Turizm xizmatlari bozorida turoperatorlik xizmatlarining o‘rni va vazifalari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	669.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Ноябрь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Turizm xizmatlari bozorida turoperatorlik xizmatlarining o‘rni va vazifalari

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
GULISTON DAVLAT UNIVERSITETI
IQTISODIYOT KAFEDRASI
“ TURIZM: NAZARIYA VA AMALIYOT ” FANIDAN
KURS ISHI
MAVZU: Turizm xizmatlari bozorida turoperatorlik
xizmatlarining o‘rni va vazifalari

MUNDARIJA
Kirish……………………………………………………………………..
………..2
1. Turizmda xizmatlar tushunchasi, bozori va mohiyati………………..........3
2. Turoperatorlik faoliyati va uning vazifalari………………………………11
3. Mamlakatimizda turoperatorlik xizmati holati va tahlili…….. ………….23
4. Turoperatorlik xizmati rivojlangan xorijiy davlatlar tajribasi....................26
5. O’zbekistonda turoperatorlik xizmatini rivojlantirish istiqbollari: muammo
va yechimlari…………………………………………………...............................29
Xulosa……………………………………………………………………..............32
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati……………………………………………….34

Kirish
Kurs ishining dolzarbligi Turizm sohasini rivojlantirish va kengaytirish
mamlakatimiz oldida turgan, hal qilinishi kerak bo’lgan muhim ishlardan
hisoblanadi. Turizm sohasini rivojlantirish iqtisodiyotimiz uchun qay darajada
muhim ekanligi va muammo va kamchiliklarini bartaraf qilish usullarini o’ylab
topish zarurati tug’ilmoqda.
Mamlakatimizda turoperatorlik sohasi rivojlanib kelmoqda, ko’plab davlatlar
tajribalarini o’rganilib o’zimizda ham tatbiq etilmoqda. Mamlakatimizda
turoperatorlikni rivojlantirishning muammo va yechimlari shuningdek boshqa
mamlakatlar tajribalari o’rganilib muammolarni bartaraf etish usullari o’ylab
topilmoqda. Turoperatorlikda kadrlar masalasi va grandlar ajratish uchun keng
imkoniyatlar yaratilmoqda. Chet davlatlar tajribalaridan keng foydalanilib
turizmda tatbiq etilmoqda. Bu masalalar turizm sohasini rivojlanishini belgilab
beradigan, unga asos bo’lib xizmat qiladigan omil bo’lganligi sababli ham
o’rganishga arzigulik hisoblanadi.
Kurs ishining maqsadi Kurs ishimning maqsadi shundan iboratki, yoshlarni
turizmga bo’lgan qiziqishini oshirish, aholini turizm savodxonligini kengaytirish,
O’zbekistonda turizm sohasini rivojlantirishdan iborat. O’zbekistonda
turoperatorlik sohasi rivojlanib kelmoqda turoperatorlik sohasini kengaytirish chet
el tajribalarini tatbiq qilish asosiy maqsaddir.
Kurs ishining vazifalari Qo’yilgan maqsadlardan kelib chiqqan holda kurs
ishining vazifalari:
- turizmni rivojlantirish,
- turoperatorlik sohasini kengaytirish,
- Singapur, Yaponiya, Turkiya va boshqa mamlakatlar tajribalarini tatbiq
etish
- va turoperatorlik sohasini rivojlantirishdan iboratdir.
Kurs ishining ob’yekti O’zbekiston Respublikasining turoperatorlik firmalari
ob’yeti hisoblanadi.

Kurs ishining predmeti Turizm xizmatlari bozorida turoperatorlik
xizmatlarining o’rni va vazifalari.
Kurs ishining tuzilishi va tarkibi Kurs ishi tarkiban kirish, asosiy qismda 5
ta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Mavzuning
mazmunini yoritishda 5 ta rasm, 2 ta chizma , 1 ta jadval, 1 ta diagramma va
statistik ma’lumotlar o’rin olgan bo’lib kurs ishining umumiy hajmi
Kurs ishini yozishda turli xil adabiyotlar, darsliklar, internet resurslaridan
foydalanildi.

1. Turizmda xizmatlar tushunchasi, bozori va mohiyati
Turizm (fransuzcha: our — sayr, sayohat), sayyohlik — sayohat (safar) qilish;
faol dam olish turlaridan biri. Turizm deganda jismoniy shaxsning doimiy
istiqomat joyidan sog lomlashtirish, ma rifiy, kasbiyamaliy yoki boshqaʻ ʼ
maqsadlarda borilgan joyda (mamlakatda) haq to lanadigan faoliyat bilan
ʻ
shug ullanmagan holda 24 soatdan kam bo‘lmagan va 365 kundan oshmagan holda
ʻ
sayohat qilishi tushuniladi. Turizmning tarixi XIX asr boshlariga borib taqaladi.
Dastlab Angliyadan Fransiyaga uyushgan sayyohlik tashkil etilgan (1815).
Turizmning asoschisi hisoblanmish ingliz ruhoniysi Tomas Kuk 1843-yilda 1-
temir yo l sayyohligini tashkil qildi. Shundan so ng u o zining xususiy turistik
ʻ ʻ ʻ
korxonasini tuzdi va 1866-yilda dastlabki sayyohlik guruhlari AQShga jo natildi.
ʻ
Sharqda arab sayyohi Ibn Battuta 21 yoshida sayohatini boshlab, deyarli barcha
Sharq va Shimoliy Afrika mamlakatlarini piyoda kezib chiqdi. Movarounnahrda
ilk sayyohlarning safarlari Amir Temur va Temuriylar davrida faollashgan. Amir
Temur fransuz qiroli Karl VI va ingliz qiroli Genrix IV bilan doimiy aloqada
bo lgan. Uning elchisi 1403-yili Parijga kelgan. Ispaniyalik Klavixoning "Buyuk
ʻ
Temurning hayoti va faoliyati" kitobida Movarounnahrdagi ijtimoiy hayot va
sayyohlarning Temur davlatiga intilishi aks etgan. Hozirgi davrda Turizm
dunyoning juda ko p mamlakatlarida ommaviy tus olgan. Odatda, Turizm turizm
ʻ
tashkilotlari orqali turizm marshrutlari bo yicha uyushtiriladi. Turizmning juda
ʻ
ko p turlari va shakllari mavjud (ichki, xalqaro, havaskorlik turizmi, uyushgan
ʻ
turizm, yaqin joyga sayohat, uzoqqa sayohat, bilim saviyasini kengaytirish
maqsadidagi turizm, toqqa chiqish, suv turizmi, avtoturizm, piyoda yuriladigan
turizm, sport turizmi va boshqalar).
O zbekistonda turizm sohasiga rahbarlikni "O zbekturizm" milliy
ʻ ʻ
kompaniyasi (27-iyul, 1992-yilda tuzilgan) olib boradi. Kompaniyaning asosiy
vazifasi turizm infrastrukturasini rivojlantirish, chet el sarmoyasini jalb qilib
zamonaviy turistik komplekslarni barpo etish, yangi turistik yo nalishlarni ishlab
ʻ
chiqish, xizmatlar doirasini kengaytirish va boshqalardan iborat. O zbekturizm"
ʻ

milliy kompaniyasi sayohat qilish turiga qarab quyidagi turistik yo nalishlarniʻ
ishlab chiqqan: klassik yo nalish (Toshkent, Samarqand, Buxoro, Xiva,
ʻ
Samarqand, Buxoro, Shahrisabz). Bu yo nalish eng qadimgi yodgorliklar va
ʻ
boshqa tarixiy-madaniy obidalarga tashrif bilan bog liq; ekologik turizm yo nalishi
ʻ ʻ
(Chimyon, Chorvoq dam olish va davolanish oromgohi, Zomin qo riqxonasi,
ʻ
Buxoro viloyatidagi qo riqxonalar). Bu yo nalish alohida muhofaza qilinadigan
ʻ ʻ
tabiiy hududlar va sayyohlar uchun ekologik jihatdan qulay hamda foydali
hisoblanadigan joylarga tashrif bilan bog liq; arxeologik turizm yo nalishi
ʻ ʻ
(Qoraqalpog iston, Surxondaryo, Samarqand hududlari bo ylab). Bu yo nalish
ʻ ʻ ʻ
O zbekistonning eng qadimiy topilmalari va arxeologik qazishmalar olib
ʻ
borilayotgan joylari bilan tanishishni maqsad qilib qo yadi; ekstremal turizm
ʻ
yo nalishi (Chimyon, Farg ona vodiysi, Orol bo yi, Buxoro, Navoiy viloyati
ʻ ʻ ʻ
hududlari bo ylab); liniy turizm yo nalishi (Toshkent, Samarqand, Buxoro,
ʻ ʻ
Toshkent) — mamlakatimizdagi tarixiy diniy obidalarni ziyorat qilish bilan
bog liq. Turizm sohasidagi munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solish,
ʻ
turistik xizmatlar bozorini rivojlantirish, shuningdek, turistlar va turistik faoliyat
sub yektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida
ʼ
O zbekiston Respublikasining "Turizm to g risida"gi qonuni qabul qilingan (20-
ʻ ʻ ʻ
avgust 1999). Shu bilan birga O zbekiston Respublikasi Prezidentining "2005-
ʻ
yilgacha bo lgan davrda O zbekistonda turizmni rivojlantirish davlat dasturi
ʻ ʻ
to g risida"gi farmoni (15-aprel 1999) sohani rivojlantirishda muhim omil bo ldi.
ʻ ʻ ʻ
Turizm tashkilotlarini takomillashtirish hamda kichik va o rta turistik
ʻ
korxonalarning xizmat ko rsatish bozorini faollashtirish, shuningdek, xorijiy
ʻ
sarmoyani turizm sohasiga jalb qilish maqsadida 1998-yilda O zbekiston
ʻ
Respublikasi hukumati qarori bilan Toshkentda "Xususiy sayyoxlik tashkilotlari
uyushmasi" tashkil etildi. U 300 dan ziyod turistik korxonalar bilan yaqindan
aloqada bo lib faoliyat olib boradi. O zbekistonda "Kumushkon" turistik bazasi va
ʻ ʻ
"Sanzar" kemping majmuasi mavjud bo lib, ular "O zbekturizm" milliy
ʻ ʻ
kompaniyasi tizimi tashkilotlari hisoblanadi. Shu bilan birga Chorvoq, Chimyon,
Beldersoy dam olish oromgohlari va yuzga yaqin xususiy mehmonxonalar ishlab

turibdi. O zbekistonda ko plab turistlarni qabul qilish va ularga xizmat ko rsatishʻ ʻ ʻ
imkoniyatiga ega bo lgan mehmonxonalar soni tobora o sib bormoqda.
ʻ ʻ
O zbekiston 1993-yilda o z safiga 120 dan ortiq mamlakatni birlashtirgan
ʻ ʻ
Jahon turistik tashkiloti (WTO; 1975-yilda tuzilgan)ga a zo bo ldi. Shuningdek,
ʼ ʻ
O zbekiston WTO Yevropa komissiyasi rayosatining ham a zosidir. 2004-yil
ʻ ʼ
"Buyuk ipak yo li" loyihasi doirasida Samarqand viloyatida Jahon turistik
ʻ
tashkilotining vakolatxonasini ochish ko zda tutilgan. O zbekistonda turizm
ʻ ʻ
sohasiga oid "Buyuk ipak yo li" xalqaro turistik reklama axborot gazetasi (1994-
ʻ
yildan), "Biznes Gayd" JUR (RUS va ingliz tillarida) va boshqa ommaviy nashrlar
chop etiladi. 2021-yil aprel oyida Dog istonda O zbekistonning ziyorat turizm
ʻ ʻ
salohiyati taqdimoti o tkazildi. Bosh vazir o rinbosari, Turizmni rivojlantirish
ʻ ʻ
davlat qo mitasi raisi Aziz Abduhakimov topshirig i bilan Dog istonda «Imomlar
ʻ ʻ ʻ
yurtiga sayohat» yo nalishidagi targ ibot ishlari boshlangan. Turizm — jismoniy
ʻ ʻ
shaxsning vaqtincha bo‘lish mamlakatidagi manbalardan daromad olish bilan
bog‘liq bo‘lgan faoliyat bilan shug‘ullanmagan holda doimiy yashash joyidan
jo‘nab ketishi (sayohat qilishi).
O‘zbekiston respublikasi prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi turizm
salohiyatini rivojlantirish uchun qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi farmoni ijrosini ta'minlash maqsadida «Ichki
turizmni jadal rivojlantirishni ta'minlash bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi
prezident qarori imzolandi.
Unga ko‘ra, «O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qil!» ichki turizmni rivojlantirish
Dasturini amalga oshirish bo‘yicha amaliy chora-tadbirlar rejasi tasdiqlandi.
O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish bo‘yicha davlat qo‘mitasi,
O‘zbekiston Yoshlar ittifoqi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari federatsiyasi
kengashi, O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi, «Mahalla» xayriya jamoat fondi va
«Nuroniy» O‘zbekiston faxriylarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha jamg‘armasiga 1
Bozor iqtisodiyoti sharoitida tadbirkorlar odatdagi muhit sharoiti tashqarisida
bo’lib qoldilar, chunki oldin yagona tovar bo’lib moddiy mahsulot, aniqrog’i uning
1
https://kun.uz

torgina qismi – xalq iste‘moli tovarlari hisoblanar edi. Yangi munosabatlar kapital
bozori, ishchi kuchlari xizmat bozori va h.k. kabi bozorning yangi segmentlarini
o’zlashtirishni talab etadi. Chet elda xizmatlar sohasi iqtisodiyotning tez taraqqiy
etuvchi tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Dunyodagi rivojlangan mamlakatlarning
yalpi ichki mahsulotida xizmatlar ulushi 60 foizdan oshadi.
Turizm sohasida xizmatlar bozori — bu turistik xizmatlar ishlab
chiqaruvchilari (mehmonxonalar, turoperatorlar, transport) O’zbekistonda turizm
bozorini o’rganish va rivojlantirish uchun, avvalo turistik xizmatlarning
mohiyatini aniqlash zarur .
Xizmat atamasi xalqaro standartlarda berilishicha – bu ijro etuvchi va
iste‘molchi o’rtasidagi bevosita o’zaro ta‘sirning natijasidir, hamda iste‘molchi
ehtiyojini qondirish bo’yicha ijrochining shaxsiy faoliyati natijasi hisoblanadi. Bu
tushuncha o’z tarkibiga quyidagilarni qamrab oladi:
1. Xizmat iste‘molchilari va ijro etuvchilarning o’zaro ta‘siri;
2. Ijrochilarning o’zlari tamonidan xizmat ko’rsatish jarayoni (ya‘ni,
ma‘lum ishlarni bajarish);
3. «Qayta tashkil qilingan mahsulot» yoki «xizmatlar natijasi»
ko’rinishidagi ushbu faoliyat natijalari.
Turistik xizmat – turistlarni mos ravishdagi ehtiyojlarini qondirish bo’yicha
turistik korxona faoliyati natijasi hisoblanadi. Turistik korxonaning ishi barcha
sayohatlarni tashkil qilish bilan birga alohida xizmatlarni tashkil qilishi ham
mumkin.
Ko’pgina holatlarda turistik asosiy xizmatlarga transport xizmatlari,
joylashish va ovqatlantirish xizmatlaridan tashkil topadi. Ammo, tanishuv
(ekskursion), malakaviy ish turizmi, sport, diniy maqsadlarda sayohatlar tashkil
etilganda qo’shimcha xizmatlar ham ushbu turlarning asosini tashkil etadi. Asosiy
va qo’shimcha xizmatlar o’rtasidagi farq, ularni dastlabki harid qilingan yo’llanma
paketiga kiritilgan xizmatlardan tashkil topadi.

1-rasm. Turistik xizmatlar xususiyatining<<to’rtta S>>bilan ifodalanishi.
 Turistik xizmatlar tarkibida asosiy va qo‘shimcha xizmatlar bilan
farqlanadi. Turistik korxonalar ko‘rsatadigan asosiy xizmatlarga quyidagilar kiradi:
 Tashishni tashkil etish bo’yicha xizmatlar;
 Joylashtirish;
 Turistlarni ovqatlantirish;
 Turistik korxonalar ko‘rsatadigan qo‘shimcha xizmatlarga
quyidagilar kiradi.
 Sayohatni (ekskursiyani) tashkil etish bo’yicha xizmatlar;
 Turistlarni sug’urtalash bo’yicha xizmatlar;
 Gid (turistlarga izoh, tushuntirish beruvchi shaxs), gid-tarjimon
 xizmatlari;
 Turistlarni yashab turgan joyidan uning vaqtinchalik kelib tushgan
joyigacha -mamlakatgacha va teskari (transfer) tashish bo’yicha, hamda sayohat

shartlarida ko’zda t u tilgan mamlakat hududida (vaqtinchalik kelgan joyidan)
istalgan boshqa tashishlar bo’yicha xizmatlar;
 Texnikani ta‘mirlash bo’yicha xizmatlar;
 Prokat bo ’ yicha xizmatlar;
 Valyuta ayirboshlash;
 Telefon xizmati;
 Pochta xizmati;
 Maishiy xizmat ko'rsatish xizmatlari;
 Plyajlardan foydalanish xizmatlari va h.k.
Bunday bo’linish iste‘mol hususiyatlari nuqtai nazaridan olib qaraganda,
ahamiyatli farqlar yo’qligi sababli shartlidir. Yo’llanmada qayd qilingan va asosiy
dasturga kiritilgan xizmatlar asosiy hisoblanadi. Qo’shimcha xizmatlarni y etib
kelgan joyida turistni o’zi mustaqil harid qiladi. Ular yo’llanma narxiga kirmaydi.
Turistlarga nomoddiy xizmatlardan tashqari moddiy xizmatlar yoki maxsus
mahsulotlar taqdim etilishi mumkin, masalan shahar rejasi, metro xaritasi,
suvenirlar, turistik jihozlar.
2-rasm. Turistik bozordagi talab takliflar.

Shunday qilib O’zbekistonda turizm bozorini o’rganish va rivojlantirish
jarayonida, kelgusida turizmni asl mohiyatini belgilovchi quyidagi uchta jihatlarni
hisobga olishni xozirgi davr talab qilmoqda:
 dam olish va ko’ngil ochar faoliyat sifatida;
 bevosita turizmga xizmat qiluvchi tarmoqni qamrab oluvchi biznes
sifatida;
 turizm bozoriga yo’naltirilgan moddiy ishlab chiqarish va xizmat
ko’rsatish tarmog’i korxonasining faoliyati sifatida.
Turizm sohasida xizmatlar bozori — bu turistik xizmatlar ishlab
chiqaruvchilari (mehmonxonalar, turoperatorlar, transport kompaniyalari va
boshqa xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar) va iste'molchilari (sayohatchilar va
turistlar) o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlar tizimidir. Ushbu bozor xizmatlarning
taklif etilishi va talab qilinishi. Bu bozor turistlarning ehtiyojlarini qondirishga
qaratilgan xizmatlar taklif etilishidan va ularga bo‘lgan talabdan iborat.
Turizm xizmatlari bozori turizm sohasidagi rivojlanishning
asosi bo‘lib, uning mohiyati quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
1. Talab va taklifni muvofiqlashtirish: Turizm xizmatlari bozori iste’molchilar
(turistlar) va ishlab chiqaruvchilar (turistik xizmat ko‘rsatuvchilar) o‘rtasida talab
va taklifni muvozanatlashtiradi.
2. Iqtisodiy o‘sishni ta'minlash: Turizm xizmatlari orqali davlat iqtisodiyoti
rivojlanib, ichki va tashqi investitsiyalar jalb qilinadi.
3. Hududiy rivojlanish: Bozor turizm bilan bog‘liq hududlarni rivojlantirish
va mahalliy infratuzilmani yaxshilashga xizmat qiladi.
4. Madaniyat va milliy merosni saqlash: Bozor mahalliy madaniyat va tarixiy
yodgorliklarning qadriyat sifatida rivojlanishiga turtki beradi.

3 - rasm . Turizm sohasidagi xizmatlar bozori quyidagi asosiy
segmentlardan iborat :
Turizm xizmatlari bozorining xususiyatlari
1. Mavsumiylik:
Turizm xizmatlariga talab ma'lum fasllarda ortadi (masalan, yozda plyaj
turizmi, qishda tog‘-chang‘i kurortlari)
2. Bevosita xarakter:
Xizmat ko‘rsatish va uning iste’moli bir vaqtning o‘zida sodir bo‘ladi
(masalan, gid xizmatlari yoki mehmonxona xizmatlari).
3. Mahalliy resurslarga bog‘liqlik:
Hududning tabiiy va madaniy boyliklari xizmatlar tarkibiga bevosita ta'sir
qiladi.
4. Innovatsion rivojlanish:
Onlayn rezervatsiya tizimlari, virtual sayohatlar, ekologik turizm
xizmatlarining rivojlanishi bozorni zamonaviylashtiradi.
Turizm xizmatlari bozorining roli va ahamiyati:
Iqtisodiy foyda: Turizm xizmatlari bozorida aylanish orqali milliy daromad
oshadi.Turar joy bozori:
Mehmonxonalar, motellar,
pansionatlar va boshqa joylashtirish
xizmatlarini taklif etadi.
Transport bozori:
Aviakompaniyalar,
temir yo‘l, dengiz va
quruqlik transporti
orqali harakatlanish
imkoniyatlarini
taqdim etadi.
Ekskursiya va ko‘ngilochar xizmatlar
bozori:
Tarixiy joylar, madaniy tadbirlar,
ko‘ngilochar bog‘lar va boshqa
faoliyatlarni o‘z ichiga oladi.
Ovqatlanish bozori:
Restoranlar, kafe, milliy
oshxonalar va tez
tayyorlanadigan ovqat
xizmatlari.
Qo‘shimcha xizmatlar bozori:
Sovg‘alar, suvenirlar, gid xizmatlari,
sog‘lomlashtirish va tibbiy xizmatlar.

Ish o‘rinlari yaratish: Xizmatlar sektori ko‘plab yangi ish o‘rinlari yaratishga
imkon beradi.
Ijtimoiy manfaatlar: Bozor madaniy va millatlararo almashinuvni
rivojlantiradi.
Turizm sohasidagi xizmatlar bozori nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va
madaniy jihatdan ham rivojlanishning muhim omili hisoblanadi. Bozorni samarali
boshqarish orqali mamlakatning turistik salohiyatini oshirish mumkin bo’lgan
turistik xizmatlarni sotish orqali shakllanadi. Turizmda xizmatlar bozori
mamlakatning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
Sifatli xizmatlarni taqdim etish orqali nafaqat turistlarning ehtiyojlari qondiriladi,
balki hududlarning investitsiyaviy jozibadorligi ham oshadi.
Turizm va mehmondo'stlik sanoatida marketing tovarlari va marketing
xizmatlari o'rtasidagi farqlarni tushunishni talab qiladi. Turizm marketingida
muvaffaqiyatga erishish uchun tashkilotlar o'zlarining turistik tajribalarining o'ziga
xos xususiyatlarini, sayohat qiluvchi iste'molchilarning motivatsiyasi va xatti-
harakatlarini, shuningdek marketing tovarlari va xizmatlari o'rtasidagi tub farqlarni
tushunishlari kerak.
2. Turoperatorlik faoliyati va uning vazifalari
O’zbekiston 2024-yilda 10 million tashrif buyuruvchilar soniga erishmoqchi.
Biz hozirda O’zbekistonga tashrif buyuruvchilar sonini 10 million kishiga
yetkazish uchun maxsus dasturni tayyorlamoqdamiz. 2023-yil bizga 6.6 million
kishi keladi deb taxmin qilingan edi. Biz allaqachon birinchi yarim yillikda
turistlar soni 3.5 million kishidan oshganini ko’rmoqdamiz, shuning uchun yil
oxiriga kelib bu ko’rsatkich 6,4 milliongacha ko’payishini kutmoqdamiz 2
.
Turistlarni jalb qilishning yana bir muhim sohasi - bu Angliya Premer-ligasi
orqali turistik brendni reklama qilish va yetakchi tennischilar bilan hamkorlik
qilish. Bundan tashqari, O’zbekiston xalqaro aviatsiya forumini o’tkazadi va
u y erdagi eng katta arzon aviakompaniyalarni mamlakatga havo qatnovini
2
Uzbektourism.com

arzonroq qilish uchun taklif qiladi. Chakana agentlar bilan bir qatorda tovar
o’tkazish kanalida ulgurjichilar ham muhim rol o’ynaydi. Bu tijoriy vositachilik
korxonalari tovarlar (xizmatlar)ni sotib olish va ularni chakana savdo tarmoqlari
orqali sotish bilan shug’ullanadi. Turizm sohasida ko’proq ulgurji sotuvchi
turoperator hisoblanadi. Unga turistik xizmatlar bozorini shakllantirishda alohida
o’rin
ajratiladi.
Turoperatorlar faoliyati bosh yo’nalishi ommaviy iste‘mol talablariga
mo’ljallangan turistik mahsulotlar ishlab chiqarishga qaratilgan. Ulgurjichilar
seriyali xizmatlarni yig’ib komplektlashadi. Ularni safar marshrutlarini
standartlash, dasturlar va kompleks xizmat ko’rsatish yo’li bilan turistlarga yagona
paketda (pekij-turlar) sotadilar. Bu esa ularga bozorga raqobatbardosh takliflar
bilan chiqishga imkon beradi. Turoperatorlar tomonidan tashkil qilingan xizmat
ko’rsatish turlari uzoq yillar davomida sezilarli o’zgarishlarga duch keldi. Xizmat
to’plamlari ular tomoniga kamayayotgan pekidj – turlar evolyusiyasi ro’y
berayapti. Bir tomondan turistik firmalarni bu qisqartirishga o’tkir raqobat majbur
yetayapti. Mijoz uchun kurashda har bir turoperator jalb qiladigan narxlarni
belgilashga intiladi. U paketdan ayrim xizmatlarni chiqarib tashlaydi. Bu bilan
arzon safar tasavvurini uyg’otadi. Masalan, ko’pchilik firmalar o’zlari sotayotgan
safarlarda faqat marshrut bo’yicha joydan-joyga olib borish va aeroportdan
(vokzaldan) mehmonxonaga va yana orqaga transferni saqlaydi. Boshqa xizmatlar
(ovqatlanish, ekskursiya, bagajni olib borib berish va boshqlar.) ni turistlar safar
chog’iga qo’shimcha pul to’lash orqali olishadi. Natijada sayohatchilarning asosiy
va qo’shimcha xizmatlarga xarajatlari 60 ga 40 nisbatga keladi. Bunday
proporsiyaga turgan gap turizm infrstrukturasi yuksak rivojlangan sharoitda (kofe,
barlar, attraksionlar, kazino va boshqlar.) gina erishiladi. Turoperator xizmatlar
yetkazib beruvchilar bilan shartnomalar bo’yicha va turistlar ehtiyojlariga mos
ravishda turlar komplektatsiyasi bilan shug’ullanadigan turistik firma(tashkilot)dir.
Turoperator - bu turistik paket ishlab chiqaruvchidir. U turistik yo’nalishlar ishlab
chiqish va turlar komplektatsiyasi bilan shug’ullanadi, ularning amal qilishini
ta‘minlaydi, reklamani tashkil qiladi, bu yo’nalishlar bo’yicha narxlarni hisoblaydi,

turlarni to’g’ridan-to’g’ri yoki turistik agentliklar vositasida turistlarga sotadilar.
Turoperator turistlarni turli turistik xizmatlardan tanlash imkonini ta‘minlab
beradi va bir vaqtning o’zida boshqa shahar va joylarda xizmat ko’rsatishga
buyurtma berish vazifasini o’z zimmasiga olib osonlashtiradi.
Turoperatorlar turizm industriyasida maxsus rolni bajaradilar. Ular
turmahsulotlarni (joylarni-samolyotda, nomerlarni-mehmonxonada) sotib oladilar,
turistik xizmatlar paketini shakllantiradilar va foyda olish maqsadida turli to’g’ri
yoki bilvosita foydalanuvchilarga (turistlarga) sotadilar. Turoperator turistik
xizmatlarni alohida ham sotishi mumkin. Bu foyda olish, yoki zaruriyat yuzasidan
qilinadi. Masalan, imtiyozli narxlarda sotib olingan samolyotdagi joylar sonini
to’ldirish uchun u chiptalarni ham sotishi mumkin va bunda u vositachi sifatida
keladi.
Birinchi holda, ya‘ni, turoperator paket shakllantirayotganda u turmahsulotlar
ishlab chiqaruvchisi sifatida faoliyat yuritadi. Ikkinchi holda, ya‘ni, turoperator
xizmatlarini alohida sotayotganda turistik xizmatlarning ulgurji dileriga aylanadi.
Bu holat turoperator ishlab chiqaruvchidan turistik paketni shakllantirish uchun
keragidan ortiqcha turistik xizmatlar sotib olganda bo’lishi mumkin. Bundan
tashqari, hozirda ommaviy (ko’p) sotib olgani uchun mehmonxonalar va xizmatlar
y etkazib beruvchilar orasida tegishli imtiyozlarga ega bo’lgan maxsuslashgan
ulgurji turoperatorlari mavjud. Turoperatorning yana bir ahamiyatli jihati shundaki,
u turistlar uchun iqtisodiy qulay bo’lgan turistik paketlarni shakllantirish uchun
oladigan xizmatlarining narxi o’zgarishidan kafolatlana olish qobiliyatiga ega.
Ulgurji turoperator narxlari har doim mehmonxonalar narxlaridan arzon bo’ladi.
Ammo baribir turoperatorlar mahsulotlarning keng ko’lamining ulgurji
sotuvchisi sifatida emas, balki yangi mahsulotlar ishlab chiqaruvchi sifatida ko’rib
chiqish lozim. Shunda u haqiqatga to’g’ri bo’ladi, turoperatorning asosiy faoliyati
turlar yoki turpaketlarni shakllantirishdan iboratdir.
Turoperatorlar va turagentlar hamkorligi har ikkala tomonga manfaat
keltiradi. Turoperatorda mavjud tarmoqlangan kontragentlik tarmog’i unga turistik
safarlarni sotish hajmini o’stirishga imkon beradi, yangi bozorga chiqadi, jumladan

chiqish turizmining provinsial bozoriga kirib boradi. Bu bilan o’z xodimlarini
ta‘minlash xarajatlarini, ijara binolarini, ularni uskunalarini tejaydi. O’z navbatida
turagent safarlarni oxirgi iste‘molchisiga sotib bergani uchun vositachiligiga
komission mukofat oladi. Uning hajmi odatda sotilgan turistik mahsulot bahosiga
nisbatan foiz hisobida aniqlanadi va 10 % ni tashkil qiladi. U ko’paytirilishi ham
mumkin (masalan, kelishilgan hajmdan ko’proq turistik xizmat sotilganda).
Komission mukofat turagentlikning asosiy daromad manbai bo’lib xizmat qiladi.
Turmahsulot
iste‘molchilari
(turistlar ) Chakana
turagent liklar Turoperator
- turmahsulot
yaratuvchi Tur
xizmatlar
y etkazib
beruvchi
lar
1-chizma.Turoperator va turagentlikning turistik bozordagi o’rni
29-modda. Turoperatorlar hamda turagentlarning huquq va
majburiyatlari
Turoperatorlar va turagentlar o‘z vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga
ega:
turning davomiyligi va yo‘nalishini, xizmat ko‘rsatish shartlarini, transportda
xizmat ko‘rsatish turini, turistning, ekskursantning xavfsizligini hamda ularning
mol-mulki muhofaza qilinishini ta’minlash choralarini turistning va ekskursantning
roziligi hamda xohishiga ko‘ra o‘zgartirish;
turistning va ekskursantning roziligi bilan ularni tur boshlanishidan kamida
yigirma kun oldin bu haqda xabardor etish sharti bilan turning shartlashilgan
qiymatini ko‘paytirish;
xizmatlar ko‘rsatishning imkoni bo‘lmaydigan fors-major holatlar yuzaga
kelgan taqdirda, shuningdek guruh tuzish uchun zarur bo‘lgan turistlar va
ekskursantlarning talab qilinadigan soni yig‘ilmagan taqdirda, turistik xizmatlar
ko‘rsatish shartnomasini bekor qilish, bu haqda turistlar va ekskursantlar tur
boshlanishidan kamida yigirma kun oldin xabardor etilishi kerak;

