Tiriklikning tuzilish darajalari. 9 - sinf - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	04 Октябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Tiriklikning tuzilish darajalari. 9 - sinf

Купить

9 - s i n f “ B i o l o g i y a . S i t o l o g i y a v a g e n e t i k a a s o s l a r i ” d a r s l i g i a s o s i d a . 2 0 1 42- §. Tiriklikning tuzilish darajalari

 Tirik organizmlar yoki biologik tizimlar quyidagi darajalarda bo‘ladi: molekula, hujayra, to‘qima, organ, organizm, popu la tsiya, biogeotsenoz (ekotizim) va biosfera. Har bir tuzilish darajasida atrof- muhit bilan ya’ni moddalar, energiya va axborot almashinuvlar nati jasida o‘ziga xos muayyan tizimlar kelib chiqadi.

 Tizim deganda bir butunlikni tashkil etuvchi komponentlarning ma’lum izchillikdagi o‘zaro bog‘lanishlari va ta’sirlari tushuniladi. Shunday qilib, tizimning asosiy tarkibiy qismlari komponentlar, bog‘lanishlar va chegaralardir. Barcha tirik organizmlar ochiq tizim hisoblanib, ular tashqi muhit bilan moddalar, energiya va axborot almashinuviga ega. Keling, quyida tiriklikning asosiy tuzilish darajalarini ko‘rib chiqaylik

 Molekula. Ushbu bosqichda tirik tizim biologik faol yirik molekulalar, ya’ni: oqsillar, nuklein kislota va uglevodlarning faoliyat ko‘rsatishida namoyon bo‘l adi. Molekula bosqichda aynan tirik materiya uchun xos bo‘lgan quyosh nuri ener giyasining organik moddalarda bog‘lanishi kimyoviy energiyaga aylanishi ya’ni moddalar almashinuvi, irsiy belgilarni o‘tkazish hamda tuzilmalarning avlodlardagi barqarorligi singari jihatlar kuzatiladi.

 Hujayra. Hujayra tirik organizmlarning tuzilish, rivojlanish va funksional birligidir. Hayotning hujayrasiz shakllari ham mavjud. Buning dalili sifatida viruslarni ko‘rsatish mumkin. Ularga xos bol‘gan ayrim tiriklik xususiyatlari faqat hujayrada namoyon bo‘ladi. Biologik moddalar ushbu bosqichda bir butun tizim sifatida birlashadi. Hujayra tuzilish darajasiga ko‘ra barcha tirik organizmlar bir va ko‘p hujayralilarga ajraladi.

 To‘qima. To‘qima — kelib chiqishi, tuzilishi va bajaradigan vazifasi o‘xshash bo‘lgan hujayralar yig‘indisidan iborat. organ. organ ko‘pchilik hayvonlarda bir necha turdagi to‘qimalarning tuzilish va funksional yig‘indisi hisoblanadi. Masalan, odamning terisi epiteliy va birik tiruvchi to‘qimalardan iborat, ular bir necha vazifalarni bajaradi.

 Organizm. organizm mustaqil hayot kechiruvchi yaxlit yoki bir va ko‘p hujayrali tirik tizimdan iborat. Ko‘p hujayrali organizm har xil vazifalarni bajarishga moslashgan to‘qima va organlardan tashkil topadi. Populatsiya —tur. Populatsiya kelib chiqishi, yashash sharoiti va hayot tarzlari bir xil (o‘xshash) organizmlarning yig‘indisidan iborat. Ushbu bosqichda dastlabki evolutsion o‘zgarishlar kuzatiladi.

 Biogeotsenoz. Bir- biri va atrof muhit bilan o‘zaro munosabatda bo‘ladi gan organizmlarning populatsiyalari biogeotsenozlar deb ataladi. Bio geotse nozdagi hayot jarayonlarini tashqaridan keladigan energiya ta’minlagani uchun uni ochiq, o‘zini o‘zi boshqaradigan sistema deyiladi. Bio geotse nozning asosiy vazifasi energiyani to‘plash va taqsimlashdir.

 Biosfera. Sayyoramizdagi hayotning barcha ko‘rinishlarini qamrab olgan, ancha yuqori darajadagi tabiiy tizimdir. Biosfera yerdagi turli-tuman hayot ko‘rinishlarini qamrab oladi. Biosfera bosqichida sayyoramizdagi tirik organizmlarning hayot faoliyati bilan bog‘liq ravishda barcha moddalar va energiyaning davriy aylanishi kuzatiladi.

 Tirik organizmlarda kuzatiladigan moddalar almashinuvi jarayonida or ga nik moddalarning roli qanday? Tabiatning boshqa tarkibiy qismlariga nisbatan tirik organizmlar hujayra si ning o‘ziga xosligi nimadan iborat?  Tirik tabiatning hujayra va to‘qima darajasida o‘rganishning ahamiyati nimad an iborat?  Biogeotsenoz deganda nima tushuniladi?  Biosferani qanday tavsiflash mumkin?  Biosfera darajasida moddalar almashinuvining qanday jarayonlari kuzatiladi?

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami