Tog’ay va suyak to’qimasi - Биология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Биология

Tog’ay va suyak to’qimasi

Купить

MAVZ U: Tog’ay va suyak to’qimasi 0102 0506

REJA:  Tog`ay to`qimasi .  Uning gistologik tuzilishi va tiplari  Tog`ay to`qimasining rivojlanishi va regeneratsiyasi.  Suyak to’qimasi  Suyak to’qimasining gistologik tuzulishi va tiplari  Suyak to’qimasining rivojlanishi va regeneratsiyasi

Tog`ay to'qimasi. Tog'ay to'qimasi morfologik tuzilishiga, rivojlanishi va vazifasiga ko'ra boshqa to'qimalardan tubdan farq qiladi. U biriktiruvchi to'qimalar qatoriga kiradi va ular bilan birgalikda o`rganiladi. Bunga sabab, to`g`ay organizmning embrional rivojlanishi davrida biriktiruvchi to'qimaiar hosil bo'ladigan e'mbrional to`qimadan, ya'ni mezenxima hujayralaridan tarqaladi, ya'ni organizrnning dastlabki ontogenez rivojlanishi davrida skelet suyaklarining aksariyati o'rnida oldin tog`ay to'qimasi paydo bo'ladi, so`ng ular suyak to`qimaga aylanadi.Tog`ay organizmda tayanch, mexanik va biriktiruvchi vazifani bajaradi. Odamda va sutemizuvchi hayvonlarda yetuk va yuksak darajada tabaqalangan bo`ladi. Tuzilishi jihatidan qattiq to`

Tog'ayda moddalar almashinuvi uning ustini o'rab to’rgan tog'ay pardasi orqali sodir bo`ladi. Nerv tolalari bilan ta'minlanishi va innervatsiyasi ham shu parda orqali amalga oshadi. Tog`ay gidrativ to'qimalar qatoriga kiradi, tarkibining 80 % suv, 15 % organiq moddalar va 5 % mineral tuzlardan tashkii topgan. Organik moddalarning asosini oqsillar, mukopolisaxaridlar va lipidlar tashkil etadi. To`qimada uchraydigan oqsillar asosini esa fibrillyar oqsillar ya`ni kolagen va elastik hamda mikopolisaxaridlar bilan birikkan holda uchraydigan nofibrillyar oqsillar - xondroitin sulfatlar, keratosulfat va sialit kislota tashkii etadi Xondromukoprotein va xondromukoid tog'ay to'qimaning asosiy moddasi sifatida ko'plab uchraydi. Tog'ay to'qimasi ham boshqa biri

Xondroblastlar —kam tabaqalangan yosh hujayra bo’lib,shakli yassi, o’rtasida bitta yadrosi bor. Tog’ayning ustki pardasiga yaqin joyalrida ko’p uchraydi. Xondroblast doim ko’payib turish xususiyatiga ega. Ko’payish natijasida yangi tog’ay hujayralari – xondrositlar hosil bo’ladi. Natijada tog’ay periferik qismiga qarab o’sadi. Tog’ayning bunday o’sishiga periferik (oppazitsion) o’sish deyiladi. Xondroblastlarning ikkinchi xususiyati hujayralararo modda—kollagen hosil bo’lishida ishtirok etishidir. Kollagen hujayralararo modda bo’lib, uning tarkibida tropokollagen,elastin va tog’ayning asosiy moddasi uchraydi. Xondroblast sitoplazmasida RNK ko’p, hujayra organoidlari ham ko’p uchraydi.

Xondrosit – tog'ay to'qimasining asosiy qismini tashkil etadi. Odatda, yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo`lib, tashqi yuzasi notekis, hujayra yuzasida mikrovorsinalarga o'xshash o'simtalar bor. Har tog'ay hujayrasi yoki bir necha hujayradan tashkil topgan bir guruh hujayralar to'qjmaning oraliq moddasida hosil bo'lgan bo'shliqlarda joylashadi. Tog`ay hujayralarining bitta bo'shliqda hosil qilgan guruhi izogen guruh deyiladi. Odatda, bunday bitta hujayraning ko`payishi natijasida hosil bo'ladi. Har bir tog'ay hujayrasida bittadan, ayrimlarida ikkitadan yadro bo` lib, bu yadrolar ichida bo'yoqlarga yaxshi bo'yaladigan bitta yoki ikkita yadrocha bo'ladi. Elektron mikroskopda hujayra sitoplazmasida mitoxondriy, donador endoplazmatik to`r v

