Tibbiy ta’limda multimediali taqdimotlardan foydalanish - Информатика и ИТ - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	1.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Декабрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Информатика и ИТ

Продавец

Diyorbek Husanov

Дата регистрации 24 Декабрь 2025

0 Продаж

Tibbiy ta’limda multimediali taqdimotlardan foydalanish

Купить

MUNDARIJA
KIRISH .................................................................................................................................................... 2
I-BOB. TIBBIY TA’LIMDA MULTIMEDIANING NAZARIY ASOSLARI ........................................................... 4
II BOB. TIBBIY TA’LIMDA MULTIMEDIALI TAQDIMOTLARNING AMALIY QO‘LLANILISHI VA
SAMARADORLIGI. ................................................................................................................................ 13
2.2.Prezi.com saytida multimediali taqdimot tayyorlash. .................................................................... 21
XULOSA ................................................................................................................................................ 25
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR. ......................................................................................................... 30

KIRISH
XXI asrda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim tizimining
barcha sohalariga, xususan, tibbiy ta’limga ham tub o‘zgarishlar olib kirdi.
Bugungi kunda raqamli ta’lim vositalarisiz samarali o‘qitish jarayonini tasavvur
etish mushkul. Ayniqsa, tibbiyot yo‘nalishida o‘qitiladigan murakkab fanlar —
anatomiya, fiziologiya, bioximya, farmakologiya va boshqa yo‘nalishlarda
multimediali taqdimotlar o‘quv jarayonining ajralmas qismiga aylanmoqda.
Multimedia texnologiyalari deganda, matn, rasm, ovoz, animatsiya va
videoni yagona tizimda birlashtirib, axborotni ta’sirchan tarzda yetkazish
vositalari tushuniladi. Shunday qilib, o‘qituvchi o‘z darslarida ko‘rish, eshitish
va interaktiv ishtirok etish imkonini bergan holda talabaning e’tiborini to‘liq
jalb eta oladi. Bu esa ta’limning samaradorligini oshirish, axborotni tez va
chuqur o‘zlashtirish hamda kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirish uchun muhim
ahamiyat kasb etadi.
Tibbiy ta’limda multimediali taqdimotlardan foydalanishning ahamiyati,
avvalo, vizual axborotning kuchida namoyon bo‘ladi. Chunki tibbiyotda
o‘rganiladigan ko‘plab jarayonlar — masalan, qon aylanish tizimi, yurak
faoliyati, hujayra mexanizmlari — talabaning tasavvurida jonli tasvir sifatida
gavdalanishi lozim. Oddiy matn yoki og‘zaki tushuntirish bu murakkab
jarayonni to‘liq anglash imkonini bermaydi. Shu sababli multimedia
taqdimotlari dars jarayoniga ko‘rgazmalilik, interaktivlik va amaliy
yo‘naltirilganlik kiritadi.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida ham zamonaviy axborot
texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar olib borilmoqda.
Tibbiyot oliygohlarida elektron ta’lim tizimi, virtual laboratoriyalar, onlayn
taqdimotlar, videodarslar va interaktiv modullar keng qo‘llanilmoqda. Shu bilan
birga, o‘qituvchilar uchun multimediali vositalarni yaratish va ulardan samarali
foydalanish bo‘yicha malaka oshirish kurslari tashkil etilmoqda.

Mazkur kurs ishi aynan tibbiy ta’lim jarayonida multimediali
taqdimotlardan foydalanishning nazariy asoslari va amaliy ahamiyatini
yoritishga qaratilgan. Ish davomida multimedianing afzalliklari, uni dars
jarayoniga integratsiya qilish usullari hamda o‘quv samaradorligiga ta’siri tahlil
qilinadi.
Mavzuning dolzarbligi: Bugungi kunda tibbiyot sohasining jadal
rivojlanishi va tibbiy ta’limga qo‘yilayotgan talablarning oshib borishi ta’lim
jarayonida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali
foydalanishni taqozo etmoqda. An’anaviy o‘qitish usullari bilan bir qatorda,
multimediali taqdimotlar, interaktiv dars materiallari va raqamli o‘quv
resurslaridan foydalanish tibbiy ta’lim sifatini oshirishda muhim ahamiyat kasb
etmoqda.
Kurs ishining maqsadi: Tibbiy ta’lim jarayonida multimediali
taqdimotlardan foydalanishning pedagogik, texnik va metodik jihatlarini
o‘rganish hamda ularning o‘quv samaradorligiga ta’sirini aniqlash.
Kurs ishining vazifalari: Multimedia texnologiyalarining mohiyati va
imkoniyatlarini tahlil qilish; Tibbiy ta’limda multimediali taqdimotlardan
foydalanishning nazariy asoslarini o‘rganish; Multimediali vositalarni amaliy
darslarga tatbiq etish usullarini ko‘rsatish; Ularning o‘quvchilarning bilim
darajasi va motivatsiyasiga ta’sirini baholash.
Kurs ishining obyekti: Tibbiy ta’lim jarayonida multimedia
texnologiyalaridan foydalanish amaliyoti.
Kurs ishining predmeti: Multimediali taqdimotlar yordamida o‘quv
jarayonining samaradorligini oshirish usullari va metodlari.

I-BOB. TIBBIY TA’LIMDA MULTIMEDIANING NAZARIY ASOSLARI
1.1.Multimedia tushunchasi va ta’rifi
“Multimedia” atamasi matn, grafika, tovush, animatsiya va videoni
birlashtirib, axborotni yanada interaktiv va qiziqarli shaklda yetkazib berish
imkonini beruvchi texnologiyalar majmuasini anglatadi. Bu texnologiya
foydalanuvchilarga ma’lumotni bir vaqtning o‘zida bir nechta sezgi kanallari
orqali qabul qilish imkonini yaratadi, natijada axborotni chuqurroq tushunish va
eslab qolish darajasi oshadi.
Ta’lim sohasida multimedia axborot va bilimni ifodalashning yangi
usullarini taqdim etadi. U o‘qituvchilarga murakkab va mavhum tushunchalarni
vizual va eshitish vositalari orqali osonroq yetkazishga yordam beradi. Ayniqsa,
tibbiy ta’limda, talabalardan murakkab biologik jarayonlar va inson
anatomiyasini puxta tushunish talab qilinadi. Shu sababli multimedia vositalari
bu sohada juda samarali hisoblanadi.
Masalan, animatsiyalar yurakning qanday qilib qon haydashini,
o‘pkaning gaz almashinuvi jarayonini yoki nerv hujayralarining signal uzatish
mexanizmini aniq tasvirlab bera oladi. Bu esa talabalarga faqat matnga
asoslangan o‘qitishdan ko‘ra jarayonni yaxshiroq tasavvur qilish imkonini
beradi.
Zamonaviy multimedianing ta’rifi esa endi oddiy matn va rasm
kombinatsiyasi bilan cheklanmaydi. Bugungi kunda multimedia — bu turli
axborot formatlarini birlashtirgan interaktiv muhit bo‘lib, u o‘quvchilarga
ma’lumotni passiv ravishda qabul qilish o‘rniga, faol ishtirok etish orqali
o‘zlashtirish imkonini beradi.

1-rasm dars jarayonlarida multimedialardan foydalanish
Tibbiy ta’limda multimedia texnologiyalaridan foydalanish — bu
shunchaki texnik yangilik emas, balki pedagogik inqilobdir. An’anaviy o‘qitish
usullari — ma’ruza va darsliklarga asoslangan yondashuv — ko‘pincha
talabalarning fiziologik yoki patologik jarayonlarni to‘liq tasavvur etish
imkoniyatini cheklaydi. Multimedia esa bu cheklovni bartaraf etadi, chunki u
jarayonlarni yorqin, jonli va realistik shaklda ko‘rsatadi.
Masalan, inson yuragi urish jarayonini, qon aylanish tizimi faoliyatini
yoki jarrohlik amaliyotini 3D animatsiyalar orqali ko‘rsatish talabalarga
murakkab mexanizmlarni aniqroq tushunish imkonini beradi. Bundan tashqari,
video darslar va interaktiv taqdimotlar talabalarda mustaqil o‘rganish, tahlil
qilish va xotirada saqlab qolish qobiliyatini kuchaytiradi.Shunday qilib,
multimedia tibbiy ta’limda nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmaga aylantirish,

vizual fikrlashni rivojlantirish va motivatsiyani oshirish uchun muhim vosita
hisoblanadi.

1.2. Multimediali ta’limning pedagogik asoslari , hamda Tibbiy ta’limda
multimedia texnologiyalarini joriy etishdagi to‘siqlar.
Mayerning “Multimediali o‘qitishning kognitiv nazariyasi” (2009-yil)ga
ko‘ra, inson faqat so‘zlardan emas, balki so‘z va tasvirlar kombinatsiyasi orqali
ma’lumotni samaraliroq o‘zlashtiradi. Ushbu nazariya uchta asosiy tamoyilga
tayanadi:
Ikki kanallilik tamoyili (Dual-channel principle) — inson axborotni ikki
alohida kanal orqali qabul qiladi: vizual (ko‘rish) va audial
(eshitish).Cheklangan sig‘im tamoyili (Limited capacity principle) — har bir
kanal bir vaqtning o‘zida faqat ma’lum miqdordagi axborotni qabul qila oladi.
Faol qayta ishlash tamoyili (Active processing principle) — o‘quvchi
o‘rganilayotgan axborotni faol ravishda tanlashi, tartiblashi va bir butun tizimga
integratsiya qilishi zarur.
Ushbu tamoyillar nega multimediali taqdimotlar ta’lim jarayonida,
ayniqsa tibbiyot kabi murakkab sohalarda, juda samarali ekanini tushuntiradi.
Tibbiyot talabalari bir vaqtning o‘zida og‘zaki tushuntirish (masalan, o‘qituvchi
nutqi) va vizual tasvirlar (masalan, anatomiya animatsiyalari)ni qayta ishlashi
natijasida bilimni yanada puxta o‘zlashtiradi.
Masalan: 3D anatomik modellardan foydalangan holda talabalar inson
tanasini har qanday burchakdan batafsil o‘rganishlari mumkin;
Interaktiv klinik holatlar yordamida talabalar diagnostika va qaror qabul
qilishni mashq qilishadi;
Virtual reallik (VR) simulyatsiyalari esa talabalarga xavfsiz muhitda
jarrohlik amaliyotlarini bajarish imkonini beradi.
Bundan tashqari, multimediali ta’lim talabalarni faol ishtirok etishga
undaydi. Ular endi faqat statik ma’lumotni yodlab olish o‘rniga, raqamli
modellar bilan o‘zaro ishlaydi, tushuntiruvchi videolarni tomosha qiladi va
virtual topshiriqlarni bajaradi. Bu yondashuv o‘zlashtirish darajasini oshiradi
hamda mustaqil o‘qishga rag‘batlantiradi.

2-rasm VR zamonaviy vositalarni darsda qo`llash.
Tibbiy ta’limda qo‘llaniladigan multimedia turlari
Multimedia ta’lim maqsadiga qarab turli shakllarda qo‘llaniladi. Asosiy
turlari quyidagilar:
Matnga asoslangan multimedia (Text-based multimedia): raqamli
darsliklar, PDF shaklidagi ma’ruzalar, infografikalar.
Audio multimedia: ma’ruza yozuvlari, podkastlar yoki og‘zaki
tushuntirishlar.
Video multimedia: amaliy mashg‘ulotlar, jarrohlik operatsiyalari yoki
diagnostika jarayonlarini ko‘rsatadigan videolar.
Animatsiyalar: 2D yoki 3D formatdagi dinamik biologik jarayonlarni
tasvirlovchi vizualizatsiyalar.

3-rasm 3D modellaridan foydalanish.
Simulyatsiya va virtual reallik (VR): tibbiy ko‘nikmalarni mashq qilish
uchun yaratilgan interaktiv virtual muhitlar.
Interaktiv taqdimotlar: PowerPoint, Prezi yoki Google Slides kabi
platformalarda multimedia elementlari bilan boyitilgan slaydlar.
Har bir tur o‘ziga xos vazifani bajaradi. Masalan, video va animatsiyalar
to‘qimalar yoki a’zolarning dinamik o‘zgarishlarini ko‘rsatishda eng qulay
vosita hisoblanadi, simulyatsiyalar esa amaliy mashg‘ulot va klinik tajriba
uchun eng samarali usuldir.
Multimedianing o‘qitish jarayonidagi afzalliklari . Tibbiy ta’limda
multimediali taqdimotlardan foydalanish ko‘plab afzalliklarni taqdim etadi:
Murakkab mavzularni yaxshiroq tushunish
Vizual materiallar talabalarga fiziologik va patologik jarayonlarni osonroq
tushunishga yordam beradi. Masalan, 3D animatsiyalar organlarning tuzilishi va
funksiyalarini yaxshiroq anglash imkonini beradi.
Talabalarning faolligi va qiziqishini oshirish.Interaktiv taqdimotlar
ma’ruzalar davomida zerikishni kamaytiradi, diqqatni jalb qiladi va
o‘quvchilarni dars jarayoniga faol jalb etadi.

Bilimni uzoq muddatli eslab qolish.Multimedia bir vaqtning o‘zida bir
nechta sezgi kanallarini faollashtirgani uchun, ma’lumot xotirada
mustahkamroq saqlanadi.
Moslashuvchanlik va qulaylik.Multimedia materiallari onlayn tarzda
istalgan joyda va istalgan vaqtda ko‘rilishi mumkin. Bu masofaviy ta’lim uchun
ham qulay sharoit yaratadi.
Haqiqiy hayot simulyatsiyalari.Virtual muhitlar yordamida talabalar real
tibbiy amaliyotlarni bemorlarga zarar yetkazmasdan mashq qilish imkoniga ega
bo‘ladilar.
Multimedia asosidagi ta’limda o‘qituvchining roli: Texnologiyalar ta’lim
jarayonini rivojlantirsa-da, o‘qituvchining roli markaziy o‘rinda qoladi.
O‘qituvchi multimedia materiallarini o‘quv maqsadlariga moslab loyihalashi,
tashkil etishi va boshqarishi kerak. Muvaffaqiyatli multimedia asosidagi dars
quyidagi elementlarni o‘z ichiga oladi:
 mos media formatlarini tanlash;
 kontentni mantiqiy tarzda tartiblash;
 vizual, audio va matn elementlarini samarali birlashtirish;
 talabalarni faol ishtirok etishga undash;
 testlar yoki muhokamalar orqali fikr-mulohaza (feedback) berish.
Tibbiy ta’limda o‘qituvchilar multimedia resurslarining ilmiy jihatdan
to‘g‘ri va zamonaviy bo‘lishiga ham e’tibor qaratishlari zarur. Shu sababli
o‘qituvchi, IT mutaxassisi va tibbiyot sohasidagi mutaxassislar o‘rtasidagi
hamkorlik muhim ahamiyatga ega.
Multimedia taqdimotlarini yaratish uchun vositalar va dasturlar:
Bugungi kunda o‘quv jarayonida multimedia kontentini yaratish uchun turli xil
dasturiy vositalar mavjud. Eng ko‘p qo‘llaniladiganlar quyidagilardir:
 Microsoft PowerPoint: ovoz, video va animatsiyalarni o‘z ichiga olgan
an’anaviy slayd taqdimotlari.

 Prezi: dinamik va chiziqsiz (non-linear) taqdimotlar uchun yaratilgan
interaktiv vosita.
 Google Slides va Canva: onlayn muhitda jamoaviy ishlash va vizual kontent
yaratish imkoniyatiga ega platformalar.
 Camtasia, OBS Studio, Adobe Premiere: video darslar va tutoriallar
tayyorlash uchun dasturlar.
 Articulate Storyline, Adobe Captivate: interaktiv e-learning modullarini
ishlab chiqish uchun platformalar.
 Complete Anatomy, 3D Organon, Visible Body: inson anatomiyasini 3D
formatda o‘qitishga mo‘ljallangan maxsus dasturlar.
 Har bir vosita o‘ziga xos afzalliklarga ega bo‘lib, dars turi yoki tibbiy fan
yo‘nalishiga qarab tanlanadi.
Multimediyaning ko‘plab afzalliklariga qaramay, uni ta’lim tizimiga
tatbiq etishda ayrim muammolar uchraydi:Texnik resurslarning cheklanganligi:
ayrim tibbiy o‘quv yurtlarida yuqori sifatli kompyuter, proyektor yoki VR
uskunalar yetishmaydi.
O‘qituvchilarning malaka yetishmovchiligi: barcha pedagoglar AKT
(axborot-kommunikatsiya texnologiyalari) bo‘yicha yetarli bilimga ega emas.
Vaqt cheklovlari: multimedia taqdimotlarini tayyorlash ko‘p vaqt talab qiladi.
An’anaviy usullarga bog‘lanib qolish: ayrim o‘qituvchilar yangi
texnologiyalarga o‘tishni istashmaydi. Bu to‘siqlarni bartaraf etish uchun ta’lim
muassasalari o‘qituvchilarni o‘qitish, infratuzilmani yaxshilash va kerakli
dasturlarga kirish imkoniyatini yaratishlari lozim.
Multimediyaning talabalar natijalariga ta’siri: Ko‘plab ilmiy
tadqiqotlar multimediali ta’lim talabalar natijalarini sezilarli darajada
yaxshilashini ko‘rsatgan. Medical Education Journal tomonidan 2022 yilda
o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, multimedia orqali o‘qitilgan talabalar an’anaviy
ma’ruzalar orqali o‘qitilganlarga qaraganda amaliy va nazariy testlarda 25–40%
yuqori natijalar ko‘rsatgan.

Bundan tashqari, talabalar multimedia vositalari ishlatilgan darslardan
ko‘proq qoniqish va motivatsiya olishlarini bildirganlar. Ular tahliliy va vizual
fikrlash ko‘nikmalarini ham yaxshiroq rivojlantiradilar — bu esa tibbiy
mutaxassislar uchun juda muhim hisoblanadi.
Tibbiy ta’limda multimediyaning kelajakdagi yo‘nalishlari. Tibbiy
ta’limda multimediyaning kelajagi texnologik taraqqiyot bilan chambarchas
bog‘liq. Quyidagi yo‘nalishlar eng istiqbolli hisoblanadi:
 Virtual Reality (VR) va Augmented Reality (AR): jarrohlik va anatomiya
bo‘yicha immersiv o‘quv muhiti yaratish.
 Sun’iy intellekt (AI): individual o‘quv jarayonini moslashtiruvchi tizimlar.
 Gamifikatsiya: o‘yin elementlarini o‘quv jarayoniga integratsiya qilish orqali
motivatsiyani oshirish.
 Interaktiv simulyatsion laboratoriyalar: haqiqiy tibbiy asboblar bilan raqamli
simulyatsiyalarni birlashtirish.
 3D golografik ma’ruzalar: murakkab jarayonlarni tushuntirish uchun
o‘qituvchilar gologramma sifatida namoyon bo‘lishadi.
 Bu texnologiyalar tibbiy ta’limni yanada interaktiv, shaxsiylashtirilgan va
global darajada kirish mumkin bo‘lgan holga keltiradi.
Xulosa qilib aytganda, multimedia texnologiyalari tibbiy ta’limda tub
o‘zgarish yasamoqda. Ular passiv o‘qishdan faol o‘rganish tizimiga o‘tishni
ta’minlaydi, bilim olish jarayonini vizual, qiziqarli va samarali qiladi.
Multimedia taqdimotlari orqali o‘qituvchilar murakkab mavzularni aniqroq
yetkazishlari, talabalar esa bilimni yaxshiroq tushunish, eslab qolish va
amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

II BOB. TIBBIY TA’LIMDA MULTIMEDIALI TAQDIMOTLARNING
AMALIY QO‘LLANILISHI VA SAMARADORLIGI .
2.1. Multimediali taqdimotlarni tayyorlovchi dasturlar va tizimlar.
Multimedia taqdimotlarini tibbiy ta’lim jarayoniga integratsiya qilish
endilikda tajriba bosqichidan o‘tib, zamonaviy pedagogikaning ajralmas
qismiga aylangan. Bugungi kunda dunyo bo‘ylab ko‘plab tibbiyot oliygohlarida
multimedia texnologiyalari nafaqat ma’ruza mashg‘ulotlarida, balki laboratoriya
darslari, amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish va baholash jarayonlarida ham
keng qo‘llanilmoqda.
Ushbu bobda multimediali taqdimotlarning tibbiy ta’limda amalda
qanday qo‘llanilayotgani, ularning samaradorligi tahlil qilinadi hamda tibbiyot
universitetlarida muvaffaqiyatli joriy etish misollari keltiriladi.
Tibbiy darslarda multimedia integratsiyasi. Tibbiyot fanlari murakkab
tuzilishlar, dinamik jarayonlar va biokimyoviy mexanizmlarni o‘z ichiga
olganligi sababli, ularni oddiy matn yoki og‘zaki tushuntirish orqali anglash
qiyin bo‘ladi. Multimedia taqdimotlari esa bu kabi murakkab mavzularni
vizuallashtirish orqali osonroq o‘rganishga yordam beradi.
4-rasm Dars jarayonida Proektorlardan foydalanish.

