Уста Олим Комилов ва Илҳомжон Икромов асарлари Доира йўналиши - Музыка - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Музыка

Уста Олим Комилов ва Илҳомжон Икромов асарлари Доира йўналиши

Купить

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАДАНИЯТ ВА СПОРТ ИШЛАРИ ВАЗИРЛИГИ ҚАРШИ САНЪАТ КОЛЛЕЖИ “ ТАСДИҚЛАЙМАН ” “ КЕЛИШИЛДИ ” Қарши санъат коллежи Касбий таълим бўйича директор директори __________ Д.Мадиев ўринбосари __________ Қ.Ғоппоров “___” ______________ 2016 йил. “___” ______________ 2016 йил. “ АНЪАНАВИЙ ИЖРОЧИЛИК КАФЕДРАСИ ” “Доира” мутахассислиги, III- босқич, 20- гурух ўқувчиси ЖЎРАЕВ ШАҲБОЗ ТЎРА ўғлининг Давлат имтихони дастурлари мавзусидаги Малакавий иш рахбари: _________ Ҳ.Мухаммадиев. “___” ______________ 2016 йил. Қарши 2016 - йил.

МУНДАРИЖА I- Уста Олим Комилов асари “Катта ўйин” 1. Уста Олим Комилов ижоди хақида қисқача маълумот....................... 2- 4 бетлар. 2. Асарнинг тахлили......................................................................................... 5 - бет. 3. Асардан нумуна 1-2 бет нусха ва ижро жараёнидан расм....................... 6 - 8 бетлар. II- Илҳомжон Икромов асари “Сарбоз” 1. Илҳомжон Икромов ижоди хақида қисқача маълумот........................... 9-10 бетлар. 2. Асарнинг тахлили.......................................................................................... 11- бет. 3. Асардан нумуна 1-2 бет нусха ва ижро жараёнидан расм..........................12-13 бетлар. III- Уста Олим Комилов асари “Довул” 1. Уста Олим Комилов ижоди хақида қисқача маълумот.........................

I- Уста Олим Комилов асари “Катта ўйин” I- 1. Уста Олим Комилов ижоди хақида қисқача маълумот. Уста Олим Комилов халқ созандалари орасида машхур созандалардан бири. Деярли умрининг ярим асрга яқин даврини халқ санъатини ўрганиш ва ривожлантиришга бағишлаган. Миллий чолғуларимиздан Чанг ва Доира чолғусини жуда яхши ўзлаштирган эди. Доира чолғу ижрочилигини мукаммал даражага олиб келиб, чолғу учун кўплаб асарлар яратган. Устозлик тизимини йўлга қўйгани холда, Ўзбек мусиқасидаги бой ва ранг- баранг рақс усулларини тўплашда ўзининг улкан ҳиссасини қўшган. Доира ва рақс санъатини асосчилари Ўзб халқ артисти, мехнат қахрамони 1935- йилда Лондонда халқаро фолклор санъати фестивали олтин медал нишондори Уста Олим комилов, Давлат мукофоти лаурияти Тамара Хоним. 29-30 йиллар биринчи бор доира усулла

даврларда эл орасида машхур бўлган яллачи Салом хола билан танишади. Шу инсон Уста Олим Комиловни Доира ижрочилигига иқтидори борлигини сезади ва ўзи билан тўй маросимларга бирга олиб боради. Тўй маросимларга бориш Уста Олим Комиловга ҳақиқий амалиёт вазифасини ўтайди ҳамда Доирани якка холда ижро этишни ўрганади. Тиришқоқлиги ва мехнатсеварлиги оқибатида доира ижрочилигида моҳирлик даражасига эришади. Доиранинг турли услубларда чалишни замонасининг машхур санъаткори, Марғилонлик устоз доирачи Мухаммадсаид отадан ўрганади. Доира чолғуларидан ташқари Мухаммадсаид отадан у чанг ва ноғора чолғуларини чалишни ўрганади. Шундан сўнг турли корхоналарда мусиқа тўгараклари очади ва иқтидорли ёшларни мусиқага ўргатиш вазифаси билан хам шуғулланади ва кўплаб шогирдлар тайёрлашга эришади. Ўша даврлард