Tog'ay to`qimasining hujayralararo moddasi . Tog'ay to'qimasining hujayralararo moddasi kollagen (xondrin) va kamroq elastik tolalardan hamda asosiy amorf moddadan tashkil topgan, Xondrin tolachalari ximiyaviy to'qima tarkibida uchraydigan kollagen tolachalarga o`xshaydi. Mikroskopda oddiy nur yordamida ko'rinmaydi, uni ko`rish uchun tripsin, bariyli suv bilan impregnasiya qilish kerak. Shunda tolachalarning to`rsimon shaklda joylashgani yaxshi ko'rinadi. Tog`ay to`qimasining asosiy amorf moddasi protein va uglevoddan tashkil topgan, ular bir-biri bilan mustahkam birikishi natijasida tog`ayning asosiy moddasi - xondromukoid birikmasi hosil bo'ladi, ya'ni bunda xondroitin sulfat kislota oqsil bilah birikadi. Gistologik preparatlarda xondroitin sulfat kislota

Tog`ay to'qimalari tarkibiy tuzilishi bilan ajralib turadi. Xuddi shuning uchun ham tog'ay to'qimasi gialin tog'ay to'qima, e'lastik tog'ay to'qima, tolali tog'ay to'qimalarga bo'linadi. Ularning uchalasi ham mikroskopik va ultramikroskopik tuzilishiga ko'ra bir tipdagi hujayralardir. Biroq hujayralararo moddalari bir-biridan farq qiluvchi o`ziga xos xossalarga ega. Ularning ana shu xususiyati tog`aylari bo'lib o'rganishni taqazo e`tadi. Gialin (yaltiroq) tog'ay to'qima. Gialin tog`ay organizmda uchraydigan tog`aylarning asosiy qismini tashkil etadi. Gialin tog’ay nafas olish sistemasining havo o'tadigan naysimon qismi bilan embrion skeletining ko'pgina qismini tashkil etadi. Bundan tashqari, qovurg'alarning to&#3

Gialin tog’ay 1-tog’ay usti pardasi xujayralari. 2-tog’ay bo’shliqlarida joylashgan tog’ay hujayralari. 3-asosiy moddasi

Elastik tog'ay — to'qima boshqa tog'aylarga nisbatan kam tarqalgan, lekin organizm uchun muhim bo'lgan organlarda uchraydi, ayrimlarining esa skeletini hosil qiladi. Sutemizuvchi hayvonlarda elastik tog`ay quloq suprasi hamda kekirdakning cho`michsimon va no`xatsimon tog`ay plastmkalarini tashkii etadi. Shu bilan birga tashqi quloq yo`li, quloq nayi va eshitish nayining skeleti qurilishida material bo'lib xizmat qiladi. Yangi fiksasiya qilingan elastik tog'ay sarg'ish bo`ladi. Gistologik tuzulishiga ko'ra u gialin tog'ayga o'xshaydi. Tashqi tomonidan tog`ay ustki parda bilan qoplangan. Tabaqalangan yosh tog'ay hujayralar, xondrasitlar yuqoridagi tog'ayga o'xshab hujayra kapsulalarida bittadan yoki bir nechtadan guruh hosil qilib joylashad

Tolali tog'ay to'qimasi — umurtqa pog'onalar orasidagi tog`ay disklarni hosil qiladi, zich biriktiruvchi to`qimaning gialin tog`ayga o'tish qismida (pay va bog`lamlar tarkibida) bo`ladi. Sonning yumaloq bog'lamchasi ham tolali tog`aydan tashkil topgan. Tolali tog'ay mikroskopik tuzilishiga ko`ra gialio tog`ayga o`xshaydi. Ularning asosiy farqi shundaki hujayralararo moddadagi kollagen tolachalar gialin tog'ayda to`rsimon shaklda bo`lsa, tolali tog'ayda bog`lamchalar hosil qilib joylashadi. Tog'ay hujayralari bu yerda ham bittadan yoki izogen guruhlar hosil qilgan holda uchraydi. Hujayra sitoplazmasida vakuolalar nasbatan ko`p. Tolali tog`ay biriktiruvchi to`qimaga yaqinlashgani sari tarkibiy tuzilishi o`rganib, paylarning tuzilishiga o`xshab boradi. Tog`

Тоғай тўқимасининг турлари: А—гиалин тоғай кекирдакдан тайёрланган; Б—толали эластик тоғай.қулоқ супрасидан тайёрланган; В—толали тоғай, умуртқалараро дискдан тайёрланган