turistlar, ekskursantlar yoki turizm sohasi subyektlari tomonidan yetkazilgan
zararning o‘rni qoplanishini va ma’naviy ziyon kompensatsiya qilinishini talab
qilish.
Turoperatorlar va turagentlar:
turistlar va ekskursantlarga turistik xizmatlar ko‘rsatish shartnomasida
shartlashilgan xizmatlar ko‘rsatilishini ta’minlashi;
turistik xizmatlar ko‘rsatilmagan yoki ular to‘liq bo‘lmagan hajmda
ko‘rsatilgan yoxud lozim darajada sifatli ko‘rsatilmagan taqdirda turistlar va
ekskursantlarga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplashi hamda ma’naviy ziyonni
kompensatsiya qilishi;
turistlar va ekskursantlarga turni tashkil etish, ularning huquq va
majburiyatlari to‘g‘risida to‘liq axborot taqdim etishi 3
turistik resurslarning saqlanishiga ko‘maklashishi;
Turoperator har doim sotish uchun turmahsulot zahirasiga ega bo’ladi,
turagent bo’lsa mijoz sotib olish istagini bildirgan holdagina ma‘lum xizmatlarni
talab etadi. Biroq amaliyotda ba‘zan turoperator va turagent orasidagi farqni ajratib
bo’lmaydi, chunki har ikkalasi o’xshash vazifalarni hal qilishlari mumkin.
Masalan, firma turoperator sifatida yo’nalishlar ishlab chiqishi, turistlar va boshqa
agentliklarga sotishi ham mumkin. Xuddi shu vaqtda aynan shu turistik tashkilot
turagent sifatida boshqa firmalardan xizmatlar sotib olishi va turistlarga sotishi
ham mumkin.
Turizm industriyasining shiddat bilan rivojlanishi, turizm bozorida
raqobatning yuzaga kelishi va kuchayishi - hammasi turoperatorlar strukturasiga
ta‘sir ko’rsatdi va ularning keyingi maxsuslashuvini qayta aniqlab berdi.
Turoperatorlar quyidagilarga ajratiladi:
Faoliyat turiga ko’ra:
1. Ommaviy bozor turoperatorlari. Ular ommaviy turizm joylariga
charter aviareyslardan foydalangan holda turpaketlar sotadilar.
3
29 -modda ikkinchi qismining oltinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 21-apreldagi O‘RQ-683-
sonli Qonuni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son)

2. Maxsuslashgan turoperatorlar - bozorning ma‘lum segmenti yoki
mahsulotiga maxsuslashgan turoperatorlardir. Bular o ’ z navbatida quyidagilar
bo ’ lishi mumkin:
 maxsus qiziqishlar turoperatorlari (masalan, sport-sarguzasht turizmi,
Afrikada safar uyushtirish va boshqalar);
 maxsus boriladigan joylar turoperatorlari (masalan, Angliya,
Fransiya va boshqa joylarga safarlar);
 ma‘lum mijozlar guruhi turoperatorlari (yoshlar, oilalar, ish
x odimlari va boshqalar);
 maxsus joylashtirish joylari turoperatorlari (dam olish uylari,
turbazalar va hokazo);
 ma‘lum transport turlaridan foydalanadigan turoperatorlar (teploxod,
poezd va boshqalar).
4-rasm.Turoperatorlikning faoliyati joyiga ko’ra turlari.
Bundan tashqari, turoperatorlarni Initsiativ va Retseptiv turoperatorlarga ham
bo’lish qabul qilingan.
Initsiativ turoperatorlar – bular turistlarni qabul qiluvchi (Retseptiv)
operatorlar yoki to’g’ridan-to’g’ri turistik korxonalar bilan shartnoma asosida
xorijga yoki boshqa regionlarga jo’natadigan operatorlardir. Bu operatorlarning
faqat o’zgalar turlarini sotish bilan shug’ullanadigan turagentlardan farqli tomoniMahalliy (ichki)turoperatorlar.Ular o'zi
yashayotgan mamlakat chegalari doirasida
yo'nalishlar bilan birgalikda turpaketlar tuzadilar .
Chiqish turoperatorlari turpaketlarni xorijiy
davlatlarga yo'naltiradilar.
Qabul qiluvchilar turoperatorlar. Ular turistlar
boradigan mamlakatda joylashgan bo'ladi va
ularga xizmat ko'rsatishadi.

ular BTT me‘yorlari bo’yicha kamida uchta xizmatlardan (joylashtirish, turistlar
transportirovkasi va yuqoridagi ikkitasidan boshqa istalgan xizmat turi) tashkil
topadigan turmahsulot komplektatsiyasi bilan shug’ullanishadi. Klassik Initsiativ
turoperator turli joylardagi mahalliy turoperatorlar xizmatlaridan foydalanib,
murakkab yo’nalishli turlarni shakllantiradi, sayohat boshlanadigan joyga borishni
va u y erdan qaytib kelishni ta‘minlaydi. Shu bilan birgalikda yo’nalish ichida
transport xizmati ko’rsatilishini tashkil etadi. Retseptiv turoperatorlar - qabul qilish
joyida qabul qiluvchi va xizmat etkazib beruvchilar bilan to’g’ridan-to’g’ri
shartnomalar asosida ish olib boradigan turoperatorlardir.
Real turizm tadbirkorligida, ko’pincha, turizm bozori uchun xarakterli
bo’lgan vazifalarning aralashuvi uchrab turadi. Turistik firma o’zining ba‘zi
mahsulotlariga nisbatan ham Retseptiv, ham Initsiativ turoperator, ba‘zi hollarda
esa boshqa turoperator tomonidan shakllantirilgan tayyor turlarni sotish bo’yicha
turagent sifatida ham kelishi mumkin.
"Turizm to’g’risida"gi Qonun bo’yicha o’z turistik mahsulotini
shakllantiradigan va unga o’z yo’llanmasini chiqaradigan turistik tashkilotgina
turoperator hisoblanadi. Bunday talablarni turfirma bajaradi. Yo’llanma turistlar
bilan qilinadigan bitimga rasmiy ilovadir (xizmat ko’rsatish joyiga ko’rsatiladigan
asosiy hujjat - vaucherdir).
Retseptiv turoperator qabul qilish uchun turlarni shakllantirish bilan
shug’ullanadi. Initsiativ maxsuslashgan turoperator, qoida bo’yicha, bir necha
punktlarda qabul qilishlardan mujassamlashtirib turlarni shakllantiradi. Bunga
misol qilib ijaraga olingan maxsuslashtirilgan transportdagi transturlarni olish
mumkin.
Turoperator buyurtma yoki inklyuziv tur bo’lishi mumkin bo’lgan (sotish
chog’ida o’zgarmaydigan, oldindan aniq bo’lgan xizmatlar to’plami) dasturlar
paketi, turpaket (pekidj-tur) tuzadi. Mos ravishda birinchisi xizmat ko’rsatish
variantlari bilan, ikkinchisi - variantlarsiz, xizmatlar kompleksning to’plami bilan
sotiladi. Bu qabul qilish imkoniyatlari va sayohatlar yo’nalishiga bog’liq.

O’zbekiston turizm sohasi rivojlanishida salmoqli salohiyatiga ega davlat. Bu
ko’plab noyob tabiat obyektlarining mavjudligi (ko’llar, tog’ cho’qqilari), boy
madaniy va tarixiy meros bilan ham bog'liqdir. Yildan yilga O’zbekiston
Respublikasiga xorijliklarning tashrifi ortib bormoqda. Oxirgi 15 yillikni oladigan
bo’lsak xorij fuqarolarining O’zbekistonga tashrifi 15,5 marta, yoki 2021-yildagi
1.8 mln kishidan 2023 yilda 6.6 mln kishiga yetgan. O’zbekiston fuqarolarining
chet ellarga tashrifi 2023 yilda 4 787,4 ming kishini tashkil etgan, bu 2022 yilga
taqqoslanganda 1,3 marta ko’p.
Turizm operatori – tijorat maqsadi uchun turizm mahsulotini realizatsiyasini,
uni taklif etuvchi, tayyorlash va rejalashtirishda bevosita ishtirok etuvchi turizm
bozorini faol subyektidir. Bu turoperator faoliyati yordamida vakolat imtiyoziga
ega xaridor agentlari nomidan turistik xizmatlarni bir necha muddat ilgari xarid
etish, bronlash, o’zlashtirish, turpaketlar hozirlash demakdir. Operator shunday
qilib, sayohatni murakkab tizimini inobatga olgan holda uni iste‘molchi bilan
bog’lovchi, turizm industriyasidagi suptuzilmani va korxona infratuzilmasi bilan
bevosita aloqador, to’g’ridan-to’g’ri xizmatlar ijrochisi (mehmonxonalar,
tashuvchilar, ekskursiya firmalari, sug’urta kompaniyalari, banklar va b.)
maqsadida turistlarga samarali xizmatlarni uyushtiruvchidir (transferlar, ekskursiya
dasturlari va b.).
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda har bir turoperatorning vazifasi
kelajakdagi sayohat tadbirini rejalashtirish, vaqtga uyg’unlashtirish, xizmat
arzlariga munosib ravishda jadval asosida sayyohlarga sifatli xizmat turini tashkil
etishdir. Aniq rejalashtirilgan sayyohlik tadbiri hech qachon kamchiliklar yo’l
qo’yilmaydigan xizmat turiga ehtiyoj sezadi. Sayyohlik xizmatlarini obdon
rejalashtirish malakali va tajribali turoperatorlarni samarali mehnati tufayli
erishiladi.
T uroperator vazifalariga quyidagilar kiradi:
1. Potensial turistlarning turlar va turistik dasturlarga bo’lgan
talablarini o’rganish.
2. Prespektiv xizmat ko’rsatish dasturlari, turlarni tuzish va ularning

