Uzluksiz ishlaydigan termik pechning hisobi

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Тепловая инженерия

Uzluksiz ishlaydigan termik pechning hisobi

Купить

MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………....... 3 I -BOB UZLUKSIZ ISHLAYDIGAN TERMIK PECHLARDA PO‘LATGA TERMIK ISHLOV BERISH......................... . 9 1.1 . Termik uglerodli qotishmalarga termik ishlov berish............. 9 1.2 . Po‘latni qizdirish va sovutishda bo‘ladigan o‘zgarishlar........ 12 1.3. Po‘latni yumshatish va normallash.................................... ...... 14 1.4. Po‘latni toblash va bushatish........................................... ........ 16 II.BOB UZLUKSIZ ISHLAYDIGAN TERMIK PECHLARNING TAVSIFLARI........................................ . 23 2.1. Termik pechlardagi issiqlik ishlov berish rejimlari va temperaturalari......................................................................... 23 2.2. Termik pechning foydali tubi uzunligi................................

boylik hukmronlik qiladigan asr. Kimki bu haqiqatni o‘z vaqtida anglab olmasa, intellektual bilim, intellektual boylikka millat va davlat uchun kundalik hayot mazmuniga aylanmasa-bunday davlat jahon taraqqiyoti yo‘lidan chetda qolib ketishi muqarrar. Buni chuqur anglab olgan davlat, bunday xulosani chiqargan, xalqaro hamjamiyat va taraqqiy topgan mamlakatlar qatoriga ko‘tarilish uchun harakat qilayotgan jamiyat, birinchi navbatda bugun unib-o‘sib kelayotgan farzandlarining har tomonlama barkamol avlod bo‘lib hayotga kirib borishini o‘zi uchun eng ulug‘, kerak bo‘lsa, eng muqaddas, deb biladi” [1]. “Kadrlar tayyorlash milliy [2] dasturi” va “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni [3] muvofiq holda milliy tajribaning tahlili va ta’lim tizimida jahon miqyosidagi yutuqlari asosida tayyorlangan hamda yuk

texnologiyalarni joriy etish va yangilash borasida ulkan muvaffaqiyatlarga erishmoqdalar. Yuqori malakali texnik-metallist bo‘lib yetishish uchun metallar va konstruksion materiallar texnologiyasi, hamda qizdirish qurilmalarining nazariy asoslarini bilish zarur bo‘ladi [5,6]. Talabalar metallshunoslik va metallarga termik ishlab berish asoslarini [6,13] kasb-hunr kollejlarida o‘rganishlari orqali mashinasozlik zavodlaridagi malakali ishchi-texniklar qatoriga o‘tishlariga hamda ishlab chiqarish jarayonlarini yanada takomillashtirishda va ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda, mahsulot sifatini yaxshilashda ishtirok etishlariga imkoniyat tug‘iladi. Hozirgi davrda insoniyat hayotini va jamiyat taraqqiyotini turli mashina, mexanizm va apparatlarsiz tasavvur etish juda qiyin. Ma’lumki, ha

Termik ishlov berishda qizdirish pechlari, toblash, issiqlik rejimini kontrol qilish va tozalash qurilmalari kabi turli uskunalardan foydalaniladi. Termik pechlarning kamerali, mufelli, vannali va boshqa konstruksiyalari mavjud [12]. Uzluksiz ishlaydigan termik pechlarda metallarga termik ishlov berishda qizdirilgan metallar boshqarilib va jadal suratda sovitiladi. Bu sharoitlarda sodir bo‘ladigan issiqlik almashinuv jarayonlari to‘liq o‘rganilmagan va o‘zbek tilida hisoblash metodlari ishlab chiqilmagan. Yuqorida zikr qilinganlarga asosan uzluksiz ishlaydigan termik pechlarda metallga termik ishlov berishda sodir bo‘ladigan jarayonlarni o‘rganish, termik pechlardagi issiqlik ishlov berish rejimlarini taxlil qilish, issiqlik miqdorining kirim va sarf qismlarini hisoblash orqali termik pech

5. Po‘lat listlarni oqimli (sharrali) sovitish kamerasida ikki tomonlama boshqarilib sovishini hisoblash orqali sovish tezligini aniqlash va unga ta’sir qiluvchi omillarni ko‘rsatish. 6. Po‘lat listlarni jadal (tezlashib) sovishini temperaturalari bilan farqlanuvchi ikki uchastkaga bo‘lib o‘rganish va sovish davomiyligiga ta’sir qiluvchi asosiy omillarni aniqlash. 7. Pechning asosiy parametrlari va o‘lchamlarini hisoblash orqali pechning boshqarib va jadallashtirib sovitish zonalari uzunliklari hamda g‘ildiraklar va trubalar sonini aniqlash. 8. Termik pechning issiqlik balansini tuzish va u asosda pechda metallni qizishi uchun lozim bo‘lgan yoqilg‘i sarfini aniqlash. 9. Osti g‘ildirakli uzluksiz ishlaydigan termik pechni loyihalash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar berish. Bitiruv malakaviy

aniqlanib uni sovishning umumiy davomiyligiga hamda metallning boshlang‘ich va ohirgi temperaturalariga bog‘liq ekanliga qayd etildi. 6. Po‘lat listlarni jadal (tezlashib) sovishini temperaturalari bilan farq qiluvchi ikki uchastkaga bo‘lgan holda sovish davomiyligi hisoblanib ikkinchi uchasikadagi sovish davomiyligi birinchi uchasikaga nisbatan 3,8 marta katta ekanligi hamda uni metallni berilgan temperaturalardagi issiqlik sig‘imiga va konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsentiga bog‘liq ekanligi ko‘rsatildi. 7. Pechning asosiy parametrlari va o‘lchamlarini hisoblagan holda pechning foydali tubi, boshqarib sovitish va jadallashtirib sovitish zonalari uzunliklari hamda g‘ildiraklar va trubalar soni aniqlandi. 8. Termik pechning issiqlik balansi tuzilib metallni qizishi uchun lozim bo‘

Bitiruv malakaviy ishining uchinchi bobida uzluksiz ishlaydigan termik pechlardan osti g‘ildirakli termik pechda po‘lat listlarni qizishi, boshqarilib va jadal suratda sovishini hisoblash natijalari keltirilgan hamda pechning issiqlik balansi tuzilgan. Bitiruv malakaviy ishning hajmi Bitiruv malakaviy ishi kirish, uch bob, o’n to’rt bo’lim, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat bo’lib, bitta jadval, o’n to’rtta rasm, ilova va 21840 ta so’zdan iborat bo’lib, uning umumiy hajmi 78 sahifada. I –BOB. UZLUKSIZ ISHLAYDIGAN TERMIK PECHLARDA PO‘LATGA TERMIK ISHLOV BERISH 1.1. Termik uglerodli qotishmalarga termik ishlov berish Temir-uglerodli qotishmalarning ichki strukturasi va xossalarini o‘zgartirish uchun ularni qizdirish va sovitish bilan bog‘liq bo‘lgan jarayonlar

termik ishlov berish deb ataladi. Termik ishlov berishdan maqsad temir- uglerodli qotishmalarga ishlatish jarayonida talab qilinadigan xossalar berishdan iborat. Termik ishlov berish natijasida mexanik xossalarining yaxshi tomonlari, yaxshi fizik-ximiyaviy xossalar bilan qo‘shilib ketadi; qotishmaning magnitlanish xossasi yaxshilanadi, korroziyabardoshligi ortadi. Ba’zan termik ishlov berish po‘latning qattiqligini kamaytirib, kesib ishlov berishni yaxshilovchi oraliq operatsiya hisoblanadi. Mamlakatimizda barcha po‘lat qo‘ymalarning 8-10%, mashinasozlikda esa 40% termik ishlov berib puxtalanadi[5-11]. Termik ishlov berish jarayoni ma’lum temperaturagacha qizdirish, shu temperaturada ushlab turish va belgilangan tezlik bilan sovitishdan tashkil topadi. Bolg‘alab, shtampovkalab tayyorlangan

1.1.1-rasm. Qizdirganda po‘lat stukturasining o‘zgarishi Chernovning bu kashfiyoti olamshumul ahamiyatga ega bo‘ldi. Keyingi yillarda Chernov ta’limoti yanada rivojlantirildi, endilikda termik ishlov berish nazariyasi ishlab chiqilgan. Amalda termik ishlov berishning to‘rt xilidan: yumshatish, normallash, toblash va bushatishdan foydalaniladi. Bu usullar bir- biridan qizdirish temperaturasi, bu temperaturada ushlab turish muddati va sovi - tish tezligi bilan farq qiladi. Termik ishlov berish dan tashqari ximiyaviy-termik ishlov berishdan ham foydalaniladi. Termik ishlov berish sodda va bitta operatsiyadan yoki bir necha operatsiyadan, masalan tob lash va bo‘shatish bilan birga sementitlash operatsiyalaridan tashkil topishi mumkin. Termik ishlov berishda qizdirish pechlari, toblash, issiqli

suyultirilgan tuz, qo‘rg‘oshinga yoki qaynoq moyga botiriladi. Bu pechlar mayda detallarni tez qizdirish uchun qo‘llanadi. Pechlar elektr toki, gaz yoki yonilg‘i bilan qizdiriladi. Elektr pechlarning qator afzalliklari bor: alangali pechlarga o‘xshab qo‘shimcha qurilmalar talab qilmaydi, qizdirishni ±3°S chegarada rostlash imkonini beradi, ularda 1350°S gacha qizdirish mumkin. Alangali pechlarga nisbatan elektr pechlarda issiqlikdan to‘la foydalaniladi, ularning FIK 50-80% ga, alangali termik pechlarda esa FIK 12-15% ga teng. Pechlardan tashqari sovitish suyuqligi (suv, polimer, moy) bilan to‘ldirilgan toblash baklari ham bo‘ladi. Sovitish suyuqligining hajmi shu darajada bo‘lishi kerakki, toblash vaqtida u isimasligi lozim. Toblash baklari, suv bilan yuvish va neytrallash baklaridan foyda

1.1.2-rasm. Termoparaning tuzilishi Optik pirometrlarda qizdirilgan metallning temperaturasi uning yoritish yorqinlig‘ini priborga montaj qilingan elektr lampochkasi simining chug‘lanish darajasi bilan solishtirib aniqlanadi. Metall temperaturasini taxminiy topish usullaridan ham foydalaniladi: toblash yoki yumshatish uchun qizdirganda yallig‘lanish rangiga va bo‘shatishda detal sirtining tusi o‘zgarishiga qarab aniqlanadi. Yirik seriyalarda va ko‘plab ishlab chiqarish zavodlarida mexanizatsiyalashtirilgan agregatlardan foyda laniladi. Ularda qizdirishdan tortib sovitish va yuvishgacha, shuningdek detal yoki yarimfabrikatni bitta uskunadan boshkasiga tashish ishlari bajariladi. 1.2. Po‘latni qizdirish va sovutishda bo‘ladigan o‘zgarishlar Qizdirishda bo‘ladigan o‘zgarishlar (austenitning h

Austenitning hosil bo‘lishi tipik kristallanish jarayonidir, u a -temir γ- temirga aylanishini va γ-temirda uglerodning erishini ta’minlaydi. Bir jinsli austenit olish uchun temperaturani yana da oshirish yoki po‘latni ushbu temperaturada ma’lum vaqt tutib turish kerak. As 1 temperaturada dastlab paydo bo‘lgan austenit uchastkalari As 3 nuqtadan yuqorida ferrit yoki sementit to‘la yuqolguncha o‘sa beradi. Demak, qayta kristallanishda po‘latdagi o‘zgarishlarni tugallash uchun uni As 1 va As 3 kritik nuqtalardan 30-50°С ga ortiqroq qizdirish (1.1.1-rasm) va Ushbu temperaturada kerakli muddat ushlab turish zarur. Legirlangan po‘latlarda bir jinsli austenit olish uchun yanada yuqoriroq temperaturagacha qizdirish va toblash uchun qizdirilganda ko‘proq ushlab turish talab etiladi. Po‘latni qizdi

chiqqach, uglerod evtektoid tarkibida (0,83%) bo‘ladi. Austenit perlitga aylana boshlaydi, ya’ni uglerodping γ -temirdagi qattiq eritmasi a -temirga (tarkibida deyarli uglerod bo‘lmagan) va sementitga parchalanadi. Agar austenit holatigacha qizdirilgan po‘lat katta tezlikda sovitilsa, yangi mayda donli ferrit- sementitli aralashma paydo bo‘lishi bilan austenit o‘ta soviydi. Bunda sovitish tezligi qancha katta bo‘lsa, ferrit-sementitli aralashma, ayniqsa sementit plastinkalari shuncha mayda donli va engil bo‘ladi. Bunda bir yo‘la bu strukturaning qattiqligi anchagina ortadi. Bunda hosil bo‘lgan strukturalar perlitga nisbatan ancha mayda bo‘ladi. Ularni mustahkamligi, plastikligi va qattiqligiga qarab farqlash mumkin. Plastinkasimon perlitda σ v =620MPa, δ =20%, 163 NV, donador perlitda esa

Evtektoiddan oldingi po‘latlar to‘la yumshatiladi, buning uchun ular GS chizig‘idan, ya’ni As 3 chizig‘idan 20—30°С yuqori temperaturagacha qizdiriladi (1.3.1-rasm) va qizdirishga ketgan vaqtning 0,25 qismi qadar shu temperaturada tutib turiladi, so‘ngra pech bilan birga asta-sekin 660—400°С gacha sovitiladi. Sovitish soatiga 100—150°С tezlik bilan amalga oshiriladi. YUmshatishda fazaviy qayta kristallanish bo‘lib, maydadan strukturali po‘lat hosil bo‘ladi. To‘la yumshatishda po‘latning qattiqligi va mustahkamligi kamayadi, strukturasi bir muncha yaxshilanadi va plastinkasimon perlit hosil bo‘ladi. Chala yumshatish qo‘yidagidan iborat: po‘lat SK chizig‘idan 30—40°С ga yuqoriroq temperaturagacha, taxminan 750—760°S gacha qizdiriladi. Asbobsozlik uglerodli po‘latlar uchun yumshatish birdan-b

temperaturagacha qizdiriladi, shu temperaturada 10—15 soat mobaynida tutib turiladi, so‘ngra 600—650°С gacha sekin sovitildi. Diffuzion yumshatishda po‘lat donlari o‘sadi, bu nuqson mayda don hosil bo‘lguncha qayta yumshatish (to‘la yumshatish) bilan yo‘qotiladi. Po‘lat yuqori mexanik xossalarga ega bo‘ladi. Kuyish yoki boshqa ishlov berish natijasida po‘latning strukturasi qoniqarsiz bo‘lsa hamda faqat ichki kuchlanishnigina yuqotish kerak bo‘lganda past yumshatishdan foydalaniladi. Bunda po‘lat As 1 chizig‘dan ancha past temperaturagacha qizdiriladi (1.3.1- rasm), ushbu temperaturada tutib turiladi va havoda sovitiladi. Past yumshatish sferoidlovchi yumshatish ham deyiladi, perlitning sementitli plastinkalari dumaloq sferoid shaklini oladi. Po‘latni normallash uni GSE chizig‘idan 30—50°С

Austenit S5E chizig‘idan yuqori temperaturalarda ustivordir (1.3.1-rasm). Tez sovitilganda austenit parchalanadi. Agar sekin sovitilganda (yumshatishda) per lit hosil bo‘lsa, tez sovitilganda austenit parchalanib, mayda donli ferrit- sementit aralashmasi ko‘rinishidagi yangi struktura hosil bo‘ladi. Sovitish tezligi qancha katta bo‘lsa, donlar shuncha mayda bo‘lib, uning strukturasi xossalari bo‘yicha perlitdan keskin farq qiladi. Strukturaning hosil bo‘lishi sovitilish tezligiga bog‘liq. Nisbatan sekinroq masalan, havoda sovi tilganda austenit sorbit deb ataladngan strukturaga aylanadi. Moyda sovitilganda troostit hosil bo‘ladi. Sorbit 600 dan 500°С gacha bo‘lgan temperatura intervalida paydo bo‘ladi. Undagi ferrit-sementit plastinkalari perlit plastinkalaridan maydaroq.Troostita sovitish

iborat. Uglerodli p o‘ latlarni toblash uchun 18° С li suv tavsiya etiladi. Sovitilish tezligiga q arab toblashda martensitdan tash q ari sorbit va troostit h osil b o‘ lishi mumkin. Ular kichik sovitilish tezligida paydo bo‘ladi. Martensit hosil bo‘ladigan sovitilish tezligiga toblashning kritik tezligi deyiladi. Toblash temperaturasini tanlash. Po‘latni toblashda qizdirish temperaturasi uning ximiyaviy tarkibiga bog‘liq. As 3 chiziqdan 30—50°С yuqoriroq temperaturagacha qizdiriladigan evtektoiddan oldingi po‘latlarda 1.4.1- rasm) austenit hosil bo‘ladi, keyinchalik toblashning kritik tezligidan kattaroq tezlik bilan sovitilganda u martensitga o‘zgaradi. Bunga to‘la toblash deyiladi. Bu po‘lat As 3 —As 1 oraliqdagi temperaturagacha qizdirilganda martensit strukturasida toblashdan qolgan,

1.4.1- rasm. Po‘latni toblash va bo‘shatishda temperaturalar oralig‘i: I – to‘la toblash, II- chala toblash, III- yuqori bo‘shatish. Sovitish tezligi. Martensit strukturasini hosil qilish uchun austenit barqarorligi kichik bo‘ladigan 550-650°С temperatura oraliqlarida pulatni tez sovitish yo‘li bilan austenitni o‘ta sovitish lozim. Martensit o‘zgarishlar bo‘ladigan temperatura zonasida (250°С dan pastroqda) sekin sovitish maqsadga muvofiqdir, chunki yangi kristall panjara olish bilan borliq holda paydo bo‘ladigan struktura kuchlanishlar tekislanishga ulgirishi mumkin, lekin martensit qattiqligi kamaymaydi. Toblash yaxshi bo‘lishi uchun toblash muhitini (suv, tuzlarning suvdagi eritmalari, mineral moy) tanlash muhim ahamiyatga ega. Legirlangan po‘latlar moyda toblanadi. Po‘latning toblanuvc

toblan ganda sirtga yaqin joylashgan qatlamlar bilan ichki qatlamlar strukturasi bir-biridan keskin farq qiladi: ichki qatlamlar toblangan qatlamga qaraganda yumshoqroq mustaxkamligi ham kamroq bo‘ladi. Toblanish chuqurligi toblanishning kritik tezligiga bog‘liq bo‘ ladi. Toblanish chuqurligiga qizdirish temperaturasi va toblash muhiti ham ta’sir qiladi. Martensit miqdori kamida 50% bo‘lgan qatlamlar toblangan deb qabul filinadi. Po‘latni toblash turlari. Sovitish usuliga ko‘ra bitta, ikkita muhitlarda (uzlukli), bosqichli va izotermin toblash xillari bo‘ladi. Bitta muhitda toblash oddiy bo‘lib, shakli uncha murakkab bo‘lmagan buyumlarni toblashda qo‘llanadi. Evtektoiddan keyingi po‘latlar, agar detal shakli oddiy bo‘lsa, bitta muhitda toblanadi. Uzlukli toblashda buyum avval bitta muhitda

Toblashda sovitish usuli ham muhim ahamiyatga ega, chunki bunda katta ichki kuchlanishlar paydo bo‘lib, detalni qiyshaytirishi mumkin. SHuning uchun sovitish muhitini to‘g‘ri tanlash bilan birga detalni sovitish muhitiga to‘g‘ri botirish lozim. Bo‘shatish termik ishlov berishning yakunlovchi operatsiyasi bo‘lib, toblangan po‘latni kritik nuqtadan (As 1 ) past temperaturagacha qizdirish, shu temperatura da ushlab turish hamda sekin yoki tez sovitishdan iborat. Bo‘shatishdan maqsad po‘latdagi kuchlanishni ketkazish yoki yo‘qotish hamda qovushqoqligini oshirib, qattiqligini kamaytirishdan iborat. Bo‘shatish uchun po‘lat 150—600°С temperaturagacha qizdiriladi. Qizdirish temperaturasiga ko‘ra past, o‘rtacha va yuqori tempera turada bo‘shatish xillari bo‘ladi. Past temperaturada bo‘shatishda tob

temperaturada bo‘shatiladi.Toblash bilan yuqori temperaturada bo‘shatish birgalikda po‘latning xossalarini yaxshilash deb ataladi. Bo‘shatish temperaturasi qancha yuqori bo‘lsa, zarbiy qovushoqlik shuncha kattalashadi, lekin ba’zi konstruksion po‘latlarda zarbiy qovushoqlikning kamayishi ham kuzatiladi. Bu nuqson bo‘shatish, mo‘rtligi deyiladi, u bo‘shatishdagi sovitish tezligiga bog‘liq bo‘lib, martensitning sorbitga notekis aylanishi bilan tushuntiriladi. Uglerodli po‘latlardan yasalgan detallar qaytadan qizdirilganda bo‘shatish mo‘rtligi kuzatilmaydi: Legirlangan po‘latlar uchun bo‘shatish mo‘rtligi qaytalay beradi, shuning uchun bo‘shatish mo‘rtligiga moyil bo‘lgan po‘latlardan yasalgan buyumlarni qiziydigan sharoitda ishlatib bo‘lmaydi. Sovuq bilan ishlov berish. Bu usul va rus olimi