Tog`ay ustki pardasi - perixondriy. Tog`ay ustki pardasi zich biriktiruvchi to'qimadan tarkib topgan bo`lib, organizmdagi tog'aylar ustini qoplab turadi. Uning tarkibiy qismi asosan kollagen va elastik tolachalardan va ular orasida joylashgan duksimon shakldagi fibroblastlarga o`xshagan hujayralardan iborat. Mikroskopik tuzilishi yaqqol chegaraga ega emas, ikki qavatdan tashkil topgan: 1) tashqi (qattiq) atrofidagi to'qimalarga bevosita tutashib ketgan qavat, 2) ichki (yumshoqroq) qavati. Bevosita tog`ay to'qima ustiga yopishib turadi, unga xondrogen qavat deyiladi. Mana shu xondrogen hujayralari ko'payib tog'ay to'qimani o'stiradi. Tog'aydagi regenerasiya jarayoni ham shu vaqtda sodir bo'ladi. Xondroblast bo’linishi natijasida xondrositlar hosil bo&

Tog'ay rivojlanishi va regeneratsiyasi . Tog`ay to'qimasining rivojlanishi o`rganilar ekan ikki narsaga; to'qimalarning embrional va postembrional davrdagi rivojlanishiga va hujayralararo moddalar bilan amorf moddalarning hosil bo`lishi jarayoniga ahamiyat berish kerak. Tog`ay to'qimaning rivojlanishida ikkala jarayon deyarli baravar kechadi Tog'ay organizmning embrional rivojlanishi davrida mezenxima hujayralaridan kelib chiqadi. Organizmning bunday tog'ay hosil bo`ladigan qismlarida mezenxima hujayralari asta-sekin o`zgara boshlaydi. Dastlab hujayratar shaklini o`zgartiradi, o`simtalar yo`qoladi, so`ng ko`payadi. Hosil bolgan hujayralar asta-sekin ovalsimon yoki yurnaloq shaklga aylanadi, bir-biriga yaqinlashadi, ularning sitoplazmasida ham bir yo`la o'zgari

Tog’ay to’qimasining mezenximadan rivojlanishi :1— mezenxima; 2—tog’ayning dastlabki rivojlanish bosqichi; 3— tog’ayning oxirgi rivojlanish bosqichi; 4—rivojlanayotgan tog’ay oraliq moddasi

Hujayralararo oraliq moddanlarning yosh tog'ay hujayrasi sitopiazmasiga tegib turadigan yaltiroq qavat ya’ni tog'ay hujayrasining kapsulasi hosil bo'ladi, hosil bo`lgan tog`ay periferik qismida esa, ya'ni mezenxima bilan chegara joyida, nihoyat ikki qavatdan iborat tog`'ay uctki pardasi bo'ladi tog'ay ustki pairdasining ichki kombial qavatida joylashgan xondrogen, ya`ni xondroblast hujayralari ko`payib, hosil bo`lgan tog`ay to'qimasi ustki qavatida yig`ila boshlaydi. Natijada tog'ay to`qimasida periferik o`sish jarayoni sodir bo`ladi. Tog`ay to`qimasining ichki qismiarida joylashgan yosh xondrosit mitoz va amitoz yo'l bilan ko'payib, tog'ayning ichida interstisial o'sish jarayoni kechadi, bu o'z navbatida, to`g`ayning ichki massasini

SUYAK TO’QIMASI Suyak to’qimasi. Suyak to’qimasi tarkibida ohaklangan hujayralararo moddalar tutadigan biriktiruvchi to’qima bo’lib, suyak skeletining asosiy struktura komponenti hisoblanadi. Organizmda kalsiy tuzining 97% suyak to’qimada uchraydi. Suyak to’qimasi ham boshqa biriktiruvchi to’qimalarga o’xshab asosan suyak hujayralaridan va hujayralararo moddalardan tarkib topgan. Suyak to’qimasining hujayralari . Suyak to’qimasi hujayralari bajaradigan fiziologik vazifasi va morfologik tuzilishiga ko’ra uchga bo’linadi: ostioblast, ostiosit va ostioklast hujayralar. 1. Ostioblast hujayralar kam tabaqalangan bitta yadroli suyak hosil qiluvchi hujayra bo’lib, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi bilan asosiy modda uchun kerakli moddalarni sintez qilib beradi. Ostioblast hujayralar tabaqala

Suyak hujayralari. 1- o’simtali suyak hujayralari; 2— hujayralararo moddasi.