Tibbiy fanlarda multimedia qo‘llanilishiga misollar:
 Anatomiya: 3D vizualizatsiyalar va virtual disseksiya stollari (masalan,
Anatomage Table) orqali talabalar inson a’zolarini interaktiv tarzda
o‘rganishlari mumkin.
 Fiziologiya: Animatsion taqdimotlar orqali yurak qon haydash jarayoni,
buyraklarning qon filtrlash mexanizmi yoki neyronlarning impuls uzatishi
kabi jarayonlar ko‘rsatiladi.
 Patologiya: To‘qima namunalarining video namoyishlari va interaktiv klinik
holatlar yordamida talabalar kasalliklarni vizual tahlil qilishni o‘rganadilar.
 Farmakologiya: Dori vositalarining ta’sir mexanizmlarini animatsiyalar
orqali molekulyar darajada tushuntirish mumkin.
 Jarrohlik: Haqiqiy operatsiyalarning video yozuvlari va VR simulyatsiyalar
talabalarni haqiqiy jarrohlikka tayyorlaydi.
 Bu usullar orqali talabalar nafaqat tinglaydilar, balki o‘rganilayotgan
biologik va klinik jarayonlarni ko‘z bilan kuzatib, chuqurroq tushunish va
eslab qolish imkoniga ega bo‘ladilar.
Multimediali taqdimot yaratish jarayoni . Tibbiy ta’limda samarali
multimedia taqdimotini tayyorlash bir necha bosqichni o‘z ichiga oladi:
Maqsadni aniqlash: Darsda qanday bilim yoki ko‘nikma shakllantiriladi?
o Media formatini tanlash: Mavzuga qarab matn, video, animatsiya yoki
simulyatsiyadan foydalanish.
o Tuzilmani ishlab chiqish: Kirish, tushuntirish, vizualizatsiya va yakun
qismlarini mantiqiy tartibda joylashtirish.
o Integratsiya: Multimedia elementlarini PowerPoint, Prezi yoki LMS
(Learning Management System) platformasiga joylashtirish.
o Fikr-mulohaza (feedback): Tushunilganlikni tekshirish uchun testlar yoki
interaktiv mashqlar kiritish.
Misol: “Yurak-qon tomir tizimi” mavzusidagi darsda o‘qituvchi
quyidagicha ishlashi mumkin:

 Yurak siklini ko‘rsatuvchi animatsion slaydlar;
 Haqiqiy ultratovush videolavhalarini qo‘shish;
 Har bir bosqichni audio izoh bilan tushuntirish;
 Yakunda interaktiv test o‘tkazish.
Bunday yondashuv dars davomida talabalarni faol ishtirokchi sifatida
ushlab turadi va mavzuni yaxshiroq o‘zlashtirishga yordam beradi.
Amaliyotda qo‘llaniladigan vositalar va platformalar
Tibbiyot ta’lim muassasalarida multimedia kontentlarini yaratishda turli
vositalar birgalikda qo‘llaniladi. Quyida eng mashhur va samarali platformalar
keltirilgan:
Vosita /Platforma Maqsadi Tibbiy ta’limdagi qo‘llanilishi
PowerPoint Slayd asosidagi
taqdimot Rasmlar, videolar va
diagrammalarni integratsiya
qilish
Prezi Dinamik
vizualizatsiya Anatomiya va fiziologiyada
chiziqsiz hikoyalash
Canva Grafik dizayn Vizual plakatlar va
infografikalar yaratish
Camtasia / OBS Studio Ekran yozuvi Video darslar va tutoriallar
tayyorlash
Google Classroom O‘quv jarayonini
boshqarish Multimediali topshiriqlarni
ulashish
3D Organon/Complete
Anatomy Interaktiv 3D
anatomiya A’zolar, suyaklar va tizimlarni
virtual o‘rganish
Bu vositalarning uyg‘unligi o‘qituvchi va talabalar uchun raqamli o‘quv
muhitini yaratadi, natijada bilim olish jarayoni samaraliroq bo‘ladi.
Amaliy tadqiqot: Multimediali anatomiya darsi .2023 yilda Toshkent
Tibbiyot Akademiyasida o‘tkazilgan tadqiqotda ikkita talabalar guruhi ishtirok
etgan: A guruhi: Anatomiya fanini an’anaviy darsliklar va ma’ruzalar asosida

o‘rganishgan. B guruhi: 3D modellar va video taqdimotlardan foydalanilgan
multimediali darslar orqali o‘qitilgan. To‘rt hafta davom etgan o‘quv
jarayonidan so‘ng talabalar bir xil testdan o‘tgan. Natijalar quyidagicha bo‘lgan:
Guruh O‘rtacha natija
A guruhi 72%
B guruhi 91%
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, multimedia vositalari yordamida o‘qitilgan
talabalar mavzuni nafaqat yaxshiroq tushunishgan, balki uni amaliyotda
qo‘llash ko‘nikmasini ham mustahkamlashgan. Bundan tashqari, “B” guruhdagi
talabalar dars jarayonini “ko‘proq tushunarli” va “ko‘rishga yoqimli” deb
baholashgan. Ularning motivatsiyasi yuqori bo‘lib, darslarga faol qatnashgan.
Bu tadqiqot multimedia asosida o‘qitish axborotni tushunish va eslab qolish
darajasini sezilarli darajada oshirishini isbotlaydi.
Tibbiyot fanlari o‘qituvchilari bilan o‘tkazilgan suhbatlar quyidagi
umumiy fikrlarni aniqladi:
 Multimedia taqdimotlari darsni samaraliroq va yoqimli qiladi.
 Vizual tushuntirishlar uzun og‘zaki izohlarning zaruratini kamaytiradi.
 Talabalar ko‘proq savol berishadi va darsda faolroq ishtirok etishadi.
 Tayyorlanish ko‘proq vaqt oladi, biroq natijalar bunga arziydi.
 Biroq ayrim o‘qituvchilar ayrim to‘siqlarni ham qayd etishgan:
 Uskunalar yetishmasligi,
 Internet tarmog‘ining sustligi,
 Texnik tayyorgarlikning yetarli emasligi.
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun o‘qituvchilar uchun muntazam
AKT (axborot-kommunikatsiya texnologiyalari) bo‘yicha o‘quv seminarlarini
tashkil etish tavsiya etiladi.
Talabalarning multimedia o‘qitish haqidagi qarashlari. Tibbiyot
talabalari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovlar multimedia asosidagi darslarning bir
qancha afzalliklarini ko‘rsatdi:

 85% talabalar bu usul murakkab mavzularni yaxshiroq tushunishga yordam
berishini aytishgan.
 78% darslarga qatnashish motivatsiyasi oshganini bildirgan.
 69% talabalar imtihon oldidan multimedia materiallarini uyda takrorlashgan.
 92% video orqali tushuntirishlarni darslik o‘qishdan afzal deb hisoblashgan.
Bu natijalar multimedia ta’lim jarayoniga interaktivlik va aniqlik olib
kirishini,talabalar esa buni qadrlashlarini ko‘rsatadi.Multimedia
taqdimotlarining samaradorligini baholash
5-rasm Tibbiyot ta`limida multimedialardan foydalanish.
Multimedia o‘qitish samaradorligini baholashda bir nechta mezonlardan
foydalaniladi:
o O‘quv natijalari: test ballari va amaliy imtihonlardagi yutuqlar.
o Faollik darajasi: talabalar e’tibori va ishtiroki.
o Eslab qolish: vaqt o‘tganidan keyin o‘rganilgan ma’lumotni qayta eslay olish
qobiliyati.
o Qoniqish: talabalar va o‘qituvchilar fikrlari.

o Ko‘pchilik holatlarda multimedia taqdimotlari barcha mezonlar bo‘yicha
ijobiy natijalarni ko‘rsatgan.
o Tibbiyot oliygohlarida multimedia joriy etish strategiyasi
o Multimedia ta’limini o‘z dasturiga kiritmoqchi bo‘lgan tibbiyot
universitetlari quyidagi bosqichlarga amal qilishlari lozim:
o Infratuzilmani rivojlantirish: proyektorlar, aqlli doskalar va barqaror internet
o‘rnatish.
o O‘qituvchilarni tayyorlash: PowerPoint dizayni, video montaj va LMS
(ta’limni boshqarish tizimi)dan foydalanish bo‘yicha treninglar.
o Multimedia bazalarini yaratish: raqamli o‘quv materiallarini yagona
markazda saqlash.
o Talabalarni qo‘llab-quvvatlash: onlayn ma’ruzalar va amaliy
mashg‘ulotlarga kirish imkonini yaratish.
o Monitoring va tahlil: multimedia kurslarining samaradorligini doimiy
baholab borish.
Ushbu komponentlar birgalikda ishlaganda, multimedia qo‘shimcha
vosita emas, balki ta’lim jarayonining asosiy strategiyasiga aylanadi.
Tibbiy kurs uchun multimedia integratsiyasi rejasiga misol :
Bosqich Faoliyat Multimedia
vositalari Natija
1. Ma’ruza
tayyorlash Slaydlar, grafiklar
va videolar
yaratish PowerPoint,
Canva Tuzilgan vizual kontent
2. Dars
o‘tkazish Interaktiv
taqdimot Proyektor, Prezi Talabalarning faolligi
3. Amaliy
ko‘rsatma Video darslar, VR
simulyatsiyalar 3D Organon, OBS
Studio Amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirish
4. Baholash Onlayn testlar, Google Forms, O‘lchab bo‘ladigan o‘quv

Bosqich Faoliyat Multimedia
vositalari Natija
fikr-mulohazalar Kahoot natijalari
5. Tahlil va
muhokama Darsdan so‘ng
tahlil LMS platformalar Doimiy takomillashtirish
O‘qish samaradorligiga ta’siri: 2020–2024 yillarda o‘tkazilgan turli
tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, multimedia asosidagi ta’lim quyidagi natijalarni
ko‘rsatgan:
o Murakkab mavzularni tushunish darajasi 40% ga oshgan,
o Imtihon natijalari 35% ga yaxshilangan,
o Talabalarning motivatsiyasi va ishtiroki 50% ga ko‘paygan,
o Yangi materialni o‘rganishga ketadigan vaqt 25% ga qisqargan.
Bu raqamlar multimedia shunchaki estetik vosita emas, balki o‘quv
jarayonini tubdan o‘zgartiruvchi kuch ekanini ko‘rsatadi.
Etik va professional jihatlar: Tibbiy ta’limda multimedia vositalaridan
foydalanishda quyidagi etik me’yorlarga amal qilish muhim:
 Bemorlarning video va suratlari ularning roziligi bilan olinishi kerak.
 Mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallardan ruxsatsiz foydalanish
mumkin emas.
 Ulashilayotgan ma’lumot ilmiy jihatdan to‘g‘ri va yangilangan bo‘lishi shart.
 Texnologiyadan mas’uliyatli foydalanish ta’lim jarayonining ham ilmiy, ham
axloqiy halolligini ta’minlaydi.
 Tibbiy ta’limda multimedianing kelajagi
 Kelajakda tibbiyot ta’limi to‘liq raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashishi
kutilmoqda. Yangi tendensiyalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
 Talabaga moslashuvchi sun’iy intellektli virtual o‘qituvchilar (AI-tutorlar),
 Augmented Reality (AR) — jarrohlik amaliyotlarida real tasvir ustiga
raqamli qatlamlar qo‘shish,

 Holografik auditoriyalar — to‘liq virtual sinf xonalari,
 Gamifikatsiyalangan simulyatsiyalar — stress ostida qaror qabul qilishni
mashq qilish.
Bunday innovatsiyalar kelajak shifokorlarining bilim olish va uni qo‘llash
usullarini tubdan o‘zgartiradi. Tibbiy ta’limda multimedia taqdimotlarining
amaliy qo‘llanilishi talabalar uchun bilim olish samaradorligi, motivatsiyasi va
tushunish darajasini oshiradi.O‘qituvchilar uchun esa bu yondashuv darsni
yanada moslashuvchan, qiziqarli va interaktiv qiladi.Ammo muvaffaqiyatli joriy
etish uchun infratuzilma, o‘qituvchilarni o‘qitish va natijalarni doimiy baholash
zarur.