II-BOB. UZLUKSIZ ISHLAYDIGAN TERMIK PECHLARNING XARAKTERISTIKALARI (TAVSIFLARI) 2.1. Termik pechlardagi issiqlikka ishlov berish rejimlari va temperaturalari . Metallarga nermik ishlov berishga mo’ljallangan uzluksiz ishlaydigan pechlarga: seksiyali pechlar, tagi rolikli (g’ildirakli) pechlar, konveyerli pechlar, suruvchi, qadamlovchi va boshqa pechlar kiradi (2.1.1-2.1.5-rasmlar). Bunday pechlarda trubalar, releslar, sortli prokatlar, simlar qalinligi 40 mmgacha va yuzasi 1,0x3,5 m² gacha bo’lgan listlar, 6 mm gacha va kengligi 1550 mm gacha bo’lgan polosa va lentalarga bosim ostida ishlov berilgandan so’ng ularni qizdiradilar [5-9,19-21]. Metallarga nazoratlangan atmosferada termik ishlov berish keng qo’llanilib, bu esa o’z navbatida metalga termoximik ishlov berib yuqori sifatli metal o

miqdori bilan Himoya atmosferasida Qizdirish Radiatsion trubalar bilan Elektrqizdirgich bilan Trubalarda yoqilg’ini yuborish, truba o’lchamlari va ularni joylashtirish orqali Tok kuchlanishi, qizdirgichlar o’lchamlari va joylashtirish orqali Sovitish Kamerada yuqa futerovka orqali Suv bilan sovutiladigan trubalar orqali Suv bilan sovitiladigan devorlar yoki kessonlar orqali Himoya atmosferasida oqim orqali Futerovka qalinligi va material bilan Trubada havoning tezligi, truba diametri va joylashtirish orqali Boshqarilmaydi Oqim sistemasining geometriyasi va oqim tezligi orqali Metall buyumlarga termik ishlov berishda qizish temperaturalari har xil ya’ni: bo‘shatishda 400÷700 0 С; izotermik saqlashda 500÷600 0 С; yumshatishda 700÷800 0 С toblash va nopmallashda 800÷900 0 С hamda legirlangan

2.1.1-rasm. Uzluksiz ishlaydigan osti g‘ildirakli (rolikli) termik pechning tashqi ko‘rinishi 2.1.2-rasm. Termik pechda g‘ildiraklar (rolik) ni joylashuvi

2.1.3-rasm. Termik pechda nazoratlangan atmosferani yuborilishi 2.1.4-rasm. Termik ishlov berilgan metallarni ko‘rinishi

2.1.5- rasm Pech g’ildiraklari (poliklari)ni ko’rinishi

Ko‘pincha termik ishlov berish (qizdirishdan tashqari) berilgan davomiylikda saqlashga, boshqariladigan va tezlashgan sovitishgag e’tibor qaratiladi (2.1.1-jadval). Uzluksiz ishlaydigan termik pechlarda metallni qizishi va sovitishni hisoblashning o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat. Metallarni termik pechlarda qizishi va sovishini hisoblash ketma-ketligi, metallarni qizdirish pechlarida qizishini hisoblash ketma-ketlikgiga mos keladi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri qizdirishda, hisoblashlarda yonish mahsulotlari yoki pech devori temperaturasi beriladi. Himoyasi muhitda qizish va sovishda qizdirish (radiatsinli yoki elektroradiatsionli trubalar, elektroqizdirgichlar) yoki sovitish (havo sovitish trubalari, suv orqali sovitish devorlari yoki kessonlar) vositalarining temperaturalari ham beri

muhit bilan ajralgan qattiq jismlar sistemasi orasida bo‘ladi deb hisoblashlar olib boriladi. Nazoratlangan atmosferada qizishda ava shu bilan birga nurlanish orqali sovishda pech atmosferasi konveksiya orqali issiqlikni qizdirish vositasidan metallga yoki metalldan sovitish vositasiga beradi. SHu sababli hisoblashlarda konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsenti e’tiborga olinadi. 2.2. Pechning foydali tubi uzunligi Uzluksiz ishlaydigan termik pech quyimi G ni huddi qizdirish pechlarinikidek quyidagi formula orqali aniqlanadi [5-8]. G = p ⋅ τ ( T ) (2.2.1) bu yerda: p - pech unumdorligi, t/soat ; τ - metal qizish davomiyligi, soat. Uzluksiz ishlaydigan termik pechning foydali tubi uzunligini aniqlash o’z navbatida metalni ko’chirish usuliga bog’liq bo’ladi. Metalni o’qqa nisbatan ko’nd

L p= G /n⋅δ⋅l⋅ ρ⋅k z(2.2.3) bu yerda: δ - zagatovka qalinligi,m; l - zagatovka uzunlig, m; ρ - metal zichligi, t/m 3 . Termik pechlar uchun pech foydali tubi to’ldirish koeffitsenti кz ni 0,75 0,8 ga teng deb qabul qilinadi. Lekin ko’p hollarda termik pechlarda metalni ko’chirish uni o’qi bo’ylab (cho’ziq va seksiyali pechlar, osti rolikli pechlar) amalga oshiriladi. U holda pechning foydali tubi uzunligi Lp - yoki pech uchastkasi uchun quyidagiga ega bo’lamiz. L p= G ⋅10 3/n⋅ρ⋅fm⋅ke (2.2.4) Bu yerda G -pech qo‘yimi yoki pech uchastkasi,T; n - qiziydigan metall parallel qatorlar soni, ρ - metall zichligi, kg/m 3 ; fm -bir qatordagi metallning kesim yuzasi, m 2 ; kz -pechning foydali uzunligini to‘ldirish koeffitsenti. Cho‘ziq (uzun) pechlar uchun kz= 1,0 ga teng bo‘lsa, buyumlar orasida uz

Nazoratlangan atmosferali pechlarda tamburlar uzunligini hisobga olmagan holda kitirish (to‘ldirish) va chiqarish tamburlar zatvorlari orasidagi masofa foydali hisoblanadi. Ayrim hollarda pechda buyumni tebranish (qimirlatish) rejimida ishlatilgan pech umumiy uzunligini quyidagi munosabat orqali hisoblaydilar.L r= L p+ l (2.2.6) Bu erda l - pech umumiy uzunligining bir qismi,m Boshqarilib sovitiladigan kameralarni hisoblashda boshqarilib sovitish davomiyligi τrech yoki sovish tezligi berilgan bo‘ladi. U holda boshqarilib sovitiladigan kamera uzunligi quyidagi munosabat orqali aniqlanadi. L rech = p⋅τrech ⋅10 3/n⋅ ρ⋅fm⋅k z (2.2.7) bu yerda: P - pech unumdorligi,t/soat. 2.3. Uzluksiz ishlaydigan termik pechlarning issiqlik balansi Uzluksiz ishlaydigan termik pechlarning kamerasi va zonalarin

Q m+Q tr+Q ak = Q oxl +Q kl+Q r+ Q izl +Q atm (2.2.8) Bu yerda Qm( Mj soat ) -metallni qizishi uchun sarflangan issiqlik; Qtr( Mj soat ) -transport qilinadigan va tirgakli qurilmalarni qizishda issiqlikni yo‘qotilishi. Qak( Mj soat ) -devor orqali akkumulyasiyalangan issiqlik; Qoxl ( Mj soat ) - sovitish vositasi tomonidan olingan issiqlik; Qkl( Mj soat ) - devordan issiqlik o‘tkazuvchanlik orqali yo‘qolgan issiqlik; Qr( Mj soat ) - pechning sovitiladigan elementlari orqali yo‘qolgan issiqlik; Qizl( Mj soat ) - nurlanish orqali issiqlik yo‘qotilishi; Qatm ( Mj soat ) - nazoratlangan atmosferani qizdirishda yo‘qotilgan issiqlik. Uzluksiz ishlaydigan termik pechlar uchun (2.2.8) munosabatdagi Q ak = 0 bo‘ladi. Real sovitish kameralari uchun (2.2.8) tenglamaning formasi qo‘llanilayotgan sovi

Q oxl = 0 bo‘lib, issiqlik yo‘qotilishi kattaligini esa quyidagi munosabat orqali aniqlaydilar. Q kl= Q m− Q r− Q atm ( Mj soat ) (2.2.9) Boshqariladigan sovitish kamerasining uzunligi ko‘pincha ma’lum bo‘lganligi uchun devorning issiqlik uzatuvchi yuzasi F kl(m 2) ham ma’lum bo‘ladi. U holda devor orqali bo‘ladigan solishtirma issiqlik yo‘qotilishi (Vt /m2) quyidagi munosabat orqali aniqlanadi. qkl= Q kl /3,6 ⋅10 −3⋅F kl (2.2.10) Havo orqali sovitish trubalari bo‘lgan kameralarda kameraning issiqlik balansidan havoga beriladigan issiqlik miqdori (Mj /soat ) aniqlanadi. Q oxl = Q m− Q kl− Q atm − Q r (2.2.11) Xavo orqali sovitiladigan truba sirtidan solishtirma issiqlik oqimi (Vt /m2) quyidagiga teng bo‘ladi. (2.2.12) Bu erda ηtr -kameradagi trubalar soni; dtr - trubaning tashqi diametri,m

ttr = 100 4 √( t m + 273 100 ) 4 − q oxl C pr ¿ − 273 (2.2.13) Trubalarda kerak bo‘lgan havo oqimi tezligini shunday tanlaydilarki, quyidagiga trubalarni issiqlik balans sharti bajarilsin. qoxl πd tr⋅B⋅10 −3= C B⋅ω B⋅F B⋅Δt B (2.2.14) va trubala issiqlik uzatilishi qoxl = αk[ttr− (tB+ Δt B)/2] (2.2.15) Bu erda CB -havoning issiqlik sig‘imi, Kj m 3⋅K ; ωB - trubadagi havo tezligi, m s ; FB -trubada havoni yurish kesimi yuzasi, m 2 , Δt B -trubada havoni qizishi, 0C ; tB - trubaga kiradigan havo temperaturasi, 0C ; αK - truba devoridan havoga konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsenti, V t/(m 2⋅K ) Trubada havo tezligi ωв -ni tanlab truba orqali bo‘ladigan havo sarfi в V - ni quyidagi munosabat orqali aniqlanadi. V вҳ3600 ⋅ω в⋅F в( m 3 soat ) (2.2.16) Suv bilan sovitiladigan devorli va s

Q oxl = Q m− Q r− Q atm (2.2.17) Bu munosabatni e’tiborga olgan holda sovitish uchun lozim bo‘lgan suv miqdori V vod = ( m 3 soat ) ni quyidagi tenglik orqali aniqlanadi. Vvod = Qoxl /4,175 ⋅Δt vod (2.2.18) Bu erda Δt vod - suv temperaturasini ortishi bo‘lib ¿10 0C , teskari oqimdagi suv uchun esa ¿50C . Suv bilan sovitiladig an devor yoki suvli kesson temperaturasi o‘zgarmas bo‘lib 30 ÷ 40 0С ga oqimli sovitish yoki suvni purkash orqali sovitish kameralarda metalldagi hamma issiqlik sovitish muhiti orqali qabul qiladi, shu sababli issiqlik balans tenglamasi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi. Q m= Q oxl (2.2.19) Sovituvchi muhit tomonidan olib ketiladigan issiqlik miqdori quyidagi munosabat orqali aniqlanadi. Q oxl = α⋅Δt ⋅F (2.2.20) bu erda α - konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsenti, V

2.4. Uzluksiz ishlaydigan har xil turdagi termik pechlarni hisoblashning o‘ziga xos xususiyatlari Uzluksiz ishlaydigan termik pechlardan eng ko‘p tarqalgani tagi g‘ildirakcha (rolik) li pech bo‘lib hisoblanadi[5-10]. Bu pechlarda listlar, kengligi 3,5 m gacha bo‘lgan list to‘plamlari, chiviq (prutki)lar, chiviq paketlari, quvurlar, releslar, tasma (lenta) o‘ramlari va simlarga termik ishlov beriladi. Tagi g‘ildirakli (rolikli) pechlarda metall pechda pech g‘ildiraklari yordamida harakatlantiriladi. Qizdirish va sovitish vositalari g‘ildirakli taglik usti va ostidan yoki g‘ildirakli taglik ustidan joylashtiriladi. Pechning ishchi fazosining balandligi ishchi fazosining kengligi 1,5 gacha bo‘lgan pechlarda 0,6÷0,9 m ga teng bo‘lsa, ishchi fazosining kengligi 1,5 m dan katta bo‘lgan pechlarda

G‘ildirakchalar (roliklar) temperaturasi metall temperaturasiga yaqin bbo‘lgan holda nosimmetriklik koeffitsienti quyidagi formula orqali aniqlanadi.μ= 1 1+ ϕ23 ( 2.4. 1) bu erda ϕ23 - g‘ildirakga burchak nurlanish koeffitsenti tez qiziydigan seksiyali pechlarda diametri 200mm gacha va uzunligi 2,5÷3m dan kam bo‘lmagan trubalar qizdiriladi. Shu sababli hisoblashlarda har bir seksiyani va unga tirkangan tamburani hisoblash uchastkasi deb qabul qilanadi. Cho‘ziq pechlarga metallarga (poloslar, lentalar) termik va termoximik ishlov berishga mo‘ljallangan gorizontal va vertikal (minirali) pechlar kiradi. Vertikal pechlarda kengligi 1550 mm gacha va qalinligi 1 mm gacha gorizontal pechlarda esa qalinligi 6mm gacha bo‘lgan polosalar yoki lentalarga termik va termoximik ishlov beriladi.gorizontal

Nazoratlangan atmosfera qo‘yidagi xususiyatlarga qarab klassifikatsiyalanadi: 1. Ishlov beriladigan metall va qotishmaga ko‘rsatiladigan ta’siriga qarab atmosferalar: neytral, oksidlovchi, uglerodlovchi, uglerodsizlantiruvchi, tiklovchi va maxsus ( azotlash, xromlash, borirlash va boshqalar ) turlarga bo‘linadilar. 2. Nazoratlangan atmosfera qaysi xom ashyodan tayyorlanishiga qarab: vodorodli, ammiakli, o‘tin-ko‘mirli, uglevodorodli va boshqa turlarga bo‘linadilar. 3. Atmosferadagi ximiyaviy tarkibiga ko‘ra: H 2 - N 2 ; H 2 – H 2 O – N 2 ; H 2 – H 2 O – CO - N 2 ; H 2 – H 2 O – CO – CH 4 – N 2 ; CO – CO 2 - H 2 – H 2 O – N 2 ; CO – CO 2 - H 2 – H 2 O – CH 4 – N 2 sistemalarga bo‘linadilar. 4. Nazoratlangan atmosferani olish jarayonida boradigan reaksiyalar issiqlik effektiga qarab, endoter

Metanni yonishi uchun toza kislorod ishlatilmasdan balki tarkibida 21% O 2 va 79% N 2 bo‘lgan havo ishlatiladi. U holda havoning sarf koeffitsiyenti n = 0.25 bo‘lganda metan qo‘yidagi reaksiya bo‘yicha yonadi: CH 4 + 0 , 5 O 2 + 1 , 88 N 2 = CO + 2H 2 + 1 , 88 N 2 ; (2.5.2) Bu reaksiya endotermik bo‘lib, reaksiya faqatgina reaksiya kamerasiga qo‘shimcha issiqlik berilgandagina boradi. Endotermik reaksiya maxsuli bo‘lib endogaz hisoblanadi. Sarf koeffitsiyenti n = 0,25 bo‘lganda endogazning tarkibini 20,5% CO, 41% H 2 va qolganini (N 2 ) azot tashkil etadi. Havoning sarf koeffitsiyenti n – miqdorini ortishi bilan yonish mahsulotlari tarkibida H 2 va CO larning konsentratsiyasi kamaysa N 2 konsentratsiyasi esa ortib boradi. Ular bir vaqtda yonish mahsulotlari tarkibida CO 2 gaz va H 2 O payd

(bogatim) ekzogaz deyiladi. Sarf koeffitsiyenti n = 0,9¿ 1 qiymatlarida ekzogazning tarkibida H 2 va CO larning miqdori kam bo‘ladi shu sababli uni kambag‘al (bednim) ekzogaz deyiladi. Endogaz va boy egzogazlar yonuvchi va o‘z navbatida portlovchi gazlar bo‘lib hisoblanadi. Havo bilan kambag‘al ekzogazning aralashmasi yonmaydi va portlash xususiyatiga ega emas. Endogazni pechga to‘g‘ridan - to‘g‘ri yuboradilar. Ekzogazni esa avval CO 2 va H 2 O lardan tozalaydilar va so‘ngra pechga yuboradilar. Endogazni olish uchun endogaz qurilmasidan, ekzogazni olish uchun esa ekzogaz qurilmasidan foydalaniladi. Endogaz qurilmasining (2.5.2-rasm) ishlash prinsipi qo‘yidagicha: endogaz qurilmasida havonnng sarf koeffitsiyenti n = 0,25 bo‘lganda tabiiy gaz bilan aralashmasi tayyorlanadi va bu aralashma 10

orqali so‘rib olinadi. Aralashtirgichda (3) tabiiy gaz va havo berilgan proporsiyada aralashtiriladi. Aralashtirgich konstruksiyasi qurilmaning har xil rejimda ishlaganida ham avtomatik ravishda talab etilgan proporsiyada gaz- havo aralashmasini yetkazib beradi. Gaz-havo aralashmasi kompressor yordamida 20kPa bosim ostida endogaz generatori (6) ning retortasi (8) ga beriladi. Generator elektr toki yordamida yoki gaz orqali qizdiriladi. Generatorda 1050 0 C tempratura saqlanadi. Generatorning ichki qismi xromnikelli po‘latdan yasalgan bo‘lib ichiga katalizator (9) solingan bo‘ladi. Gaz – havo aralashmasi generatorning ichki qismiga kirgach katalizator orasidan o‘tadi va kerakli tempraturada qiziydi. Metanni havo tarkibidagi kislorod bilan reaksiyasi boshlanadi. Hosil bo‘lgan endogaz xolodil

2.5. 3-rasm. Boy ekzogaz oluvchi qurilma ning sxemasi. 1-gaz sarfini o’chagich, 2-bosim rostlagich, 3-aralashtirgich, 4-gorelka, 5- yonish kamerasi, 6-sovitgich, 7-freonli qurilma, 8-kondensat chiqarib yuborgich, 9-olov so’ndirgich, 10-kompressor, 11-filter, 12-havo sarfini o’lchagich. Yonish kamerasi gazni yoqishga mo‘jallangan kameradan iboratdir. Gazhavo aralashmasini tayyorlaydigan sistema endogaz qurilmasi sistemasiga o‘xshashdir. Suv bug‘i (H 2 O)dan tozalash sistemasi yonish kamerasi yonida joylashtirilib dastlab sovutishga mo‘jallangan sovutgichdan va qo‘shimcha sovutish ustanovkasidan iboratdir. Ekzogaz olish qo‘yidagi ketma-ketlikda amalga oshadi. Kompressor (10) sarf koeffitsiyenti n = 0.55 bo‘lgan havoni gaz bilan aralashmasini olov sundirgich (9) orqali o‘tkazib gorelka (4) ga

$Kambag‘al ekzogaz olish qurilmasi (2.5.4-rasm) havo-gaz aralashmasini tayyorlash sistemasi , yonish kamerasi, havo va freonli sovutgichdan tashqari yana SO 2 va N 2 O lardan nafis tozalovchi blokdan iborat bo‘ladi. 2.5.4-rasm. Kambag‘al ekzogaz olish qurilmasi ning sxemasi. 1-havo sarfini o’lchagich; 2-gaz sarfini o’lchagich; 3-bosim rostlagich; 4- aralashtirgich; 5-gorelka; 6-yonish kamerasi; 7-tozalash bloki; 8-kondensat chiqarib yuborgich; 9-sovitgich (xolodilnik); 10-kompressor; 11-filter. Blok CO 2 va H 2 O gazlarni adsorbirlovchi keramik yutgichlar to’ldirilgan idishdan iborat. Yonish kamerasi (6) dan chiqqan yonish mahsulotlari tarkibida 3%CO, 3% H 2 , 10% CO 2 , 17% H 2 O va qolganlari N 2 bo‘ladi. Yongish mahsulotlari tarkibida namlik 140 g\\m 3 ni tashkil etadi. Dastlabki sovutis$

Hisoblashlar uchun quyidagi ma’lumotlardan foydalanamiz[5-8]. - termik ishlob berish rejimi - 950 0 C gacha - qizitiladi 30 grad/ min tezlikda 950 0 C dan 650 0 C gacha boshqarilib sovitiladi va 650 0 C dan 150 0 C gacha tezlashgan holda sovitiladi. - termik ishlov berish shartlari – ravshan, tarkibida 95% N 2 5% H 2 bo‘lgan himoya gazi atmosferasida - Qiziydigan metall- qalinligi δm= 0,01 m eni vm= 1,3 m va uzunligi l= 6m bo‘lgan yuqori uglerodli po‘latdan tayyorlangan po‘lat listlar bo‘lib boshlang‘ich temperaturasi tm.nag = 20 0C , zichligi esa ρm= 7850 kg /m 3 ga teng. - pechning unumdorligi p= 10 tonna soat - yoqilg‘i –yonish issiqligi Q H P= 35 Mj /m3 bo‘lgan tabiiy gaz Yuqorida 3.1-jadvalda keltirilgan yo‘riqnomaga muvofiq metallni radiatsion trubalar yordamida ikki tomonlama qizdir

Po‘lat listlar qizishini hisoblashni quyidagi uchta hisoblash uchsatkasiga bo‘lib amalga oshiramiz. Birinchi hisoblash uchastkasida qizish tm.n= 20 0C dan tm1= 300 0C gacha, ikkinchi uchastkada – qizish tm1= 300 0C dan tm2= 650 0C gacha va uchinchi uchastkada-qizish tm2= 650 0C dan tm3= 950 0C gacha. Qizidirishda TRT tipli tupikli radiatsion trubadan foydalanamiz. Truba diametri Dtr= 0,19 m bo‘lib Str= Sp= 0,64 m shag bilan joylashgan bo‘ladi. Radiatsion truba sirtidagi temperaturani ttr= 1000 0C deb qabul qilamiz. Qiziydigan metallning qaralik darajasini Em= 0,7 radiatsion truba yuzasida esa Etr= 0,8 ga teng deb qabul qilamiz. Quyidagi nisbatning son qiymati uchun Str D tr = 0,64 0,19 = 2,44 (3.1.1) Radiatsion trubadan metallga bo‘lgan burchak koeffitsentini [5] devorni hisobga olgan hold

CprH=Cs ϕ120 1+( 1 Etr −1)ϕ120+( 1 EH −1)ϕ210 = ¿5,77 0,61 1+( 1 0,8 −1)0,61 +( 1 0,7 −1)0,78 =2,37 Vt m2K4 bu erda Cs= 5,77 Vt m2K4 -absolyut qora jismni nurlanish koeffitsenti. Quyidagi nisbat uchun Sr D r = 0,464 0,18 = 2,58 (3.1.3) [5] dan g‘ildirak (rolik) larga bo‘lgan burchak koeffitsentini ϕ23= 0,47 ga tengligini aniqlaymiz. Qizishning nosimmetriklik koeffitsentini (3.1.3) munosabat orqali aniqlaymiz. μH= 1 1+ϕ23 = 1 1+0,47 = 0,68 Metallni hisoblangan qalinligini μH e’tiborga olgan holda munosabat orqali aniqlaymiz. Sr= μH⋅δm (3.1.4) (3.1.4) ga son qiymatlarini qo‘yib Sr= μH⋅δm= 0,68 ⋅0,01 = 0,0068 m Butun qizish davrida metallni o‘rtacha temperaturasi tm.sr= 0,5 (tm.n+tm 3 ) (3.1.5) (3.1.5) ga son qiymatlarini qo‘yib tm.sr uchun quyidagini olamiz. tm.sr= 0,5 (tm.n+tm3)= 0,5 (20 +9

Bu tm.sr= 485 0C temperaturada yuqori uglerodli po‘latning issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsenti uchun P 17 davjal [5] dan quyidagicha ega bo‘lamiz λm= 35 ,9 V t m⋅K Qo‘yidagi Stark radiatsion sonini hisoblash orqali teplotexnik yupqa jism oblastini aniqlaymiz. Sk = C pr H 100 ( ttr+273 100 ) 3Sp λm ≤ 0,15 (3.1.6) (3.1.6) ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Sk = Cpr H 100 ( ttr+273 100 ) 3Sp λm = ¿2,73 100 ( 1000 +273 100 ) 30,0068 35 ,9 =0,009 <0,15 Bundan ko‘rinadiki po‘lat listlar teplotexnik yupqa list ekan. Yuqorida zikr qilingan hisoblash uchastkalari uchun qizish davomiyligini aniqlaymiz. Birinchi hisoblash uchastkasi Metallni boshlang‘ich temperaturasi tm.nag = 20 0C Oxirgi temperaturasi esa tm1= 300 0C Metallni o‘rtacha issiqlik sig‘imini tm= 300 0C Temperatura uchun P 17 jadva

tm= 300 0C temperaturalarda esa so‘nggi temperatura faktori ξH1 1 = 0,022 ga tengligini aniqlaymiz. Birinchi hisoblash uchastkasi uchun qizish davomiyligini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. τH1= Sp⋅Pm⋅C m1 3,6 kf⋅C pr H (ξH1 1 − ξH 1) (3.1.7) bu erda kf - list uchun shakl koeffitsenti bo‘lib kf= 1,0 ga teng. (3.1.7) ga son qiymatlarini qo‘yib τH1 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. τH1= Sp⋅Pm⋅Cm1 3,6 kf⋅Cpr H (ξH1 1 − ξH 1)= 0,0068 ⋅7850 ⋅0,523 3,6 ⋅1,0 ⋅2,37 (0,022 − 0,011 )= 0,036 soat Ikkinchi hisoblash uchastkasi Metallning boshlang‘ich temperaturasi tm1= 300 0C . Metalning so‘nggi temperaturasi tm2= 650 0C . Metallni o‘rtacha issiqlik sig‘imi tm1= 300 0C dan tm2= 650 0C gacha temperatura diapazonlarida quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. Cm2= im2−im1 tm2−tm1 (3.1.8) bu erda im2 va

ttr= 1000 0C va tm2= 650 0C temperaturalar uchun esa oxirgi temperatura faktorlarini ξН2= 0,037 ga tengligini aniqlaymiz. Ikkinchi hisoblash uchastkasi uchun qizish davomiyligi τH2 ni (3.1.7) munosabat orqali hisoblaymiz. τH2= Sp⋅Pm⋅Cm2 3,6 ⋅kf⋅C pr H (ξH2 ¿ − ξH1 ¿ )= 0,0068 ⋅7850 ⋅0,677 3,6 ⋅1,0 ⋅2,37 (0,037 − 0,022 )= 0,063 soat Uchinchi hisoblash uchastkasi Metallni boshlang‘ich temperaturasi tm2= 650 0C . Metallni oxirgi temperaturasi esa tm3= 950 0C ga teng. Metallni tm2= 650 0C dan tm3= 950 0C gacha temperatura diapazonidagi issiqlik sig‘imi uchun im3 va im2 - issiqlik saqlovchanliklarini e’tiborga olgan holda P17 jadvaldan [5] hamda (3.1.8) munosabatdan foydalanib C m3= 0,884 Kj kg ⋅K ga ega bo‘lamiz. 3.1.2-rasmdan [5] ttr= 1000 0C va tm2= 650 0C temperaturalar uchun boshlang‘ich t

3.2. Po‘lat listlarni boshqarilib sovishini hisoblash Po‘lat listlarni boshqarilib sovish zonasini ikkita uchastkaga bo‘lamiz: suv bilan sovitiladigan devorlari bo‘lgan kamerada metall tm4= 800 0C temperaturagacha bir tomonlama sovitilishi natijasida soviydi va ximoya gazi bilan ikki tomonlama sharrali oqimi sovitish kamerasida boshqarilib sovitishning tomomlanadigan tm5= 650 0C temperaturasigacha sovutiladi [5- 10]. Suv bilan sovitiladigan devorlari bo‘lgan kamerani hisoblash. Suv bilan sovitiladigan devorlari bo‘lgan kamerada po‘lat listlarni boshqarilib sovishini hisoblashni, xuddi nurlanish qonuni asosida issiqlik almashinuvini hisoblashda amalga oshiramiz. Devor temperaturasini ts= 40 0C ga devorning qoralik darajasini esa Es= 0,85 ga teng deb qabul qilamiz. Metallni boshlang‘ich temp

ϕms = Fm Fs = 1,3 3,0 = 0,43 (3.2.2) ga teng bo‘ladi bu erda Fm -metallni issiqlik beruvchi yuzasi Fm=vm=1,3 m2 m , Fs -suv bilan sovitiladigan devor yuzasi Fs= V+2H 2 = 1,5 +2⋅1,5 2 = 3,0 m2 m Keltirilgan nurlanish koeffitsentini (3.2.1) munosabat orqali aniqlaymiz. С pr 0 = C s ϕsm 1+( 1 Es − 1)ϕsm +( 1 Em − 1)ϕms = ¿0,43 1+( 1 0,85 − 1)0,43 +( 1 0,7 − 1)1,0 = 1,66 Vt m 2⋅K 4 Pech atmosferasining o‘rtacha temperaturasi tp.sr= 0,5 (tm.sr4+ts)= 0,5 (875 +40 )= 458 0C Metallni chegaraviy qatlamidagi o‘rtacha temperatura tm.p= 0,5 (tm.sr4+tp.sr)= 0,5 (875 +458 )= 667 0C Metall va pech atmosferasi orasidagi temperaturalar farqi Δt m−p= tm.sr4− tp.sr= 875 − 458 = 417 0C Metalldan pech atmosferasiga erkin konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsentini tm−p= 667 0C va Δt m−p= 417 0C temperatur

Pech atmosferasidan devorga tp−s= 249 0C va Δt p−s= 418 0C temperaturalarda erkin konveksiya orqali issiqlik berish koeffitsentini 3.2.1- rasmdan [5] foydalanib αp−s= 8,5 Vt /(m 2⋅K ) ga tengligini aniqlaymiz. Metalldan devori konveksiya orqali keltirilgan issiqlik berish koeffitsenti αpr= ( 1 αm−p + Fm F s 1 αp−s) −1 (3.2.3) (3.2.3) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib αpr uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. αpr= ( 1 αm−p + Fm Fs 1 αp−s) −1 = ¿( 1 5,5 +2,6 6,0 1 8,5 ) −1 = 4,3 Vt m2⋅K Konveksiya orqali shartli issiqlik berish koeffitsentini nurlanish koeffitsenti birligida quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. C k= αpr tm.sr4− ts ( tm.sr4+273 100 ) 4 − ( ts+273 100 ) 4 (3.2.4) (3.2.4) munosabatga qatnashuvchi temperaturalar ya’ni tm.sr= 875 0C va ts= 40 0C larni son qiymatlarin

Ck= αpr tm.sr4− ts ( tm.sr4+273 100 ) 4 −( ts+273 100 ) 4= ¿4,3 875 − 40 ( 875 +273 100 ) 4 − ( 40 +273 100 ) 4= 0,2 Vt m2⋅K 4Konveksiyani hisobga olgan holda keltirilgan nurlanish koeffitsenti C pr1 0 = C pr 0 +C k (3.2.5) (3.2.5) ga C pr 0 = 1,66 Vt m 2⋅K 4 va C k= 0,2 Vt m 2⋅K 4 kattaliklar qiymatlarini qo‘yib quyidagiga ega bo‘lamiz. C pr1 0 = C pr 0 +C k= 1,66 +0,2 = 1,86 Vt m2⋅K 4 (3.2.2) rasmdan [5] foydalanib tm= 950 0C va ts= 40 0C temperaturalar uchun boshlang‘ich temperatura faktori ξ01= 0,04 ni hamda ts= 40 0C va tm= 950 0C temperaturalar uchun esa oxiri temperatura faktori ξ02= 0,05 ni olamiz. Bir tomonlama sovitilishda metallni hisoblangan qalinligi metall listining qalinligiga teng bo‘ladi. Sp= δm= 0,01 m Sovush davomiyligi uchun yuqorida zikr qilingan kattaliklarni hisobga

Po‘lat listlarni oqimli sharrali sovitish kamerasida boshqarilib sovishni hisoblashni xuddi konveksiya orqali issiqlik almashinuvi qonunidagidek amalga oshiramiz. Himoya gazining o‘rtacha temperaturasi tzg1= 120 0C ga va oqim tezligiga esa ω1= 10 m /s ga teng bo‘lib, kengligi v=0,005 m bo‘lgan tirqishli teshikdan oqib chiqadi deb qabul qilamiz. Trubacha uzunligi l= V = 1,5 m , pech uzunligi bo‘ylab trubalar qadami Ss= Sp− 0,464 m va oqib chiqish sirtidan metallgacha bo‘lgan masofa esa h= 0,13 m ga teng. Metallni boshlang‘ich temperaturasi tm4= 800 0C dan tm5= 650 0C gacha temperatura diapazonida P17 jadvaldan [5] va (3.2.8) foydalanib hisoblasak С m5= 1,085 Kj /(kg ⋅K ) ga teng bo‘ladi. CHegaraviy qatlamni o‘rtacha temperaturasi tm−g1= 0,5 (tm.sr5+tzg1)= 0,5 (725 +120 )= 423 0C Azot himoya

τp2= 0,64 Sp⋅Pm⋅Cm5 K f⋅α01 lg ( tm4− tz⋅g1 tm5− tz⋅g1)(3.2.6) (3.2.6) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib τp2 uchun quyidagicha ega bo‘lamiz. τp2= 0,64 Sp⋅Pm⋅Cm5 Kf⋅α01 lg ( tm4−tz⋅g1 tm5− tz⋅g1)= ¿0,64 0,005 ⋅7850 ⋅1,085 1,0 ⋅31 ,3 lg( 800 − 120 650 − 120 )=0,094 soat Boshqarilib sovishning umumiy davomiyligi τp= τp1+τp2= 0,08 +0,094 = 0,174 soat Sovush tezligi tm3− tm5 60 τp = 950 − 650 60 ⋅0,174 = 28 ,7 grad min 3.3. Po‘lat listlarni jadal sovishini hisoblash Oqimli sovitish kamerasida po‘lat listlarni jadal (tezlashib) sovushini hisoblashni xuddi konveksiya qonuni orqali issiqlik almashinishni hisoblagandek amalga oshiramiz[5-7,19-21]. Listlarni jadal sovushini hisoblashni ikki uchastkaga bo‘lib amalga oshiramiz: birinchi hisoblash uchastkasi tm5= 650 0C dan tm6= 500 0

