Теmperament - Психология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Психология

Теmperament

Купить

Ma'lumki, odamlar hulq-atvori va faoliyat motivlari nisbatan teng bo’lganda, tashqi ta'sirlar bir hil bo’lganda, ta'sirchanligi va ko’rsatayotgan energiyasiga ko’ra bir-birlaridan, sezilarli darajada farq qiladilar. Jumladan, bir hil kishi sekinlikni, boshqasi shoshilishni yoqtiradi. Bir hil odamlarga hissiyotlarning tez qo’zg’alishi hos bo’lsa, boshqasiga esa sovuqqonlik hosdir, boshqa birovni keskin imo-ishoralar, ma'noli mimika, boshqasini harakatlarda og’irbosiqlik, yuzning juda ham kam harakat qilishi ajratib turadi. So’z yuritilayotgan individual farqlar o’zlarining tug’ma asosiga ega bo’lishi shubhasizdir. Bu shu narsa bilan tasdiqlanadiki, bu farqlar bolaligidayoq ma'lum bo’la boshlaydi, hulq-atvorning va faoliyatning turli sohalarida ko’rinadi va alohida barqar

His-tuyg'ularning paydo bo'lish tezligi vakuchida, hamda kisliining umumiy harakatchanligida nomoyon bo'ladigan individual-psixologik xususiyatlar majmui temperament (lot. temperamentum-aralashma, qismlar nisbati) deb ataladi. www.arxiv.uz 0A 25 07 08 11

Temperament haqidagi dastlabki nazariya antik dunyoga borib taqaladi. Masalan: eramizdan oldingi 6-asrda yashagan yunon meditsinasining yirik vakili Gippokrat birinchi bo’lib odamlarning har hil xususiyatga ega ekanligiga e’tibor bergan va bu har hillikning sababini aniqlashga harakat qilgan. U kishilar temperamentining organizimdagi suyuqliklarga (qon, shilimshiq parda, o’t) ga qarab uch turga bo’ladi. Keyinchalik ham temperament va uning asosi haqida olimlar tomonidan hilma-hil nazariyalar yaratildi. Masalan, 18-asr ohirida yashagan Immanuel Kant qonning invidual xususiyatlari temperamentning tabiiy asosi hisoblanadi, degan edi. P. F. Lesgaftning g’oyasi ham shu nuqtai nazarga yaqin edi. Bu olim temperamentning asosida qon aylanishi (jumladan, qon tomirlari kengligi va tarangligi, ularn

Yuragi keng, barqaror intilishlarga va kayfiyatlarga, doimiy va chuqur his-tuyg ’ ularga, harakatlari va nutqi bir hil maromda bo ’ lgan, ruhiy holati tashqi tomonda ifoda etiladigan kishi holerik deb ataladi. www.arxiv.uz

Nemis psixiatri Z. Krechmer individning psixik tuzilishi tana tuzilishiga, tananing umumiy konstruktsiyasiga to ’ g ’ ri keladi, degan edi. Sezgilarli psixik aktivlikka ega bo ’ lgan, atrofda bo ’ layotgan voqealarga tez munosabat bildiruvchi, tassurotlarini hadeb o ’ zgartirishga intiluvchi, muvoffaqiyatsizliklar va ko ’ ngilsizliklarni nisbatan engil o ’ tkazib yuboruvchi, jonli, harakatchan, ifodali mimikasi va harakatlari bo ’ lgan kishi sangvinik deb ataladi. www.arxiv.uz 1B 0F 01 05 01 03 1C 01 10 01 10 0C 01 20 17 01 0A 01 0F 14 01 10 08090A 07

Ta'sirchan, chuqur kechinmali, gap ko’tara olmaydigan, ammo atrofdagi voqealarga unchalik e’tibor bermaydigan, o’zini to’htata oladigan harakatlar qiladigan va sekin ovoz chiqaradigan kishilar melanxolik deb ataladi. www.arxiv.uz 01 14 0F 0802 0E05 01 0B

Flegmatik - senzitivligi sust, his-tuyg'usi kam o'zgaruvchan, shunda ko'ra bunday shaxsni kuklirish, jahlini chiqarish, kayfiyatini buzish qiyin. Ko'ngilsiz hodisa havf-hatar haqidagi habarga hotirjamlik bilan rnunosabatda bo'ladi. www.arxiv.uz 01 02 0C12 0A07 12

Aslida odamlarni to’rtta tip buyicha taqsimlash mumkin emasligi tushunarli. Temperamentning turli-tumanligi to’risidagi masala fanda hali batafsil hal qilingan emas. Temperamentning nerv-fiziologik mexanizimini ilmiy asosda tushuntirib bergan kishi I. P. Pavlov bo’ldi. U o’z umrining ko’p qismini oliy nerv sistemasi faoliyatini o’rganishga bag’ishladi. Uning tadqiqotlari natijasida odamdagi individual farqlar asosida qo’zg’olish va tormozlanish o’rtasidagi vazminlik yotishi aniqlandi. Nerv sistemasi kuchi tipning eng muhim kursatkichdir. Nerv faoliyatining tipiorganizimning tabiiy xususiyatidir. U nasliydir, lekin butunlay o’zgarmas hisoblanmaydi, u rivojlanishda va ma'lum darajada atrofdagi sharoit, muhit ta'siri tufayli o’zgaradi. www.arxiv.uz 01 0203 0C100313100B 0F070C07 01 19

Temperament tiplarining kelib chiqishida, yuqorida aytganimizdek, irsiyat asosiy rol o ’ ynaydi. Agar irsiy fiziologik xususiyatlari bir hil bo ’ lgan bitta tuxumdan paydo bo ’ lgan (gomozigot) egizaklarning temperament xususiyatlarini irsiy fiziologik xususiyatlari unchalik bir hil bo ’ lmagan, ikkita tuxumdan paydo bo ’ lgan (geterozigot) egizaklarning temperament xususiyatlari bilan solishtirsak, bu narsa juda yaqqol ko ’ rinadi. Geterozigot egizaklarga qaraganda gomozigot egizaklar temperamentlari xususiyatlarining o ’ xshashlik darajasi shunchalik ortiqqi, temperamentning irsiyat yo ’ li bilan berilishi imkoniyati 85% ga tengdir. Garchi temperament tiplari, umuman olganda, irsiyatga bog ’ liq bo ’ lsada, temperamentning ayrim xususiyatlari hayot sharoitlari va tarbiyaga bog ’ liq hold

Ma'lum temperament tipining asosiy xususiyatlari birdaniga hammasi nomoyon bo ’ lmaydi, balki yoshga qarab sekin-asta nerv sistemasining voyaga etishi bilan bog ’ liq holda namoyon bo ’ ladi. Bu jarayonni biz temperamentning voyaga yetishi deb ataymiz. Yoshlar kasb tanlayotganda temperament xususiyatlari hisobga olinishi lozim. Masalan, hozirgi zamon texnikasida melanxologik uchun kiruvchi samolyotda uchuvchi bo ’ lish nihoyatda kiyin yoki bunday kishilarga to ’ satdan paydo bo ’ ladigan avariya havfi o ’ z vaqtida reaktsiya qilishi lozim bo ’ lgan murakkab energo-sistemalarda ishlash og ’ irlik qiladi. Odamning psixik xususiyatlariga nisbatan faoliyatning shunday yo ’ l bilan tanlashni kasbga yo ’ naltirish deb ataladi. www.arxiv.uz 2C04 0A 01 10 09 01 10 01 10 13 07 01 10 1104 01 10