turistlar talablariga mos kelishini aniqlash maqsadida bozorda aprobatsiyadan
o’tkazish.
3. Turlarga shartnoma asosida xizmatlar yetkazib beruvchilar
bilan quyidagicha hamkorlik qilish:
 zallari, parklar va boshqa joylarda turistlarga ekskursion xizmatlarni
ko’rsatishda;
 turli maishiy xizmatlar ko’rsatuvchi firmalar bilan ovqatlantirish
korxonalari bilan turistlarga ovqatlantirish xizmatini ko’rsatishda;
 transport korxonasi, firmasi va kompaniyalari bilan - turistlarga
 transport xizmatini ko ’ rsatishda;
 ekskursion firmalar, muzeylar, ko’rgazmalar turistlarga tegishli
xizmatlarni ko’rsatishlarida;
 sport inshootlari ma‘muriyati bilan turistlarning sport
inshootlaridan foydalana olishlarida;
 shou, kino, video, teatr korxonalari menejerlari bilan turistlarning
y erlarga borishlarida;
 qo’riqxonalar, bog’-xiyobonlar, ov va baliqchilik xo’jaliklari
direksiyasi bilan u joylarda turistlar dam olishini va ularga xizmat ko’rsatilishini
ta‘minlashda. mehmonxonalardan turistlarga yashash uchun joy berishda;
 4. Tur, transtur qiymatini hisoblash va bozor holatini hisobga olgan
holda narxlarni aniqlash. Turli tarkib klassik bo’yicha, turlar komplektatsiyasi
bo’yicha o’z xizmatlariga narx va tariflarni belgilash.
5. Tur yo’nalishi bo’yicha sayohat qilayotgan turistlarni barcha zarur
reklama-suvenir xarakteridagi materiallar, maxsus anjom va inventarlar bilan
ta‘minlash.
6. Yo’nalishda turistlar bilan aloqada bo’ladigan vazifalarni
bajaradigan kadrlarni tanlash, tayyorlash va belgilash, xizmat ko’rsatish
dasturlarining bajarilishini nazorat qilish va muvofiqlashtirish (gid-ekskursovodlar,
instruktorlar, animatorlar, metodistlar va boshqalarni).

7. Iste‘molchilarga o’z turistik mahsulotini y etkazish uchun reklama-
informatsion faoliyat.
8. Turagentlik tizimi orqali iste‘molchilarga turlarni yetkazish va
sotish 9.Xizmat ko’rsatishning sifati va ishonchliligini nazorat qilish.
10 .Xizmat ko’rsatish jarayonida turistlar bilan doimiy tezkor aloqa, paydo
bo’ladigan muammolarni hal qilish.
Turoperator turizm bozorida xizmatlar ishlab chiqaruvchilar va ulaming
iste‘molchilari (turistlar) orasidagi pozitsiyani egallaydi. Uning vazifasi alohida
ishlab chiqaruvchilar xizmatlarini, ham asosiy xizmatlar, ham qo’shimcha
xizmatlar sifatidagi turmahsulotni kompleks ko’rinishida iste‘molchilarga yetkazib
berishdan iborat.
3. Mamlakatimizda turoperatorlik xizmati holati va tahlili
So’nggi yillardagi har xil siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlarga
qaramay, mamlakatimizdagi turizm sohasi yildan-yilga barqaror ravishda
mahsulotlar va xizmatlar ishlab chiqarishni ko’paytirib borayotgan xalq xo’jaligi
tarmog’i bo’lib qolmoqda. Bunday tendensiyani BTT tomonidan qilingan hisob-
kitoblar ham tasdiqlaydi. Bunday hisob-kitoblar taqdim etilgan turistik
xizmatlarning ko’p yillik hisobot ma‘lumotlari asosida amalga oshirilgan. Tahlil
natijalari mutaxassislarga turistik xizmatlarning hajmi, demakki ulardan olinadigan
daromadlar hajmi ham kelgusida ortadi, deya bashorat qilishlariga imkon
bermoqda.
O’zbekiston katta turistik salohiyatga ega va jahon turistik bozorida o’z
mavqei bor mamlakat. BTT ma‘lumotlariga qaraganda, 2023-yilda
O’zbekistondagi turistlar soni 6.6 mln. kishidan ortadi, turizmdan olinadigan
daromad esa 1.72 mlrd. AQSH dollariga y etadi.

5-rasm. 2016-2020-yillarda O’zbekistonga kelgan turistlarning
ko’rsatkichi.
Bu rasmda 2016-2020-yillarda O’zbekistonga tashrif buyurgan chet ellik
turistlar soni va mahalliy turistlar sonini ko’rishimiz mumkin. Bu yillarda turizm
sohasi rivojlanib ko’plab davlatlarga vizasiz rejim yo’lga qo’yilgan va turar joylar
soni oshirilgan.
O‘zbekiston turizm sohasi keyingi yillarda jadal rivojlanmoqda va
turoperatorlik xizmatlari bu sohaning muhim qismi hisoblanadi. Quyida
mamlakatimizdagi turoperatorlik xizmatlari holati va uning tahliliga oid
ma’lumotlar keltirilgan:
Turoperatorlik xizmatlari holati:
1. Hukumatning qo‘llab-quvvatlovi:
O‘zbekiston hukumati turizm sohasini rivojlantirishga katta e’tibor
qaratmoqda. Xususan, “Turizm tarmog‘ini rivojlantirish davlat dasturi” doirasida
turoperatorlik xizmatlariga qo‘shimcha imtiyozlar taqdim etilmoqda.
Vizalar soddalashtirilgan, E-viza tizimi joriy etilgan va ko‘plab davlatlar

uchun vizasiz rejim tatbiq qilindi.
"Ipak yo‘li turizm xalqaro universiteti" tashkil etilib, soha uchun malakali
kadrlar tayyorlanmoqda.
2. Turoperatorlik xizmatlarining turlari:
Ichki turizm: Mahalliy sayyohlar uchun tarixiy shaharlarga (Samarqand,
Buxoro, Xiva) sayohatlar tashkil qilinmoqda.
Kirish turizmi: Xorijiy sayyohlar uchun ekskursiyalar, madaniy va
gastronomik turlar taklif qilinmoqda.
Chiqish turizmi: O‘zbekiston aholisi uchun xorijga sayohatlarni tashkil
etuvchi turoperatorlar faoliyat yuritmoqda.
3. Soha ishtirokchilari sonining o‘sishi:
2023-yilda mamlakatda 1500 dan ortiq turoperator va turagentlar faoliyat
yuritgan. Ulardan ba’zilari xalqaro hamkorlikni yo‘lga qo‘ygan.
4. Texnologik rivojlanish:
Ko‘plab turoperatorlar onlayn bronlash tizimlari va mobil ilovalar orqali
xizmat ko‘rsatishni yo‘lga qo‘ydi.
Turizm uchun maxsus saytlar va platformalar (uzbekistan.travel kabi) faoliyat
yuritmoqda.
Tahlil:
1. Ijobiy jihatlar:
Turizm sohasida davlat tomonidan imtiyozlarning taqdim etilishi
turoperatorlar faoliyatini qo‘llab-quvvatlamoqda.
Transport infratuzilmasining yaxshilanishi (tezkor poyezdlar, xalqaro reyslar
ko‘payishi) xizmat sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Madaniy va tarixiy meros ob’ektlarining ta’mirlanishi va rivojlantirilishi
sayyohlar oqimini oshirmoqda.
2. Muammolar:
Turoperatorlar orasida raqobat past darajada bo‘lib, xizmatlar bir xil taklif
qilinmoqda.
Ayrim hududlarda turizm infratuzilmasi yetarlicha rivojlanmagan.