бошлаган эди. Бу усулларни биринчи устози Мухаммадсаид ота, хамда Юсуфжон қизиқ Шакаржоновдан эшитиб ўрганган эди. Натижада кўпгина усулларни тўплашга эришади. Бу усулларни жамлаб, усуллар тўпламини яратишга харакат қилади. Бу асарлар бора- бора Уста Олим Комилов тўплаган асарлар деб юритилади. Уста Олим Комилов Тамарахоним билан машхур “Занг”, “Гулойим”, “Садр” каби доира усул термаларини яратган эди. Бу термалар асосида янги Ўзбек рақслари майдонга келди. Мусиқали драма театри ва опера жанрларида хореографик чекинишлар мавжуд. Ана шу бўлимларда доира жўрлигида рақсга тушиш санъати анъанага айланиб қолди. Уста Олим Комилов яратган хореографик композициялар В.Успенский билан Г.Мушелнинг “Фарход ва Ширин”, Р.Глиэр билан Ф.Содиқовнинг “Гулсара” каби мусиқали драмаларини яратиши ва сахнага қў

I- 2. “Катта ўйин” асарининг тахлили. Уста Олим Комиловнинг “Катта ўйин” асари доира ва рақс учун халқ усуллари асосида яратилган. Машхур раққосалар Тамарахоним ва Мукаррама Турғунбоевалар ижросида бу асар ўз даврининг машхур асарлари ҳисобланган. Москва шахрида 1930- йилда ўтказилган Бутуниттифоқ халқ ижодий олимпиадасида асарнинг намойиши мувафақиятларга эришган. Асар хажм жихатидан йирик асар бўлиб 4/3 саноғида ёзилган. Асар затактдан бошланади. иккинчи ва учинчи тактлар триолли ўн олтиталик ўттиз иккиталик ноталар билан бошланади. Учинчи такт асарни мустахкамлаш учун реприза билан такрорланади. Тўртинчи такт саккизталик ноталардаги, бешинчи такт саккизталик ноталардаги усулларда давом этади. Учинчи ва тўртинчи тактлар алохида- алохида реприза билан такрорланиб ижро этилади. Олтинчи ва

I – 3 “Катта ўйин” асаридан нусха -6-

I - Расм. III- босқич ўқувчилари ансамблида битирувчи ўқувчи чапдан биринчи Ш.Жўраев Доирада созандаларга жўр бўлмоқда. -8-

II- Илҳомжон Икромов мусиқаси “Сарбоз” II- 1. Илҳомжон Икромов ижоди хақида қисқача маълумот. Илҳомжон Икромов ўз ҳаёти ва ижоди давомида Доира чолғусида Ўзбекистон Давлат Консерваториясида ёш авлодларга таълим бериб келмоқда. У ўз иш фаолияти давомида жуда кўплаб шогирдлар тайёрлаб устозлик вазифасини бажариб келмоқда. У ўқувчилар учун техник синовлар учун кўплаб машқлар, академик консертлар учун бир қанча асарлар тайёрлаган. Машхур доирачилар Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Ғофур Иноғомов, Ўзбекистон халқ артисти Раҳим Исаҳўжаев, Ғофур Азимов, Ғофур Салихов, Авнер Бараев, Қаҳрамон Дадаев, Равшан Акбарбеков, Одил Камолхўжаев, Дадахўжа Соттихўжаев, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Тўйчи Иноғомовлар, Убай Хўжаев, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Учқун Алимухаммедов, Рустам Убай

уриб чалинувчи чолғу асбоблар группаси иштирокида ижро этилади. Доиранинг илгари нота ёзуви булмаган оғиздан- оғизга. 19- асрнинг 80- йиллари харбий капелмейстер А.Ф.Эйхгорн, 20- асрнинг 20-30 йилларида В.М.Беляев, В.А.Успенский, Н.Н.Миронов мусиқаларнинг ритмик томонини акс эттирганлар. Ўзбек халқи жуда қадим замонлардан буён доира чолғусини жуда ардоқлаб келмоқда. Ўтмишдан маълумки доира садолари остида сайиллар, томошалар, мусобақа курашлар, тўй- томошалар, байрамларга чорловлар амалга оширилган. Республикамизда доира ритмик усулини дунёга машхур қилишда ўз ҳиссасини қўшган Уста Олим Комиловнинг бой мероси хозирги кунгача ўрганувчилар учун дастур бўлиб хизмат қилмоқда. Машхур доирачилар Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Ғофур Иноғомов, Ўзбекистон халқ артисти Раҳим Исаҳўжаев, Ғофур А

