Тошкент вилояти, Қибрай туманидаги “Маданият” фермер хўжалигидаги иссиқхонани автоматлаштириш ва ҳаво ва тупроқ намлигини автоматик бошқариш схемаларини ишлаб чиқиш

Тошкент вилояти, Қибрай туманидаги “Маданият” фермер хўжалигидаги иссиқхонани автоматлаштириш ва ҳаво ва тупроқ намлигини автоматик бошқариш схемаларини ишлаб чиқиш Курс ишинининг таркиби: 1. Кириш. (1,2-бет) 2. Лойиҳалаштирилаѐтган объект тўғрисида маълумот беринг, унинг ишлатилиш мақсадларини кўрсатинг. (3-5-бет) 3. Лойихалаштирилаѐтган обьект учун назорат-ўлчов асбоблари ва воситаларини Танланг, ҳисобланг ва уларнинг схемада харф-рақам белгиланишларини келтиринг (4- 5 бет) 4. Автоматлаштириш объектининг функционал-технологик схемасини ишлаб чиқинг (лист 1, а) ва иш принципини келтиринг ва шартли белгиланишларни кўрсатинг. (4-5 бет) 5. Автоматлаштириш объектининг принципиал схемасини тасвирланг (лист 1) ва иш принципини келтиринг ва шартли график белгиланишларни кўрсатинг (4-5 бет.) 6. О Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг мамлакатимизнинг ўз давлат мустаққилигини қўлга киритиш арафасида ва ундан кейинги дастлабки ойларда олиб борган жўшқин ва серқирра сиѐсийижтимоий фаолиятини акс эттирадиган, “Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида” деб номланган китоби тайѐрланиб, 2011 йилда нашрдан чиқди. Унда давлатимиз раҳбарининг айни шу мураккаб тарихий даврда сўзлаган маъруза ва нутқлари, суҳбат, мақола ва интервьюлари ўрин олган /1/. Муҳтарам Президентимиз Ислом Каримовнинг 2012 йилнинг асосий якунлари ва 2013 йилда Ўзбекистоннинг ижтимоий – иқтисодий ривожлантиришнинг устивор йўналишларига бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг мажлисидаги маърузасида қуйидаги сўзларни таъкидлаб ўтдилар. Ўтган йили саноат ишлаб чиқариши 6.3%, қишлоқ ҳўжалиги маҳсулотлари етиштир 1. Қибрай тумани Маданият фермер хўжалиги фаолияти Қибрай туманидаги Маданият фермер хўжалиги сабзавот етиштириш ва боғдорчиликка ихтисослаштирилган бўлиб, бугунги фермер хўжалигида ўсимликшуносликнинг донли экинлари, чорвачиликни гўшт-сутчилик тармоқлари ҳамда иссиқхоналарда сабзавот етиштириш бўйича ривожланмоқда. Иссиқхонада маҳсулот етиштиришнинг умумий технологик схемаси 1.1-расмда келтирилган. 1.1-расм. Иссиқхонада маҳсулот етиштиришнинг технологик схемаси. Ҳозирги пайтда иссиқхоналарда ва теплица комбинатларида микроиқлимни ростлашда КТ ва УТ12 (Россия), ГРВ, Г-100, Г-200 (Германия), ДГТ (Дания), «Дельтя-80» (Голландия) типидаги микроиқлимни автоматик бошқариш системалари қўлланилиб келинмоқда. Лойиҳада КТ типидаги микроиқлимни автоматик ростлаш тизимини қабул қиламиз. Сабзавот етиш 1.2-жадвал № Сабзавот тури Кўчат етиштириш бўлимидаги ҳарорат, 0 с Иссиқхонадаги ҳарорат, 0 с Ўсиш даврида Мева солиш даврида Кўчат экишда Кўчат чиққанда Булутли кунда Қуѐш- ли кунда Тунда Кун- Дузи Кечқурун 1. Бодринг 17-18 25-32 22-25 27-30 17-18 25-30 18-20 2. Памидор 10-12 20-29 20-22 25-27 10-13 22-28 8-10 Теплица шароитида маҳсулот етиштиришда ҳаво ҳароратини ростлаш тизими сутка давомида 10-30 0 с диапазонда ҳаво ҳароратини 1% дан кўп бўлмаган хатолик билан таъминлаб бориши лозим. Тупроқ ҳарорати эса 13% ни ташкил этиши керак. 