalar va ota-onalar munosabatiga ham ta'sir qiladi: guruhda bolani chetlatish yoki masxara qilish boshlanishi mumkin. Bu bolaning qadr-qimmatiga zid va kasb etikasiga mos emas. Shuning uchun men bolani emas, uning aniq harakatini baholayman: «Sen yomonsan» o'rniga «Kubiklarni otish mumkin emas, ular kimgadir tegib ketishi mumkin» deyman. Ijobiy yorliqlarga ham ehtiyot bo'laman, masalan, «aqlli» o'rniga harakatni maqtayman: «Uzoq urinding va uddalading». Ota-onalar bilan suhbatda ham bolani tavsiflovchi baholar emas, kuzatilgan faktlar haqida gapiraman. Hamkasblar orasida ham bolalar haqida yorliqli gaplarga yo'l qo'ymaslikka harakat qilaman. 4. Guruhda bayram yoki ertalik tadbirini qanday tayyorlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bayramni bolalar uchun quvonchli va stressiz qilishga harakat qilaman. Avval musiqa rahbari va hamkasblar bilan maqsad, mavzu va ssenariyni kelishib olamiz. Ssenariy bolalarning yoshiga mos, qisqa va tushunarli bo'ladi, unda barcha bolalar ishtirok etadi, faqat «iqtidorlilar» emas. Har bir bolaga uning imkoniyati va xohishiga mos rol beraman: kimdir she'r aytadi, kimdir raqsga tushadi, uyatchan bola guruh bilan birga qo'shiq kuylaydi. Tayyorgarlikni o'yin shaklida, kundalik faoliyatga qo'shib, uzoq va charchatuvchi mashqlarsiz olib boraman. Ota-onalarni bezatish, kostyumlar yoki ishtirok orqali jalb qilaman, lekin ortiqcha xarajat talab qilmayman. Xavfsizlikka e'tibor beraman: zal jihozlari, chiqish yo'llari, olov va pirotexnikadan foydalanmaslik, taomlarda allergiyani hisobga olish. Bayram kuni bolani xato qilgani uchun tanbeh bermayman. Tadbir ota-onalar uchun «konsert» emas, bolalar uchun bayram ekanini yodda tutaman. Keyin hamkasblar bilan qisqa tahlil qilamiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 233 5. Vaziyat: besh yoshli bola guruhda qo'pol, haqoratli so'z ishlatdi, boshqa bolalar kulib, takrorlay boshladi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Ortiqcha shov-shuv ko'tarmayman, chunki kuchli reaksiya so'zni yanada «qiziqarli» qiladi. Xotirjam va qisqa aytaman: «Bizning guruhda bunday so'zlarni ishlatmaymiz, ular odamni xafa qiladi». Keyin bolalarning diqqatini darhol boshqa faoliyatga qarataman. So'zni ishlatgan bola bilan keyinroq, yakkama-yakka gaplashaman: uni uyaltirmay, so'zning ma'nosini bilish-bilmasligini va qayerdan eshitganini xotirjam so'rayman. Ko'pincha bola so'zning ma'nosini bilmaydi, uni televizor, ko'cha yoki kattalardan eshitgan bo'ladi. Unga his-tuyg'ularni ifodalashning boshqa so'zlarini o'rgataman: «Jahlim chiqdi», «Menga yoqmadi». Guruhda yaxshi so'zlar va hurmatli muloqot haqida suhbat, ertak yoki o'yin o'tkazaman, «sehrli so'zlar» kabi o'yinlardan foydalanaman. Agar holat takrorlansa, ota-ona bilan ayblamay, xotirjam gaplashaman va bolaning qaysi muhitda bunday so'zlarni eshitishi mumkinligini birga muhokama qilamiz. Bolani jazolamayman, ijobiy muloqotni rag'batlantiraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 234 Suhbat bileti 15 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Sizningcha, tarbiyachi ishidagi eng qiyin jihat nima va siz unga qanday tayyorsiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Mening fikrimcha, eng qiyin jihat — bir vaqtning o'zida ko'p mas'uliyatni ko'tarish: yigirmadan ortiq bolaning xavfsizligi, har birining rivojlanishi, ota-onalarning kutishlari va hujjatlar talablari. Shu bilan birga, har bir bolaga individual e'tibor berish kerak, bu esa katta e'tibor va sabr talab qiladi. Bunga tayyorgarligim quyidagilarda. Birinchidan, puxta rejalashtirish: kun tartibi, mashg'ulotlar va o'tish paytlarini oldindan o'ylab qo'yaman. Ikkinchidan, jamoaviy ish: yordamchi tarbiyachi va mutaxassislar bilan vazifalarni aniq taqsimlayman. Uchinchidan, xavfsizlik qoidalarini avtomatik odatga aylantirganman: bolalarni sanash, xavfli narsalarni tekshirish. To'rtinchidan, ota-onalar bilan ochiq va muntazam muloqot tushunmovchiliklarni kamaytiradi. Beshinchidan, o'z hissiy holatimni boshqarish va dam olishga vaqt ajratish. Qiyinchilikni yashirmayman, lekin uni ish mazmunining tabiiy qismi deb bilaman va undan o'rganaman. 2. Musiqa va ritmik harakatlar bola rivojlanishiga qanday ta'sir qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Musiqa va ritmik harakatlar bolaning bir necha rivojlanish sohasiga birdaniga ta'sir qiladi. Birinchidan, emotsional rivojlanish: musiqa kayfiyatni ko'taradi yoki tinchlantiradi, bola turli his-tuyg'ularni tanishni o'rganadi. Ikkinchidan, nutq: qo'shiqlar va ritmik she'rlar lug'atni boyitadi, talaffuz va nafas olishni yaxshilaydi, tovushlarni farqlash qobiliyatini rivojlantiradi. Uchinchidan, jismoniy rivojlanish: raqs va musiqali harakatlar muvofiqlik, muvozanat va ritm hissini o'stiradi. To'rtinchidan, bilish jarayonlari: qo'shiq so'zlarini yodlash xotirani, ritmni takrorlash diqqatni rivojlantiradi, sanoq qo'shiqlari matematikaga yordam beradi. Beshinchidan, ijtimoiy ko'nikmalar: birga kuylash va raqsga tushish jamoaviy harakatni o'rgatadi. Men musiqani faqat musiqa mashg'ulotida emas, kun davomida ishlataman: ertalabki salomlashuv qo'shig'i, o'tish paytlaridagi signal-qo'shiqlar, uyqu oldidan tinch musiqa, oddiy cholg'u asboblari bilan o'yinlar. Musiqa rahbari bilan doimiy hamkorlik qilaman. 3. Ish vaqtida shaxsiy telefon va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish bo'yicha qanday qoidaga amal qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ish vaqtida mening asosiy vazifam — bolalarning xavfsizligi va rivojlanishi, shuning uchun bolalar bilan bo'lgan paytda shaxsiy telefonimdan foydalanmayman. Bir soniyalik chalg'ish ham baxtsiz hodisaga sabab bo'lishi mumkin, ayniqsa sayrda yoki suv bilan ishlaganda. Telefonni ovozsiz rejimda belgilangan joyda saqlayman. Shaxsiy qo'ng'iroq va xabarlarga faqat tanaffusda yoki bolalar hamkasbim nazoratida bo'lgan paytda javob beraman. Telefon ishga oid maqsadlarda — masalan, favqulodda vaziyatda yordam chaqirish yoki muassasa tartibi bo'yicha ota-onaga xabar berish uchun ishlatilishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlarda bolalar, ota-onalar, hamkasblar yoki muassasa ichki ishlari haqida ma'lumot, surat va izohlar joylamayman. O'z shaxsiy sahifamda ham kasbiy obro'yimga mos xulqqa rioya qilaman. Ota- onalar bilan shaxsiy tarmoqlarda do'stlashish masalasida ham ehtiyot bo'laman va muloqotni rasmiy kanallarda olib boraman. 4. Favqulodda vaziyatlarda — yong'in, zilzila — bolalar xavfsizligini ta'minlashga qanday tayyorlanasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Favqulodda vaziyatda vaqt juda qisqa bo'ladi, shuning uchun tayyorgarlik oldindan bo'lishi shart. Birinchidan, muassasaning evakuatsiya rejasini, chiqish yo'llarini, yig'ilish joyini, o't o'chirish vositalari qayerdaligini va xabar berish tartibini aniq bilaman. Ikkinchidan, guruhdagi bolalar ro'yxati va ota- onalarning telefon raqamlari doimo yangilangan va qo'l ostida bo'ladi. Uchinchidan, muassasada o'tkaziladigan o'quv mashqlarida faol qatnashaman va bolalar bilan ham yoshiga mos shaklda, qo'rqitmasdan, o'yin orqali mashq qilamiz: signal eshitilganda nima qilish, qanday tartibda yurish. To'rtinchidan, chiqish yo'llarini hech qachon mebel yoki buyumlar bilan to'sib qo'ymayman. Vaziyat yuz berganda esa xotirjamlikni saqlayman, bolalarni tez va tartibli olib chiqaman, yig'ilish joyida albatta Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 235 sanayman va rahbariyatga hisobot beraman. Alohida ehtiyojli bolalarga kim yordam berishi oldindan kelishiladi. Bolalarning tinchlanishiga yordam beraman va ota-onalarni belgilangan tartibda xabardor qilamiz. 5. Vaziyat: hamkasbingiz yig'layotgan bolaga baqirib, qo'lidan qattiq tortib olib ketganini ko'rdingiz. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo bola xavfsizligini o'ylayman. Agar vaziyat davom etayotgan bo'lsa, xotirjam aralashaman: «Keling, men yordam beraman» deb, bolani o'zimga olaman va uni tinchlantiraman. Hamkasbimni bolalar oldida ayblamayman va janjal chiqarmayman, chunki bu bolalarni yanada qo'rqitadi. Bolada jarohat yoki og'riq belgilari bor-yo'qligini tekshiraman, kerak bo'lsa hamshiraga ko'rsataman. Keyin hamkasbim bilan alohida, hurmat bilan, lekin ochiq gaplashaman: nima bo'lganini so'rayman, charchagan yoki asabiylashgan bo'lsa, yordam taklif qilaman va bunday munosabat bolaga zarar yetkazishini, qoidalarga zid ekanini aytaman. Shu bilan birga, bu holatni yashirib qo'ymayman: bola bilan qo'pol jismoniy munosabat — jiddiy masala, shuning uchun muassasa tartibiga ko'ra rahbariyatga xabar beraman va ko'rganlarimni xolis yozib qo'yaman. Bunda hamkasblik do'stligi bola himoyasidan ustun bo'la olmaydi. Keyingi kunlarda bolaning holatini kuzataman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 236 Suhbat bileti 16 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Maktabgacha ta'lim sohasidagi tajribangiz haqida gapirib bering: qaysi yoshdagi bolalar bilan ishlagansiz va bu tajriba sizga nimani o'rgatdi? Namunaviy javob / yechim:✔ Javobni aniq faktlardan boshlash kerak: qayerda, qancha muddat va qaysi yosh guruhi bilan ishlaganingiz. Tajriba kam bo'lsa, amaliyot, ko'ngillilik yoki oiladagi kichik bolalar bilan bog'liq kuzatuvlarni halol aytish mumkin. Masalan: «Ikki yil o'rta guruhda ishladim. Bu davrda har bir bola o'z sur'atida rivojlanishini, bir xil usul hammaga mos kelmasligini tushundim. Kuzatuv yuritish, ota-onalar bilan muntazam gaplashish va kun tartibini barqaror ushlash bolalarning xotirjamligiga katta ta'sir qilishini ko'rdim.» So'ngra bitta qisqa misol keltiring: qiyin vaziyat, siz nima qildingiz va natija qanday bo'ldi. Oxirida bu tajribani yangi joyda qanday qo'llashingizni bog'lab qo'ying. Mubolag'a qilmaslik, bilmagan narsani bilaman demaslik suhbatdoshda ishonch uyg'otadi. 2. Uch-to'rt yoshli bolalarning asosiy yosh xususiyatlarini tavsiflang. Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu yoshda bola faol mustaqillikka intiladi: «o'zim» deydi, kiyinish, ovqatlanish, qo'l yuvishni o'zi bajarishni xohlaydi. Nutq tez boyiydi, oddiy gaplar tuzadi, ko'p savol beradi. Tafakkur ko'rgazmali- harakatli va ko'rgazmali-obrazli: bola narsalarni ushlab, ko'rib, harakat qilib bilib oladi. Diqqat qisqa muddatli va beixtiyor, shuning uchun mashg'ulotlar qisqa, o'yin shaklida, ko'rgazmali bo'lishi kerak. Hissiyotlar kuchli va tez almashadi, o'zini boshqarish endi shakllanmoqda. O'yinda yonma-yon o'ynashdan birgalikda o'ynashga o'tish boshlanadi, oddiy syujetli-rolli o'yinlar paydo bo'ladi. Yirik harakatlar faol rivojlanadi: yugurish, sakrash, to'p otish. Tarbiyachi uchun xulosa: mustaqillikni qo'llab- quvvatlash, tanlov imkonini berish, aniq va qisqa ko'rsatmalar, barqaror kun tartibi va ko'p harakatli faoliyat. 3. Bolaga nisbatan jismoniy jazo, qo'rqitish yoki kamsitish nima uchun mutlaqo yo'l qo'yib bo'lmaydi va siz uning o'rniga nimani qo'llaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola huquqlari, uning sha'ni va daxlsizligini hurmat qilish tarbiyachining asosiy kasbiy majburiyatidir. Jismoniy jazo, baqirish, qo'rqitish, masxara qilish yoki ovqatdan mahrum qilish bolaga jismoniy va ruhiy zarar yetkazadi, ishonchni buzadi, xavotir va tajovuzkorlikni kuchaytiradi. Bunday harakat qonun va kasb odobi bilan ham ziddir, tarbiyachi uchun jiddiy javobgarlikka olib keladi. O'rniga ijobiy intizom usullaridan foydalanaman: aniq va oz sonli qoidalarni bolalar bilan birga kelishib olish, yaxshi xulqni payqab, aniq maqtash, oqibatni tabiiy va mantiqiy qilish, masalan, sochilgan o'yinchoqni birga yig'ish. Bola juda hayajonlansa, uni tinchlantiruvchi burchakka taklif qilaman, lekin bu jazo emas, o'zini tiklash joyi. Xatti-harakatni tanqid qilaman, bolaning shaxsini emas. 4. Guruhda kun tartibini qanday tuzasiz va unga qanday rioya qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kun tartibi bolalarning yoshi, MTTning ish vaqti va tasdiqlangan namunaviy tartib asosida tuziladi. Unda qabul va erkin o'yin, ertalabki gimnastika, nonushta, tashkillashtirilgan faoliyat, sayr, tushlik, tinch soat, kechki faoliyat va uyga kuzatish izchil joylashadi. Faol va tinch faoliyat almashib turishi, ochiq havoda yetarli vaqt bo'lishi muhim. Bolalar uchun tartib ko'rinadigan bo'lsin: rasmli jadval orqali ular keyin nima bo'lishini biladi va bu xavotirni kamaytiradi. O'tish lahzalarini qo'shiq, signal yoki qisqa o'yin bilan yumshataman. Tartib qat'iy, ammo moslashuvchan: ob-havo, bolalar charchoqligi yoki bayram sababli o'zgarish bo'lsa, bolalarni oldindan ogohlantiraman. Ota-onalarni ham kun tartibi bilan tanishtiraman, chunki kechikib kelish yoki uyda tartibsizlik bolaning moslashuviga ta'sir qiladi. 