O‘rtacha temperaturasi tz.g2= 100 0C bo‘lgan himoya gazini tirqishlari kengligi v=0,005 m bo‘lgan trubachalardan oqib chiqish tezligini ω 2= 20 m /s ga teng deb olamiz. Trubachalar uzunligi l= B= 1,5 m , pech uzunligi bo‘ylab trubachalar qadami S s = S r = 0,464 m , oqich chiqish tekisligidan metallgacha bo‘lgan masofa h= 0,13 m Metallni boshlang‘ich temperaturasi t m 5 = 650 0 C bo‘lib oxirgi temperaturasi esa tm6= 500 0C ga teng. Kamerada metallni o‘rtacha tempera tm.sr 6= 0,5 (tm5+tm6)= 0,5 (650 + 500 )= 575 0C Metallni o‘rtacha issiqlik sig‘imini tm5= 650 0C dan t m 6 = 500 0 C gacha temperaturalar uchun P 17 dajvali [5] foydalanib Сm6= 0,751 kJ kg ⋅K ga tengligini aniqlaymiz. Chegaraviy qatlamni o‘rtacha temperaturasi tm−g2= 0,5 (tm.sr6+tz.g2)= 0,5 (575 +100 )= 337 0C Azot himoya gazn

Sovush davomiyligini (3.3.14) munosabat orqali hisoblaymiz.τ01 = 0,64 Sp⋅pm⋅C m6 K f⋅α02 lg ( tm5− tz.g2 tm6− tz.g2)= ¿0,64 0,005 ⋅7850 ⋅0,751 1,0 ⋅57 lg ( 650 − 100 500 − 100 )= 0,05 soat Iikinchi hisoblash uchastkasi Himoya gazini tz.g3= 85 0C o‘rtacha temperaturada kengligi v= 0,005 m bo‘lgan tirqishli trubachalardan oqib chiqish tezligini ω 3 = ω 2 = 20 m /s ga teng deb qabul qilamiz. Trubalar uzunligi l= v= 1,5 m , pech uzunligi bo‘yicha trubachalar qadami Ss= Sr= 0,464 m va oqib chiqish tekisligidan metallgacha bo‘lgan masofa h= 0,13 m ga teng. Metallning boshlang‘ich temperaturasi tm6= 500 0C dan tm7= 150 0C gacha bo‘lgan temperatura diapazonidagi issiqlik sig‘imini P 17 jadvaldan [5] foydalanib С m7= 0,589 kJ kg ⋅K ga tengligini aniqlaymiz. Chegaraviy qatlamni o‘rtacha temperatura

S= 0,464 m , h/2 v= 0 ,13 /2⋅0 ,005 = 13 kattaliklari uchun [5] foydalanib x03 = 63 Vt m 2⋅K ga tengligini aniqlaymiz. Metallni hisoblangan qalinligi Sr= 0 ,005 m ga teng. Ikkinchi hisoblash uchastkasida sovush davomiyligi (3.3.14) munosabat orqali a niqlaymiz. τ02= 0,64 Sp⋅pm⋅Cm7 K f⋅α03 lg ( tm6− tz.g3 tm7− tz.g3)= ¿0,64 0,005 ⋅7850 ⋅0,589 1,0 ⋅63 lg ( 500 − 85 150 − 85 )= 0,19 soat Jadal sovishning umumiy davomiyligi τo= τ01 + τ02 = 0 ,05 + 0 ,19 = 0 ,24 soat Metallga qizdirib ishlov berishning umumiy davomiyligi τ0= τH + τr+ τo= 0,259 + 0,174 +0 ,24 = 0 ,673 soat 3.4. Pechni asosiy parametrlari va o‘lchamlarini hisoblash Pech quyimini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. G = p⋅τ (3.4.1) bu yerda p= 10 tonna /soat ga teng bo‘lib, pechning hisoblangan soatiy unumdorligi; τ= 0 ,673 soat

Pechning foydali tubi uzunligi (2.2.4) tenglikdan n= 1 va fm= δm⋅vm gsrgt quyidagicha hisoblab aniqlaymiz. Ln= G ⋅10 3 n⋅p⋅fm⋅K z = G ⋅10 3 δm⋅vm⋅pm⋅K z = ¿6 ,73 ⋅10 3 0 ,01 ⋅1,3 ⋅7850 ⋅0 ,92 = 71 ,7 m bu yerdagi K z (2.2.5) munosabat orqali hisoblanib, transport qilinadigan listlar orasidagi uzilishni t= 0,5 m ga teng deb qabul qilamiz. U holda K z= lm lm+t= 6 6+0,5 = 0,92 Listlar qimirlashini (tebranishini) hisobga olgan holda pechning gabaritli tuba uzunligini (2.2.6) munosabat orqali hisoblaymiz. L g= L p+ lm= 1,6 + 6 = 77 ,7 m Qizdirish kamerasi uzunligini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. L p= L n⋅τH τ + lm 2 (3.4.2) (3.4.2) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Lp uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Lp= Ln⋅τH τ + lm 2 = 71 ,7⋅0,259 0,673 + 6 3 = 27 ,6+3= 30 ,6m Boshqari

Lp= Lp⋅τr τ = 71 ,7⋅0,174 0,673 = 8,5 m Shu bilan birga: devori suv bilan sovitiladigan kamera uzunligi uchun Lp1= Lp⋅τr1 τ = 71 ,7⋅0,08 0,673 = 8,5 m Sharrali sovitish kamerasi uzunligi uchun Lp2= Lp⋅τr2 τ = 71 ,7⋅0,094 0,673 = 10 ,0m Jadallashtirib sovitish zonasi uzunligi uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Lo= L p⋅τo τ = 71 ,7⋅0,24 0,673 = 25 ,6m Sharrali sovitish kamerasi uzunligini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. Ls= L p(τr2+ τ0) τ + lm 2 (3.4.4) (3.4.4) ga kattaliklar qiymatlarini qo‘yib Ls uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Ls= Lp(τr2+τ0) τ + lm 2 = 71 ,7(0,094 +0,24 ) 0,982 +6 2 = 35 ,6+3= 38 ,6m Qizish kamerasidagi g‘ildiraklar (roliklar) sonini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. np.n= Ln SR (3.4.5) U holda np.n uchun quyidagiga ega bo‘lamiz.

n p . n = L n S R = 30 , 6 0 , 464 = 66 Suv bilan sovitiladigan devorlari bo‘lgan kameradagi g‘ildiraklar soniniLv= Lr1= 8,5 m ni e’tibor olib nr.v= Lv Sr = 8,5 0,464 = 18 Sharrali sovitish kamerasidagi g‘ildiraklar soni Ls= 38 ,6m ga teng bo‘lganida nr.s= Ls Sr = 38 ,6 0,464 = 83 Pechdagi g‘ildiraklarning umumiy sonini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. nr= nr.n+ nr.v+ nr.s (3.4.6) (3.4.6) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymat larini qo‘yib nr= nr.n+ nr.v+ nr.s= 66 + 18 + 83 = 167 Qizdirish kamerasidagi raditsion trubalar sonini quyidagi munosabat orqali hisoblab aniqlaymiz. nt= 2Ln St (3.4.7) (3.4.7) ga Ln= 27 ,6m va St= Sr= 0 ,464 m qiymatlarni qo‘yib nt uchun quyidagini olamiz. nt= 2 Ln St = 2⋅27 ,6 0 ,464 = 120 Sharrali sovitish kamerasiga himoya gazini yuborish uchun qo‘llaniladi

ns= 2(Lr2+L0) Ss(3.4.8) (3.4.8) na Lr2= 10 m ; Lo= 25 ,6 m va Ss= Sr= 0 ,464 m kiymatlarni qo‘yib ns uchun ns= 2(Lr2+ L0)/Ss= 2(10 +25 ,6)/0 ,464 = 153 3.5. Pechning issiqlik balansini hisoblash Pechni issiqlik balansini metallni qizishi uchun lozim bo‘lgan yoqilg‘i sarfini aniqlash uchun va issiqlik balansining har xil statyalarini yoqilg‘ini solishtirma sarfiga ta’sirini o‘rganish uchun tuziladi[5-9,11-20]. Pech ishchi fazosining issiqlik balansi issiqlikni kirim va sarfini bog‘lovchi tenglama bo‘lib hisoblanadi. Issiqlik balansini tuzishda yoqilg‘i turi, yonish issiqlik, unumdorligi va yoqilg‘ini yonish shartlari berilgan bo‘ladi. Issiqlikni kirim qismi hisobi. Yoqilg‘ini ximik issiqligini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. Q x= Q H P⋅V T (3.5.1) Bu yerda VT - yoqilg‘i sarfi, m 3/so

Q B= α B⋅L 0⋅C B⋅tB⋅V T⋅10 −3 ( mj soat ) (3.5.2) bu erda αB - radiatsion truba gorelkalaridagi havoning sarf koeffitsenti bo‘lib α B= 1,2 ga teng, L0− 1m 3 (kg) yoqilg‘ini yonishi uchun kerak bo‘ladigan havoning nazariy ( α B= 1 ga teng bo‘lganda) miqdori bo‘lib L0= 9 ,29 ( m 3 kg ) ga teng, CB - havoning o‘rtacha issiqlik sig‘imi bo‘lib C B= 1 ,316 Kj m 3⋅K ga teng, tB - gorelkaga keladigan qizigan havo temperaturasi bo‘lib tB= 280 0C ga teng[5]. (3.5.2) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib QB uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Q B= α B⋅L0⋅C B⋅tB⋅V T⋅10 −3= ¿1,2 ⋅9 ,29 ⋅1 ,316 ⋅280 ⋅10 −3⋅V T= 4 ,11 V T( mj soat ) Issiqlikni sarf qismi hisobi CHiqib ketadigan yonish mahsulotlari orqali olib ketiladigan issiqlik tD= 800 0C va α D= 1,2 bo‘lgan hol uchun quyidagi munosabat orqali

bu erda iD -chiqib ketadigan yonish mahsulotlari entalpiyasi bo‘lib, quyidagi munosabat orqali aniqlanadi. iDҳ[С СО 2 tD ¿V CO 2+C H2O tD ¿V H2O+C N2 tD¿V N2+C B tD¿Lo(α− 1)]¿tD (3.5.6.) (3.5.6.) munosabatga qatnashuvchi kattaliklarni, yonish mahsulotlarining tD= 800 0C temperaturadagi qiymatlarini 10,4 PZ va P12 jadvallardan [5] aniqlab iD uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. iDҳ[С СО 2 tD ¿V CO 2+C H2O tD ¿V H2O+C N2 tD¿V N2+C B tD¿Lo(α− 1)]¿tD= = [2,1311 ⋅0,987 +1,668 ⋅1,934 +1,3717 ⋅7,391 +1,3842 ⋅9,29 (1,2 − 1)]800 = 14432 Kj /m 3gaz (3.5.5) ga iD ni (3.5.6) orqali hisoblangan qiymatini qo‘yib QD uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Q D= iD⋅V T⋅10 −3= 14432 ⋅10 −3V T= 14 ,43 V T( Mj soat ) Devor orqali o‘tadigan solishtirma issiqlik oqimini hisoblash Ishchi fazoning ichki sirtidagi temperaturani