Sayyohlarga xizmat ko‘rsatishda kadrlarning malakasi va xorijiy tillarni
bilishi yetarli darajada emas.
3. Tavsiya va imkoniyatlar:
Turoperatorlar uchun raqamli texnologiyalarni kengroq joriy etish, masalan,
virtual sayohat xizmatlarini yo‘lga qo‘yish.
Kam rivojlangan hududlarda turizmni rivojlantirish uchun mahalliy
turoperatorlarni qo‘llab-quvvatlash.
Turoperatorlik xizmatlarini diversifikatsiya qilish, masalan, ekologik turizm
yoki tog‘ turizmi kabi yo'nalishlarni rivojlantirish.
4. Turoperatorlik xizmati rivojlangan xorijiy davlatlar tajribasi
Turoperatorlik xizmatlari rivojlangan xorijiy davlatlar tajribasi O‘zbekiston
uchun qimmatli namuna bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Quyida dunyoning turizm
sohasida yetakchi davlatlari — jumladan, Fransiya, Turkiya, Ispaniya, Singapur va
boshqa mamlakatlarning turoperatorlik xizmatlari rivoji bo‘yicha tajribasi tahlil
qilinadi.
Fransiya dunyodagi eng mashhur sayyohlik yo‘nalishlaridan biri bo‘lib,
turoperatorlik sohasida katta tajribaga ega. Ushbu tajriba ko‘plab sohalarda,
jumladan, sayyohlik mahsulotlarini yaratish, mintaqaviy turizmni rivojlantirish va
xalqaro hamkorlikda o‘z aksini topgan. Quyida Fransiyadagi turoperatorlikning
asosiy jihatlari keltirilgan:
1. Fransiyada turoperatorlikning umumiy ko‘rinishi
Turizmning ahamiyati: Fransiya har yili qariyb 90 million sayyohni qabul
qiladi. Bu mamlakatni sayyohlar soni bo‘yicha dunyo yetakchisi qiladi.
Parij – tarixiy va madaniy yodgorliklar (Eyfel minorasi, Luvr muzeyi, Versal
saroyi).
Fransiya Rivyerasi – hashamatli dam olish maskanlari (Kan, Nitsa, Monako).
Bordo va Burgundiya – vino turizmi.
Alp tog‘lari – qishki sport va ekoturizm.Provans va Normandiyada –

gastronomik va tarixiy turizm.
2. Turoperatorlik faoliyatining xususiyatlari
Fransuz turoperatorlari maxsus tematik turlarni taklif qilishadi, masalan,
san’at, gastronomiya yoki vinochilar turlari.
Individual talablar asosida xizmat ko‘rsatish: VIP xizmatlar, oilaviy turlar,
sog‘liqni saqlash yo‘nalishidagi kabi.
Onlayn bronlash tizimlari keng rivojlangan (masalan, Amadeus, Travelport).
Ko‘p turoperatorlar oilaviy biznes sifatida boshqariladi.
Mahalliy turistik agentliklar mintaqaviy xizmatlarni taklif qiladi.
3. Turoperatorlarning turlari
Xalqaro turoperatorlar: "TUI France", "Kuoni", "Thomas Cook" kabi
kompaniyalar Fransiyada faoliyat yuritadi.
"GetYourGuide", "Viator" va "Expedia" kabi onlayn xizmatlar Fransiyada
mashhur.
4. Turizmni boshqarish va rivojlantirish.
Fransiya Turizm Agenti (Atout France) mamlakatda turizmni boshqarish va
turoperatorlar bilan hamkorlik qiladi.
Turizm sohasini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, marketing kampaniyalari va
xalqaro ko‘rgazmalarda ishtirok etish tashabbuslarini qo‘llaydi.
Fransiya ekologik turizmni rivojlantirishda ham faol.
Turoperatorlar ekologik sertifikatlash standartlariga rioya qilishadi.
5. Fransiya tajribasidan o‘rganish mumkin bo‘lgan jihatlar
Innovatsion xizmatlar: Yangi texnologiyalarni joriy qilish orqali sayyohlarga
qulaylik yaratish.
Diversifikatsiya: Turizm mahsulotlarini xilma-xillashtirish.
Marketing strategiyalari: Mamlakatni jahon bozorida faol reklama qilish.
Mahalliy aholi bilan ishlash: Mahalliy jamiyatlarni turizm faoliyatiga jalb
etish. Fransiyaning turoperatorlik sohasidagi tajribasi o‘zining boyligi va xilma-
xilligi bilan ajralib turadi. Bu mamlakatda turizm sanoati faqat sayyohlar oqimini
oshirish emas, balki madaniyat, gastronomiya va innovatsiyalarni global darajada

targ‘ib qilishning muhim qismiga aylangan.
2.Turkiya: Regional yetakchi.
To‘liq paketlar: “All-Inclusive” xizmatlari Turkiya turoperatorlik
xizmatlarining asosiy xususiyati hisoblanadi.
Xalqaro reklama kampaniyalari: Turkiya xalqaro reklama va marketingga
katta e’tibor qaratadi, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlarda.
Ichki tarmoqlarning kengligi: Mahalliy turoperatorlar nafaqat xorijiy, balki
mahalliy sayyohlarga ham qaratilgan xizmatlarni taklif qiladi.
Sayyohlik hududlarining rivojlanishi: Plyaj zonalari, tarixiy shaharlar va tog‘
kurortlari alohida rivojlantirilgan.
O‘zbekiston uchun saboq: Plyaj va tog‘ turizmi yo‘nalishlarini rivojlantirish,
ichki va tashqi reklama kampaniyalariga e’tibor qaratish lozim.
3. Ispaniya: Turizm giganti
Tajribasi:
Tematik yo‘nalishlar: Ispaniya turoperatorlari flamenco, futbol, festivallar,
madaniy obidalar va gastronomiya asosida turlarni ishlab chiqadi.
Infratuzilma sifati: Zamonaviy transport tizimi (tezkor poyezdlar, aeroportlar)
sayohatni qulay qiladi.
Regional turizmni rivojlantirish: Kichik shahar va qishloqlarni ham turistik
yo‘nalish sifatida rivojlantirish bo‘yicha dasturlar amalga oshirilmoqda.
Ekologik turizm: Ispaniyada ekologik va agrar turizm yo‘nalishlari jadal
rivojlanmoqda.
O‘zbekiston uchun saboq: Kichik shaharlarda turizmni rivojlantirish, ekologik
turizmni ilgari surish va madaniy tadbirlarni tijoratlashtirish.
4. Singapur: Innovatsiyalar va raqamlashtirish markazi
Tajribasi:
Raqamli xizmatlar: Singapurda turoperatorlar AR/VR (haqiqatni kengaytirish
va virtual haqiqat) texnologiyalarni turizmda faol qo‘llaydi.
Chakana turizm: Turoperatorlar xarid qilish turlarini tashkil qiladi, chunki
Singapur "duty-free" savdo bilan mashhur.

Mavjud maydonlarni samarali ishlatish: Kichik hududda boy madaniy va
o‘yin-kulgi infratuzilmasi yaratilgan.
Yuqori xizmat sifati: Xalqaro me’yorlarga mos xizmat ko‘rsatish bo‘yicha
maxsus dasturlar mavjud.
O‘zbekiston uchun saboq: AR/VR texnologiyalarini joriy qilish, xalqaro
xizmat standartlarini qo‘llash va xarid turizmini rivojlantirish.
5. Yaponiya: Madaniy va texnologik uyg‘unlik
Tajribasi:
Mahalliy madaniyat targ‘iboti: Yaponiya turoperatorlari an’anaviy san’at,
oshxona va festivallarni ko‘rsatishga asoslangan turlarni taklif qiladi.
Texnologiyalarni joriy qilish: Onlayn xizmatlar, mobil ilovalar va
avtomatlashtirilgan turistik xizmatlar keng qo‘llaniladi.
Ekoturizm va milliy bog‘lar: Tabiiy resurslarni saqlab qolish orqali turizmni
rivojlantirishga katta e’tibor qaratiladi.
Xalqaro reklama: Turizm uchun maxsus brendlash amalga oshirilgan
(masalan, "Japan. Endless Discovery").
O‘zbekiston uchun saboq: Madaniy meros va milliy qadriyatlarni turizm
brendi sifatida targ'ib qilish.
5. O’zbekistonda turoperatorlik xizmatini rivojlantirish
istiqbollari:muammo va yechimlari
O‘zbekistonda turoperatorlik xizmatini rivojlantirish dolzarb masalalardan
biri bo‘lib, bu soha iqtisodiy o‘sish, turizm salohiyatini oshirish va xalqaro bozorda
mamlakatning raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekistonda turoperatorlikni rivojlantirish katta salohiyatga ega. Bu
mamlakatning boy tarixiy va madaniy merosi, turizm infratuzilmasini
takomillashtirish bo‘yicha davlat sa’y-harakatlari va xalqaro bozorda qiziqishning
oshib borishi bilan bog‘liq. O‘zbekistonda turoperatorlik sohasida imkoniyatlar
keng. Boy madaniyat, tabiat va davlat qo‘llab-quvvatlovi ushbu sohani jadal
rivojlantirish uchun mustahka m asos yaratadi. To‘g‘ri strategiyalar bilan bu soha