4 2. Назорат-ўлчов асбобларини танлаш ва уларни ҳисоблаш усуллари Автоматик назорат-ўлчов қурилмалари ва воситалари ва бошқарув қурилмасини танлашда аввало назорат қилинадиган асосий кўрсаткичларни: ҳарорат, муҳит таркиби, намлик, чанглик, вибрация, электр хусусиятлар, назорат ва ўлчов шароитлари, назорат объектининг ўлчамлари ва хусусиятлари, механик таъсирлар, ўлчаш нуқтаси билан назорат асбоблари орсидаги масофа, энергия таъминоти кабилар ҳисобга олиниши керак. Автоматларни танлашда куйидаги шартларга риоя килиниши керак: 1. Автоматик выключателнинг номинал кучланиши электр тармоғи кучланишига тенг ѐки ундан катта бўлиши керак, 2. Автоматнинг номинал токи ҳимоя қилинаѐтган электр приѐмникнинг токидан катта бўлиши зарур, 3. Автоматларнинг иссиқлик ва электромагнитли расцепителларининг номи Автомат расцететелида 6,4А ли қурилма ўрнатамиз. Бошқа барча электр моторлар учун ҳам шу тартибда электр тармоқ ҳисобланади. Тақсимлаш ўити сифатида ЩСУ-12К оламиз ва энергетик узелга ўрнатамиз. ЩСУ-2К щити асосий куч щити ҳисобланади ва барча маиший ва ѐрдамчи бинолардаги электр ускуналардан таъминлаб турилади. Электр ѐритиш тармоғи қисқа туташув режимидан ҳимоя қилинади. Бунинг учун автомат ажратгич танлаймиз. Типи АВ-2.5 Автоматнинг токни аниқлаш учун ҳисобий токни аниқлаймиз: Заҳира коэффициенти 1,5 бўлса I хис =2,15∙1,5=3,22 А. I уст.исс.р =4А. Электромагнит рассепител токи: I эмр =10 I исср =10∙4=40A. Демак, автомат ажраткичларни номинал токи 25А, иссиқлик рассепители ток I исср =4A бўлади. 6 3. Иссиқхонада ҳаво ва тупроқ намлигини автоматик бошқариш схемаларини ишлаб чиқиш Агротехника нормалари ва талаблари бўйича теплицада (бодринг, помидор) етиштиришда ҳавонинг нисбий намлигин =50-65% ни ташкил этиши керак. Теплица шароитида маҳсулот етиштиришда суғориш ва керакли ҳавонинг нисбий намлигини сақлаб туриш учун сув узатиш трубаларида 6 та вентиллар ўрнатилади. Бу вентилларни бошқариш суғориш автоматлари ѐрдамида амалга оширилади. Биринчи суғориш автомати теплицадаги I, III ва V вентилларни бошқариб туради. Иккинчи суғориш автомати эса II, IV ва VI вентилларни ишлашини бошқаради. Суғориш автоматлари ЩСУ-1 куч тармоқлари шкафида жойлаштирилади. Теплицани суғориш секциялар бўйича амалга оширилади. Бунда биринчи секция 8 та суғориш қурилмаларидан ташкил топган бўлади ва улар 4 та в 3.1-расм. Суғориш ва намликни бошқаришнинг функционалтехнологик схемаси. Ростлаш схемасида ҳар бир секциянинг ишлаш вақти ҳам эътиборга олинган. Бунинг учун РВП «суғориш вақт релеси» ва РВУ «намлик вақт релеси» ўрнатилган ва у РВП учун –3 мин ва РВУ учун- 0,5-1,5 мин ростлаб қўйилади. Схемада импульсли реле»лар қўлланилган ва улар ҳар бир секцияни қўшиб туриш учун хизмат қилади. Тизимда ижро механизми вазифасини электромагнитли вентил ва ҳисоб-қадамли релелар бажаради. 8 3.2-расм. Суғориш жараѐнини ростлашнинг принципиал-электрик схемаси 9 4. Автоматик бошқарув тизими ва назорат қурилмаларининг пухталиги ва уни ҳисоби Автоматик бошқарув тизимларида хеч бўлмаганда бир элементнинг ѐки назорат воситасининг ишдан чиқиши бутун тизимнинг ишдан чиқаради. Элементлар ва назорат воситаларининг ишдан чиқиш сабаблари технологик ва эксплуатацион сабабларига бўлинади. Технологик сабабларга турли рухсатлар туфайли келиб чиққан четга чиқишлар киради. Эксплуатацион сабабларга: ташқи мухитнинг таъсири, энергия манбаи холатиниг таъсири, хизмат кўрсатиш сифати, эскириш ва ѐйилиш киради. Ташқи мухит, айниқса, қишлоқ хўжалик ишлаб чиқаришида элементларни ва бутун системани ишлатиш вақтида мухит харорати, хавонинг зичлиги, намлиги, газ таркиби ўзгаради. Автоматик системаларнинг элементларини тўғри ишлтиш учун юқори малакали хизмат кўрсатувчи ходи бу ерда n-маълум вақт оралиғида датчикларни ишдан чиқиш сони топшириқ бўйича берилади: 2n = 2 . . . 