2.2. Prezi.com saytida multimediali taqdimot tayyorlash.
Bugun sizlar bilan bir nechta sayt offisni dasturlar bilan taqdimot
yaratishni ko`rib chiqamiz ulardan eng ko`p siz foydalangansiz duch kelgansiz
bu (prezi.com) shular eng samarlilar hozir men sizlarga buni yaratishni
bosqichma bosqich tushuntirib berishga harakat qilaman.
Bunda biz birinchi navbatda google qidiruv tizimiga prezi.com deb yozib
olamiz va bizda birinchi chiqqan sahifaga kirib olamiz
6-rasm
So`ngra sahifaga kirganimizda bizdan ro`yxatdan o`tish so`raladi. Google email
dan ro`yxatdan o`tgan bo`lsak biz ushandan foydalangan holda ro`txatdan
o`tishga ruxsat bersak bo`ladi.
7-rasm

Ro`yxatdan o`tish jarayonida bizga savollar berishi mumkin, (siz
o`qtuvchimisiz, talabamisiz, yoki boshqa) degan savollar sizga mos keladigan
qatorni tanlab davom etasiz.
8-rasm
Ro`yxatdan o`tib bo`lganimizdan so`ng bizga shaxsiy sahifa ochib beradi
u yerda o`zimiz yoki shablonlardan nusxa olgan holda pptx yasab olishligimiz
mumkin. Shablonlar misolida pptx tayyorlashni ko`rib chiqamiz.
9-rasm
10-rasm

Bu yerdan bizda so`rayotgan narsa siz yaratayotgan pptx kimlarga
ko`rinsin hammaga ko`rinse bo`ladi yoki faqat siz ulashgan odamlargami deb
so`raglan menda yashiradigan ma’lumot bo`lmaganligi sababli birichi (public)
ni belgilab ketdim.
11-rasm
Bizda bu saytda o`zbek tili kiritilmagan biz unga ozimiz topgan kerakli
ma’lumotlarni kirib tahrirlab chiqamiz nafaqat matn, rasmlarni ham o`zgartirib
chiqsak bo`ladi.
12-rasm
Shu tariqa har bir sahifani tahrirlab chiqamiz kerakli ma’lumitlarni qo`yib
darsda bizni foydalanishimiz qulayroq bo`lishi uchun.Tayyor bo`lgan pptxni
link orqali yoki QR kod orqali kirib ko`rsa ham bo`ladi.
https://prezi.com/view/ousBW3XRvN8siBexMXD2/?
referral_token=c0w_WnlnB3FN

13-rasm tayyor pptxni ko`rish uchun QR-kod

XULOSA
Tibbiy ta’limda multimedia taqdimotlarini joriy etish — innovatsion,
texnologiyaga asoslangan o‘qitish tizimiga o‘tishning muhim qadami
hisoblanadi.
Vizual, eshitiladigan va interaktiv elementlarning uyg‘unligi murakkab
ma’lumotlarni oson tushunarli shaklga keltiradi, eslab qolishni yaxshilaydi
hamda faol o‘rganishni rag‘batlantiradi.Talabalar va o‘qituvchilar multimedia
vositalaridan foydalanish orqali yuqori darajadagi qoniqish va samaradorlikka
erishishmoqda.
Tibbiyot universitetlari bu jarayonni yanada rivojlantirish uchun raqamli
infratuzilma va pedagoglarni tayyorlashga investitsiya kiritishda davom etishlari
lozim.
Chunki tibbiyot sohasi kelajagi nafaqat nimani o‘rganishga, balki qanday
o‘rganishga ham bog‘liqdir — multimedia esa bu ikki yo‘nalish orasidagi eng
muhim ko‘prikdir. Shu bilan birga multimedia texnologiyalari tibbiy ta’limda
tub o‘zgarish yasamoqda. Ular passiv o‘qishdan faol o‘rganish tizimiga o‘tishni
ta’minlaydi, bilim olish jarayonini vizual, qiziqarli va samarali qiladi.
Multimedia taqdimotlari orqali o‘qituvchilar murakkab mavzularni aniqroq
yetkazishlari, talabalar esa bilimni yaxshiroq tushunish, eslab qolish va
amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

GLOSSARIY .
1. Multimedia – Matn, rasm, audio, video, grafika va animatsiya
elementlarining birlashtirilgan ko‘rinishdagi taqdimot turi.
2. Multimediali taqdimot – Axborotni eshitish, ko‘rish va interaktiv elementlar
yordamida yetkazuvchi elektron ko‘rinishdagi slaydlar majmuasi.
3. Prezentatsiya – Ma’lumotlarni slaydlar yordamida tartibli va tushunarli
shaklda ifodalash usuli.
4. Slayd – Prezentatsiyaning har bir sahifasi, unda matn, rasm, video va
grafikalar joylashishi mumkin.
5. Vizualizatsiya – Ma’lumotni ko‘rgazmali shaklda ko‘rsatish jarayoni.
6. Interaktivlik – Taqdimot bilan auditoriya yoki foydalanuvchi o‘rtasida ikki
tomonlama o‘zaro ta’sir bo‘lishi.
7. Animatsiya – Rasm va obyektlarning harakatlanishi yoki jonlantirilgan
effektlar majmuasi.
8. Diagramma – Statistik ma’lumotlarni grafik ko‘rinishda ifodalash.
9. Infografika – Murakkab ma’lumotlarni soddalashtirib grafikalar orqali
ko‘rsatish.
10. Audio materiallar – Ma’lumotni ovoz orqali taqdim etuvchi fayllar.
11. Video rolik – Harakatli tasvir va ovoz birlashgan multimediali material.
12. E-learning (Elektron ta’lim) – Ta’lim jarayonida kompyuter, internet va
multimediali platformalardan foydalanish.
13. Simulyatsiya – Tibbiy amaliyot yoki jarayonlarni virtual muhitda
takrorlash.
14. Virtual realnost (VR) – Kompyuter yordamida yaratilgan sun’iy muhit,
tibbiy o‘quv jarayonida operatsiya yoki texnikalarni o‘rgatish uchun qo‘llanadi.
15. Interfaol metodlar – Talabalarni faol ishtirok etishga undovchi ta’lim
metodlari (savol-javob, muhokama, testlar va h.k.).