nafaqat iqtisodiy rivojlanishni, balki mamlakatning xalqaro obro‘sini ham oshirishi
mumkin.
Quyida ushbu sohaning istiqbollari, muammolari va ularni hal qilish yo‘llari
haqida batafsil ma’lumot keltiriladi:
Rivojlantirish istiqbollari:
1. Boy madaniy va tarixiy meros: Samarqand, Buxoro, Xiva kabi tarixiy
shaharlar xalqaro sayyohlarni jalb qilishda katta potensialga ega.
2. Tabiiy salohiyat: Tog‘-chang‘i kurortlari, cho‘l hududlari, ekologik turizm
va milliy tabiat bog‘lari sayyohlar uchun qiziqarli yo‘nalishlar hisoblanadi.
3. Davlat qo‘llab-quvvatlashi: Turizmni rivojlantirish davlat strategiyalarida
ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lib, qator imtiyozlar va dasturlar joriy etilgan.
4. Transport infratuzilmasi rivojlanishi: Yangi xalqaro aeroportlar, tezkor
poyezd yo‘nalishlari va avtomobil yo‘llari tarmog‘ining kengayishi.
5. Texnologik imkoniyatlar: Raqamli platformalar orqali turoperatorlik
xizmatlarini globallashgan turizm bozoriga olib chiqish imkoniyati.
Muammolar:
1. Malakali kadrlar yetishmovchiligi: Turoperatorlar orasida zamonaviy
texnologiyalar va marketing vositalaridan foydalanishni biladigan mutaxassislar
kam.
2. Marketingning sustligi: O‘zbekiston turizm brendi xalqaro bozorda yetarli
darajada targ‘ib qilinmagan.
3. Qo‘shimcha xizmatlarning cheklanganligi: Sayyohlar uchun kompleks
xizmatlar (yo‘lovchi tashish, ekskursiyalar, o‘yin-kulgi) tizimi to‘liq
rivojlanmagan.
4. Transport narxlarining yuqoriligi: Ichki va xalqaro transport xizmatlari
narxi ba’zan raqobatchi davlatlarga nisbatan yuqori bo‘ladi.
5. Qonunchilikdagi murakkabliklar: Turoperatorlik faoliyati uchun litsenziya
olish va soliq tizimi ba’zan murakkab va qimmatga tushadi.
Yechimlar:
1. Kadrlarni tayyorlash va qayta o‘qitish: Turizm oliy ta’lim muassasalarida

turoperatorlik bo‘yicha maxsus dasturlarni joriy qilish va xorijiy ekspertlarni jalb
etish.
2. Raqamli xizmatlarni kengaytirish: Elektron vizalar, mobil ilovalar va
onlayn bronlash tizimlarini takomillashtirish.
3. Marketing strategiyalarini kuchaytirish: Ijtimoiy tarmoqlar, xalqaro
ko‘rgazmalar va media orqali mamlakatning turistik salohiyatini targ‘ib qilish.
4. Transport infratuzilmasini subsidiyalash: Ichki va xalqaro transport
narxlarini pasaytirish uchun davlat subsidiyalarini ajratish.
5. Qonunchilikni soddalashtirish: Turoperatorlik xizmatlariga oid
litsenziyalarni olish jarayonini osonlashtirish va soliq yukini kamaytirish.
6. Mahalliy tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash: Turoperatorlik xizmatlarini
rivojlantirish uchun imtiyozli kreditlar va grantlar ajratish.
Ushbu choralar amalga oshirilsa, O‘zbekiston turoperatorlik xizmatlarining
raqobatbardoshligi oshib, mamlakat turizm sohasida yetakchi hududlardan biriga
aylanishi mumkin.

Xulosa
Xulosa qilib aytganda, mamlakatimizda turizmni rivojlantirish bo’yicha
o’zgarishlar va jahonga tanitish bo’yicha bo’layotgan katta o’zgarishlar va
muvaffaqiyatlarni qisqa muddat ichida ko’rib kelmoqdamiz. Bu o’zgarishlar
albatta mamlakatimizdagi turizm sektoridagi yangiliklar va har bir tarmoqlardagi
faol jarayon amalga oshirilmoqda.
O’zbekiston turizmni rivojlantirishni faollashtirishga yordam beradigan asosiy
tturizm yo’nalishlari keyingi paytlarda kengaymoqda. Turistik biznesning tarkibiy
qismi sifatida ko’ngil ochar, ommaviy tadbirlar sohasining iqtisodiy samaradorligi
ko’rsatkichlari jahon tajribasida yuqori ko’rsatkichlarni egallab kelayotgani yaqqol
misoldir.
Zamonaviy sayyohlikning eng muhim muammosi mamlakatlarda sayyohlik
samaradorligini oshirishdir. Jahon turizmini rivojlanishning ta’sirlari va tahlili
shuni ko’rsatadiki, turizmni samaradorligi asosan yuqori daromadli va obro’li,
ko.ngil ochar ommaviy tadbirlarni tashkil etish sohasining shakllanishiga bog’liq
ekan.
O’zbekiston Respublikasi hukumati turizmni rivojlantirishga katta ahamiyat
berayotgan bir vaqtda, xizmat ko’rsatish turlarini rivojlantirish bo’yicha butun
dunyoda amalga oshirilayotgan boshqaruv uslublari va xizmat ko’rsatish turlari
yaxshi qo’llanilsa , turizmni asosiy valyuta manbalaridan biriga aylantirish
mumkin bo’ladi.
Turizm sohasi bilan birgalikda turoperatorlik ham rivojlanib kelmoqda.
Turoperatorlik sohasi bo’yicha mamlakatimizda kadrlar soni kam, buning uchun
imtiyozlar va grandlar ko’paytirilsa buning yechimi topiladi. Mamlakatimizda
ko’plab turizmning turlari hali ochilmagan va bazilari rivojlanmagan bularni
reklama qilib , turistlar jalb qilinsa mamlakat iqtisodiyotiga katta foyda bo’ladi.
Chet el tajribalaridan foydalangan holda turizmni rivojlanib bormoqda.
Turoperatorlik faoliyatini rivojlantirish uchun malakali kadrlarni ko’oaytirish va
reklama sohasini kengaytirish kerak. Chet davlatlardan kadrlar olib kelinib
o’zimizda ko’paytirish lozim.

Mamlakatimizda ish o’rinlarini yaratish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish,
hududlarni jadal rivojlantirish, valyuta tushumlarini ko’paytirish aholi daromadlari
va turmush darajasini oshirish kabi eng muhim ijtimoiy-iqtisodiy vazifalarni yaqin
istiqbolda hal qilish uchun keng salohiyatga ega bo’lgan turizm sohasini
rivojlantirish borasida izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Turizmda turoperatorlikni rivojlantirish uchun avvalambor bu sohaga oid
yetuk kadrlar masalasini hal qilish lozim. Chet davlatlar tajribasini qo’llagan holda
turoperatorlikni rivojlantirish kerak, nafaqat turoperatorlik balki turagentlik va
turizm sohasini o’zini ham rivojlantirish turizmni alohida vazirlikka o’tkazish
kerak. Turizmni asosiy yo’nalishi bu turoperatorlik bo’lib, buni rivojlantirish
uchun ko’plab grandlar ajratish lozimdir.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
1. “Turizm to’g’risida’’gi O’zbekiston Respublikasining Qonuni.
O’zbekistonning yangi qonunlari.T.:Adolat, 2016, 131-140 b.
2. “Buyuk Ipak yo’li” ni qayta tiklashda O’zbekiston Respublikasining
ishtirokini avj oldirish va respublikada Xalqaro turizmni rivojlantirish borasidagi
chora-tadbirlar to’g’risidagi’’ O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1995-yil 2-
iyundagi 1162-raqamli Farmoni.
3. Mirziyoyev Sh.M Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini
birgalkda barpo etamiz.
4. O’zbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlantirishni
ta’minlash chora-tadbirlari to’g’risidagi’’ O’zbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni.
5. Sayfutdinov Sh.S.,Nurfayziyeva M.Z. Turoperatorlik faoliyati O’quv
qo’llanma. – T.: «IQTISODIYOT», 2019. – 267 b.
INTERNET SAYTLARI:
1. www.world-tourism.org
2. kun.uz
3. LEX.UZ
4. Gazeta.uz

Turizm xizmatlari bozorida turoperatorlik xizmatlarining o‘rni va vazifalari

Купить