10 Датчикларни бетўхтов ишлашининг ишончли қиймати оралиғи (Т 0 яқинида) аниқлаш учун бўйича эхтимоллик ишончлигини (β) 0,05 ва 0,95 оралиғида қабул қилинади ва натижада қуйидаги топилади: Е2 (2n) =Е 2 0,05(2*15) =43,8 β1 Е2 β2 (2n) = Е 2 0,95(2*15) =18,5 Датчикларнинг бетўхтов ишлашининг энг кам миқдори: ҳамда энг кўп миқдори: Демак датчикнинг ҳақиқий бетўхтов ишлаш вақти: 595,5≤Т * 0 ≤1410,8 соат оралиғида бўлади. 4.2. Техник-иқтисодий самарадорлик кўрсаткичларини ҳисоби 11 - 12 - технологик қурилмалар қиймати - 78,5 млн.сўм. Ушбу курс лойиҳасида иссиқхона блокларига қўшимча микроклиматни автоматик ростлаш қурилмаси тадбиқ қилинмоқда. Бу қурилманинг умумий қиймати 4,67 млн сўмни ташкил этади. Ҳисобни 1 га учун аниқлаймиз: 1. Умумий капитал маблағ: КМ ум =164.000000:6=27,3 млн.сўм 2. Қурилиш-монтаж ишларининг қиймати К қур =85500000:6=14,25 млн.сўм 3. Технологик қурилмалар қиймати: К т.қ =78500000:6=13,08млн.сўм. 4. Қўшимча капитал маблағлар: КМ қўш =46700006=778000 сўм. 1 га майдондан чиқадиган маҳсулот ҳажми: 1980цент/га - бодринг учун 920 цент/га - помидор учун Технологик жараѐнларни автоматлаштиришда, жумладан суғориш ва намликни ростлаш жараѐнини автоматлаштиришда ҳосилдорлик ўртача 12 фоизга ошади шу сабабли 1 га майдондан маҳсулот чи қ иши қ уйидагича бўлади И Л О В А Л А Р ВА И Н Т Е Р Н Е Т М А Ъ Л У М О Т Л А Р И 14 Функционал схемаларда асбоб ва воситаларнинг шартли график белгиланишлари 15 2-Илова Автоматиканинг функционал схемаларида ўлчанадиган катталикларни харфли белгиланишлари ва асбобларнинг бажарадиган функциялари Ҳарфли белгиланиш и Ўлчанадиган катталик Асбоб бажарадиган функция Изоҳ A - Сигнализация C - Ротлаш, бошқариш D Зичлик - Фарқ, ўзгариш E Ҳар қандай электрик катталик - F Сарф, миқдор - Нисбат, қисм G Ўлчов, ҳолат, ҳаракат - H Қўл билан таъсир - Ўлчанаѐтган катталикни юқори қиймати I - Кўрсатиш J Автоматик қайта қўшгич - K Вақт, вактли программа - L Сатҳ - Ўлчанаѐтган катталикни пастки қиймати M Намлик - P Босим, вакуум - Q Сифат, таркиб ва концентрация - Жамлаш вақти бўйича қўшиш R Радиоактивлик Қайд қилиш S Тезлик, частота T Ҳарорат V Қовушқоклик W Масса (оғирлик) 16 U Бир нечта ҳар хил ўлчанаѐтган катталик X Таклиф этилмайдиган заҳира ҳарф B,N, O,Y,Z Таклиф этиладиган заҳирадаги харфлар 3-Илова Принципиал схемаларда айрим элементларнинг график шартли белгиланиши 17 (предохранитель) 18 Доимий резистор Ажратувчи калит Ўзгарувчан резистор Қўшувчи калит Доимий сиғимли конденсатор Юкланишда автоматик қайтиш контакти Электролидли конденсатор + Электромагнит устунасининг ғалтаги Ўзгарувчан сиғимли конденсатор Иссиқлик релесининг ғалтаги Диод Иссиқлик релесининг контакти КК2 Микросхемадаги кучайтиргич Ишга тушириш контакти SB1 Бош курилмалар Телебошкариш Рақамли ҳисобловчи вольтметр Узлуксиз регистрацияли вольтметр Электр ўлчаш асбоблари Электромагнитли муфта Разрядловчи Назорат лампаси Қўнгироқ 4-Илова 19 Принципиал схемаларда элементлар ва воситаларнинг шартли ҳарфрақам белгиланишлари Бир ҳарфли коди Элементлар ва воситалар турининг гуруҳи Элемент ва воситалар турлари Икки ҳарфли коди 1 2 3 4 А Қурилма (умумий белгиланиши) Ток ростлагичи АА В Бирламчи ўзгартгичлар Блок реле АК Қаттиқ гапиргич ВА