Temperament tiplari xususiyatlarini mumkin qadar o ’ quvchilar tarbiyasi jarayonida ham hisobga olish zarur. Masalan, melanxolik o ’ quvchini harakatlari uchun keskin koyish uning ruhini tushurib yuboradi. O ’ ziga ishonmasligini yana orttirib yuboradi va o ’ z kuchiga shubha bilan qaray boshlaydi. Yuqoridagi usullarni sangvinikka nisbatan ishlatib bo ’ lmaydi. Chunki u boshidan kechirgan ko ’ ngilsiz voqealarni tez esdan chiqarib yuborishi va o ’ z kuchi, qobilyatlariga ortiqcha baho berishga moyildir, Salbiy bahoga nisbatan qattiqlik va talabchanlik unga ijobiy ta ’ sir ko ’ rsatishi mumkin. Temperament xususiyatini hisobga olgan holda huddi shunday individual munosabatda bo ’ lish mehnatni tashlil qilishda, sportchilarning mashqlarida va faoliyatnng boshqa turlarida ham bo ’ lishi mumki

Faoliyatning indvidual uslubini tarbiyalash ishlari asoslanadigan qator alohida psixologik va pedagogik printsiplar mavjuddir. Ta'lim va tarbiyaning asosiy vazifalaridan biri shundan iboratki, indvidual uslubni tarkib toptirish yo ’ li bilan odamning temperamentini faoliyatning ob'ektiv talablariga yaxshilab moslashtirishdan iboratdir. Tevarak-atrofimizdagi hayot faktlari va hodisalarga bir hil odamlar tez va yengillik bilan, bir hillari shoshmasdan va qiyinchilik bilan, boshqalari esa sust va befarq bo ’ ladilar, yana bir hillari keskin g ’ ayratli, ayrimlari esa bir hil maromda va mulohazali bo ’ ladilar. Temperament va xarakter odamning ijtimoiy munosabatlarida yaqqol namoyon bo ’ ladigan individni xususiyatlardir. Temperament lotincha "aralashma' yoki qismlarning nisbat

1. Senzitivlik. (lotincha-sensus, sezish, huz qilish) Insonda bironta psixik reaksiyani hosil qlish uchun zarur o'ta kuchsiz sezgilarning paydo bo'lishi uchun kerak qo'zg'ovchining ozgina kuchi, ehtiyojlar qondirrnasligining sezilar-sezilmas darajasi mujjassamlashadi: 2.Reakiivlik. Aynan bir hil kuch bilan tasir etuvchi tashqi va ichki ta'surolarga shaxs qanday kuch bilan emotsional reaksiya qilishiga qarab munosabat bildiriladi. Reaktivning yorqin ro'yohga chiqishi - emotsionallik, ta'sirlanuvchanlikning ifodalanishidir. 3.Faollik. Tnson qanday faollik darajasi bilan tashqi olamga ta'sir ko'rsatishi va maqsadlarini amalga oshirishda obektiv hamda subektiv qarama-qarshiliklarni faollik bilan yengishiga qarab fikr yuritiladi. www.arxiv.uz 01 02 0A 04 13

4.Reaktivlik bilan faollikning o'zaro munoxahati. Bunda odamning faoliyati ko'p jihatdan nimaga bog'Iikligiga qarab, masalan, tashqi va ichki sharoitlarga (kayfiyatga, favqulotda holatda) yoki maqsadiarga, ezgu niyatlarga, hohish-intiluvchilarga ko'ra fikr bildirish nazardatutiladi. 5.Reaksiya tempi. Psixik reaksiyalar va jarayonlaming kechish tezligiga, binobarin harakat tezligiga, nutq suratida, farosatlilikga, aql tezligiga asoslanib xulosa chiqariladi. www.arxiv.uz

6.Harakatlaming silliqligi va unda qaraina-qarshi sifat rigidlik (qotib qolganlik), shaxsning o'zgamvchan tashqi ta'surotlariga qanchalik yengillik va chaqqon muvofiqlashuviga, shuningdek, uning hatti- harakatlari qanchalik sust va qotib qolganligiga baho berishdan iboratdir. 7.Ekstravertlik va intravertlik. Shaxsning faoliyati va reaksiyasi ko'p jihatdan nimalarga bog'liqligiga, chunonchi favqulotdagi, tashqi ta'sirotlarga (ekstravertlik) yoki aksincha, timsollarga tassawurlarga, o'tmish hamda kelajak bilan uyg'unlashgan mulohazalarga (intravertlik) taaluqlidir. www.arxiv.uz