-10- II- 2. “Сарбоз” асарини тахлили. Сарбоз асарининг саноғи 4/4 бўлиб ўртача тезликда МОДЕРАТО темпида ижро этилади. Асар саккизталик ноталар, ўн олтиталик ноталар билан алмашилиниб келадиган усуллардан иборат бўлиб, триоллар билан бойитилади. Асарнинг биринчи ва иккинчи тактлари реприза билан такрорланиб, иккинчи такт охирида кейинги усулга ўтиш олидан усул озгина ўзгаради. Учинчи ва тўртинчи тактлар хам реприза билан такрорланиб, тўртинчи такт охири кейинги усулга утиш олдидан ўзгариб келади. Бешинчи тактдан саноғ 8/6 га ҳамда усул хам ўзгаради. Бешинчи тактни олтинчи такт усули тўлдиради. Еттинчи такт, бешинчи тактни, саккизинчи такт олтинчи тактни усулини такрорлайди ва реприза билан бешинчи- саккизинчи тактлар такрорланади. Темпи МОДЕРАТО. Тўққизинчи - ўнинчи тактлар АЛЛЕГРО темпида

-11- II – 3. “Сарбоз” асаридан нусха.

-1 2 - II – Расм. III- босқич битирувчиси Шахбоз Жўраев Танбур ва Дутор чолғуларига жўр бўлиб асар ижро этадиган вақтдан лавха.

-1 3 - III- Уста Олим Комилов мусиқаси “Довул” III- 1. Доира чолғуси хақида қисқача маълумот. Доира ва рақс санъатини асосчилари Ўзб халқ артис, мухнат қахрамони 1935- йилда Лондонда халқаро фолклор санъати фестивали олтин медал нишондори Уста Олим Комилов, Давлат мукофоти лаурияти Тамара Хоним. 29-30 йиллар биринчи бор доира усуллари жамланиб “Қўш- қарс” номи билан ижро этган. Уста Олим Комилов, доира усулларини Марғилонлик Уста Масаид Марғилонийдан ўрганган. Ижро усулларини мураккаблаштириб жило янгича қирралар очиб рақсга мослаштирган. Мана шу усуллар оқибатида “Қўш- қарс” номли, кейинчалик “Доира дарси” деб аталувчи ўзбек рақс мактабининг асоси бўлиб қолди. Уста Олим Комилов, Давлат мукофоти лаурияти Тамара Хоним. 30 йиллар йиллар “Қўш- қарс” ижроси билан Москвада биринчи театрлар олим

-14- 38- 41см. Қалинлиги 5-6 см. Парда мембранаси от, бузоқ, эчки териларининг тўш қисмидан, баъзан балиқ терисиданқопланади. Асбоб силкитилганда ёқимли шинғироқ товуш чиқаради. Доира бир хил тембрли усул билан чалинувчи бошқа уриб чолғу асбоблардан фарқли ўлароқ кўп миқдордаги тембр воситаларига эга. Доира ва унинг тасвири хақидаги маълумотлар X асрлардан бошлаб кўпгина адабий ва иконаграфик манбаларда учрайди. Дастлабки доира тасвири кўра шакли жихатидан тоғли тожикларнинг доирасига, гардишидаги тешикчаларига ликопчасимон шингироқлар ўрнатилган Дафга анча ўхшайди. Аммо булар қадимги доиралар замонавий доирадан хажм жихатидан анча кичик. Хиндистон, эрон, афғонистон, покистон, озарбайжон, тожикистонларда доирасимон чоғу учрайди. Доира садоси Лотин америка ва африка мамлакатлари уриб чалину