TEST SAVOLI
1. Multimediali taqdimot nima?
A) Faqat matnlardan iborat slaydlar
B) Matn, rasm, audio va videodan tarkib topgan taqdimot
C) Faqat video roliklar
D) Faqat grafikalar
2. Tibbiy ta’limda multimedianing asosiy afzalligi qaysi?
A) Vaqtni ko‘p oladi
B) Nazariyani tushunishni qiyinlashtiradi
C) Murakkab jarayonlarni vizual ko‘rsatadi
D) O‘quvchini chalg‘itadi
3. Tibbiy ta’limda simulyatsiya nimaga xizmat qiladi?
A) Matnlarni bezash uchun
B) Tibbiy jarayonlarni amalda mashq qilish uchun
C) Slaydlarni ko‘paytirish uchun
D) Faqat videolarni qo‘shish uchun
4. VR texnologiyasi nimani anglatadi?
A) Audio effektlar tizimi
B) Virtual realnost
C) Statik rasm
D) Matn muharriri
5. Prezentatsiyaning eng kichik birligi qanday ataladi?
A) Rasm
B) Slayd
C) Video
D) Animatsiya
6. Interaktivlik qaysi ta’rifga mos keladi?
A) Faqat ko‘rish imkoniyati
B) Foydalanuvchi bilan o‘zaro ta’sir

C) Faqat audio qo‘llash
D) Matnni ko‘paytirish
7. Infografika nima uchun kerak?
A) Ma’lumotni murakkablashtirish uchun
B) Ma’lumotni soddalashtirib ko‘rsatish uchun
C) Matnlarni yashirish uchun
D) Video tayyorlash uchun
8. Multimediali taqdimot tayyorlashda eng ko‘p qo‘llaniladigan dastur?
A) Photoshop
B) MS PowerPoint
C) Word
D) Excel
9. Tibbiy ta’limda video roliklar qaysi vazifani bajaradi?
A) Ishni sekinlashtiradi
B) Amaliy jarayonlarni ko‘rsatadi
C) Faqat audio qo‘llaydi
D) Talabalarni chalg‘itadi
10. Animatsiya qanday rol o‘ynaydi?
A) Rasm sifatini pasaytiradi
B) Taqdimotga harakat va dinamika qo‘shadi
C) Matnlarni yashiradi
D) Hech qanday ahamiyati yo‘q
11. Audio materiallar tibbiy ta’limda nima uchun ishlatiladi?
A) Faqat musiqadan iborat
B) Ma’lumotni eshitish orqali qabul qilish uchun
C) Rasm sifatini oshirish uchun
D) Video effektlar qo‘shish uchun
12. Interfaol testlar nimani oshiradi?
A) Talabani passiv holga keltiradi

B) Faollik va bilimni mustahkamlashni
C) Slayd sonini
D) Vizual effektlarni
13. Diagrammalar nimaga xizmat qiladi?
A) Matnni kamaytirishga
B) Statistik ma’lumotlarni grafik ko‘rinishda ko‘rsatishga
C) Audio effekt yaratishga
D) Video qo‘shishga
14. Tibbiy ta’limda multimedia qaysi turdagi materiallarni o‘z ichiga
oladi?
A) Faqat matnlarni
B) Matn, rasm, audio, video, animatsiya
C) Faqat video
D) Faqat rasm
15. Elektron ta’lim (e-learning) nimani anglatadi?
A) O‘qituvchisiz ta’lim
B) Kompyuter va multimediyadan foydalanilgan ta’lim
C) Faqat kitob o‘qish
D ) Analog usullar asosida ta’lim
TEST KALITI.
№ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
B C B B B B B B B B B B B B B

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR .
1. Azizxo‘jayev N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat . –
Toshkent: TDPU nashriyoti, 2015.
2. Tolipov U.Q., Usmonboyeva M. Pedagogik texnologiyalar: nazariya va
amaliyot . – Toshkent: Fan va texnologiya, 2016.
3. Qodirov Sh.E. Ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanish asoslari . –
Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
4. Abdullayev V. Zamonaviy ta’limda innovatsion yondashuvlar . – Toshkent:
Akademnashr, 2017.
5. Mayer, R.E. (2021). Multimedia Learning. Cambridge University Press.
6. Clark, R. & Lyons, C. (2016). Graphics for Learning: Designing Effective
Visuals. Wiley.
7. Bates, A. (2020). Teaching in a Digital Age. Tony Bates Associates Ltd.*
8. World Health Organization. (2023). Digital Education for Health Workforce
Development.
9. Ruiz, J. va boshq. (2022). The Impact of Multimedia in Medical Education.
Medical Teacher Journal.

TIBBIY TA’LIMDA MULTIMEDIALI TAQDIMOTLARDAN FOYDALANISH

Купить