5. Sayr paytida bola yiqilib, tizzasini qattiq jarohatladi va yig'layapti. Harakatlaringiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi navbatda xotirjamlikni saqlab, bolaning yoniga boraman va qolgan bolalarni nazoratsiz qoldirmaslik uchun ikkinchi xodimdan yordam so'rayman yoki guruhni xavfsiz joyga yig'aman. Jarohatni Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 237 ko'zdan kechiraman: yengil shilinish bo'lsa, qo'lqop kiyib, toza suv bilan yuvaman va MTT ichki tartibiga muvofiq hamshiraga olib boraman. Qon to'xtamasa, bola oyog'ini bosa olmasa, shish, deformatsiya yoki bosh jarohati belgilari bo'lsa, harakatlantirmasdan darhol hamshira va rahbarni chaqiraman, zarurat bo'lsa tez yordam chaqiriladi. Bolani tinchlantiraman, unga nima bo'layotganini oddiy so'zlar bilan tushuntiraman. Keyin ota-onaga voqeani halol va o'z vaqtida xabar qilaman, belgilangan tartibda hodisani qayd etaman. Oxirida sayr maydonchasidagi xavf manbaini aniqlab, rahbariyatga bildiraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 238 Suhbat bileti 17 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kelgusi uch-besh yilda o'zingizni kasbiy jihatdan qayerda ko'rasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga aniq va real maqsadlar bilan javob berish yaxshi. Masalan: «Avvalo guruhimda barqaror, ishonchli muhit yaratib, bolalarning rivojlanishida ko'rinadigan natijaga erishmoqchiman. Keyingi bosqichda malaka oshirish kurslarida o'qib, inklyuziv ta'lim yoki nutq rivojlantirish bo'yicha chuqurroq bilim olmoqchiman. Imkon bo'lsa, toifamni oshirish, yosh hamkasblarga ustozlik qilish, metodik birlashmada tajriba almashishni rejalashtiraman.» Maqsadlar MTT manfaatlari bilan uyg'un bo'lsin: siz qisqa muddatda ketib qoladigan emas, jamoada o'sib boradigan xodim ekaningizni ko'rsating. Ammo bilmagan lavozimga da'vo qilish yoki haddan tashqari ulkan rejalar aytish shart emas. Maqsad sari qanday aniq qadam qo'yayotganingizni, masalan, hozir o'qiyotgan kitob yoki kursni qo'shsangiz, javob ishonarli bo'ladi. 2. «Ilk qadam» dasturida ajratilgan bola rivojlanishi sohalarini va ularning o'zaro bog'liqligini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Dastur bolani yaxlit rivojlantirishga qaratilgan va rivojlanishni bir nechta asosiy sohalarga ajratadi: jismoniy rivojlanish va sog'lom turmush tarzi; ijtimoiy-hissiy rivojlanish; nutq, muloqot, o'qish va yozish ko'nikmalari; bilish jarayonining rivojlanishi; ijodiy rivojlanish. Bu sohalar alohida emas, bir-biri bilan chambarchas bog'liq. Masalan, qurilish o'yinida bola mayda motorikani mashq qiladi, shakl va hajm haqida tasavvur oladi, sherigi bilan kelishadi, nima qurganini so'z bilan tushuntiradi va o'z g'oyasini amalga oshiradi. Shuning uchun tarbiyachi bitta faoliyatni rejalashtirganda bir nechta sohaga ta'sirini ko'radi. Dastur bolaga yo'naltirilgan yondashuv, o'yin orqali o'rganish, individual ehtiyojlarni hisobga olish va oila bilan hamkorlikni asosiy tamoyillar sifatida ilgari suradi. 3. Ota-ona bayram munosabati bilan sizga qimmatbaho sovg'a bermoqchi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kasb odobi nuqtai nazaridan qimmatbaho sovg'a, pul yoki xizmat qabul qilish manfaatlar to'qnashuviga olib keladi: boshqa ota-onalarda tarbiyachi bir bolaga alohida munosabatda degan taassurot paydo bo'ladi, men esa o'zimni qarzdor his qilishim mumkin. Shuning uchun sovg'ani xushmuomalalik bilan, minnatdorlik bildirib rad etaman: «E'tiboringiz uchun katta rahmat, lekin men bunday sovg'ani qabul qila olmayman. Siz uchun eng katta sovg'a — farzandingizning yutuqlari.» Agar ota-ona guruhga foydali narsa, masalan, kitob yoki o'yinchoq berishni xohlasa, buni MTT rahbariyati belgilagan tartibda, ochiq va hammaga teng tarzda hal qilishni taklif qilaman. Bolalar tayyorlagan rasm yoki qo'lda yasalgan tabriknoma esa samimiy e'tibor belgisi bo'lib, muammo tug'dirmaydi. Muassasada sovg'alar bo'yicha qoida bo'lsa, unga qat'iy rioya qilaman. 4. Tashkillashtirilgan mashg'ulotni qanday rejalashtirasiz? Reja tuzilmasini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Avval dastur va guruh kuzatuvlari asosida mashg'ulot maqsadini aniqlayman: bola nimani bilishi, nima qila olishi kerak bo'ladi. Maqsad aniq va o'lchanadigan bo'lsin, masalan, «beshgacha sanab, buyumlar sonini raqam bilan moslashtiradi». Keyin yosh xususiyatlariga mos usul va materiallarni tanlayman: o'yin, ko'rgazma, amaliy harakat. Tuzilma odatda uch qismdan iborat: kirish — qiziqish uyg'otish, syurpriz, savol; asosiy qism — bolalarning faol harakati, juft yoki kichik guruhda ishlash; yakun — refleksiya, «nima qildik, nima yoqdi». Rejada turli darajadagi bolalar uchun soddalashtirilgan va murakkablashtirilgan variantlar, xavfsizlik va vaqt hisobga olinadi. Mashg'ulotdan keyin qisqa qayd yozaman: nima ishladi, kim qiynaldi, keyingi safar nimani o'zgartiraman. 5. Guruhga notanish odam kelib, «Bolaning onasi meni yubordi» deb bolani olib ketmoqchi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 239 Bolaning xavfsizligi birinchi o'rinda, shuning uchun bolani hech qanday holatda notanish odamga bermayman. Muassasa qoidasiga ko'ra bolani faqat ota-ona yoki ular oldindan yozma ravishda ko'rsatgan va shaxsi tasdiqlangan shaxs olib keta oladi. Odamga xushmuomalalik bilan, lekin qat'iy tushuntiraman: «Kechirasiz, qoida bo'yicha bolani faqat ro'yxatdagi shaxsga bera olamiz.» Darhol ota- onaga ro'yxatdagi telefon raqami orqali qo'ng'iroq qilaman, notanish odam bergan raqamga emas. Bir vaqtning o'zida rahbar yoki navbatchini xabardor qilaman. Bolani guruhda, boshqa bolalar va xodim nazoratida qoldiraman. Ota-ona tasdiqlasa ham, ularning yozma roziligi va shaxsni tasdiqlovchi hujjat bo'lishi kerak. Odam tajovuz qilsa yoki shubhali tutsa, qo'riqlash va tegishli xizmatlarga murojaat qilinadi. Voqeani qayd etaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 240 Suhbat bileti 18 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Tarbiyachi sifatida eng kuchli va zaif tomonlaringiz qaysi? Namunaviy javob / yechim:✔ Kuchli tomonni aniq misol bilan ko'rsatish kerak, umumiy so'zlar bilan emas. Masalan: «Sabrliman va bolalarni kuzatishni yaxshi ko'raman: bir bolaning tajovuzkorligi charchoqdan ekanini payqab, kun tartibida tinch faoliyatni ko'paytirganman va natija ko'ringan.» Zaif tomonni halol aytish, lekin uni yengish uchun nima qilayotganingizni ham qo'shish lozim: «Avval ota-onalar bilan qiyin suhbatlarda o'zimni noqulay his qilardim. Hozir suhbatga oldindan tayyorlanaman, faktlarni yozib olaman, tajribali hamkasbdan maslahat so'rayman.» Zaif tomon sifatida kasbga mutlaqo zid narsani, masalan, «bolalarga sabrim yetmaydi» degan fikrni aytmaslik kerak. Shuningdek, «kamchiligim yo'q» yoki «juda mehnatkashman» kabi sun'iy javoblardan saqlaning. Suhbatdosh o'zingizni tanqidiy baholash va rivojlanishga tayyorligingizni ko'rmoqchi. 2. Bola rivojlanishida o'yinning ahamiyati nimada? O'yin turlarini sanab bering. Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabgacha yoshda o'yin yetakchi faoliyat hisoblanadi: bola o'yin orqali dunyoni o'rganadi, kattalar rolini sinab ko'radi, qoidaga bo'ysunishni, kelishishni, o'z his-tuyg'ularini ifodalashni o'rganadi. O'yinda nutq, tafakkur, tasavvur, xotira, harakatlar va ijtimoiy ko'nikmalar bir vaqtda rivojlanadi. Asosiy turlari: syujetli-rolli o'yinlar, masalan, «do'kon», «shifoxona»; qoidali o'yinlar — harakatli va stol o'yinlari; didaktik o'yinlar — muayyan bilim va ko'nikmani mustahkamlash uchun; qurilish-konstruktiv o'yinlar; dramalashtirish va teatrlashtirilgan o'yinlar; tabiiy materiallar, suv va qum bilan o'yinlar. Tarbiyachining vazifasi — o'yin uchun vaqt, joy va materiallar yaratish, kerak bo'lganda o'yinga sherik sifatida qo'shilib, uni boyitish, lekin bolaning tashabbusini bostirmaslik. 3. Bola va uning oilasi haqidagi ma'lumotlar maxfiyligini qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolaning sog'lig'i, rivojlanishidagi o'ziga xosliklar, oilaviy vaziyati va shaxsiy hujjatlari maxfiy ma'lumotdir. Men bu ma'lumotlarni faqat ish uchun zarur bo'lgan xodimlar bilan, masalan, hamshira yoki psixolog bilan, belgilangan tartibda baham ko'raman. Boshqa ota-onalar, tanishlar yoki ijtimoiy tarmoqlarda biror bola haqida gapirmayman, bolalarni o'zaro taqqoslamayman. Ota-ona bilan suhbatni boshqalar eshitmaydigan joyda o'tkazaman, koridorda yoki guruh chatida shaxsiy masalalarni muhokama qilmayman. Kuzatuv daftarlari va portfoliolar qulflanadigan joyda saqlanadi, elektron fayllar parol bilan himoyalanadi. Bolalarni suratga olish va suratlarni joylash faqat ota-onaning roziligi bilan amalga oshadi. Istisno: bola xavf ostida bo'lsa, ma'lumotni rahbariyat va vakolatli organlarga yetkazish majburiyatim maxfiylikdan ustun turadi. 4. Guruhda rivojlantiruvchi predmet-makon muhitini qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Muhit «uchinchi tarbiyachi» vazifasini bajaradi, shuning uchun uni rejali tashkil qilaman. Guruh xonasini faoliyat markazlariga ajrataman: syujetli-rolli o'yin, qurilish, san'at va ijod, kitob va savodxonlik, matematika va mantiq, tabiat va tajriba, tinch burchak hamda harakat uchun joy. Shovqinli va tinch markazlarni bir-biridan uzoqroq joylashtiraman. Materiallar bolalar bo'yiga mos, ochiq javonlarda, rasmli belgilar bilan bo'lsin, shunda bolalar o'zlari tanlaydi va joyiga qaytaradi. Materiallar yoshga, xavfsizlik talablariga mos, butun va toza bo'lishi shart. Muhit muntazam yangilanadi: mavzu, mavsum va bolalarning qiziqishiga qarab. Bolalar ishlari ko'z darajasida ko'rgazmaga qo'yiladi. Inklyuziya uchun keng o'tish yo'llari va moslashtirilgan materiallarni ham ko'zda tutaman. 5. Guruhingizda juda harakatchan, bir joyda o'tira olmaydigan, boshqalarga xalaqit beradigan bola bor. Qanday ishlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Avvalo bolaga «yomon» deb yorliq qo'ymayman va tashxis ham qo'ymayman, bu mutaxassis vazifasi. Bir-ikki hafta kuzatib, qachon va qaysi vaziyatda bezovtalik kuchayishini yozib boraman. Keyin muhit va Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 241 kun tartibini moslashtiraman: harakatli tanaffuslar, unga topshiriqlar berish — stullarni tarqatish, materiallarni olib kelish. Ko'rsatmalarni qisqa, bittadan, ko'z bilan aloqa qilib beraman. O'tirib bajariladigan mashg'ulotni qisqa bo'laklarga ajrataman, uni o'zimga yaqin, chalg'ituvchi narsalardan uzoq joyga o'tqazaman. Har bir kichik muvaffaqiyatni aniq maqtayman. Ota-ona bilan muloyim suhbatlashib, uyda nimani kuzatishlarini so'rayman. Qiyinchilik saqlanib qolsa, psixolog yoki tegishli mutaxassis maslahatini olishni tavsiya qilaman va birgalikda individual reja tuzamiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 242 Suhbat bileti 19 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Oxirgi bir yilda kasbiy rivojlanishingiz uchun nima qildingiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol sizning o'qishga tayyorligingizni tekshiradi, shuning uchun aniq faktlar keltiring. Masalan: malaka oshirish kursi, seminar, onlayn kurs, metodik birlashmadagi ishtirok, o'qigan kasbiy kitob yoki maqola. Faqat ro'yxat emas, olgan bilimingizni amalda qanday qo'llaganingizni ham ayting: «Bolalar nutqini rivojlantirish bo'yicha seminarda artikulyatsion gimnastika usullarini o'rgandim va ularni har kuni ertalabki doira vaqtida qo'llay boshladim. Bir necha oydan keyin bolalarning talaffuzida ijobiy o'zgarishni kuzatdim.» Shuningdek, hamkasblardan o'rganishni, ochiq mashg'ulotlarga qatnashishni yoki o'z ishingizni tahlil qilish odatini tilga olishingiz mumkin. Agar yaqinda katta kurs bo'lmagan bo'lsa, buni halol aytib, rejangizni qo'shing. 