Qatlamlarning tegish joylaridagi temperaturalarni quyidagicha qabul qilamiz: Shamot-tolali va mullitokremnezemli plitada tsh −m= 640 0C mullitokremnezemli plita va mineral paxtada tM − MV = 400 0C , devorning tashqi sirtida tH= 50 0C . Shamot-tolali plitadagi o‘rtacha temperatura quyidagiga teng bo‘ladi. tsh = 0,5 (tv− tsh −m)= 0,5 (900 + 640 )= 770 0C (3.5.7) P25 va P3 jadvallar [5] orqali tsh = 770 0C temperatura uchun issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsentini λsh = 0 ,165 V t/(m ⋅k ) ga tengligini aniqlaymiz. Mullitokremnezemli plitadagi o‘rtacha temperaturani quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. tM = 0,5 (tsh −m+ tM −MV ) (3.5.8) (3.5.8) ga temperaturalar qiymatlarini qo‘yib tM uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. tM = 0,5 (tsh −m+ tM −MV )= 0,5 (640 + 400 )= 520 0C Yuqorida aniqlagan tM = 5

(3.5.9) ga tM−MV = 400 0C va tH= 50 0C qiymatlarni qo‘yib tMB uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. tMB = 0,5 (tM −MV + tH )= 0,5 (400 + 50 )= 225 0C P25 va P3 jadvallardan [5] foydalanib tMB = 225 0C temperaturada meneral paxtadan tayyorlangan matoning issiqlik o‘tkazuvchanlik koeffitsentini λMB = 0,1 V t/(m ⋅k) ga tengligini aniqlaymiz. Devor tashqi sirtidan atrof-muhitga issiqlik berish koeffitsentini quyidagi emperik munosabat orqali hisoblaymiz. α H= 7 + 0 ,05 tH (3.5.10) bu erda tH - devorning tashqi sirti temperaturasi bo‘lib t H = 60 0 C ga teng. U holda tH uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. α H = 7 + 0 ,05 tH = 7 + 0 ,05 ⋅60 = 7 + 3= 10 Vt /(m 2⋅k ) Devor orqali o‘tadigan solishtirma issiqlik oqimini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. q k= tv− t0 ∑ i ( δi λi)+ 1 α H = tv− t0 δsh λsh + δ

tsh −m= tV− qk⋅δsh /λsh (3.5.12) (3.5.12) ga son qiymatlarini qo‘yib tsh−m= tV− qk⋅δsh/λsh= 900 − 430 ⋅0,1 /0,165 = 639 0C Mullitokremnezemli plita va mineral paxtadan tayyorlangan mato qatlami chegarasidagi temperaturani tekshiramiz. tM−MV = tsh−m− qk⋅δm/λm= 639 − 430 ⋅0,1 /0 ,175 = 393 0C Devor tashqi sirtidagi temperatura uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. tH= tM−MV − qk⋅δMV /λMV = 393 − 430 ⋅0,08 /0,1 = 49 0C Hisoblashlardan olingan natijalardan ko‘rinib turibdiki, olingan temperaturalar dastlabki qabul qilingan temperaturalarga yaqin ekan. G‘ildirak (rolik) sapfasi orqali yo‘qolgan issiqlikni hisoblash. G‘ildirak sapfasini suv yordami da sovitishda yo‘qoladigan issiqlik quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. Q o= 4 ,175 ⋅V B⋅Δt B( Mj soat ) (3.5.13) bu yerda VB -g‘ildirak sapfasidagi suv

Q p= Q o+ 2⋅4(3.5.14) (3.5.13)ni e’tiborga olib (3.5.14)dan quyidagiga ega bo‘lamiz. Q p= Q o+ 2⋅4 = 14 ,61 + 2⋅4 = 22 ,61 Mj soat Qolgan hisoblashlarni hisoblash uchastkalari bo‘yicha amalga oshiramiz. Birinchi hisoblash uchastkasi Metallni qizishi uchun sarflangan issiqlikni quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. Q M 1= P (C M k⋅tM k − C M H⋅tM H ) (3.5.15) Bu yerda CM k= 0,523 kj kg ⋅K va C M H= 0,47 kj kg ⋅K metallni oxirgi va boshlang‘ich o‘rtacha issiqlik sig‘imlari: tM k= 300 0C va tM H= 20 0C metallni oxirgi va boshlang‘ich o‘rtacha massaviy temperaturalari; P= 10 T soat pech unumdorligi. (3.5.15) ga son qiymatlarni qo‘yib Q M1 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Q M 1= P (C M k⋅tM k − C M H⋅tM H )= 10 (0 ,523 ⋅300 − 0 ,47 ⋅20 )= 1471 ,8 Mj soat Pech devoridan issiqlik o‘tkazuvchanlik or

(3.5.16) ga son qiymatlarini qo‘yib LH1 uchun quyidagini olamiz. LH 1= LH⋅τH 1/τH+ lm 2 = 27 ,6⋅0 ,036 0 ,259 + 6 2 = 6 ,84 m Pech devorining issiqlik beruvchi yuzasini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. F k1= 2 (B + H )L H1 (3.5.17) (3.5.17) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Fk1 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. F k1= 2 (B + H )L H1= 2 (1,5 + 1,5 )⋅6 ,84 = 41 ,04 m 2 Birinchi hisoblash uchastkasida devorning issiqlik o‘tkazuvchanligi orqali issiqlik yo‘qotilishini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz: Q k1 = 3,6 ⋅ 10 −3 ⋅ q k ⋅ F k1 (3.5.18) (3.5.18) ga qk va Fk1 larning son qiymatlarini qo‘yib quyidagiga ega bo‘lamiz. Q k1= 3,6 ⋅10 −3⋅qk⋅F k1= 3,6 ⋅10 −3⋅430 ⋅41 ,04 = 63 ,5 Mj soat G‘ildirak (rolik)lar orqali issiqlikni yo‘qotilishi Birinchi hisoblash uchastkasidagi g

G‘ildirak orqali issiqlik yo‘qotilishini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz.Q p.H1= np.H1⋅Q p (3.5.20) (3.5.20) ga son qiymatlarini qo‘yib Q p.H 1= np.H 1⋅Q p= 15 ⋅22 ,61 = 339 ,2 Mj soat Himoya atmosferani qizishida issiqlik yo‘qotilishi. Himoya atmosferasining boshlang‘ich temperaturasini t H = 20 0 C va birinchi hisoblash uchastkasida himoya atmosferasini yo‘qotilishini V a1= 5m 2soat ga teng deb qabul qilamiz. Birinchi hisoblash uchastkasidagi himoya gazining oxirgi temperaturasini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. ta1= 0,5 (tM 1+ tTP ) (3.5.21) (3.5.21) ga temperaturalar soni qiymatlarini qo‘yib ta1= 0,5 (tM 1+ tTP )= 0,5 (300 + 1000 )= 650 0C ta1 temperaturaga to‘g‘ri keladigan himoya gazining issiqlik sig‘imi C a1= 1,35 kj m 3⋅K ; Birinchi hisoblash uchastkasida himoya atmos

Hisobga olinmagan yo‘qotilishlarni quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz.Q H 1= 0,1 (Q M 1+ Q k1+ Q P.H 1+ Q a1) (3.5.23) (3.5.23) ga (3.5.15), (3.5.18), (3.5.20) va (3.5.22) munosabatlar orqali hisoblab aniqlangan qiymatlarini qo‘yib QH1 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. Q H1= 0,1 (Q M 1+Q k1+Q P.H1+Q a1)= ¿0,1 (1471 ,8+63 ,5+339 ,2+4,4 )= 187 ,9 Mj soat Birinchi hisoblash uchastkasi uchun issiqlik balans tenglamasi quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi. Q x 1 + Q B 1 = Q M 1 + Q d 1 + Q K 1 + Q P . H 1 + Q a 1 + Q H 1 (3.5.24) 35 VT1+4,11 VT1=1471 ,8+14 ,43 VT1+ +63 ,5+339 ,2+4,4 +187 ,9 (3.5.25) (3.5.25) dan birinchi hisoblash uchastkasida yoqilg‘i sarfini aniqlaymiz. 24 ,68 VT1=2066 ,8 VT1= 2066 ,8 24 ,68 = 83 ,7 m3 soat Birta radiatsion truba bo‘lgan yoqilg‘i sarfini quyidagi munosabatdan aniq

V T1= V T1 nP.H1 = 83 ,7 9 = 9,3 m 3 soatIkkinchi hisoblash uchastkasi Metallni qizishi uchun sarflangan issiqlikni quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. Q M 2= P (C M 2 K ⋅tm2 K − C M 1 H ⋅tM 1 H ) (3.5.27) Bu yerda CM2 K va СM1 H lar tm2 K = 650 0C va tM 1 H = 300 0C Temperaturaga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha issiqlik sig‘imlari, kJ kg ⋅K bo‘lib P17 jadvaldan [5] aniqlaymiz. U holda C M 2 K = 0 ,605 kJ kg ⋅K va C M 1 H = 0 ,523 kJ kg ⋅K larni olamiz. (3.5.27)ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Q M2= P (C M2 K ⋅tm2 K − C M1 H ⋅tM1 H )= − 10 (0,605 ⋅650 − 0,523 ⋅300 )= 2363 ,5MJ soat Devordan issiqlik o‘tkazuvchanlik orqali issiqlik yo‘qotilishi . Ikkinchi hisoblash uchastkasi uzunligini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. LH 2= LH⋅τH 2 τH (3.5.28) (3.5.28)ga kattaliklar son qiymatlari

LH 2= LH⋅τH 2 τH = 27 ,6⋅0 ,063 0 ,259 = 6 ,71 mDevorning issiqlik uzatuvchi sirtini quyidagi tenglik orqali hisoblaymiz. F K2= 2 (B + H )L H 2 (3.5.29) FK2 ga qiymatlarini qo‘yib F K2= 2(B + H )LH2= 2(1,5 +1,5 )⋅6 ,71 = 40 ,26 m 2 Ikkinchi hisoblash uchastkasida devorning issiqlik o‘tkazuvchanligi orqali issiqlik yo‘qotilishini quyidagi munsobat orqali hisoblaymiz. Q K2= 3,6 ⋅10 −3⋅qK⋅F K2 (3.5.30) (3.5.30)ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Q K2= 3,6 ⋅10 −3⋅qK⋅FK2= 3,6 ⋅10 −3⋅430 ⋅40 ,26 = 62 ,3 MJ soat G‘ildiraklar orqali issiqlikni yo‘qotilishi Ikkinchi hisoblash uchastkasidagi g‘ildiraklar soni nP.H2= LH2 SP (3.5.31) (3.5.31)ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib n P.H2 =L H2} } } over {S rSub { size 8{P} } } } = { {6, 71} over {0, 464} } =14} {¿¿ ¿¿¿ G‘ildiraklar orqali issiqlikni