-15- III- 2. “Довул” асарини тахлили. “Довул” асари оғирроқ Модерато темпида бошланади. Саноғи 4/2. Биринчи тактдан тўртинчи тактгача рез ва бум чалинади. Бешинчи, олтинчи, еттинчи ва саккизинчи тактлар бак, бак, бак, бак бум, бум, бак икки марта такрорланади. саккизталик ноталар чоракталик ноталар билан алмашилиниб ижро этилади. Тўққизинчи, ўнинчи, ўн биринчи, ўн иккинчи тактлар асар бошидаги тактлар такрорланади. Ўн учинчи тактдан, ўн олтинчи тактгача бак, бак, бак, бак бум, бум, бак икки марта сал жонлантирилиб такрорланади. Ўн еттинчи тактдан йигирма тўртинчи тактгача асар бошидаги усуллар сал жонлантирилиб ижро этилади. Йигирма бешинчи тактдан усул ўзгаради. Фортиссимо билан бум, бум, бака- бак, бум, бум, бак, бум, бум, бака- бак, бум, бум, бак, ўн икки такт такрорланади. Пуйи моссо т

-1 6 - I II – 3. “Довул” асаридан нусха.

-1 8 - I II – расм. Шахбоз Жураевга мутахассислик ўқитувчиси Х.Мухаммадиев дарс ўтиш жараёнидан лавха.

-1 9 - IV- Уста Олим Комилов мусиқаси “Тантана” IV- 1. Доира чолғуси хақида қисқача маълумот. Анъанавий мусиқа шаклланганидан сунг унинг сўзига Аруз вазнига ва мусиқа оҳангига, усулига мос мумтоз усуллар яратилган. Ҳар бир анъанавий усулнинг шаклланишида асарнинг сўзлари ва мусиқий оҳанг усулларининг аҳамияти катта бўлган. Зеро усуллар мусиқий асарларда ҳам асосий- ҳам етакловчи вазифани бажаради. Усул- бу қолип, усул- бу чегара, усул- бу мезон яъни вақт. Демак, мусиқани музони, шакли, чегараси Доирада бўлса, мусиқани ижрочиси бу жараённи жиловлаши мумкин. Чунки хонанда ва чолғу ижрочилигида созанда хам асар ижроси давомида Импровизацияга ўхшаган бир қатор табиий жараёнга эга. Агар қолип Доирада бўлса хонанда ёки чолғучи унга равон ўзига ҳос усул бера олади. Мусиқанинг равонлиги, сўз, усул

- 20 - ўтилади. Доира чалиш усчуллари, нота саводи, 2- қисм 2- курсга мустақил ижро сари етаклайди. Бу қисмда оғир, ўрта, тез темпли асарлар. Қийин зарб усуллари, ўқувчи йил охирида давлат имтихони дастури танлашга имкон берилган 3- қисм 3- курсларга мўлжалланган аралаш зарбли, якка ижро учун пъесалар ва турли халқ куйлари берилган. Доира -уриб чалинувчи чолғу асбоблар дап, чилдирма, чирманда аталади. У аниқ товушқаторга эга бўлмасада хилма- хил овоз, - тембр ва динамик имкониятларга эгадир. Доира ногора, қайроқ, сафоил. Резноғора, дўл, туркумига мансуб.

- 21 - IV- 2. “Тантана” асари хақида қисқача маълумот. Уста Олим Комиловнинг “Тантана” асари Юсуфжон Қизиқ Шакаржонов билан халқ ижодини тарғиб этувчи консерт ташкилотида ишлаган вақтларда яратилган. Бу ансамблга кейинчалик Тамарахоним ва Мукаррама Турғунбоевалар келиб қўшилганлар. Тантана асари халқ усуллари асосида яратилган. Асарда усулларни ва асарнинг саноғи доимо алмашиниб келиши билан диққатга сазовордир. Асар 4/6 саноғида бошланади. Форте билан ижро этилади. Бошидаги тўртта такт алохида- алохида икки мартадан реприза орқали такрорланиб ижро этилади. Бешинчи ва олтинчи тактлар хам реприза орқали икки мартадан ижро этилиб триолли усуллар ижро этилади. Темпи тез. Иккинчи сифрадан триолли ўттиз иккиталик ноталар билан давом этади. Еттинчи тактдан саноғ ўзгариб 4/3 га алмашади. Еттинчи

- 22 - IV – 3. “Тантана” асаридан нусха.