2. Ikki-uch yoshli bolalarda nutq rivojlanishi qanday kechadi va tarbiyachi uni qanday qo'llab- quvvatlaydi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu yoshda lug'at boyligi tez ko'payadi: bola so'z birikmalaridan oddiy gaplarga o'tadi, atrofdagi narsalar va harakatlarni nomlaydi, kattalar nutqini taqlid qiladi. Ayrim tovushlarni noto'g'ri talaffuz qilish bu yosh uchun tabiiy. Tushunish qobiliyati odatda gapirishdan oldinda bo'ladi. Tarbiyachi nutqni qo'llab- quvvatlash uchun bola bilan ko'p gaplashadi, harakatlarini sharhlab boradi: «Sen qizil kubikni qo'ydingmi?» Bolaning noto'g'ri aytganini tanqid qilmay, to'g'ri shaklda takrorlab beradi. Rasmli kitoblar o'qiydi, qo'shiq va she'rlarni harakat bilan aytadi, barmoq o'yinlarini o'tkazadi. Savollarga sabr bilan javob beradi, bolaga gapirish uchun vaqt qoldiradi. Agar bola tengdoshlaridan ancha orqada qolsa yoki nutqni tushunmasa, buni kuzatib, ota-ona bilan birga mutaxassisga murojaat qilishni tavsiya qiladi. 3. Ota-onalar sizni ijtimoiy tarmoqda do'st sifatida qo'shmoqchi, kechqurun shaxsiy telefoningizga qo'ng'iroq qilmoqda. Kasbiy chegaralarni qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-onalar bilan munosabat iliq, lekin kasbiy bo'lishi kerak. Shaxsiy sahifalarimda ota-onalarni do'st qilmaslikni afzal ko'raman, chunki bu tenglik, maxfiylik va xolislik masalalarini keltirib chiqaradi. Muloqot uchun MTT tomonidan belgilangan rasmiy kanallardan foydalanaman: guruhning rasmiy chati, ish telefoni, shaxsiy uchrashuvlar. Yig'ilishning boshida ota-onalarga qachon va qanday bog'lanish mumkinligini aniq aytib qo'yaman. Kechqurun shaxsiy masalalar bo'yicha qo'ng'iroq bo'lsa, xushmuomalalik bilan ertaga ish vaqtida gaplashishni taklif qilaman. Shoshilinch holatlar, masalan, bola kasallanib qolgani yoki xavfsizlik masalasi, muassasa tartibiga ko'ra hal qilinadi. Hech bir oilaga alohida imtiyoz bermayman, hammaga bir xil munosabatda bo'laman. Chat qoidalari ham ochiq bo'lsin: bola haqida shaxsiy gaplar faqat yakkama-yakka. 4. Bolalarni kuzatish va portfolio yuritishni qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kuzatuv — bolani tushunish va ishni rejalashtirishning asosi. Har kuni rejalashtirilgan va tasodifiy kuzatuvlar olib boraman: bola nima qiladi, nima deydi, kim bilan o'ynaydi, qanday qiyinchilikka duch keladi. Qayd faqat faktlarni o'z ichiga oladi, baho va yorliqni emas: «Anvar to'rt kubikdan minora qurib, sanadi» deb yozaman, «Anvar aqlli» deb emas. Haftasiga bir nechta bolani maqsadli kuzatish uchun jadval tuzaman, shunda hech kim e'tibordan chetda qolmaydi. Portfolioga bolaning rasmlari, ishlari, suratlar, qisqa kuzatuv yozuvlari va rivojlanish sohalari bo'yicha yutuqlar sana bilan joylanadi. Bu bolaning o'z o'tmishi bilan taqqoslanadigan rivojlanish yo'lini ko'rsatadi, boshqa bolalar bilan emas. Portfolio maxfiy saqlanadi va ota-onalar bilan suhbatda birga ko'rib chiqiladi. 5. Guruhingizdagi bola uyda faqat rus yoki boshqa tilda gaplashadi, o'zbek tilini kam tushunadi. Unga qanday yordam berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 243 Ikki tilli bo'lish kamchilik emas, balki boylik; buni bola va ota-onaga ham sezdiraman. Bola ona tilida gapirgani uchun hech qachon tanqid qilinmaydi. Avvalo ota-onadan uyda qaysi tilda gaplashilishi, bolaning sevimli narsalari va muhim so'zlarni, masalan, «suv», «hojatxona», «onam» kabi so'zlarni so'rab olaman. Kun tartibi va qoidalarni rasm, imo-ishora va ko'rgazma orqali tushuntiraman. Qisqa, takrorlanadigan iboralar, qo'shiqlar va harakatli o'yinlardan foydalanaman. Bolaga o'sha tilni biladigan do'st juftlab qo'yishim mumkin, lekin uni tarjimonga aylantirmayman. Gapirishga majburlamayman: «sukut davri» tabiiy, bola avval tinglab tushunadi. Yutuqlarini kuzatib boraman. Ota-onaga ona tilida ham kitob o'qishni davom ettirishni tavsiya qilaman, chunki kuchli ona tili ikkinchi tilni o'rganishga yordam beradi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 244 Suhbat bileti 20 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ish kuni juda og'ir o'tganda — bolalar bezovta, ota-ona norozi — o'zingizni qanday tiklaysiz va stressni boshqarasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Tarbiyachining hissiy holati bolalarga bevosita o'tadi, shuning uchun stressni boshqarish kasbiy ko'nikma hisoblanadi. Guruhda qiyin lahzada chuqur nafas olaman, ovozimni pasaytiraman, vaziyatni bir necha soniyaga to'xtatib, bolalarni tinch faoliyatga o'tkazaman. Muammoni shaxsiy qabul qilmaslikka harakat qilaman: norozi ota-ona ko'pincha o'z farzandi uchun xavotirda. Ish kuni oxirida qisqa tahlil qilaman: nima yaxshi bo'ldi, nimani o'zgartiraman. Hamkasb yoki rahbardan maslahat so'rashdan uyalmayman, jamoaviy qo'llab-quvvatlash muhim. Ishdan tashqarida dam olish, sayr, uyqu va oilaga vaqt ajrataman, ish va shaxsiy hayot chegarasini saqlayman. Agar charchoq uzoq davom etsa, buni e'tiborsiz qoldirmay, psixolog yoki rahbariyat bilan gaplashaman. Shunday qilib ertangi kunga xotirjam kayfiyat bilan kelaman. 2. Mashg'ulotda bolalarning tadqiqotchilik (eksperiment) faoliyatini qanday tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tadqiqotchilik faoliyati bolaning qiziquvchanligiga tayanadi va bilish faolligini rivojlantiradi. Avvalo xavfsiz, oddiy materiallar tanlayman: suv, qum, magnit, o'simlik urug'lari, turli og'irlikdagi buyumlar. Mashg'ulotni savol bilan boshlayman: «Nima deb o'ylaysiz, tosh suvda cho'kadimi yoki suzadimi?» Bolalar avval taxmin aytadi, keyin o'zlari sinab ko'radi. Natijani birgalikda muhokama qilamiz, rasm yoki belgilar bilan kuzatuv daftariga qayd etamiz. Men tayyor javob bermayman, balki yo'naltiruvchi savollar beraman. Har bir bolaning ishtirok etishiga imkon yarataman, kichik guruhlarda ishlashni yo'lga qo'yaman. Xavfsizlik qoidalarini oldindan tushuntiraman. Bunday faoliyat kuzatish, taqqoslash, xulosa chiqarish ko'nikmalarini va nutqni rivojlantiradi. 3. Bolalarni suratga olish va suratlarni ijtimoiy tarmoqlarga joylashda qanday qoidalarga amal qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolaning surati uning shaxsiy ma'lumoti hisoblanadi, shuning uchun ehtiyotkorlik talab qilinadi. Avvalo ota-onalarning yozma roziligi bo'lishi kerak: bolani suratga olish, uni qayerda va qanday maqsadda ishlatish. Roziligi yo'q bolalarning yuzini suratda ko'rsatmayman. Suratlarni faqat MTT ruxsat bergan qurilma va kanallarda ishlataman, shaxsiy sahifamga joylamayman. Bolalarni yechingan, kiyim almashtirayotgan, hojatxonada, yig'layotgan yoki noqulay holatda hech qachon suratga olmayman. Suratda bolaning to'liq ismi, manzili, MTT joylashuvini ko'rsatuvchi ma'lumot bo'lmasligi kerak. Guruh chatida ham boshqa bolalar ko'rinadigan suratlar tarqatilishi ota-onalar bilan kelishilgan qoidaga asoslanadi. Bola o'zi suratga tushishni istamasa, bu hurmat qilinadi. Maqsad — ota-onalarni xabardor qilish, bolaning sha'nini xavf ostiga qo'ymaslik. 4. Sayrni xavfsiz va mazmunli tashkil qilish uchun nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Sayrdan oldin maydonchani tekshiraman: singan jihoz, o'tkir narsa, shisha, ochiq quduq yoki boshqa xavf yo'qligiga ishonch hosil qilaman. Bolalarni ob-havoga mos kiyintiraman, issiq kunda bosh kiyim va suv, sovuqda qo'lqop bo'lishiga e'tibor beraman. Chiqishda va qaytishda bolalarni sanayman, sayr davomida ham muntazam sanab turaman. Hamma bolalarni ko'radigan joyda turaman, ikkinchi xodim bilan hududni bo'lishamiz. Xavfsizlik qoidalarini bolalar bilan oldindan takrorlaymiz: darvozaga yaqinlashmaslik, notanish odam bilan ketmaslik. Sayr mazmuni ham rejalashtiriladi: tabiatni kuzatish, harakatli o'yin, mehnat topshirig'i, erkin o'yin. Bolalarning faolligini kuzatib, terlab qolganlarni tinchroq o'yinga o'tkazaman. Qaytgach, qo'l yuvish va kiyimlarni almashtirish tartibini nazorat qilaman. Birinchi yordam qutisi doim yaqin bo'ladi. 5. Bola bir necha kundan beri tushlikda ovqat yemayapti, faqat non yeb qo'yadi. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolani hech qachon majburlab yedirmayman, qo'rqitmayman yoki shirinlikdan mahrum qilmayman, chunki bu ovqatga salbiy munosabatni kuchaytiradi. Avval sababni aniqlashga harakat qilaman: bola Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 245 yangimi, kasal bo'lyaptimi, ovqatning ta'mi, ko'rinishi yoki issiqligi yoqmayaptimi, nonushta kech bo'ldimi, guruhda xavotir bormi. Hamshira bilan maslahatlashib, sog'liq muammosi yoki allergiya ehtimolini tekshiraman. Ota-onadan uyda qanday ovqatlanishini, qaysi taomlarni yoqtirishini so'rayman. Ovqatlanish vaqtini tinch va yoqimli qilaman: oz miqdorda solib, kerak bo'lsa qo'shimcha beraman, bola o'zi solishiga imkon beraman. Tengdoshlari bilan birga o'tirishi, taom haqida qiziqarli suhbat, o'yin orqali sabzavotlar bilan tanishish yordam beradi. Kichik qadamlarni, masalan, yangi taomni tatib ko'rganini maqtayman. Vazn yo'qotish yoki holsizlik bo'lsa, darhol tibbiy xodimga murojaat qilinadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 246 Suhbat bileti 21 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Hamkasblar bilan jamoada ishlash tajribangizdan bir misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolda jamoada ishlash, kelishish va mas'uliyatni bo'lishish ko'nikmangiz tekshiriladi. Yaxshi javob tuzilmasi: vaziyat, vazifa, harakat, natija. Masalan: «Guruhimizda ikkinchi tarbiyachi bilan kun tartibidagi o'tish lahzalari haqida fikrimiz farq qilardi. Bolalar sayrga chiqishda tartibsizlik bo'layotgan edi. Biz alohida vaqt ajratib gaplashdik, har birimiz nima ko'rayotganimizni aytdik va bir xil signal hamda vazifalar taqsimotini kelishib oldik: biri kiyintiradi, ikkinchisi tayyor bolalar bilan qo'shiq aytadi. Ikki haftada bolalar xotirjamroq bo'lib qoldi.» Javobda hamkasbingizni ayblamang, aksincha, uning fikrini tinglaganingizni ko'rsating. Yordamchi tarbiyachi, musiqa rahbari, psixolog, hamshira bilan hamkorlik misollari ham juda o'rinli. 2. Mayda motorika nima va uni rivojlantirish nima uchun muhim? Qanday usullardan foydalanasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mayda motorika — qo'l va barmoqlarning aniq, muvofiqlashgan harakatlari. U ko'z va qo'l hamkorligi bilan birga rivojlanadi. Mayda motorika bolaning mustaqilligi uchun zarur: tugma qadash, qoshiq ushlash, kiyinish. Keyinchalik u qalam ushlash va yozishga tayyorgarlikning asosi bo'ladi, shuningdek nutq va diqqat rivojiga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Usullar: barmoq o'yinlari va she'rlar, plastilin va loy bilan ishlash, qaychi bilan kesish, applikatsiya, munchoq tizish, bog'ichlar bog'lash, mozaika, pazllar, qisqichlar bilan narsalarni ko'chirish, quruq don yoki qum bilan o'yinlar, rasm chizish va bo'yash. Materiallar yoshga mos bo'lishi va mayda narsalar bilan ishlaganda bolalar doimo kuzatuv ostida bo'lishi kerak, chunki yutib yuborish xavfi bor. Murakkablikni asta-sekin oshiraman. 