Sangvinik - juda faol, har bir narsaga ham qattiq kulaveradi; yolg'on dahllarga jahli chiqadi. Atrofdagi narsalar, ma'ruzalar diqqatini tez jalb etadi. Imo-ishoralarni ko'p ishlatadi, chehrasiga qarab kayfiyatini aniqlab olish qiyin emas. Juda sezgir bo'lishiga qaramay kuchsiz ta'sirni (qo'zg'atuvchilar) seza olmaydi, serg'ayrat, ishchan, toliqmas. Faollik bilan reaktivlik munosabati muvozanatda, intizomli, o'zini tiya biladi, boshqara oladi. Hatti-harakati jo'shqin, nutq surati tez, yangilikni tez payqaydi, aql-idroki tiyrak, topqir, qiziqishlari, kayfiyati, intilishlari o'zgaruvchan. Ko'nikma va malakalami tez egallaydi. Ko'ngli ochiq, dilkash, muloqatda tez kirishadi. Fantaziyasi yuksak darajada rivojlangan: tashqi ta'sirlarga hoz

Flegmatik - senzitivligi sust, his-tuyg'usi kam o'zgaruvchan, shunda ko'ra bunday shaxsni kuklirish, jahlini chiqarish, kayfiyatini buzish qiyin. Ko'ngilsiz hodisa havf-hatar haqidagi habarga hotirjamlik bilan rnunosabatda bo'ladi. Vazmin, kam-harakat, imo- ishorasi, mimikasi ko'zga yaqqol tashlanmaydi, lekin serg'ayrat, ishchan, faol, chidamli, matonatli. Nutq va harakat surati sust. Faoliyati kamroq. Diqqatni toplashi osoyishta. Diqqatni ko'chirishi qiiyin. Intravertlashgan, kamgap, ichimdan top, yangilikni qabul qilishi qiyin. Tashqi ta'sirotlarga sustlik bilan javob beradi. Melanxolik - sentizivligi yuksak, tortinchoq, gayratsiz, arazchan, hafaqon. Jimgina yig'laydi, kam kuladi. Qatiiyligi va mustaqilligi zaif. Tez toladi, diqqat beqaror. His-tu

I.P.Pavlov temperament xususiyatlarini belgilab beruvchi 3 oliy nerv tizimi hoxsalarini ajratgan; 1. Kuch: nerv tizimining kuehli qo'zgatuvchilar tasiriga bardoshi, shunga ko'ra odamlardagi chidam kabi sifatlar va ularga teskari sifatlarning namoyon bo'lishi. 2. Muvozanatlashganlik: asabdagi tormozlanish va qo'zgalishning o'zaro mutanosibligi yoki o'zini tuta bilishi bosiqlik kabi sifatlarning namoyon bo'lishi: 3. Harakatchanlik: yani qo'zgalish va tormozlanish jarayonidagi o'zaro almashinish jarayonning tezligi va harakatchanligi ma'nosida. I.P.Pavlov kuchsiz tipdagi vaztninlik va harakatchanlikni xisobga olmagan chunki bu xususiyatlar kamdan kam xollarda namoyon bo'ladi. www.arxiv.uz 14 1B 0B 1E 1F 16 0E02 1B 0B 21 220C 0B 16 0B 23 24 25 25 14

Sangvinik Kuchli muvozanatli harakaychan Xolerik Kuchli muvozanatli bexalovat Flegmatik Kuchli muvozanatli kam harakat Melanxolig Kuchsiz (sezgir ziyrak) Oliy nerv faoliyatning 4 asosiy tipi farqlangan. l. Kuchli muvozanatli va tez (jonli) 2. Kuchli muvozanatsiz (bexalovat) 3. Kuchli muvozanatli va sekin (osoyishta) 4. Kuchsiz tip. www.arxiv.uz 2A 1F 06 12 36 1F 06 19 3104 1F 06 0A 01 1F 0E 23 11 23 29

Купить