-2 4 - IV – расм. Шахбоз Жўраев асар ижро этадиган пайтдан лавха.

-2 5 - V- Давлат аттестацияси дастурини ижро этишда битирувчи ўқувчида билим ва кўникмаларни шаклланганлиги. Давлат имтихони дастурини ўрганишда ва ижро жараёнида мен асарлар устида ишлаб асарларни ўргандим. Доира ижрочилигида машхур бўлган Уста Олим Комиловнинг хаёти ва мусиқий ижодини тахлил этиб ўргандим. Уста Олим Комилов мусиқаси “Катта ўйин”, Илҳомжон Икромов мусиқаси “Сарбоз”, Уста Олим Комилов мусиқаси “Довул”, Уста Олим Комилов мусиқаси “Тантана” асарларини Давлат имтихони дастури сифатида ўзим қизиқиб иштиёқ билан танладим. Асарни ижро этиш баробарида кўплаб саволлар туғилди, ижрочилиги хақида маълумотларни ўргандим. Айниқса Уста Олим Комиловнинг “Тантана” асарини ўрганиш жараёнида усулларнинг алмашиши, асарнинг саноғини алмашилиб туриши, асарнинг бадиий жихатдан бошқа асарлардан

-26- VI- Малакавий иш раҳбарининг бириктирилган ўқувчисининг ижро маҳоратига берган ижодий тавсифномаси . Уста Олим Комиловнинг “Катта ўйин”, Илҳомжон Икромовнинг “Сарбоз”, Уста Олим Комиловнинг “Довул”, “Тантана” асарларини Давлат имтихони дастури ижросини тахлил этсак, Шахбоз Жўраев асарларни пухта ўрганди. Ўқувчи коллежда уч йиллик ўқиши давомида дарсларга тўлиқ қатнашди, дарсларга эътиборли бўлиб мавжуд фанларни ўзлаштириши, аъло баҳоларда ўқиши билан ажралиб турди. Мутахассислик фанидан оддийдан мураккабга тизими орқали “Яллама ёрим”, “Дўлонча”, “Арча қўшиғи”, “Подачи”, “Шўх ноз”, “Рақс”, “Овулда”, “Қўшиқ ва рақс”, “Раққоса”, “Ғунча”, “Олтин кўл”, “Гулсара”, “Гул ўйин”, “Ларзон”, “Сарвиноз” ва бошқа шунга ўхшаш асарларни, Консерт этюд № 3, Консерт этюд № 5, Консерт этюд № 6, Терма усу

-27- VII- Фойдаланилган адабиётлар: 1. Ю.Ражабий Шошмақом I-VI томлар. Тошкент 1959- йил. 2. Ю.Ражабий Ўзбек халқ мусиқаси I-VII томлар. Тошкент 1959- йил. 3. А.Петроцянс “Доира дарслиги” Тошкент 1957- йил. 4. И.Икромов “Доира дарслиги” Тошкент 1997- йил. 5. О.Камолхўжаев, А.Ливиев “Доира дарслиги” Тошкент 1985- йил. 6. Т.Ашрафхўжаев, А.Исматиллаев “Доира синфи бўйича хрестоматия”. 7. Одил Камолхўжаев “Зарблар ва рақслар” Тошкент 1993- йил. 8. Рахматилла Самадов “Анъанавий доира ижрочилиги” Тошкент- 2004 й. 9. Т.Ашрабхўжаев “Доира” Тошкент 2003- йил. 10. И.Ражабов “Мақомлар масаласига доир” Тошкент 1963- йил. 11. Одил Камолхўжаев “Зарбга- зарб” Тошкент 1994- йил. 12. “Зиё истаган қалблар учун” Ziyo o’z. Com портали. 13. И.Ражабов “Мақомлар масаласига доир” 1963- йил. 14. Р.Юнусов “Мақом ас

Купить