3. Bolalarni bir-biri bilan taqqoslash yoki ularga «dangasa», «qiyin bola» kabi yorliqlar qo'yish nima uchun zararli? Namunaviy javob / yechim: ✔ Yorliq bolaning o'zi haqidagi tasavvurini shakllantiradi: «Sen dangasasan» degan gapni ko'p eshitgan bola shunga ishonib, o'zini shunday tutishni boshlaydi. Taqqoslash, masalan, «Qara, Madina allaqachon tugatdi», raqobat, hasad va o'ziga ishonchsizlik uyg'otadi, bolalar o'rtasidagi do'stlikka putur yetkazadi. Har bir bola o'z sur'atida rivojlanadi, shuning uchun men bolani faqat uning o'zining avvalgi natijasi bilan solishtiraman: «Kecha uchta tugma qadading, bugun hammasini qadading!» Xatti-harakatni tasvirlayman, shaxsni baholamayman. Hamkasblar va ota-onalar oldida ham bolalar haqida yorliq bilan gapirmayman, chunki bu ularning bolaga bo'lgan munosabatini o'zgartiradi. Bu kasbiy etika va bolaning qadr-qimmatini hurmat qilish talabidir. Ijobiy, aniq va rag'batlantiruvchi til — tarbiyachining asosiy quroli. 4. Guruhda kasalliklarning oldini olish va gigiyenani qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ertalabki qabulda har bir bolaning umumiy holatiga e'tibor beraman: kayfiyati, teri qoplami, yo'tal yoki burun oqishi. Kasallik belgilari bo'lsa, muassasa tartibiga ko'ra hamshiraga ko'rsataman. Bolalarni to'g'ri qo'l yuvishga o'rgataman: ovqatdan oldin, sayrdan va hojatxonadan keyin, sovun bilan, yetarli vaqt davomida. Buni qo'shiq yoki rasmli ketma-ketlik bilan qiziqarli qilaman. Har bir bolaning shaxsiy sochiq, taroq va idishlari belgilangan bo'lishi kerak. Xonani muntazam shamollatish, o'yinchoqlarni belgilangan tartibda yuvish, nam tozalash yordamchi tarbiyachi bilan rejali amalga oshiriladi. Yo'talganda va aksirganda og'izni tirsak bilan yopishni o'rgataman. O'zim ham namuna bo'laman. Guruhda yuqumli kasallik aniqlansa, tibbiy xodim ko'rsatmalariga qat'iy amal qilaman va ota-onalarni xabardor qilaman. 5. Ota-ona bolani olib ketishga kelganda ikki ota-ona guruh oldida qattiq janjallashib, bir-birini haqorat qila boshladi, bola qo'rqib yig'layapti. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Birinchi vazifam — bolani va guruhdagi boshqa bolalarni himoya qilish. Bolani xotirjam ovoz bilan quchoqlab yoki yonida turib, boshqa xonaga yoki tinch burchakka olib o'taman, ikkinchi xodimdan Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 247 guruhni kuzatishni so'rayman. Ota-onalarga xotirjam, lekin qat'iy murojaat qilaman: «Iltimos, bolalar oldida emas. Bu masalani boshqa joyda muhokama qilishingiz mumkin.» Ularning tortishuviga aralashmayman, hech kimning tarafini olmayman. Vaziyat keskinlashsa yoki tajovuz xavfi bo'lsa, darhol rahbar va qo'riqlash xizmatini chaqiraman. Bolaga tushunarli so'zlar bilan uni hech kim ayblamayotganini, katta odamlar ba'zan janjallashishini aytib, tinchlantiraman. Keyinroq har bir ota-ona bilan alohida, xotirjam suhbatlashib, bolaning his-tuyg'ulari haqida gapiraman. Voqeani qayd etaman, kerak bo'lsa psixolog bilan maslahatlashaman. Bolani olib ketish huquqi bo'yicha masalalar hujjatlar asosida hal qilinadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 248 Suhbat bileti 22 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishingizda yo'l qo'ygan biror xatoingiz va undan qanday saboq olganingiz haqida gapirib bering. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolda halollik va o'zini tahlil qilish qobiliyati baholanadi. Xatoni kichraytirmay, lekin bolaga jiddiy zarar yetkazgan holatni emas, odatiy kasbiy xatoni tanlang. Masalan: «Ishlay boshlagan paytimda mashg'ulotni juda uzun va murakkab rejalashtirgandim, bolalar zerikib, tartib buzildi. Men buni bolalardan emas, rejamdan ko'rdim. Keyin yosh xususiyatlarini qayta o'qib chiqdim, mashg'ulotni qisqa qismlarga bo'ldim va harakatli lahzalar qo'shdim. Shundan beri har bir mashg'ulotdan keyin qisqa tahlil yozaman.» Javobda xatoni tan olish, sababini tushunish, uni tuzatish uchun qilgan aniq harakat va hozirgi odatingizni ko'rsating. Boshqalarni ayblash yoki «hech xato qilmaganman» deyish yaxshi taassurot qoldirmaydi. 2. Besh-olti yoshli bolaning maktabga tayyorligi nimalardan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabga tayyorlik faqat o'qish va sanashni bilish emas, balki yaxlit tushuncha. U bir nechta jihatlarni o'z ichiga oladi. Jismoniy tayyorlik: sog'liq, chidamlilik, mayda motorika, qalamni to'g'ri ushlash. Ijtimoiy- hissiy tayyorlik: tengdoshlar va kattalar bilan muloqot, qoidaga rioya qilish, navbat kutish, o'z his- tuyg'ularini boshqarish, mustaqillik. Bilish tayyorligi: diqqatni bir muddat ushlab turish, kattalar ko'rsatmasini tushunib bajarish, oddiy xulosa chiqarish, sanoq, shakl va o'lchov haqida tasavvur. Nutqiy tayyorlik: fikrni bog'lanishli ifodalash, savol berish, tovushlarni farqlash, ya'ni fonematik eshitish. Motivatsion tayyorlik: yangi narsalarni o'rganishga qiziqish. Tarbiyachi bu ko'nikmalarni maktab darsiga o'xshatmasdan, o'yin va kundalik faoliyat orqali rivojlantiradi va ota-onalarga ortiqcha bosim o'tkazmaslikni tushuntiradi. 3. Bola badanida bir necha marta tushunarsiz ko'karishlar ko'rdingiz, u uyga ketishdan qo'rqayotganga o'xshaydi. Kasbiy majburiyatingiz nimadan iborat? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolani zo'ravonlikdan himoya qilish tarbiyachining kasbiy va qonuniy majburiyatidir. Men o'zim tergov qilmayman, bolani so'roqqa tutmayman va oilani ayblamayman, lekin belgilarni ham e'tiborsiz qoldirmayman. Ko'rganlarimni aniq, sana va vaqt bilan, faqat faktlar sifatida yozib boraman: qayerda, qanday ko'karish, bola nima dedi — o'z so'zlari bilan. Agar bola o'zi gapira boshlasa, xotirjam tinglayman, yo'naltiruvchi savollar bermayman, unga gapirgani to'g'ri ekanini aytaman, ammo sir saqlashni va'da qilmayman. Darhol rahbariyat va tibbiy xodimni xabardor qilaman, muassasa tartibiga ko'ra vakolatli organlarga murojaat qilinadi. Ma'lumot maxfiy saqlanadi, faqat zarur shaxslarga yetkaziladi. Guruhda bolaga xavfsiz, iliq muhit yarataman. Bolaning xavfsizligi har qanday noqulaylikdan ustun turadi. 4. Imkoniyati cheklangan yoki alohida ehtiyojli bola guruhga keldi. Inklyuziv muhitni qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Inklyuziya — har bir bola guruhning teng a'zosi bo'lishi va faoliyatda ishtirok etishi demakdir. Avval ota- ona, tibbiy xodim, psixolog va mavjud bo'lsa defektolog bilan uchrashib, bolaning kuchli tomonlari, ehtiyojlari va tavsiyalarni bilib olaman. Shu asosda individual yondashuv rejasi tuziladi. Muhitni moslashtiraman: harakatlanish uchun keng yo'l, yetib boriladigan materiallar, rasmli ko'rsatmalar, tinch burchak, kerak bo'lsa maxsus jihozlar. Topshiriqlarni turli darajada beraman, bola qila oladigan ishda muvaffaqiyat qozonishiga imkon yarataman. Boshqa bolalarga farqlilik tabiiy ekanini, bir-biriga yordam berish va hurmatni o'rgataman, lekin bolani «bechora» deb ko'rsatmayman. Kuzatuv orqali yutuqlarni qayd etib, rejani muntazam qayta ko'rib chiqaman. Ota-onalar bilan doimiy aloqa — muvaffaqiyat kaliti. 5. Hamkasbingiz bolaga baqirib, uni qo'lidan qattiq tortib, kamsituvchi so'z aytganini ko'rdingiz. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 249 Bolaning xavfsizligi va sha'ni hamkasblik munosabatlaridan ustun turadi. Agar bola hozirning o'zida xavf ostida bo'lsa, darhol, xotirjam tarzda aralashaman: «Men yordam beraman» deb bolani o'z qaramog'imga olaman va uni tinchlantiraman. Bolalar oldida hamkasb bilan tortishmayman, uni sharmanda qilmayman. Keyin bolaning holatini tekshiraman, jarohat bo'lsa tibbiy xodimga ko'rsataman. Ko'rganimni faktlar bilan yozib qo'yaman. Agar bu yengil, birinchi marta bo'lgan holat bo'lsa, hamkasb bilan yakkama-yakka gaplashishim mumkin, lekin jismoniy kuch ishlatish yoki kamsitish jiddiy qoidabuzarlik bo'lgani uchun rahbariyatga xabar berish majburiyatim saqlanib qoladi. Buni yashirish ham kasbiy etikaga zid. Hamkasbga charchoq yoki stress bo'lsa, qo'llab-quvvatlash va malaka oshirish taklif etilishi mumkin, lekin bu bolaning himoyasini kechiktirmasligi kerak. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 250 Suhbat bileti 23 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Nima uchun aynan bizning MTTda ishlamoqchisiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolga tayyorgarlik bilan kelish kerak: muassasaning yo'nalishi, guruhlar, an'analar, ota-onalar fikri yoki ijtimoiy tarmoqdagi faoliyati haqida oldindan ma'lumot to'plang. Javobda muassasaning o'ziga xos jihatlarini o'z qadriyatlaringiz bilan bog'lang: «Sizlarda inklyuziv guruh borligini va ota-onalar bilan hamkorlikka katta e'tibor berilishini bildim. Men ham har bir bolaga individual yondashishni muhim deb bilaman va bu yo'nalishda tajriba orttirmoqchiman.» Faqat uyga yaqinlik yoki maosh kabi sabablarni asosiy dalil qilib ko'rsatmang, ular rost bo'lsa ham, kasbiy sabab bilan to'ldiring. Shuningdek, muassasaga qanday hissa qo'sha olishingizni ham ayting: masalan, musiqa, rasm, ingliz tili yoki AKT ko'nikmalaringiz. Samimiy va aniq javob sizni boshqa nomzodlardan ajratib turadi. 2. Bolalarning ijtimoiy-hissiy rivojlanishini qanday qo'llab-quvvatlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijtimoiy-hissiy rivojlanish bolaning o'zini anglashi, his-tuyg'ularini tanishi va boshqarishi, boshqalar bilan munosabat o'rnatishini qamrab oladi. Asos — xavfsiz va ishonchli munosabat: bola tarbiyachiga ishonsa, yangi narsani sinab ko'rishga va xato qilishga qo'rqmaydi. His-tuyg'ularni nomlashga o'rgataman: «Sen hozir xafa bo'lding, chunki o'yinchog'ingni olishdi.» Hissiyotlar kartochkalari, kitoblar, qo'g'irchoq teatri orqali turli holatlarni muhokama qilamiz. Bolalarga o'zini tinchlantirish usullarini, masalan, chuqur nafas olish, tinch burchakka borishni ko'rsataman. Juftlik va kichik guruhdagi o'yinlar orqali navbat kutish, bo'lishish, kelishish va yordam berishni mashq qilamiz. Nizolarda hakam bo'lmayman, balki bolalarga yechim topishda yordam beraman. Ertalabki doira suhbatlari bolalarga fikr bildirish va bir-birini tinglashni o'rgatadi. 3. Guruhingizda qarindoshingiz yoki yaqin tanishingizning farzandi bor. Bu holatda kasbiy xolislikni qanday saqlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bu manfaatlar to'qnashuvi ehtimoli bor vaziyat, shuning uchun avvalo rahbariyatni bu haqda ochiq xabardor qilaman, imkon bo'lsa bolani boshqa guruhga joylashtirish masalasini muhokama qilamiz. Agar bola guruhimda qolsa, unga boshqa bolalardan farqli munosabatda bo'lmayman: alohida imtiyoz, ko'proq e'tibor yoki aksincha, qattiqroq talab qo'ymayman. Guruhda u meni boshqa bolalar kabi murojaat qiladi. Bola haqidagi ma'lumotlarni boshqa oila a'zolari bilan rasmiy kanaldan tashqari muhokama qilmayman, chunki kasbiy maxfiylik bu yerda ham amal qiladi. Uning ota-onasi bilan ham ish vaqtida faqat kasbiy masalalarda gaplashaman. Boshqa ota-onalar savol bersa, halol va xotirjam tushuntiraman. Baholash va kuzatuvda xolis bo'lish uchun kerak bo'lsa, hamkasbning fikrini ham so'rayman. 4. Tinch soatni qanday tashkil qilasiz? Uxlay olmaydigan bolalar bilan nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tinch soat bolalarning kun davomida yig'ilgan charchog'ini chiqarish uchun zarur. Undan oldin faol o'yinlarni to'xtatib, tinch faoliyatga o'taman: kitob o'qish, sokin musiqa. Yotoqxona shamollatilgan, yorug'lik pasaytirilgan, harorat qulay bo'lishi kerak. Bolalar mustaqil yechinib, kiyimlarini tartib bilan joylashtiradi. Har bir bolaning o'z joyi va odati bo'ladi; uydan sevimli yumshoq o'yinchoq olib kelishga ruxsat beriladi, agar muassasa qoidasi bunga to'g'ri kelsa. Tinch soat davomida bolalarni nazoratsiz qoldirmayman, ularning holatini kuzatib turaman. Uxlay olmaydigan bolani majburlamayman va jazolamayman: unga jim yotib dam olishni, boshqalarni bezovta qilmaslikni so'rayman, kerak bo'lsa kitobcha yoki tinch mashg'ulot beraman. Uyg'onish asta-sekin, sokin musiqa va yengil gimnastika bilan bo'ladi. 5. Ota-ona juda kech qoldi: MTT yopilish vaqti o'tdi, telefoni javob bermayapti. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 251 Bolani hech qachon yolg'iz qoldirmayman va o'zim uyiga olib ketmayman, uni boshqa odamga ham bermayman. Bolaning yonida qolib, uni tinch faoliyat bilan band qilaman va xotirjam tutaman, unda xavotir uyg'otmaslik uchun ota-onasi tez orada kelishini aytaman. Ota-onaning ikkala raqamiga va ariza bo'yicha ko'rsatilgan boshqa ishonchli shaxslarga qo'ng'iroq qilaman. Darhol rahbar yoki navbatchi ma'murni xabardor qilaman va muassasa tartibiga amal qilaman. Agar uzoq vaqt hech kim bilan bog'lanib bo'lmasa, rahbariyat bilan kelishgan holda tegishli vakolatli organlarga murojaat qilinadi. Barcha qo'ng'iroqlar vaqtini yozib boraman. Ota-ona kelganda xotirjam gaplashaman, ayblamayman, lekin qoidani eslatib, kelajakda bunday holatda qanday yo'l tutish kerakligini birga kelishamiz. Voqeani qayd etaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 252 Suhbat bileti 24 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Rahbar yoki metodist ishingizni tanqid qilsa, bunga qanday munosabatda bo'lasiz? Misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Tanqid kasbiy o'sish uchun manba, shuning uchun uni shaxsiy hujum sifatida qabul qilmaslikka harakat qilaman. Avvalo diqqat bilan tinglayman, gapni bo'lmayman va o'zimni darhol oqlashga shoshilmayman. Tushunmagan joyimni aniqlashtiruvchi savol beraman: «Qaysi lahzada bolalar zerikdi deb o'yladingiz? Nimani boshqacha qilishni tavsiya qilasiz?» Keyin fikr bildirgani uchun minnatdorlik bildiraman. Masalan: «Ochiq mashg'ulotimdan keyin metodist ko'p gapirib, bolalarga kam imkon berganimni aytdi. Avvaliga xafa bo'ldim, lekin videoni ko'rib, haqiqatan ham bolalar faolligi kamligini ko'rdim. Keyingi mashg'ulotlarda ochiq savollar va amaliy topshiriqlarni ko'paytirdim.» Agar tanqid bilan rozi bo'lmasam, buni xotirjam, dalillar bilan aytaman. Muhimi — tanqiddan keyin aniq o'zgarish qilish va natijasini ko'rsatish. 2. Yangi kelgan bolalarning MTTga moslashish (adaptatsiya) davri qanday kechadi va tarbiyachi uni qanday yengillashtiradi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Adaptatsiya — bolaning yangi muhit, odamlar va kun tartibiga ko'nikish jarayoni. Bu davrda uyqu, ishtaha, kayfiyat o'zgarishi, yig'lash, ota-onadan ajralishda qiyinchilik, hatto tez-tez kasallanish kuzatilishi tabiiy. Moslashuv davomiyligi va og'irligi bolaning yoshi, xarakteri, sog'lig'i va oiladagi tayyorgarlikka bog'liq. Tarbiyachi avval ota-ona bilan suhbatlashib, bolaning odatlari, yoqtirgan narsalari va qo'rquvlarini bilib oladi. Bosqichma-bosqich kelish tavsiya qilinadi: avval qisqa vaqt, keyin vaqtni asta- sekin uzaytirish. Uydan sevimli o'yinchoq olib kelish, ota-onaning qisqa va ishonchli xayrlashuvi foydali. Bolaga ko'p iliqlik, e'tibor beraman, majburlamayman, tanish, takrorlanuvchi tartib yarataman. Ota- onalarga bolaning kuni qanday o'tganini har kuni qisqa aytib boraman, bu ularning xavotirini ham kamaytiradi. 3. Guruhda turli millat, din va madaniyatga mansub oilalarning bolalari bor. Tolerantlik va tenglikni qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Har bir bola va oila millati, tili, dini, ijtimoiy ahvoli va boshqa farqlaridan qat'i nazar teng hurmatga loyiq. Men hech bir oilaning e'tiqodi yoki an'analarini muhokama qilmayman, baholamayman va o'z qarashlarimni bolalarga singdirmayman. Guruhda farqlilikni tabiiy va qiziqarli narsa sifatida ko'rsataman: turli xalqlar ertaklari, qo'shiqlari, o'yinlari, milliy kiyimlari bilan tanishtiramiz, ota-onalarni o'z an'analari haqida gapirib berishga taklif qilaman. Ovqatlanishdagi diniy yoki madaniy cheklovlar ota-ona bilan kelishilgan holda, muassasa imkoniyati doirasida hisobga olinadi. Bolalar o'rtasida masxara yoki kamsitish holati bo'lsa, darhol, xotirjam aralashib, har bir insonning qadr-qimmati haqida tushuntiraman. Bayramlarni tashkil qilishda hech bir bolani chetda qoldirmaslikka e'tibor beraman. Barcha oilalar bilan bir xil ochiq muloqot qilaman. 4. Ota-onalarni guruh hayotiga faol jalb qilish uchun qanday tadbirlarni tashkil etasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ota-onalar guruh hayotida ishtirok etsa, bola o'zini xavfsiz va qadrli his qiladi. Men bir necha shakldan foydalanaman. Birinchidan, «Ochiq eshiklar kuni» va ochiq mashg'ulotlar: ota-ona farzandining kunini o'z ko'zi bilan ko'radi. Ikkinchidan, birgalikdagi tadbirlar: bayramlar, sport musobaqalari, hovlini obodonlashtirish. Uchinchidan, «Mehmon ota-ona» tashabbusi: kasbi haqida bolalarga qisqa hikoya qilib beradi. To'rtinchidan, oilaviy loyihalar: masalan, uyda birgalikda kitobcha yoki hunarmandchilik ishi tayyorlash. Taklifni oldindan, qulay vaqtda beraman, ishtirok etolmaganlarga ham kichik vazifa topaman. Har bir tadbirdan so'ng minnatdorchilik bildiraman va fikr-mulohazalarni so'rayman. 5. Kechqurun bolani olib ketish uchun kelgan ota-ona aniq mast holatda, bolani mashinada olib ketmoqchi. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 253 Bolaning hayoti va xavfsizligi ustuvor, shuning uchun bolani xavfli holatdagi odamga, ayniqsa mashinada olib ketish uchun bermaslikka harakat qilaman. Xotirjam, hurmat bilan, tortishuvsiz gaplashaman: «Iltimos, bir oz kuting, rahbar bilan maslahatlashib olay.» Bolani guruhda, xodim nazoratida qoldiraman va uning oldida vaziyatni muhokama qilmayman. Darhol rahbar yoki navbatchi ma'murni chaqiraman. Ikkinchi ota-ona yoki ariza bo'yicha ko'rsatilgan boshqa ishonchli shaxs bilan bog'lanib, bolani olib ketishni so'raymiz. Ota-ona tajovuz qilsa yoki bolani kuch bilan olib ketishga harakat qilsa, xodimlar xavfsizligini ham hisobga olib, qo'riqlash va tegishli xizmatlarga murojaat qilinadi. Hamma voqeani vaqti bilan faktlar asosida qayd etaman. Keyinroq rahbariyat oila bilan alohida suhbat o'tkazadi. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 254 Suhbat bileti 25 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. O'zingizni tarbiyachi sifatida uch so'z bilan ta'riflang va har birini misol bilan asoslang. Namunaviy javob / yechim:✔ Uchta so'zni tanlashda ularni kasbning talablariga mos qiling va har biri uchun qisqa, real misol keltiring. Masalan: «Sabrli — bir bola bir oy davomida tushlikda yig'ladi, men har kuni xotirjam yondashib, uni majburlamay, asta-sekin ishonchini qozondim. Kuzatuvchan — bir bolaning chap ko'zini qisib qarashini payqab, ota-onaga shifokorga ko'rsatishni tavsiya qildim, ko'zoynak kerakligi aniqlandi. Tartibli — kuzatuv va portfoliolarni muntazam yuritaman, ota-onalar bilan suhbatda aniq faktlarga tayanaman.» Sifatlar bir-birini takrorlamasin va umumiy, bo'sh so'zlar bo'lmasin. Misollar maxfiylikni buzmasligi kerak: bolalarning ismi va oilaviy tafsilotlarini aytmang. Suhbatdosh so'zlarni emas, ularning ortidagi xatti- harakatni eslab qoladi. 2. Bolaga yo'naltirilgan yondashuv nimani anglatadi? Amaliy misollar keltiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolaga yo'naltirilgan yondashuvda ta'lim jarayonining markazida bolaning qiziqishlari, ehtiyojlari, imkoniyatlari va rivojlanish sur'ati turadi. Tarbiyachi bilim beruvchi emas, balki yo'naltiruvchi, sharoit yaratuvchi va sherik bo'ladi. Bola faol ishtirokchi: tanlaydi, tadqiq qiladi, savol beradi, xato qilish va qayta urinish huquqiga ega. Amaliy misollar: erkin faoliyat vaqtida bolalarning qaysi markazda o'ynashni o'zlari tanlashi; bolalar qiziqib qolgan mavzu, masalan, chumolilar asosida haftalik loyiha qurish; topshiriqni turli darajada berish; ertalabki doirada bolalar fikrini so'rab, rejaga kiritish; bolaning tashabbusini qo'llab-quvvatlash. Bu yondashuv qoidasizlikni anglatmaydi: aniq kun tartibi va chegaralar saqlanadi, lekin ular doirasida bolaga tanlov va ovoz beriladi. 3. Bolaning o'z fikrini bildirish va qaror qabul qilishda ishtirok etish huquqini kundalik ishda qanday hurmat qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bola kichik bo'lsa ham, uni tinglash va fikrini hisobga olish uning huquqi. Kundalik hayotda bunga imkon yarataman: bolalardan qaysi o'yinni o'ynash, qaysi kitobni o'qish, guruh burchagini qanday bezashni so'rayman. Guruh qoidalarini ular bilan birga muhokama qilib tuzamiz. Bola biror narsani xohlamasa, sababini so'rab, tushunishga harakat qilaman. Masalan, bola quchoqlanishni yoki biror faoliyatda ishtirok etishni istamasa, xavfsizlik va sog'liq talab qilmagan holatlarda buni hurmat qilaman. Bolaning savollarini masxara qilmayman, «sen hali kichkinasan» deb gapini bo'lmayman. Fikrini bildirishga qiynaladigan bolalarga rasm, kartochka yoki imo-ishora orqali imkon beraman. Bu bolada o'ziga ishonch, mas'uliyat va boshqalarni tinglash ko'nikmasini shakllantiradi. Shu bilan birga yakuniy javobgarlik kattalarda ekanini ham unutmayman. 4. Favqulodda vaziyatda, masalan, yong'in signali chalinganda guruhni qanday evakuatsiya qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Evakuatsiya muvaffaqiyati oldindan tayyorgarlikka bog'liq. Men muassasaning evakuatsiya rejasi, chiqish yo'llari va yig'ilish joyini yaxshi bilaman, guruhdagi bolalar ro'yxati va ota-onalar raqamlari doimo qo'l ostimda bo'ladi. Bolalar bilan muntazam mashqlar o'tkazib, o'yin shaklida qoidalarni o'rgatamiz: signal eshitilganda tarbiyachi oldiga yig'ilish, qo'l ushlashib, yugurmasdan, gapirmasdan yurish. Signal chalinganda xotirjam ovoz bilan bolalarni yig'aman, ularni sanayman va ichki tartib bo'yicha belgilangan yo'nalishda olib chiqaman, kiyim yoki narsalarni yig'ish uchun vaqt yo'qotmayman. Alohida ehtiyojli bolalarga yordam kim tomonidan berilishi oldindan belgilanadi. Yig'ilish joyida yana sanayman va ro'yxat bo'yicha tekshirib, rahbariyatga natijani xabar qilaman. Bolalarni tinchlantiraman va ruxsatsiz binoga qaytmayman. 5. Sayrdan qaytishda bolalarni sanaganingizda bitta bola yo'qligini aniqladingiz. Harakatlaringiz qanday bo'ladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 255 Bu shoshilinch holat, har bir daqiqa muhim. Darhol qolgan bolalarni xavfsiz joyda ikkinchi xodim nazoratida qoldiraman, ularni yolg'iz tashlab ketmayman. Bir vaqtning o'zida rahbar va navbatchi ma'murni xabardor qilaman, muassasaning belgilangan tartibi ishga tushiriladi. Bolani oxirgi marta qayerda va qachon ko'rganimni eslab, avval sayr maydonchasi va yaqin joylarni, keyin bino ichini, hojatxona, boshqa guruhlar va yashirinish mumkin bo'lgan joylarni tekshiramiz. Darvoza va qo'riqlash postiga xabar beriladi. Qisqa muddatda topilmasa, rahbariyat ota-onani xabardor qiladi va tegishli xizmatlarga murojaat qilinadi. Bola topilgach, uni tinchlantiraman, jarohat bor-yo'qligini tibbiy xodimga tekshirtiraman. Voqeani halol qayd etaman va qayerda nazorat bo'shligi bo'lganini tahlil qilib, sanash tartibini kuchaytiraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 256 Suhbat bileti 26 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Bolalar bilan ishlashda sizga eng ko'p zavq va kuch beradigan narsa nima? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolda kasbga bo'lgan ichki munosabatingiz tekshiriladi, shuning uchun samimiy, lekin aniq javob bering. Masalan: «Menga eng katta quvonch bolaning biror narsani birinchi marta o'zi uddalagan lahzasi: tugmasini o'zi qadagani yoki minorani qulatmasdan qurganidagi ko'zlaridagi faxr. Shuningdek, ota-onaning «uyda ham shunday qila boshladi» degan gaplaridan kuch olaman.» Javobni bitta qisqa misol bilan jonlantiring, lekin bolaning ismini aytmang. Qiyinchiliklarni ham halol tan olish mumkin: «Ish og'ir, lekin shu kichik yutuqlar meni harakatga keltiradi.» Faqat «bolalarni yaxshi ko'raman» degan umumiy gap yetarli emas: bolalarni yaxshi ko'rish asos, ammo kasb kuzatuv, rejalashtirish va mas'uliyatni ham talab qiladi. Javobingiz shu kasbiy jihatni ham aks ettirsin. 2. Bolalarning ijodiy rivojlanishini qanday qo'llab-quvvatlaysiz? Natija va jarayon o'rtasidagi farqni tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Ijodiy rivojlanish tasviriy faoliyat, musiqa, raqs, teatrlashtirish, qurilish va hikoya to'qishni o'z ichiga oladi. Maktabgacha yoshda jarayon natijadan muhimroq: bola bo'yoqlarni aralashtirib, yangi rang hosil qilgani, o'z g'oyasini sinab ko'rgani uning rivojiga ko'proq hissa qo'shadi, chiroyli, bir xil ishlar emas. Shuning uchun hamma bolalarga bitta namunani nusxalatishdan qochaman, ochiq topshiriqlar beraman: «Kuz qanday rangda deb o'ylaysan? Chizib ko'r.» San'at markazida turli materiallar erkin foydalanish uchun turadi: bo'yoq, plastilin, tabiiy materiallar, qog'oz, mato. Bola ishini baholamayman, uni tasvirlab, qiziqish bildiraman: «Bu yerda ko'p sariq rang ishlatibsan, menga uning haqida gapirib ber.» Musiqa va harakat orqali o'zini ifodalashga imkon beraman. Barcha ishlarni ko'rgazmaga qo'yaman, nafaqat eng chiroylilarini. 3. Ota-ona sizdan guruhdagi boshqa bolaning sog'lig'i yoki xulqi haqida ma'lumot so'radi: «Uning qanday kasalligi bor? Farzandimni u bilan o'ynatmang.» Qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Boshqa bolaning sog'lig'i, tashxisi va oilaviy holati maxfiy ma'lumot, shuning uchun uni hech qanday sharoitda oshkor qilmayman. Ota-onaning xavotirini tushunishimni bildiraman va xotirjam javob beraman: «Siz farzandingiz haqida xavotirlanayotganingizni tushunaman. Lekin har bir bola haqidagi ma'lumot maxfiy, men sizning farzandingiz haqida ham hech kimga gapirmayman.» Keyin ota-onani tinchlantiruvchi faktni aytaman: guruhda sanitariya qoidalari va tibbiy nazorat amal qiladi, yuqumli kasallik bo'lsa, tibbiy xodim belgilangan tartibda chora ko'radi. Biror bolani boshqalardan ajratish yoki u bilan o'ynashni taqiqlash kamsitish bo'lib, bunga yo'l qo'ymayman. Agar ota-ona muayyan hodisadan, masalan, urishishdan xavotirda bo'lsa, o'sha voqea bo'yicha qanday chora ko'rayotganimni, ismlarni aytmasdan, tushuntiraman. Kerak bo'lsa, suhbatga rahbar yoki psixologni jalb qilaman. 4. Kun davomida bolalarning jismoniy faolligini qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabgacha yoshdagi bola uchun harakat tabiiy ehtiyoj va sog'liqning asosi. Kun tartibiga turli shakllarni kiritaman: ertalabki gimnastika, jismoniy tarbiya mashg'ulotlari, sayr davomida harakatli o'yinlar, mashg'ulotlar orasida jismoniy daqiqalar, tinch soatdan keyin yengil gimnastika. Guruh xonasida ham harakat uchun joy bo'ladi: to'plar, halqalar, muvozanat yo'lakchasi. Mashqlarni o'yin va syujet shaklida o'tkazaman: «ayiqchadek yurish», «quyondek sakrash». Faol va tinch faoliyatni almashtiraman, bolalarning charchoq belgilariga e'tibor beraman: qizarish, ko'p terlash, nafas qisishi. Sog'lig'i bo'yicha cheklovi bor bolalar uchun tibbiy xodim tavsiyasiga ko'ra yuklamani moslashtiraman. Xavfsizlikni ta'minlayman: joy tozaligi, sirpanmaydigan poyabzal, jihozlar butunligi. Ota-onalarga ham dam olish kunlari oilaviy sayr va harakatli o'yinlarni tavsiya qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 257 5. Mashg'ulot vaqtida bolada isitma chiqqani, holsizlanib, yuzi qizarib ketgani sezildi. Harakatlaringiz qanday? Namunaviy javob / yechim:✔ Bolaning holatini e'tiborsiz qoldirmayman va o'zim dori bermayman, chunki dori berish faqat tibbiy xodim vakolatida va belgilangan tartibda bo'ladi. Avval bolani boshqa bolalardan biroz ajratib, tinch joyga o'tkazaman, uni tinchlantiraman va yolg'iz qoldirmayman. Guruhni ikkinchi xodim nazoratiga topshirib yoki uni chaqirib, darhol hamshirani taklif qilaman yoki bolani tibbiyot xonasiga olib boraman. Tibbiy xodim bolaning holatini baholaydi, muassasa tartibiga ko'ra ota-onaga xabar beriladi va ular bolani olib ketishi so'raladi. Agar nafas olish qiyinlashsa, tutqanoq yoki hushdan ketish kabi xavfli belgi bo'lsa, shoshilinch ravishda tez yordam chaqiriladi. Kuzatganlarimni, belgilar qachon boshlanganini qayd etaman. Keyin xonani shamollatib, tibbiy xodim ko'rsatmalariga ko'ra boshqa bolalarning holatini ham kuzatib boraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 258 Suhbat bileti 27 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ishingizda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan qanday foydalanasiz va bunda qanday chegaralarga amal qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Texnologiya tarbiyachi uchun yordamchi vosita, bolalar o'yinining o'rnini bosuvchi emas. O'zim uchun undan rejalashtirish, kuzatuv yozuvlari, portfolio tayyorlash, ota-onalar bilan rasmiy kanallar orqali muloqot va metodik materiallar izlashda foydalanaman. Masalan, oddiy jadval dasturida kuzatuvlarni tartibga solaman, onlayn kurslarda malaka oshiraman. Bolalar bilan ishlashda ekran vaqtini juda cheklayman: qisqa ta'limiy video yoki musiqa, tabiat hodisalarini ko'rsatish, so'ng albatta muhokama va amaliy faoliyat bilan davom ettirish. Kontentning yoshga mosligini oldindan tekshiraman. Chegaralar: bolalar ma'lumotlari va suratlari faqat ruxsat etilgan joyda saqlanadi, shaxsiy telefonim ish vaqtida bolalar nazoratini kamaytirmasligi kerak. Ota-onalarga ham uyda ekran vaqtini cheklash va jonli muloqotni ko'paytirish haqida maslahat beraman. 2. Bolalar bilan tajriba-eksperiment faoliyatini qanday tashkil qilasiz va u nimaga xizmat qiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tajriba-eksperiment bolaning tabiiy qiziquvchanligiga tayanadi: u kuzatadi, taxmin qiladi, sinaydi va xulosa chiqaradi. Bu bilish jarayonlarini, nutqni, sabab-oqibat aloqalarini tushunishni va mustaqil fikrlashni rivojlantiradi. Tajribalar oddiy va xavfsiz bo'lishi kerak: qaysi narsalar suvda cho'kadi yoki suzadi, muz qanday eriydi, urug' qanday unadi, magnit nimalarni tortadi, ranglar aralashganda nima bo'ladi. Ishni savol bilan boshlayman: «Sizningcha, nima bo'ladi?» Bolalarning taxminlarini eshitaman, to'g'ri yoki noto'g'riligini darhol aytmayman, tajriba o'zi ko'rsatadi. Bolalar o'zlari harakat qiladi, men yo'naltiraman. Natijalarni rasm yoki belgilar bilan kuzatuv kundaligiga yozamiz. Tabiat va tajriba markazida lupa, idishlar, tabiiy materiallar bo'ladi. Xavfsizlik qoidalari oldindan tushuntiriladi, kimyoviy va o'tkir narsalar ishlatilmaydi. 3. Guruhingizdagi bolaning ota-onasi sizdan haq evaziga xususiy mashg'ulot o'tishingizni so'ramoqda. Kasbiy etika nuqtai nazaridan qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'z guruhimdagi bolaga pullik xususiy mashg'ulot o'tish manfaatlar to'qnashuvini keltirib chiqaradi: boshqa ota-onalarda bu bolaga guruhda alohida e'tibor berilyapti degan shubha paydo bo'ladi, mening xolisligim ham shubha ostida qoladi. Shuning uchun avvalo muassasaning ichki qoidalari va rahbariyat pozitsiyasini bilib olaman va unga amal qilaman. Odatda bunday taklifni xushmuomalalik bilan rad etaman: «Ishonchingiz uchun rahmat, lekin o'z guruhimdagi bolalar bilan alohida pullik mashg'ulot o'tishim to'g'ri bo'lmaydi.» Shu bilan birga ota-onaning xavotiri nimadan ekanini so'rayman. Agar bolaga qo'shimcha yordam kerak bo'lsa, guruhda qanday individual yondashuv qo'llayotganimni tushuntiraman, uyda qilinadigan oddiy o'yinlarni tavsiya qilaman, kerak bo'lsa, MTTdagi qo'shimcha to'garaklar yoki tegishli mutaxassisga yo'naltiraman. 4. Guruhingizdagi iqtidorli, tez o'zlashtiradigan bolaning rivojlanishini qanday qo'llab-quvvatlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Iqtidorli bola ham alohida e'tiborga muhtoj, aks holda u zerikib, qiziqishini yo'qotishi mumkin. Avvalo uni kuzataman: qaysi sohada kuchli — nutq, matematika, rasm, musiqa yoki harakat. Mashg'ulotlarda unga qo'shimcha, murakkabroq topshiriq tayyorlab qo'yaman: masalan, boshqalar shakllarni sanasa, u naqsh tuzadi. Kitoblar, konstruktorlar, jumboqlar bilan boyitilgan markazlarda mustaqil ishlashiga imkon beraman. Shu bilan birga uni jamoadan ajratmayman: tengdoshlariga yordam berish, guruhda yetakchilik qilish orqali ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantiraman. Ota-onalar bilan maslahatlashib, to'garak yoki qo'shimcha mashg'ulotlarni tavsiya qilaman. Bolani ortiqcha maqtamayman, uning harakati va qiziqishini rag'batlantiraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 259 5. Tinch soatdan keyin bola kiyimini ho'llab qo'yganini ko'rdingiz, u uyalib, yig'lamoqda, boshqa bolalar kulmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo bolaning sha'nini himoya qilaman. Xotirjam ovoz bilan boshqa bolalarning e'tiborini boshqa faoliyatga buraman va kulgini to'xtataman: «Har kim bilan shunday bo'lishi mumkin, biz bir-birimizga kulmaymiz.» Bolani tanbeh bermasdan, sekin boshqalardan alohida joyga olib borib, uning shaxsiy daxlsizligini saqlagan holda yuvintirish va zaxira kiyimga kiyintirishga yordam beraman. Unga hech narsa bo'lmaganini, uyalishga hojat yo'qligini aytaman. Ho'l kiyimni alohida paketga solib qo'yaman. Ota- onaga voqeani boshqalar eshitmaydigan joyda, xotirjam va ayblovsiz aytaman. Agar bu holat tez-tez takrorlansa, sababini birga o'ylaymiz: hayajon, oiladagi o'zgarish, uyquga yotishdan oldin hojatxonaga borish odati yoki sog'liq masalasi; kerak bo'lsa, shifokorga murojaat qilishni tavsiya qilaman. Keyinroq guruhda do'stlik va bir-birini hurmat qilish haqida suhbat o'tkazaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 260 Suhbat bileti 28 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Kasbiy faoliyatingizda qaysi tamoyil yoki qadriyatlarga tayanasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolda pedagogik qarashlaringiz tekshiriladi, shuning uchun bir nechta asosiy tamoyilni aniq tushuntiring. Masalan: «Birinchisi — bolaning xavfsizligi va qadr-qimmati: hech qanday maqsad bolani kamsitishni oqlamaydi. Ikkinchisi — har bir bola o'ziga xos va o'z sur'atida rivojlanadi, shuning uchun men bolalarni taqqoslamay, kuzatib, individual yondashaman. Uchinchisi — o'yin orqali o'rganish: bolalar majburan emas, qiziqib o'rganganda bilim mustahkam bo'ladi. To'rtinchisi — oila bilan hamkorlik: ota-onalar bilan birgalikda ishlagandagina natija barqaror bo'ladi.» Har bir tamoyilni qisqa amaliy misol bilan bog'lang, shunda u faqat chiroyli so'z bo'lib qolmaydi. Bu qadriyatlar «Ilk qadam» dasturi yondashuvi bilan uyg'unligini ham ta'kidlash mumkin. Shuningdek, halollik va o'z ustida ishlashni ham qo'shishingiz mumkin. 2. Bolalarni savodxonlikka tayyorlashda nimalarga e'tibor berasiz? Maktabgacha yoshda harf o'rgatish majburiymi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Maktabgacha yoshda asosiy vazifa bolani o'qish va yozishga majburan o'rgatish emas, balki ularga tayyorgarlik asoslarini shakllantirishdir. Bular: boy lug'at va bog'lanishli nutq; fonematik eshitish, ya'ni so'zdagi tovushlarni eshitib farqlash, birinchi tovushni topish, qofiya o'ylab topish; kitobga qiziqish va kitob bilan ishlash madaniyati; bosma so'z ma'no bildirishini tushunish; mayda motorika va qalam ushlash. Buning uchun har kuni ovoz chiqarib kitob o'qiyman va mazmuni haqida savol beraman, tovushli o'yinlar o'ynaymiz, guruhda narsalarga nomlarini yozib qo'yaman, bolalarga o'z ismini tanib olishga yordam beraman. Harflar bilan o'yin orqali tanishish mumkin, ayniqsa katta yoshda, lekin bu bolaning qiziqishiga mos va bosimsiz bo'lishi kerak. Maqsad — o'qishga muhabbat, mexanik yodlash emas. 3. Ota-onalar ajrashgan, ikkalasi ham alohida kelib, sizni o'z tarafiga tortishga va bir-biri haqida ma'lumot olishga urinmoqda. Kasbiy pozitsiyangiz qanday? Namunaviy javob / yechim: ✔ Mening vazifam — bolaning manfaatini himoya qilish, kattalar nizosida hakam yoki tomon bo'lish emas. Ikkala ota-onaga ham bir xil hurmat bilan munosabatda bo'laman va hech birining tarafini olmayman. Ota-onalardan birining shaxsiy hayoti, uyga kim bilan kelgani yoki nima deganini ikkinchisiga aytib bermayman. Bolaning rivojlanishi, sog'lig'i va xulqi haqidagi ma'lumotni esa, agar hujjatlarda boshqacha cheklov bo'lmasa, ikkala ota-onaga ham xolis, bir xil tarzda beraman. Bolani olib ketish huquqi bo'yicha masalada faqat rasmiy hujjatlar va muassasa tartibiga tayanaman, og'zaki iltimosga emas; buni rahbariyat bilan oldindan aniqlab qo'yaman. Bola oldida ota-onasidan biri haqida salbiy gapirishga yo'l qo'ymayman. Bolaning hissiy holatini kuzatib, kerak bo'lsa psixolog yordamini taklif qilaman. 4. Bayram yoki ertalik tadbirini tayyorlashda nimalarga e'tibor berasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bayram bolalar uchun quvonch bo'lishi kerak, kattalar uchun ko'rgazma emas. Shuning uchun tayyorgarlikni oldindan, bosqichma-bosqich va bolalarni charchatmasdan olib boraman: she'r va qo'shiqlarni kundalik faoliyat ichida, o'yin orqali o'rganamiz, uzoq va zerikarli mashqlardan qochaman. Ssenariyni yosh xususiyatlariga mos, qisqa va dinamik tuzaman, har bir bolaga, jumladan, uyatchan va alohida ehtiyojli bolalarga ham, imkoniyatiga mos rol topaman. Hech kimni majburan sahnaga chiqarmayman; bola istamasa, u guruh bilan birga qatnashadi. Musiqa rahbari va hamkasblar bilan vazifalarni taqsimlaymiz. Xavfsizlik: zal tartibi, kiyimlarning qulayligi, ota-onalar ko'p bo'lganda bolalarni nazorat qilish va kim olib ketishini aniq bilish. Ota-onalarni oldindan xabardor qilaman. Tadbirdan keyin bolalar bilan nima yoqqanini muhokama qilamiz. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 261 5. Bir bola tengdoshlarining o'yinchoqlarini yashirincha olib, cho'ntagiga solib uyga olib ketayotganini payqadingiz. Qanday yo'l tutasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Maktabgacha yoshda bunday holat ko'pincha o'g'rilik emas, balki «meniki» va «boshqaniki» tushunchasining hali to'liq shakllanmaganligi, o'yinchoqqa kuchli qiziqish yoki e'tibor ehtiyojidan kelib chiqadi. Shuning uchun bolani boshqalar oldida sharmanda qilmayman, «o'g'ri» deb yorliq qo'ymayman. Yakkama-yakka, xotirjam gaplashaman: «Bu o'yinchoq guruhniki, uni bu yerda qoldiramiz. Senga juda yoqdimi? Ertaga yana o'ynaysan.» Bola bilan birga o'yinchoqni joyiga qaytaramiz. Agar narsa boshqa bolaniki bo'lsa, uni qaytarib, kerak bo'lsa uzr so'rashni o'rgataman, lekin majburan emas. Guruhda bo'lishish, so'rab olish va almashish qoidalarini o'yin va ertaklar orqali mustahkamlayman. Ota-onaga vaziyatni ayblovsiz aytib, uyda ham bu tushunchalarni birga rivojlantirishni taklif qilaman. Holat takrorlansa, psixolog bilan maslahatlashaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 262 Suhbat bileti 29 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Muassasada yangi dastur yoki ish usuli joriy etilsa, unga qanday moslashasiz? Misol keltiring. Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savol sizning o'zgarishlarga ochiqligingiz va o'rganishga tayyorligingizni tekshiradi. Javobda avval o'zgarishning maqsadini tushunishga harakat qilishingizni ko'rsating: yangi talab nima uchun kiritilgani, bolalar uchun qanday foyda berishi. Keyin aniq qadamlar: hujjat va metodik qo'llanmalarni o'rganish, seminar yoki trening, tajribali hamkasblardan maslahat, sinab ko'rish va natijani tahlil qilish. Masalan: «Kuzatuv va portfolio yuritishning yangi shakli kiritilganda avvaliga qiyin tuyuldi. Men metodist bilan uchrashib namunalarni ko'rib chiqdim, bir oy davomida haftasiga bir necha bolani tizimli kuzatdim. Natijada ota-onalar bilan suhbatlarim aniqroq va mazmunliroq bo'ldi.» Shubhalaringiz bo'lsa, ularni ochiq, konstruktiv muhokama qilishga tayyorligingizni ham ayting. Shikoyat qilish emas, yechim taklif qilish muhim. 2. Bolalar bilan kitob o'qish va ertak aytishning rivojlanishdagi ahamiyati nimada? Buni qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Kitob va ertak nutqni boyitadi, tasavvur va tafakkurni rivojlantiradi, axloqiy tushunchalarni shakllantiradi va savodxonlikka tayyorlaydi. Ertak qahramonlari orqali bola yaxshilik va yomonlik, do'stlik, jasorat, his- tuyg'ularni tushunadi, qo'rquvlarini yengadi. Kitob o'qishni har kuni rejalashtiraman: masalan, tinch soatdan oldin yoki ertalabki doirada. Kitobni yoshga mos, rasmlari aniq bo'lgan holda tanlayman. O'qishdan oldin muqovani ko'rib, «Bu kitob nima haqida deb o'ylaysiz?» deb so'rayman, o'qish davomida ovozni o'zgartirib, ifodali o'qiyman, keyin mazmun bo'yicha ochiq savollar beraman. Ertakni dramalashtirish, qo'g'irchoq teatri, qahramonlarni chizish, davomini o'ylab topish kabi faoliyatlar bilan mustahkamlayman. Kitob burchagi bolalarga doim ochiq, kitoblar muntazam almashtiriladi. Ota- onalarga uyda birga o'qishni tavsiya qilaman. 3. Bolalarni kiyintirish, yuvintirish va hojatxonada yordam berishda ularning shaxsiy daxlsizligini qanday ta'minlaysiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Bolaning tanasi va shaxsiy daxlsizligi hurmatga loyiq, bu kichik yoshdan himoya va o'zini hurmat qilishni o'rgatadi. Gigiyena jarayonlarida bolani ortiqcha ochiq qoldirmayman, iloji boricha boshqalardan pana joyda yordam beraman. Avval bolaga nima qilmoqchi ekanimni aytib, uning roziligini so'rayman: «Ko'ylagingni yechishga yordam beraymi?» Bola o'zi qila oladigan ishni o'zi qilishiga imkon beraman, mustaqillikni qo'llab-quvvatlayman. Bunday jarayonlarda muassasaning ichki tartibiga amal qilaman, imkon bo'lsa, boshqa xodim ko'rish doirasida bo'lishi shaffoflikni ta'minlaydi. Bolalarni bu holatlarda hech qachon suratga olmayman, ularning tanasi haqida kulgili gap aytmayman. Bolalarga yoshiga mos ravishda o'z tanasi ularniki ekanini va noqulay his qilsa, kattalarga aytishi mumkinligini o'rgataman. Bu zo'ravonlikning oldini olishga ham xizmat qiladi. 4. Ertalabki doira (davra suhbati) nima va uni qanday o'tkazasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ Ertalabki doira — kun boshida bolalar va tarbiyachi davra bo'lib o'tirib, bir-biri bilan salomlashadigan, fikr almashadigan va kunni rejalashtiradigan qisqa vaqt. U guruhda hamjihatlik, xavfsizlik hissi va muloqot ko'nikmalarini rivojlantiradi. Davomiyligi yoshga mos, odatda qisqa bo'ladi. Tuzilmasi: salomlashuv, masalan, har bir bolaning ismi bilan qo'shiq yoki o'yin; kayfiyat bilan bo'lishish, hissiyotlar kartochkalari yordamida; yangiliklar va savollar; kun mavzusi bilan tanishish; bugungi rejani rasmli jadvalda ko'rib chiqish va bolalarning qaysi markazda ishlashni tanlashi. Har bir bola gapirishga imkon oladi, lekin majburlanmaydi. Bir-birini tinglash qoidasini kelishib olamiz. Bu vaqtda bolalarning holatini kuzatib, xafa yoki betob ko'ringan bolaga keyinroq alohida e'tibor beraman. Kun oxirida qisqa yakuniy doira o'tkazish ham foydali. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 263 5. Guruhdagi bir necha bola bitta bolani doimiy ravishda o'yinga qo'shmayapti: «Sen bilan o'ynamaymiz» deyishmoqda. Nima qilasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Chetlatish bola uchun og'ir tajriba, shuning uchun uni e'tiborsiz qoldirmayman, lekin hech kimni sharmanda ham qilmayman. Avval kuzatib, sababini tushunishga harakat qilaman: bola o'yin qoidasini bilmaydimi, tajovuzkorlik qiladimi, tashqi ko'rinishi yoki tili sababli kamsitilyaptimi, yoki bolalar shunchaki yopiq guruh bo'lib qolganmi. Darhol vaziyatda «Guruhimizda hamma o'ynashi mumkin» degan qoidani xotirjam eslataman va bolaga o'yinga qo'shilish yo'llarini ko'rsataman. Bolalar bilan boshqalarning his-tuyg'ulari haqida kitob, ertak, qo'g'irchoq sahnalari orqali suhbatlashamiz. Juftlik va kichik guruhlarni o'zim tashkil qilib, bolaning kuchli tomonini ko'rsatadigan topshiriqlar beraman. Chetlatilayotgan bolaga muloqot ko'nikmalarini o'rganishda yordam beraman. Ota-onalarni, ismlarni oshkor qilmasdan, xabardor qilaman va kerak bo'lsa psixologni jalb qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 264 Suhbat bileti 30 Suhbat savollari (5 ta savol) 1. Ota-onalardan yoki hamkasblardan olgan qaysi fikr sizni kasbiy jihatdan o'zgartirdi? Namunaviy javob / yechim:✔ Bu savolda tinglash va o'rganish qobiliyatingiz tekshiriladi. Real misol tanlang va undan qanday xulosa chiqarganingizni ko'rsating. Masalan: «Bir ona men bolasi haqida faqat muammolarni aytayotganimni ochiq aytgan edi. Bu gap meni o'ylantirdi. Shundan keyin har bir suhbatni bolaning bugungi yutug'i bilan boshlashni odat qildim, muammoni esa birgalikda yechim izlash shaklida aytaman. Ota-onalar bilan munosabat sezilarli yaxshilandi.» Yoki tajribali hamkasbning ko'rsatmalarni qisqa va bittadan berish haqidagi maslahati. Javobda fikrni qabul qilganingiz, o'zgarish kiritganingiz va natija ko'rinishi kerak. Hech kimni tanqid qilmang, minnatdorlik ohangida gapiring. 2. Rag'batlantirish va maqtovdan to'g'ri foydalanish qanday bo'lishi kerak? Umumiy maqtov va aniq maqtovning farqini tushuntiring. Namunaviy javob / yechim: ✔ Rag'batlantirish bolaning o'ziga ishonchi va motivatsiyasini oshiradi, lekin noto'g'ri ishlatilsa, bola faqat kattalar bahosi uchun harakat qila boshlaydi. «Barakalla, zo'rsan» kabi umumiy maqtov bolaga nima yaxshi bo'lganini tushuntirmaydi. Aniq maqtov esa harakat va urinishni tasvirlaydi: «Sen kubiklarni rangi bo'yicha ajratding va qulab tushganda qaytadan qurding, bu sabr talab qiladi.» Bu bolada natijaga emas, harakatga va o'z kuchiga qadr bilan qarashni shakllantiradi. Maqtovni samimiy, o'z vaqtida va o'rinli qilish kerak, har bir mayda narsa uchun takrorlanaversa, qadri yo'qoladi. Moddiy mukofotlar, masalan, shirinlik yoki stikerlarni doimiy vosita qilmayman. Bolalarni bir-biri bilan taqqoslab maqtamayman. Rag'batlantirishning boshqa shakllari ham bor: tabassum, quchoq, mas'uliyatli topshiriq berish, ishini ko'rgazmaga qo'yish, ota-onaga yutug'i haqida aytish. 3. Ish vaqtida tarbiyachining shaxsiy telefondan foydalanishi, tashqi ko'rinishi va nutq madaniyatiga qanday talablar qo'yiladi? Namunaviy javob / yechim: ✔ Tarbiyachi bolalar uchun doimiy namuna, shuning uchun uning xulqi kasbiy odobning bir qismi. Ish vaqtida shaxsiy telefondan faqat zarurat bo'lganda foydalanaman, bolalar nazoratini hech qachon telefonga almashtirmayman; sayr, ovqatlanish va tinch soat paytida bu ayniqsa muhim. Telefon bilan bolalarni muassasa ruxsatisiz suratga olmayman. Tashqi ko'rinish ozoda, sodda va harakat uchun qulay bo'lishi kerak: bolalar bilan polda o'tirish, sayrda yugurish imkonini beradigan kiyim, xavfsiz poyabzal, jarohat yetkazishi mumkin bo'lgan katta taqinchoqlarsiz. Nutq aniq, adabiy, xotirjam va hurmatli bo'ladi: bolalar va ota-onalar oldida qo'pol so'z, baqirish, hamkasblarni muhokama qilish yoki g'iybatga yo'l qo'ymayman. Shaxsiy kayfiyatim ishimga ta'sir qilmasligiga harakat qilaman. Bunday intizom ota-onalar ishonchini mustahkamlaydi. 