Himoya atmosferasi boshlang‘ich temperaturasini tH= 20 0C ga teng deb qabul qilamiz va ikkinchi hisoblash uchastkasida himoya gazining yo‘qotilishi V a2= 7 m 3 soat bo‘lsin. Ikkinchi hisoblash uchastkasidagi himoya gazining oxirgi temperaturasi ta2= 0,5 (tM 2+ tTP ) (3.5.32) (3.5.32) ga son qiymatlarini qo‘yib ta2= 0,5 (tM 2+ tTP )= 0,5 (650 + 1000 )= 825 0C Bu temperatura uchun himoya atmosferasining issiqlik sig‘imini PZ- jadvaldan [5] aniqlaymiz, ya’ni, С а2= 1 ,37 kJ /(m 3⋅K ) Ikkinchi hisoblash uchastkasida himoya gazining qizishida issiqlik yo‘qotilishi Q a2= V a2⋅C a2⋅fa2⋅10 −3 (3.5.33) (3.5.33)ga kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib Q a2= V a2⋅C a2⋅fa2⋅10 −3= 7⋅1 ,37 ⋅825 ⋅10 −3= 7,9 MJ soat Hisobga olinmagan yo‘qotilishlar Hisobga olinmagan yo‘qotilishlarni quyidagi munosabat orqal

Q H 2= 0,1 (Q M 2+ Q KL 2+ Q P.H 2+ Q a2)= 0,1 (2363 ,5+ 62 ,3+ 316 ,5+ 7,9 )= 275 MJ soatIkkinchi hisoblash uchastasi uchun issiqlik balansi tenglamasi quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi. Q x2+ Q B2= Q M 2+ Q d2+ Q KL 2+ Q P.H 2+ Q a2+ Q H 2 (3.5.34) (3.5.34)ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib 35 V T2+4,11 V T2= 2363 ,5+14 ,43 V T2+62 ,3+316 ,5+7,9 +275 Ikkinchi hisoblash uchastkasidagi yoqilg‘i sarfi uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. 24 ,68 ⋅V T2= 3025 ,2 V T2= 3025 ,2 24 ,68 = 122 ,6 m3 soat Birta radiatsion truba uchun yoqilg‘i sarfini quyidagi munosabat orqali hisoblaymiz. V TP 2= V T2 nP.H2 (3.5.35) (3.5.35)ga VT2 va nP.H2 lar son qiymatlarini qo‘yib V TP 2= V T2 nP.H 2 = 122 ,6 14 = 8 ,76 m 3 soat Uchinchi hisoblash uchastkasi. Metallni qizishi uchun sarflangan issiqlikni

Bu yerda CM3 K va CM3 H lar tM 3 K = 950 0C va tM 3 H = 650 0C temperaturalardagi o‘rtacha issiqlik sig‘imlari bo‘lib P 17 jadval [5] orqali aniqlaymiz, ya’ni C M 3 K = 0 ,693 kJ kg ⋅K , C M 3 H = 0 ,605 kJ kg ⋅K . Bu qiymatlarni (3.5.36) ga qo‘yib Q M 3= P (C M 3 K ⋅tM 3 K − C M 3 H ⋅tM 3 H )= ¿10 (0 ,693 ⋅950 − 0 ,605 ⋅650 )= 2651 MJ soat Devorning issiqlik o‘tkazuvchanligi orqali issiqlik yo‘qolishini quyidagi ketma- ketlikda hisoblaymiz: Uchinchi hisoblash uchastkasi uzunligi LH 3= LH⋅τH 3 τH (3.5.37) (3.5.37)ga LH , τH3 va τH larning son qiymatlarini qo‘yib LH 3= LH⋅τH 3 τH = 27 ,6⋅0 ,16 0 ,259 = 17 ,05 m Devorning issiqlik beradigan yuzasi F KL 3= 2 (B + H )L H 3 (3.5.38) (3.5.38) ga qiymatlarini qo‘yib F KL 3= 2 (B + H )L H 3= 2(1,5 + 1,5 )⋅17 ,05 = 102 ,3 m 2 Uchinchi hisoblash uch

Q KL = 3,6 ⋅10 −3⋅qKL ⋅F KL 3= 3,6 ⋅10 −3⋅430 ⋅102 ,3= 158 ,4 MJ soatG‘ildiraklar orqali issiqlikni yo‘qotilishi Uchinchi hisoblash uchastkasidagi g‘ildiraklar soni nP.H3= LH3 SP (3.5.40) (3.5.40) ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib nP.H 3= L H 3 SP = 17 ,05 0 ,464 = 37 G‘ildiraklar orqali issiqlikni yo‘qotilishini (3.5.40) ni e’tiborga olgan holda quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. nP.H3= LH3 SP (3.5.41) (3.5.41)ga qatnashuvchi kattaliklar son qiymatlarini qo‘yib nP.H 3= L H 3 SP = 17 ,05 0 ,464 = 37 G‘ildiraklar orqali issiqlikni yo‘qotilishini (3.5.41) ni e’tiborga olgan holda quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. Q P.H3= nP.H3⋅Q P= 37 ⋅22 ,61 = 836 ,6 MJ soat (3.5.42) Himoya atmosferasini qizishga issiqlikni yo‘qolishi Himoya atmosferasini uchinchi hisoblash uchastka

Uchinchi hisoblash uchastkasida himoya atmosferasining oxirgi temperaturasini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz.ta3= 0,5 (tM 3+ tTP ) (3.5.43) (3.5.43)ga son qiymatlarini qo‘yib ta3 uchun quyidagiga ega bo‘lamiz. ta3= 0,5 (tM 3+ tTP )= 0,5 (950 + 1000 )= 975 0C P3 jadvaldan [5] ta3= 975 0C temperaturaga mos kelgan himoya atmosferasining issiqlik sig‘imini aniqlaymiz. C a3= 1 ,39 kJ m 3⋅K Uchinchi hisoblash uchastkasida himoya atmosferasini qizishiga issiqlikni yo‘qotilishini quyidagi munosabat orqali aniqlaymiz. Q a3 = V a3 ⋅ C a3 ⋅ t a3 ⋅ 10 3 (3.5.44) (3.5.44)ga unda qatnashuvchi Va3 , Ca3 va ta3 lar qiymatlarini qo‘yib Q a3= V a3⋅C a3⋅ta3⋅10 3= 12 ⋅1 ,394 ⋅975 ⋅10 3= 16 ,3 MJ soat hisobga olinmagan yo‘qotilishlar Q H 3= 0,1 (Q M 3+ Q KL 3+ Q P.H3+ Q a3) (3.5.45) (3.5.45)ga qatnashuvc

Q x 3 + Q B 3 = Q M 3 + Q D 3 + Q KL 3 + Q P . H 3 + Q a 3 + Q H 3 (3.5.46) (3.5. 46 ) ga qiymatlarini qo‘yib35 V T3+ 4,11 ⋅V T3= 2651 +14 ,43 ⋅V T3+158 ,4+ 836 ,6+16 ,3+366 ,2 Uchinchi hisoblash uchastkasida yoqilg‘i sarfi 24 ,68 V T3= 4028 ,5 V T3= 4028 ,5 24 ,68 = 163 ,2 m 3 soat Birta radiatsion trubadagi yoqilg‘i sarfi V TP 3= V T3 nP.H 3 = 163 ,2 37 = 4,4 m 3 soat (3.5.47) Qizdirish kamerasida yoqilg‘ining umumiy sarfi V T= V T1+V T2+ V T3 (3.5.48) (3.5. 4 8) ga son qiymatlarini qo‘yib V T= V T1+ V T2+ V T3ҳ83 ,7+ 122 ,6+ 163 ,2= 369 ,5 m 3 soat Qizdirish kamerasi orqali nominal iste’mol qilinadigan issiqlik Q H = 35 ⋅V T= 35 ⋅369 ,5= 12933 MJ soat (3.5.49) Qizdirish kamerasining issiqlik quvvati M H= Q H 3600 = 12933 3600 = 3 ,59 MVt (3.5.50) Issiqlikni solishtirma sarfi q= Q H P =

XULOSA 1. Starkni radiatsion sonini hisoblash orqali teplotexnik yupqa va vazmin jismlar chegaralari aniqlangani holda po‘lat listlar teplotexnik yupqa list ekanligi qayd etildi. 2. Metallarni qizishi davomiyligi uchta hisoblash uchastkasiga bo‘lib o‘rganilib qizish davomiyligi birinchi uchastkaga nisbatan uchinchi uchastkada 4,4 marta katta ekanligi va u metallning issiqlik sig‘imiga hamda temperatura faktoriga bog‘liq ekanligi e’tirof etildi.

3. Suv bilan sovitiladigan devorlari bo‘lgan kamerada po‘lat listlarni bir tomonlama boshqarilib sovishini hisoblashni, nurlanish qonunlari asosida sodir bo‘ladigan issiqlik almashinuvi metodi yordamida amalga oshirish mumkinligi ko‘rsatildi. 4. Po‘lat listlarni oqimli (sharrali) sovitish kamerasida ikki tomonlama boshqarilib sovishini hisoblash usuli ishlab chiqilgani holda sovish tezligi aniqlanib uni sovishning umumiy davomiyligiga hamda metallning boshlang‘ich va ohirgi temperaturalariga bog‘liq ekanliga qayd etildi. 5. Po‘lat listlarni jadal (tezlashib) sovishini temperaturalari bilan farq qiluvchi ikki uchastkaga bo‘lgan holda sovish davomiyligi hisoblanib ikkinchi uchasikadagi sovish davomiyligi birinchi uchasikaga nisbatan 3,8 marta katta ekanligi hamda uni metallni berilgan temper

5. ГусовскийВ.Л., Лифшиц А.Е. Методики расчета нагревательных и термических печей . Учебно-справочное издание.- М . : Теплотехник, 2004.- 400с . 6. Лебедев П.Д., Шукин А.А. Теплоиспoльзующие установки промышленных предприятий. Москва, Энергия, 1970г. 7. Yakubov S.X.Materialshunoslik va konstruksion materiallar texnalogiyasi.-T.: “Fan”, 2010.-216 bet. 8. Кнорозов Б.В. и др. Техналогия металлов и материаловедение. М. : Металлургия, 1986-800 с. 9. Арзамасов Б.Н.и др. Материаловедение.-М. : Машиностроение, 1986.-384.с 10. Лахтин Ю.М., В.П.Леонтьева Материаловедение.-. : Машиностроение, 1990.-528с. 11. Циммерман Р., К.Гюнтер Металлургия и материаловедение.- Металлургия, 1982-480с. 12. Тайц Н.Ю., Розенгарт Ю.И. Методические нагревательные и термических печей. Справ. Изд. М: Металлургия, 1983б 48

21. Расчёт на гр евательн ых и термических печей. Справочник. Под.ред. Тымчака В.М.и д р. М.:Металлургия 1983г-486стр. 22. www . ziyonet . uz 23. http :// intik .2 x 4. ru / anytehnika -8 janw 2007// 24. http :// www . qmii , uz / e - lib / f 3 muhandis - texnika /312. html 25. www.pedagog.uz

Купить

Информация о документе

Продавец

Uzluksiz ishlaydigan termik pechning hisobi

Похожие документы