Магнитострикцион элемент ВВ Детектор ВД Сельсин – қабул қилгич ВЕ Сельсин – датчик BG Телефон BF Термопара, иссиқлик датчиги BK Фотоэлемент BL Микрофон BM Босим датчиги BP Пъезоэлемент BQ Тезлик датчиги BV Айланиш частотаси датчиги BR С Конденсаторлар Конденсаторнинг куч батареяси CB D Мантиқий элементлар, микросхемалар Конденсаторлар блоки CG Маълумотларни сақлаш қурилмаси DS Интеграл – аналогли схема DA Интеграл – рақамли схема DD E Ҳар хил электрик элементлар Ёритиш лампаси HL F Разрядниклар, са Символли индикатор HG Ёруғлик сигнали асбоби HL К Реле, контакторлар ва Кўрсатиш релеси KH пускателлар Ток релеси KA Электр иссиқлик релеси KK Контактор, магнитли ишга туширгич KM Вақт релеси KT Кучланиш релеси KV Р Асбоблар Амперметр PA Импульсли счетчик PC Частота ўлчагич PF Омметр PR Реактив энергия счетчики PK Актив энергия счетчики PJ Ёзиш инструменти PS Соат, вақт ўлчагич PT Вольметр PV Ваттметр PW Q Выключател ва разъединителлар Автоматик выключател QF Разъединитель QK Короткозамикател QS R Резисторлар Терморезистор RK Потенциометр RP Ўлчов шунти RS S Коммутацион ускуналар, сигнализация ва ўлчовлар Выключател SA Кнопкали выключател SB Автоматик выключател SF Сатҳ выключатели SL Босим выключатели SP Ҳолат выключатели SQ Бурлак тезлиги выключатели SR Ҳарорат выключатели SK T Трансфор Транзистор VT W Линиялар ва Ю4 (СВ4) элементлари Антенна WA X Контактли боғланишлар Сирпаниш контакти XA Штирли резюм боғланиши XP Гнездоли резюм боғланиши XS Синов гнездоси XSG Интернет материаллари СИСТЕМА УПРАВЛЕНИЯ МИКРОКЛИМАТОМ В ПРОМЫШЛЕННЫХ ТЕПЛИЦАХ Фирма "Фито", имея более чем 10 летний опыт работы с автоматическими системами полива и дозации удобрений, с 2001г ведет разработки в области автоматического управления микроклиматом теплиц. За это время была создана система автоматизированного контроля и управления температурновлажностным режимом теплицы, представляющая собой программно-технический комплекс для достоверного измерения состояния климата в теплице и состояния окружающей среды и расчет на этой основе управляющих воздействий на исполнительные механизмы инженерного о 10 контурами водяного обогрева воздушным обогревом воздуха 4 группами вентиляционных фрамуг экранами (термическими, затеняющими) вентиляторами для выравнивания поля температуры системами испарительного охлаждения и доувлажнения В течение суток вышеперечисленные параметры могут по программе автоматически изменяться до 10 раз. При изменении задания компьютер обеспечивает требуемый плавный переход из одного состояния климата теплицы в другое. Архитектура системы 23 Аппаратная часть системы состоит из блока управления (контроллера микроклимата), комплекса датчиков для сбора сведений о теплице, блока ручного управления и релейной коммутации. Сбор данных и основное управление микроклиматом осуществляет контроллер, но для наиболее удобного просмотра и задания параметров микроклимата, а также для внесения корректировок в управление, фирмой разработан программный комплекс для мониторинга системы с персонального компьютера. Связь между компьютером и контроллером осуществляется по шине RS-485. К одному диспетчерскому компьютеру можно подключать до 16 контроллеров. Блок управляющего контроллера оснащен универсальными входными портами и позволяет измерять до 32 параметров и управлять до 40 каналами подсистем управления. Все измеряемые параметры передаются в ди