Найсимон суякнинг тузилиши : А—суяк усти пардаси(периост): 1-толали қават; 2-камбиал қават; а-қон томир. Б—суякнинг компакт моддаси; 3-ташқи умумий пластинкалар;4-остион; б- остион канали; в-тешиб ўтувчи фолкман канали; 5-оралиқ пластинкалар системаси; 6-ички умумий пластинкалар; 7-ғовак суяк трабекуласи; В—суяк ички бўшлиги; Г-эндост

2.Ostiotsitlar yetilgan, yuqori darajada tabaqalqngan, suyak to’qimasining asosini tashkil etuvchi hujayralar jumlasidandir. Atrofi hujayralararo moddada hosil bo’lgan bo’shliqlarda joylashgan. Ostiotsitlar yassilashgan yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo’lib, atrofidan kanalchasimon bir nechta o’simta chiqargan. Yonma-yon joylashgan hujayra o’simtalari bir-biri bilan tutashgan bo’lib, to’qimaga to’rsimon shakl beradi. Hujayra o’simtalari hujayralararo moddadan joylashgan bo’lib, shu yo’l orqali to’qimaning ichki qismiga oziq modda kiradi. Ishdan chiqqan yoki qarigan to’qima kanalchalarida oziq moddalar ko’rinmaydi. Ostoitsitlar joylashganbo’shliqlarning devoridagi hujayralararo modda tarkibida, odatda, tuzlar yig’ilmaydi. Eski adabiyotlarda tog’ay hujayralarining kapsulasiga o’xshatib, uni

3.Ostioklast hujayralar tog’ay va suyak hujayralarni buzish xususiyatiga ega. Boshqa suyak hujayralaridan ancha yirik (50-90 nm), noto’g’ri shaklda bo’lib, ko’p yadroli hujayralar qatoriga kiradi. Tarkibida 3-10 tagacha yadrosi bo’lishi mumkin. Hujayralararo moddaga tegib turgan tashqi membranasida tsitoplazmatik o’simtalarga o’xshash, ingichka ichak epiteliysi mikrovorsinalarini eslatuvchi ko’p miqdordagi o’simtalarga ega. O’simtalar ichida ko’p miqdorda lizosomalarga o’xshash vakuolalar uchraydi. Ular hujayra membranasi orqali tashqariga, ya’ni hujayralararo moddaga chiqib, uni shiddat bilan eritadi. Shu yo’l bilan ostioklast hujayralar to’qimaning rivojlanishini, o’sishi va tiklanishini ta’minlaydi. Ostioklast hujayralar tsitoplazmasining markazi asosan bazofil, ya’ni to’q bo’yaladi, pe

Suyak to’qimasining hujayralararo moddasi oss е in tolalar joylashgan amorf asosiy moddadan iboratdir. Embrionlarda bo’ladigan dag’al tolali to’qima va katta yoshli odamlar bilan bolalarda bo’ladigan plastinkasimon suyak to’qimasi tafovut qilinadi. Plastinkasimon suyak to’qimasida oss е in tolalar juda aniq bir tomonga qarab joylashgan.Suyak to’qimasining struktura birligi suyak p l a s t i n k a s id i r. U kapsulalarda yotadigan suyak hujayralari hamda kaltsiy tuzlarini o’ziga olgan ingichka tolali g’ujayralararo moddadan tash-kil topgan. Bu plastinkalarning oss е in tolalari ma'lum bir tomonga yunalgan holda bir-biriga parall е l bo’lib yotadi. Qo’shni plastinkalardagi tolalar odatda ularga nisbatan p е rp е ndikulyar ravishda yunalgan bo’ladiki, shu narsa suyak to’qimasining juda

Plastinkasimon suyak to’qimasi tuzilishi (sx е ma). Chap yarmida suyak bo’shliqlari va kanalchalari, o’ng yarmida ayrim plastinkalardagi tolalarning yo’nalishi tasvirlangan (Sht е r asaridan)

Plastinkasimon suyak to’qimasi

Suyak to’qimasining ko’ndalang kesimi :1-suyak usti pardasi periost; 2-tashqi umumiy palastinkalar qavati; 3-ostion (Gaversov kanali); 4-ostion kanalchalarining anastomozi; 5-teshib o’tuvchi (folkman) kanali; 6-ostiosit o’simtalari kanalchalar bilan tutashgan; 7-asosiy modda; 8-suyak palstinka sistemasi(ostion); 9-oraliq plastinkalar; 10-ichki umumiy plastinkalar; 11-endost; 12-suyak ichki bo’shlig’i

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!!!

Купить

Похожие документы
Fermentlar va kofermentlar funksiyasi
Viroidlar va uning ahamiyati
Faxriy yorliq
Faxriy yorliq
Bojxona qo'mitasiga ishga kirish uchun savol javoblar toplami