4. O'tish lahzalarini, masalan, o'yindan ovqatlanishga yoki xonadan sayrga o'tishni qanday tashkil qilasiz? Namunaviy javob / yechim: ✔ O'tish lahzalari kunning eng tartibsiz va xavfli vaqti bo'lishi mumkin, chunki bolalar kutib qoladi, zerikadi, to'qnashadi. Shuning uchun ularni ham mashg'ulot kabi rejalashtiraman. Bolalarni oldindan ogohlantiraman: «Besh daqiqadan keyin o'yinchoqlarni yig'amiz.» Doimiy signal ishlataman: qo'ng'iroqcha, qo'shiq yoki qarsak ritmi, shunda bolalar nima qilish kerakligini biladi. Kutish vaqtini qisqartiraman: bolalarni kichik guruhlarga bo'lib yuvinishga yoki kiyinishga yuboraman, qolganlar bilan barmoq o'yini, topishmoq yoki qo'shiq aytamiz. Bolalarga mas'uliyat beraman: navbatchilar stol tuzatadi, boshqalar o'yinchoqlarni joylaydi. Kiyinishda ketma-ketlikni rasmli jadval bilan ko'rsataman, bu mustaqillikni oshiradi. Ikkinchi xodim bilan vazifalarni aniq bo'lamiz: biri bolalar bilan, ikkinchisi tayyorgarlikda. Sekin harakatlanadigan bolalarga shoshirmasdan, oldinroq boshlash imkonini beraman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 265 5. Ota-ona sizdan bolasiga o'yin o'rniga har kuni harf yozish va misol yechishni o'rgatishni talab qilmoqda, «bu yerda faqat o'ynashadi» deb norozi. Qanday javob berasiz? Namunaviy javob / yechim:✔ Avvalo ota-onaning xavotirini tushunishimni bildiraman: u farzandining maktabga yaxshi tayyor bo'lishini istaydi, bu tabiiy. Bahsga kirishmay, uni suhbatga taklif qilaman va bolaning portfoliosini ko'rsataman: qaysi ko'nikmalar rivojlanayotganini aniq misollar bilan tushuntiraman. Masalan, do'kon o'yinida sanash, qurilishda shakl va o'lcham, kitob o'qishda nutq va fonematik eshitish rivojlanadi. Maktabgacha yoshda bola o'yin orqali eng samarali o'rganishini, majburiy yozuv va yodlash esa qiziqishni so'ndirishi va ortiqcha charchatishi mumkinligini oddiy so'zlar bilan aytaman. Shu bilan birga ota-onaning taklifini butunlay rad etmayman: bola qiziqsa, harflar va raqamlar bilan o'yin shaklida ko'proq ishlash mumkinligini aytaman, uyda birga qilinadigan foydali o'yinlarni tavsiya qilaman. Bolaning rivojlanishi haqida muntazam xabar berib borishni va kerak bo'lsa metodist bilan uchrashuv tashkil qilishni taklif qilaman. Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 266 Javoblar kaliti Har bir variant bo'yicha: topshiriq raqami va to'g'ri javob. 1-variant 1- C 2- C 3- D 4- A 5- A 6- C 7- B 8- B 9- D 10- C 11- D 12- A 13- D 14- C 15- D 16- B 17- B 18- A 19- B 20- C 21- D 22- D 23- B 24- C 25- D 26- B 27- C 28- B 29- D 30- A 2-variant 1- B 2- B 3- B 4- B 5- B 6- D 7- C 8- A 9- A 10- D 11- A 12- C 13- A 14- D 15- A 16- B 17- D 18- D 19- C 20- D 21- D 22- B 23- D 24- C 25- B 26- C 27- D 28- A 29- C 30- C 3-variant 1- C 2- A 3- A 4- D 5- A 6- C 7- D 8- B 9- B 10- A 11- C 12- D 13- D 14- A 15- C 16- A 17- D 18- D 19- D 20- D 21- B 22- C 23- D 24- A 25- D 26- B 27- B 28- A 29- A 30- C 4-variant 1- D 2- B 3- A 4- A 5- C 6- C 7- D 8- A 9- C 10- A 11- B 12- C 13- B 14- B 15- B 16- C 17- C 18- D 19- D 20- B 21- A 22- B 23- C 24- B 25- C 26- A 27- B 28- B 29- B 30- B 5-variant 1- D 2- B 3- B 4- D 5- D 6- B 7- B 8- B 9- A 10- D 11- D 12- A 13- D 14- B 15- A 16- A 17- A 18- A 19- A 20- C 21- D 22- A 23- C 24- A 25- B 26- D 27- B 28- C 29- A 30- A 6-variant 1- B 2- A 3- A 4- D 5- D 6- D 7- C 8- C 9- C 10- B 11- C 12- D 13- B 14- D 15- C 16- C 17- D 18- D 19- D 20- B 21- A 22- B 23- D 24- D 25- C 26- C 27- B 28- B 29- D 30- A 7-variant 1- B 2- C 3- A 4- A 5- B 6- A 7- A 8- D 9- A 10- D 11- D 12- B 13- D 14- C 15- A 16- C 17- C 18- A 19- C 20- B 21- C 22- A 23- B 24- A 25- B 26- A 27- D 28- B 29- D 30- B 8-variant 1- A 2- B 3- B 4- D 5- C 6- C 7- B 8- C 9- A 10- C 11- D 12- A 13- C 14- A 15- D 16- D 17- C 18- C 19- A 20- A Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 267 21- B 22- A 23- B 24- D 25- A 26- D 27- B 28- D 29- A 30- C 9-variant 1- B 2- D 3- A 4- A 5- A 6- B 7- D 8- D 9- C 10- B 11- C 12- C 13- A 14- A 15- B 16- B 17- C 18- B 19- B 20- A 21- A 22- B 23- C 24- A 25- B 26- D 27- B 28- A 29- D 30- A 10-variant 1- D 2- B 3- D 4- B 5- C 6- C 7- A 8- C 9- C 10- C 11- C 12- D 13- C 14- D 15- D 16- B 17- B 18- B 19- A 20- C 21- B 22- B 23- C 24- A 25- B 26- B 27- A 28- C 29- A 30- C 11-variant 1- C 2- D 3- B 4- B 5- B 6- D 7- D 8- B 9- D 10- C 11- A 12- B 13- A 14- A 15- B 16- B 17- B 18- A 19- A 20- D 21- D 22- D 23- B 24- C 25- D 26- C 27- D 28- D 29- C 30- A 12-variant 1- B 2- C 3- A 4- A 5- D 6- C 7- A 8- B 9- C 10- C 11- D 12- A 13- A 14- A 15- D 16- A 17- C 18- C 19- B 20- C 21- A 22- D 23- A 24- D 25- A 26- C 27- C 28- D 29- B 30- A 13-variant 1- D 2- D 3- C 4- C 5- B 6- D 7- C 8- D 9- D 10- B 11- B 12- B 13- A 14- C 15- B 16- B 17- B 18- C 19- A 20- B 21- D 22- B 23- B 24- A 25- B 26- A 27- D 28- D 29- A 30- A 14-variant 1- C 2- A 3- B 4- D 5- C 6- C 7- D 8- B 9- B 10- C 11- B 12- D 13- A 14- C 15- A 16- A 17- C 18- A 19- B 20- B 21- B 22- B 23- C 24- D 25- D 26- C 27- D 28- A 29- C 30- A 15-variant 1- D 2- A 3- C 4- A 5- A 6- C 7- A 8- C 9- A 10- A 11- C 12- D 13- D 14- B 15- B 16- B 17- B 18- A 19- B 20- B 21- B 22- C 23- C 24- D 25- C 26- C 27- D 28- D 29- B 30- B 16-variant 1- A 2- A 3- C 4- D 5- A 6- B 7- D 8- D 9- C 10- A 11- B 12- D 13- C 14- D 15- D 16- A 17- B 18- C 19- A 20- A 21- A 22- B 23- D 24- D 25- C 26- B 27- A 28- A 29- D 30- C Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 268 17-variant 1- A 2- B 3- B 4- C 5- A 6- D 7- D 8- D 9- D 10- B 11- C 12- B 13- B 14- A 15- A 16- A 17- B 18- D 19- B 20- A 21- D 22- B 23- C 24- A 25- B 26- A 27- B 28- B 29- C 30- D 18-variant 1- A 2- C 3- B 4- C 5- B 6- C 7- C 8- A 9- B 10- B 11- D 12- A 13- C 14- C 15- B 16- D 17- A 18- B 19- C 20- B 21- D 22- B 23- C 24- C 25- D 26- A 27- A 28- A 29- B 30- C 19-variant 1- C 2- D 3- D 4- C 5- A 6- B 7- B 8- B 9- B 10- C 11- D 12- D 13- C 14- B 15- B 16- B 17- A 18- D 19- D 20- A 21- A 22- A 23- A 24- D 25- D 26- A 27- A 28- A 29- A 30- D 20-variant 1- D 2- B 3- D 4- A 5- C 6- C 7- D 8- D 9- B 10- A 11- D 12- C 13- A 14- A 15- C 16- A 17- A 18- A 19- D 20- C 21- D 22- D 23- A 24- C 25- A 26- A 27- A 28- D 29- A 30- A 21-variant 1- C 2- D 3- C 4- A 5- A 6- A 7- D 8- C 9- B 10- A 11- B 12- B 13- C 14- D 15- A 16- A 17- D 18- B 19- D 20- C 21- C 22- C 23- D 24- A 25- C 26- D 27- A 28- C 29- D 30- B 22-variant 1- D 2- B 3- B 4- D 5- A 6- D 7- B 8- D 9- B 10- D 11- C 12- A 13- A 14- B 15- C 16- A 17- C 18- C 19- A 20- B 21- D 22- B 23- A 24- B 25- B 26- C 27- A 28- A 29- D 30- C 23-variant 1- D 2- A 3- B 4- D 5- A 6- D 7- D 8- B 9- A 10- D 11- A 12- D 13- D 14- D 15- D 16- B 17- C 18- C 19- C 20- A 21- D 22- A 23- C 24- D 25- D 26- A 27- A 28- B 29- D 30- B 24-variant 1- D 2- B 3- B 4- C 5- A 6- D 7- C 8- C 9- C 10- A 11- C 12- C 13- B 14- B 15- C 16- A 17- A 18- A 19- D 20- A 21- A 22- B 23- A 24- C 25- D 26- C 27- A 28- D 29- D 30- B Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 269 25-variant 1- A 2- B 3- A 4- A 5- D 6- A 7- B 8- A 9- B 10- B 11- B 12- C 13- D 14- A 15- A 16- C 17- D 18- C 19- B 20- C 21- A 22- C 23- C 24- B 25- D 26- C 27- A 28- A 29- B 30- A 26-variant 1- C 2- A 3- A 4- D 5- A 6- D 7- C 8- A 9- D 10- A 11- D 12- D 13- D 14- D 15- A 16- B 17- D 18- A 19- C 20- B 21- C 22- A 23- A 24- C 25- D 26- B 27- D 28- A 29- A 30- C 27-variant 1- D 2- A 3- C 4- B 5- D 6- D 7- B 8- A 9- B 10- C 11- B 12- B 13- B 14- C 15- B 16- D 17- B 18- C 19- B 20- C 21- A 22- B 23- C 24- A 25- C 26- A 27- A 28- C 29- D 30- A 28-variant 1- D 2- B 3- B 4- C 5- A 6- D 7- A 8- C 9- B 10- A 11- B 12- C 13- A 14- B 15- B 16- A 17- C 18- A 19- A 20- C 21- A 22- D 23- A 24- D 25- A 26- B 27- A 28- A 29- C 30- B 29-variant 1- B 2- A 3- A 4- B 5- C 6- C 7- D 8- D 9- D 10- B 11- B 12- A 13- D 14- C 15- A 16- A 17- B 18- C 19- A 20- B 21- B 22- B 23- C 24- A 25- B 26- B 27- B 28- D 29- A 30- A 30-variant 1- D 2- A 3- A 4- C 5- A 6- D 7- C 8- C 9- C 10- D 11- B 12- A 13- A 14- B 15- D 16- A 17- B 18- B 19- B 20- D 21- B 22- C 23- D 24- A 25- D 26- A 27- B 28- B 29- C 30- B 31-variant 1- B 2- C 3- C 4- D 5- C 6- C 7- C 8- D 9- B 10- B 11- B 12- A 13- B 14- A 15- C 16- A 17- C 18- B 19- C 20- B 21- D 22- D 23- A 24- D 25- D 26- B 27- D 28- A 29- D 30- A 32-variant 1- B 2- A 3- D 4- D 5- D 6- B 7- D 8- A 9- C 10- A 11- B 12- C 13- B 14- D 15- C 16- A 17- C 18- B 19- C 20- C 21- B 22- B 23- A 24- B 25- B 26- D 27- B 28- D 29- D 30- B Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 270 33-variant 1- B 2- D 3- B 4- D 5- C 6- A 7- A 8- D 9- A 10- D 11- B 12- C 13- A 14- D 15- C 16- B 17- D 18- A 19- A 20- B 21- B 22- C 23- A 24- A 25- A 26- B 27- D 28- C 29- C 30- C 34-variant 1- A 2- C 3- C 4- D 5- C 6- A 7- A 8- A 9- C 10- B 11- A 12- A 13- C 14- C 15- B 16- C 17- C 18- D 19- A 20- A 21- D 22- D 23- C 24- D 25- D 26- A 27- C 28- A 29- D 30- B Suhbat bileti 1 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 2 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 3 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 4 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 5 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 6 1. yechimga qarang Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 271 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 7 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 8 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 9 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 10 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 11 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 12 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 13 1. yechimga qarang Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 272 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 14 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 15 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 16 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 17 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 18 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 19 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 20 1. yechimga qarang Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 273 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 21 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 22 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 23 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 24 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 25 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 26 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 27 1. yechimga qarang Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 274 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 28 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 29 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Suhbat bileti 30 1. yechimga qarang 2. yechimga qarang 3. yechimga qarang 4. yechimga qarang 5. yechimga qarang Tarbiyachi (mtt): test va suhbat savollari — mashq testlari | 275

TARBIYACHI (MTT): TEST VA SUHBAT SAVOLLARI

Maktabgacha ta'lim tashkiloti tarbiyachilari uchun tayyorgarlik to'plami: 1020 ta mashq testi (javoblari va izohlari bilan) + 30 ta suhbat bileti namunaviy javoblari bilan, 2026

64 ta variant • 1170 ta topshiriq • javoblari bilan

Mashq to'plami • 2026–2027 o'quv yili

Imtihon tuzilishi va yo'riqnoma

• Maktabgacha ta'lim tashkilotlariga (MTT) tarbiyachi lavozimiga ishga qabul qilishda hamda tarbiyachilar attestatsiyasida odatda kasbiy bilim testi va suhbat o'tkaziladi. Aniq tartib tanlov e'lonida yoki attestatsiya nizomida ko'rsatiladi.

• Ushbu tayyorgarlik to'plamining birinchi qismida 1020 ta mashq testi bor: maktabgacha pedagogika, bolalar psixologiyasi, rivojlanish sohalari va «Ilk qadam» dasturi tamoyillari, o'yin faoliyati, nutq va ilk matematik tasavvurlar, jismoniy tarbiya, sog'liq va xavfsizlik, ota-onalar bilan hamkorlik, inklyuziv ta'lim, kasbiy etika va bola huquqlari. Har bir savolga to'g'ri javob va izoh berilgan.

• Ikkinchi qismda 30 ta suhbat bileti (har birida 5 ta savol) va namunaviy javoblar bor: motivatsiya, pedagogik bilim, etika, metodika va amaliy vaziyat (keys).

• Tavsiya: testlarni variantlar bo'yicha vaqt belgilab ishlang; suhbat savollariga avval o'zingiz og'zaki javob bering, so'ng namunaviy javob bilan solishtiring. Javobda o'z guruhingiz tajribasidan misol keltirish foydali.

• Muhim: bu mashq testlari — rasmiy tanlov yoki attestatsiya savollari va ularning javoblari emas. Davlat o'quv dasturi, sanitariya qoidalari va me'yoriy hujjatlarning amaldagi tahririni rasmiy manbalardan (lex.uz, vazirlik sayti) tekshiring.

Sotib olish